Postanowienie z 30 października 2024, sygn. III Ca 193/24

POSTANOWIENIE

Dnia 30 października 2024 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

Przewodniczący - Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion-Hajduk

Protokolant Aleksandra Sado-Stach

po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. w Gliwicach

na rozprawie

sprawy z wniosku A. J.

z udziałem A. O.

o podział majątku wspólnego

na skutek apelacji obu stron

od postanowienia Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej

z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I Ns 409/22

postanawia:

I.  z apelacji uczestniczki postępowania zmienić zaskarżone postanowienie:

1)  w punkcie 1A w ten sposób, że ustalić wartość prawa najmu lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ul. (...) na 68 116,17 zł (sześćdziesiąt osiem tysięcy sto szesnaście złotych i siedemnaście groszy),

2)  w punkcie 3B o tyle, że ustalić wartość przyznanych uczestniczce postępowania na własność rzeczy i prawa na 86 516,17 zł (osiemdziesiąt sześć tysięcy pięćset szesnaście złotych i siedemnaście groszy),

3)  w punkcie 4 o tyle, że ustalić wartość opisanych w nim nakładów na 9 210,50 zł (dziewięć tysięcy dwieście dziesięć złotych i pięćdziesiąt groszy),

4)  w punkcie 6 w ten sposób, że zasądzić od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy 18 794,89 zł (osiemnaście tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt cztery złote i osiemdziesiąt dziewięć groszy) tytułem spłaty udziału w majątku wspólnym i rozliczenia nakładów, płatne w terminie 2 miesięcy od prawomocności postanowienia;

II.  oddalić apelację uczestniczki postępowania w pozostałym zakresie;

III.  oddalić apelację wnioskodawcy;

IV.  oddalić wnioski wnioskodawcy i uczestniczki postępowania o zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego;

V.  przyznać adwokat B. W. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej 2 214 zł (dwa tysiące dwieście czternaście), w tym 414 zł (czterysta czternaście) podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu wnioskodawcy w postępowaniu odwoławczym.

SSO Magdalena Balion-Hajduk

Sygn. akt III Ca 193/24

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej postanowieniem z 12 grudnia 2023 roku ustalił, iż w skład majątku wspólnego wnioskodawcy A. J. i uczestniczki postępowania A. O. wchodzą następujące prawa i rzeczy w postaci prawa najmu lokalu mieszkalnego, położonego w R. przy ul. (...) o wartości 66 000 zł oraz ruchomości. Ustalił, iż udział wnioskodawcy w majątku wspólnym wynosi 1/3, a udział uczestniczki postępowania 2/3, dokonał podziału majątku wspólnego wnioskodawcy A. J. i uczestniczki postepowania A. O. w ten sposób, że przyznał na wyłączną własność wnioskodawcy telewizor S. o wartości 1.250 zł, a wnioskodawczyni pozostałe składniki majątku wspólnego o łącznej wartości 84 400 zł. Ustalił, że w okresie od 20 marca 2021r. do 30 listopada 2021r. uczestniczka postępowania poniosła nakłady z majątku osobistego na wspólny w postaci opłacania czynszu za lokal mieszkalny w łącznej kwocie 7 221,95 zł, a w pozostałym zakresie wniosek uczestniczki o rozliczenie nakładów z majątku osobistego na wspólny oddalił. Sąd oddalił także wniosek wnioskodawcy o rozliczenie nakładu z majątku osobistego na wspólny w postaci spłat rat pożyczki z dnia 27 sierpnia 2018 roku w (...) Bank (...) S.A. we W. i zasądził od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy tytułem spłaty udziału w majątku wspólnym kwotę 24.892,65 zł płatną w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia. Sąd orzekł także o kosztach sądowych i wynagrodzeniu pełnomocnika wnioskodawcy ustanowionemu z urzędu.

Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca A. J. i uczestniczka A. O. (wcześniej J.) byli małżeństwem od dnia 2 kwietnia 1997 roku do dnia 20 marca 2021 roku. W ich małżeństwie panował ustrój wspólności ustawowej do dnia 13 lutego 2020 roku, kiedy to zawarli umowę majątkowa małżeńską o rozdzielności majątkowej. Początkowo strony mieszkały w lokalu na ul. (...), potem na ul. (...), zaś w dniu 23 sierpnia 2018 roku podpisały umowę najmu lokalu przy ul. (...) w R. z (...) Sp. z o.o. w B.. W związku z najmem strony wpłaciły kaucję mieszkaniową w kwocie 8.662,25 zł w dniu 22 sierpnia 2018 roku. Środki na pokrycie kaucji pochodziły z pożyczki otrzymanej przez uczestniczkę od pracodawcy, tj. Urzędu Miasta R. w dniu 21 marca 2018 roku. Kwota partycypacji została pokryta przez Gminę R. zgodnie z zawartymi umowami o współpracy z (...) Sp. z o.o. Wartość prawa najmu Sąd ustalił w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy na 66.000 zł, przyjmując że zasadne jest ustalenie wartości tego prawa w podejściu dochodowym metodą inwestycyjną. Czynsz najmu płacony przez strony był czynszem regulowanym, zatem niższym w stosunku do czynszów uzyskiwanych przez wynajmujących na rynku komercyjnym. Zatem korzyścią majątkową strony, której zostaje przyznane prawo do lokalu z czynszem regulowanym, jest różnica w wysokości czynszu regulowanego a tego który trzeba zapłacić na rynku wynajmu mieszkań prywatnych. Korzyść taka, ustalona w stosunku do prawdopodobnego czasu trwania najmu, jest wartością, która pozostaje w majątku strony, która nie musi szukać mieszkania do wynajmu na rynku prywatnym i która to korzyść może ona z zyskiem zainwestować.

W skład majątku wspólnego stron wchodzi samochód osobowy V. (...) rok produkcji 1999 o wartości 3.500 zł i ruchomości, których skład i wartość strony zgodnie ustaliły.

Przez cały okres małżeństwa wnioskodawca nadużywał alkoholu i przeznaczał na jego zakup wspólne środki pieniężne stron. Zdarzało się, że również uczestniczka kupowała wnioskodawcy alkohol dla spokoju, gdyż wnioskodawca inaczej awanturował się. W sierpniu 2019 roku podjął leczenie odwykowe w ośrodku w P..

Wnioskodawca w okresie trwania związku małżeńskiego przepracował niecałe 12 lat, najpierw na budowie, potem na kopalni, przy ściąganiu azbestu, a następnie przeszedł na rentę chorobową. Uczestniczka pracowała jako szwaczka, potem jako sprzątaczka, a w 2006 roku zatrudniła się w Urzędzie Miasta R., gdzie pracowała do 2020 roku, następnie zatrudniła się w firmie (...). Uczestniczka w trakcie małżeństwa zaciągała pożyczki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, z których dokładała pieniądze do utrzymania rodziny.

W okresie od stycznia 2018 roku do dnia rozdzielności majątkowej stron, tj. do 13 lutego 2020 roku wynagrodzenie wnioskodawcy wpływało na jego konto (...) SA. Z tego tytułu wpłynęła na konto kwota około 60 600 zł. Uczestniczka miała dostęp do konta wnioskodawcy przez Internet. W tym okresie z konta wnioskodawcy płacone były również opłaty za telewizję (E.), Internet ( (...) sp. z o.o.), prąd i mieszkanie. Opłaty za lokal mieszkalny z rachunku wnioskodawcy przelane zostały w kwocie około 4750 zł, a opłat za media w kwocie około 2 500 zł. Nadto z jego konta na konto bankowe uczestniczki przelana została kwota około 37 700 zł, zaś uczestniczka zwróciła na konto wnioskodawcy około 11.500 zł. Na konto wnioskodawcy wpłynęły też kwoty pożyczek bankowych oraz zostały dokonane z tego konta spłaty pożyczek kwotą około 34 780 zł.

W okresie od rozdzielności majątkowej (13.02.2020r.) do dnia wyprowadzenia się wnioskodawcy z lokalu przy ul. (...), tj. 30 listopada 2021 roku z rachunku wnioskodawcy na rachunek uczestniczki przelana została kwota około 23 500 zł, zaś uczestniczka zwróciła na konto wnioskodawcy około 8 900 zł.

W dniu 27 sierpnia 2018 roku wnioskodawca zawarł umowę pożyczki w Banku (...) SA na kwotę 16 400 zł. Z tej pożyczki kwota 6 346,02 zł została przeznaczona na spłatę innego zadłużenia, zaś kwotę 10.000 zł wnioskodawca wypłacił w gotówce w dniu 27 sierpnia 2018 roku. Pożyczka została spłacona przez wnioskodawcę w dniu 9 lipca 2019 roku.

W dniu 20 marca 2013 roku strony nabyły ogródek działkowy za cenę 15.000 zł. Cena została zapłacona w dwóch ratach – 10 000 zł i 5 000 zł w dniach 20 i 21 marca 2013 roku. Pieniądze na zapłatę ceny pochodziły z pożyczki zaciągniętej przez uczestniczkę w (...) SA oddział 5 w R. w dniu 20 marca 2013 roku. Ogródek został sprzedany przez uczestniczkę umową z dnia 30 kwietnia 2020 roku za 10 000 zł. Uczestniczka kwotę 4.000 zł otrzymała jako zaliczkę w sierpniu 2019 roku i przeznaczyła tę kwotę na całkowitą spłatę powyższej umowy pożyczki w dniu 6 sierpnia 2019 roku. Kwotę 6 000 zł uczestniczka otrzymała przy sprzedaży ogródka w gotówce.

Uczestniczka z powodu zachowania wnioskodawcy i nadużywania przez niego alkoholu wyprowadziła się z lokalu przy ul. (...) w dniu 1 października 2021 roku, a wróciła do mieszkania 1 grudnia 2021 roku, po wyprowadzce wnioskodawcy.

W okresie od prawomocności rozwodu, tj. od 20 marca 2020 roku do dnia 30 listopada 2021 roku uczestniczka poniosła nakłady z majątku osobistego na wspólny w postaci opłat za czynsz za lokal mieszkalny w łącznej kwocie 7 221,95 zł.

Sąd Rejonowy uznał, że wierzytelność o zwrot kaucji mieszkaniowej nie stanowi osobnego składnika majątku wspólnego, gdyż jest to prawo związane z prawem najmu i będzie przysługiwać temu, do którego prawo najmu będzie należeć na skutek podziału majątku. Wierzytelność z tytułu kaucji mieszkaniowej nie podlega realizacji dopóki trwa najem, dlatego brak jest podstaw do tego aby traktować ją jako osobny składnik majątku wspólnego stron i rozliczać osobno.

Sąd nie podzielił twierdzeń uczestniczki, że wnioskodawca zrzekł się prawa najmu oświadczeniem z dnia 15 września 2021 roku (k. 318), gdyż wskazuje ono wyłącznie powody wyprowadzenia się z lokalu, nie stanowi ono wypowiedzenia umowy najmu wobec wynajmującego.

Sąd Rejonowy, dokonując podziału majątku wspólnego, ustalił na podstawie art. 43 k.r.o., że udział wnioskodawcy w majątku wspólnym wyniósł 1/3, zaś udział uczestniczki – 2/3. Sąd wziął pod uwagę, iż wnioskodawca w okresie małżeństwa przepracował niecałe 12 lat, zatem w okresie gdy nie pracował, nie przyczyniał się do powstania majątku wspólnego. Wnioskodawca nadużywał alkoholu i przeznaczał na jego zakup pieniądze wspólne, zaś leczenie odwykowe podjął dopiero w 2019 roku. Sąd nie uwzględnił wniosku uczestniczki, aby przyjąć wysokość udziałów 1/5 w stosunku do 4/5, gdyż w ostatnich latach małżeństwa wnioskodawca otrzymywał regularnie wynagrodzenie, co potwierdzają wyciągi z jego rachunku bankowego znajdujące się w aktach sprawy, zaś uczestniczka miał dostęp do konta wnioskodawcy i mogła z niego dokonywać opłat za lokal mieszkalny i media. Uczestniczka otrzymywała też przelewy z konta wnioskodawcy na swój rachunek bankowy, zarówno przed rozdzielnością majątkową jak i po tym dniu, zatem wnioskodawca w pewnym zakresie przyczyniał się do zaspokajania potrzeb rodziny.

Sąd Rejonowy, przyznając wnioskodawcy i uczestniczce poszczególne składniki majątku wspólnego kierował się ich wnioskami.

Łączna wartość prawa najmu i rzeczy ruchomych przyznanych w wyniku podziału majątku uczestnice wyniosła 84 400 zł, zaś wnioskodawca otrzymał telewizor o wartości 1.250 zł.

Uczestniczka A. O. wniosła o zasądzenie od wnioskodawcy na jej rzecz tytułem zwrotu nakładów połowy opłat za czynsz i media za lokal przy ul. (...) w R. za okres od 13 lutego 2020 roku do 30 listopada 2021 roku, bez opłat za media i parking. Na zasadzie art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o. sąd dokonał rozliczenia nakładów uczestniczki z tytułu opłat za lokal mieszkalny od dnia prawomocności rozwodu (20.03.2021r.) do dnia 30 listopada 2021 roku, kiedy to wnioskodawca opuścił lokal, przyjmując, że zgodnie z przepisem art. 680 ¹ k.c. do rozwodu prawo najmu było wspólne, bo umowa o rozdzielności majątkowej nie powodowała zniesienia wspólności prawa najmu, a prawo to służyło zaspokojeniu potrzeb rodziny stron, zaś strony nie dokonały sądowego zniesienia tej wspólności. Sąd I instancji przyjął do rozliczenia z tego tytułu kwotę 7 221,95 zł, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Ponieważ udział wnioskodawcy w majątku wspólnym wynosi 1/3, toteż wnioskodawca powinien zwrócić uczestniczce 1/3 kwoty poniesionych nakładów. Z konta wnioskodawcy wprawdzie w tym okresie czasu dokonane były przelewy na rachunek uczestniczki w łącznej kwocie 5050 zł, ale nie wskazano z jakiego tytułu te przelewy nastąpiły, zatem wnioskodawca powinien rozliczyć poniesione przez uczestniczkę nakłady.

Biorąc pod uwagę wartość przyznanych stronom rzeczy i praw majątkowych, wysokość udziałów stron w majątku wspólnym oraz poniesione przez uczestniczkę nakłady z majątku osobistego na wspólny Sąd Rejonowy zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy spłatę w wysokości 24 892,65 zł, płatną w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia.

Od postanowienia apelacje wniósł wnioskodawca i uczestniczka postępowania.

Wnioskodawca zaskarżył postanowienie w całości i zarzucił

-naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, to jest art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, co wyraziło się w szczególności w daniu wiary twierdzeniom uczestniczki i wnioskowanych przez nią świadków, ustalenia podstaw do istnienia powodów do ustalenia nierównych udziałów oraz rozliczenia nakładów,

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 43 § 1 i 2 k.r.o. przez niewłaściwe zastosowanie, co wyraziło się w ustaleniu nierównych udziałów, pomimo braku podstaw faktycznych, okoliczności, że majątek dzielony powstał od 2018 roku znacznym nakładem wnioskodawcy, a wnioskodawca całe życie pracował i pomagał we wspólnym gospodarstwie domowym,

- sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że wnioskodawca nadużywał alkoholu, trwonił wspólny majątek i pracował jedynie 12 lat,

- pominięcie, że wnioskodawca pracował we wspólnym gospodarstwie i przy wychowywaniu dzieci, zaciągał i spłacał pożyczki na rzecz powiększenia majątku wspólnego,

- pominięciu, że uczestniczka w całości dysponowała środkami wnioskodawcy, a także przelewała je sobie na konto, w tym po ustaniu wspólności majątkowej i pokrywała koszty lokalu mieszkalnego, a nakłady nie zostały wykazane oraz pominięciu, że majątek wspólny podlegający dzieleniu powstał od 2018 roku, kiedy strony przeprowadziły się na nowe mieszkanie, a kwota kaucji kiedyś ulegnie zwrotowi na rzecz uczestniczki lub jej następców prawnych i błędne przyjęcie, że wchodzi w skład wartości prawa najmu.

Wniósł o zmianę postanowienia w ten sposób, że oprócz wskazanych składników do majątku wspólnego wchodzi prawo do kaucji mieszkaniowej związanej z lokalem mieszkaniowym przy ul. (...) w R. o wartości 8662,25 zł, ustalenie, że udziały w majątku wspólnym są równe, przyznanie na rzecz uczestniczki także prawa kaucji mieszkaniowej i oddalenie w całości roszczenia uczestniczki o rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny oraz zmianę rozstrzygnięcia i zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy 45 906,12 zł, płatną w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia ewentualnie wniósł o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Uczestniczka w swojej apelacji zaskarżyła postanowienie w całości, zarzucając

-sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału, co wpłynęło na treść rozstrzygnięcia polegającą na błędnym ustaleniu, że uczestniczka w okresie od 20 marca 2020 roku do 30 listopada 2021 roku poczyniła nakłady na mieszkanie w kwocie 7 221,55 zł, podczas gdy z historii rachunków wynika, że nakłady przedstawiały wartość 17 822, 21 zł, przelane na rachunek bankowy TBS,

-błędną ocenę dowodu z oświadczenia wnioskodawcy o zrzeczeniu się prawa do lokalu i w konsekwencji błąd w ustaleniach polegający na stwierdzeniu, że oświadczenie wnioskodawcy nie ma skutków prawnych, podczas gdy oświadczenie to stanowiło zrzeczenie się praw wynikających ze stosunku najmu i wygaśnięcie tego stosunku wobec wnioskodawcy,

- błędną ocenę udziału wnioskodawcy w majątku wspólnym i błędną ocenę treści umowy najmu w TBS przyjmującej, że umowa statuuje stosunek najmu w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów, podczas gdy stosunek najmu w TBS stanowi odmienny najem i skutkuje odmienną metodą rozliczenia wartości najmu jako składnika majątku wspólnego, przyjmując, że wartość najmu stanowi wysokość kwoty partycypacyjnej zawartej z najemcą po wygaśnięciu stosunku najmu i wydaniu lokalu.

Zarzuciła także pominięcie przy ustaleniach faktycznych treści pisma osobistego uczestniczki z 24 stycznia 2023 roku stanowiącego wyjaśnienie rozliczenia operacji środkami pieniężnymi wnioskodawcy wpływającymi na jej rachunek bankowy oraz fakt zwrotu wnioskodawcy pieniędzy po pokryciu obciążających wnioskodawcę wydatków i pominięcie faktu zbycia przez uczestniczkę lokalu mieszkalnego na Ukrainie i wprowadzenia uzyskanych ze sprzedaży środków pieniężnych do majątku wspólnego jako nakłady z majątku osobistego.

Wnioskodawczyni wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji dotyczące trwania związku małżeńskiego zainteresowanych, ustania ustroju wspólności majątkowej, a także składu i wartości ruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego i przyjmuje je za własne.

Z uwagi na podniesiony zarzut apelacji uczestniczki postępowania dotyczący ustalania wartości najmu prawa najmu lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) w R. Sąd odwoławczy uzupełnił postępowanie dowodowe o informacje (...) spółki z o.o. w B., z której wynika, iż hipotetyczna kwota zwracanej kwoty partycypacji wynosi w trzecim kwartale 2024 roku 68 116,17 zł.

Z informacji T. D. z 11 października 2024 wynika również ich najemcy nie zawierali ze spółką umowy partycypacji na lokal mieszkalny, a kwoty partycypacji wpłacała gmina R. zaś strony wpłacały wyłącznika kaucję gwarancyjną.

Sąd Okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie wartość prawa najmu lokalu zostać ustalona w wysokości kwoty partycypacyjnej, jaka podlegałaby zwrotowi po zakończeniu stosunku najmu. Zgodnie z art. 29a ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1020 z późn. zm.), w przypadku zakończenia najmu i opróżnienia lokalu kwota partycypacji podlega zwrotowi najemcy nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia opróżnienia lokalu. Kwota partycypacji w dniu zwrotu powinna odpowiadać kwocie stanowiącej odsetek aktualnej wartości odtworzeniowej lokalu równy udziałowi wniesionej przez najemcę kwoty partycypacji w kosztach budowy lokalu. W niniejszej sprawie ani wnioskodawca ani uczestniczka postępowania nie wnosili kwoty partycypacji, którą uiściła gmina, ale w ocenie Sądu odwoławczego skoro mamy do czynienia z najmem zawieranym ze spółką (...), do określenia wartości najmu powinna służyć kwota partycypacji, która hipotetycznie podlegałaby zwrotowi, a która na dzień wyrokowania wyniosła 68 116,17 zł.

W ocenie Sądu, choć prawo najmu przedmiotowego lokalu zbliżone jest do prawa najmu mieszkań komunalnych, to jednak zwrócić należy uwagę na pewną ich odmienność, która przemawia za przyjęciem innej metody ustalenia wartości prawa najmu uzyskanego na podstawie umowy zawartej z (...) spółką z o.o. Dla potrzeb określenia wartości prawa najmu w realiach niniejszej sprawy można posiłkować się rozwiązaniami przewidzianymi w art. 29a ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1020 z późn. zm.). Po wygaśnięciu najmu nowy udziałowiec musi zapłacić kwotę partycypacji w kosztach budowy i w ocenie Sądu odwoławczego jest to adekwatna wartość prawa najmu.

Uczestniczka postępowania domagała się zwrotu nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny w postaci opłacania czynszu za lokal mieszkalny za czynsz za okres od 13 lutego 2020 roku do 30 listopada 2021 roku, bez opłat za media i parking. Sąd Rejonowy ustalił je na 7.221,95 zł, nie wyjaśniając w uzasadnieniu skąd ta kwota pochodzi.

Uczestniczka postępowania przedstawiła na dowód poniesienia nakładów historię rachunku bankowego, ż której wynika, że w tym okresie przelała na rzecz TBS opłaty czynszowe w łącznej kwocie 18 421,01 zł, a z której to kwoty połowę tj. 9210,50zł winien zwrócić wnioskodawca uczestniczce postępowania, o czym Sąd Okręgowy wyrzekł w pkt I 3 postanowienia.

Jednocześnie za niezasadny Sąd Okręgowy uznał zarzut nieuwzględnienia środków pochodzących ze sprzedaży mieszkania na Ukrainie. Zgodnie z art. 45 § 1 k.r.o. każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Jak wynika z tej regulacji sąd rozlicza w postępowaniu o podział majątku z majątku osobistego na majątek wspólny jedynie na wniosek. Jest to żądanie procesowe i powinno spełniać warunki odpowiednie dla zgłaszanego roszczen9ia. Uczestniczka postępowania podnosiła w toku postępowania, że sprzedała swoje mieszkanie na Ukrainie, ale nigdy nie złożyła wniosku o rozliczenie takiego nakładu.

Odnosząc się do dalszych zarzutów apelacji uczestniczki sąd drugiej instancji uznaje za prawidłową ocenę oświadczenia u wnioskodawcy złożonego na piśmie 15 września 2021 roku, w którym wnioskodawca stwierdza, że dobrowolnie wyprowadził się z mieszkania przy ulicy czempiona 20/20 w R., ponieważ nie jest w stanie opłacać ten drugi kocie muszą. Z pisma tego nie wynika intencja zrzeczenia się prawa najmu i Sąd Rejonowy prawidłowo oświadczenie to ocenił.

Kolejny zarzut uczestniczki dotyczył zakresu w jakim sąd ustalił nierówne udziały w majątku wspólnym. W ocenie skarżącej udział ten powinien wynosić 1/5 do 4/5, a nie tak jak przyjęło 1/3 do 2/3. W tym zakresie swój zarzut zgłosił również w apelacji wnioskodawca, podnosząc że brak jest przesłanek do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Sąd Okręgowy zgadza się z oceną zebranego materiału dowodowego w tym zakresie, albowiem z zeznań, nie tylko uczestniczki postępowania, ale przede wszystkim świadków osób bliskich wnioskodawcy – siostry, córek, znajomych wynika, iż wnioskodawca prowadził taki tryb życia, że nie przyczynił się do powstania majątku wspólnego w równym stopniu jak w uczestniczka. Podczas trwania związku małżeńskiego to uczestniczka pracowała rano w Urzędzie Miasta, a po południu jako krawcowa w domu. Wnioskodawca miał problemy z alkoholem, nie pracował, zaciągał kredyty. Jak wynika z informacji ZUS wnioskodawca przepracował 19 lat od marca 1989 roku, zaś związek małżeński zainteresowani zawarli dnia 2 kwietnia 1997 roku, a 13 lutego 2020 roku zawarli umowę o majątkowej rozdzielności małżeńskiej.

Taki stan faktyczny daje podstawy do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym i ustalenia, że udział wnioskodawcy w majątku wspólnym wynosi 1/3, a udział uczestniczki postępowania 2/3.

Za bezzasadny należy uznać zarzut uczestniczki błędnego pominięcia przy ustaleniach faktycznych treści pisma osobistego uczestniczki z 24 stycznia 2023 roku stanowiącego wyjaśnienie rozliczenia operacji środkami pieniężnymi wnioskodawcy wpływającymi na jej rachunek bankowy oraz fakt zwrotu wnioskodawcy pieniędzy po pokryciu obciążających wnioskodawcę wydatków. Uczestniczka sama sporządziła opis czynności bankowych, dokonywanych operacji. Pisma tego nie można potraktować jako dowodu w sprawie. Jest ono tylko pisemnym wyjaśnieniem uczestniczki dotyczącym transakcji na koncie. Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił dowody przeprowadzone w sprawie, przedstawione rachunki i wynikające z nich nakłady i je rozliczył. Pismo uczestniczki nie miało mocy dowodowej i nie stanowiło okoliczności przyznanej przez wnioskodawcę.

Zarzuty zawarte w apelacji wnioskodawcy nie zasługiwały na uwzględnienie.

Sąd Odwoławczy odniósł się już powyżej do zarzutu dotyczącego ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Dodać tylko należy, że wnioskodawca nie wyjaśnił i nie wykazał, że uczestniczka postępowania otrzymywała i w jakiej wysokości środki na pokrycie kosztów utrzymania i opłaty. Wnioskodawca zarzuca, że majątek dzielony, pochodzi z okresu od 2018 roku i powstał znacznym nakładem wnioskodawcy, a wnioskodawca całe życie pracował i pomagał we wspólnym gospodarstwie domowym. Okoliczności tej nie potwierdzają inne dowody, nie tylko zeznania świadków, ale też dokumenty wykazujące lata pracy wnioskodawcy. Sam wnioskodawca zeznał także, że ma 78 000 zł długu, co dodatkowo przeczy tezie wnioskodawcy o przyczynianiu się w znacznym stopniu do powstania majątku wspólnego.

Sąd Okręgowy, oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził bark przesłanek do korygowania ustaleń faktycznych i oceny dowodów w tym zakresie, której Sąd I instancji dokonał zgodnie z art. 233 k.p.c.

Bezzasadny jest zarzut nierozliczenia kaucji mieszkaniowej. Kaucja podlega rozliczeniu po zakończeniu umowy najmu i po dokonaniu ewentualnych potrąceń z tytułu szkód czy zaległości w opłatach. Żądanie w tym zakresie jest przedwczesne, niewymagalne, nie jest znana jego wysokość.

Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze na mocy art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. z apelacji uczestniczki zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustalił wartość prawa najmu lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ulicy (...) na 68 116,17 zł i ustalił, że składniki majątku przyznane uczestniczce postępowania na własność mają wartość 86 516,17 zł, a poniesione przez uczestniczkę postępowania na nakłady wynoszą 9210,50 zł albowiem całość nakładów wyniosła 18 420,01 zł. Wnioskodawca winien zwrócić ich połowę. Wnioskodawcy przypadła 1/3 majątku, który w całości wyniósł 87 766,17 zł , a 1/3 wynosi 29 255,39 zł. Wnioskodawcy przyznano majątek o wartości 1250 zł, zatem uczestniczka winna zwrócić wnioskodawcy 28 005, 39 zł minus nakład wysokości 9 210,50 zł, to jest kwoty 18 794,89 zł.

W pozostałym zakresie apelacje uczestniczki postępowania i wnioskodawcy na mocy art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oddalono jako nieuzasadnione.

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na mocy art. 520 § 1 k.p.c. oddalając wnioski o zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego, które każdy ponosi we własnym zakresie jako związane ze swoim udziałem w sprawie oraz orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla wnioskodawcy.

SSO Magdalena Balion - Hajduk

Sygn. akt III Ca 193/24

UZASADNIENIE postanowienia dotyczące wartości prawa najmu

Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej postanowieniem z 12 grudnia 2023 roku ustalił, iż w skład majątku wspólnego wnioskodawcy A. J. i uczestniczki postępowania A. O. wchodzą następujące prawa i rzeczy w postaci prawa najmu lokalu mieszkalnego, położonego w R. przy ul. (...) o wartości 66 000 zł oraz ruchomości.

Sąd Rejonowy ustalił wartość prawa najmu w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy na 66 000 zł, przyjmując że zasadne jest ustalenie wartości tego prawa w podejściu dochodowym metodą inwestycyjną. Czynsz najmu płacony przez strony był czynszem regulowanym, zatem niższym w stosunku do czynszów uzyskiwanych przez wynajmujących na rynku komercyjnym. Zatem korzyścią majątkową strony, której zostaje przyznane prawo do lokalu z czynszem regulowanym, jest różnica w wysokości czynszu regulowanego a tego który trzeba zapłacić na rynku wynajmu mieszkań prywatnych. Korzyść taka, ustalona w stosunku do prawdopodobnego czasu trwania najmu, jest wartością, która pozostaje w majątku strony, która nie musi szukać mieszkania do wynajmu na rynku prywatnym i która to korzyść może ona z zyskiem zainwestować.

Uczestniczka postępowania w apelacji zarzuciła mi.in. błędną ocenę udziału wnioskodawcy w majątku wspólnym i błędną ocenę treści umowy najmu w TBS przyjmującej, że umowa statuuje stosunek najmu w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów, podczas gdy stosunek najmu w TBS stanowi odmienny najem i skutkuje odmienną metodą rozliczenia wartości najmu jako składnika majątku wspólnego, przyjmując, że wartość najmu stanowi wysokość kwoty partycypacyjnej zawartej z najemcą po wygaśnięciu stosunku najmu i wydaniu lokalu.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Z uwagi na podniesiony zarzut dotyczący ustalania wartości najmu prawa najmu lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) w R. Sąd odwoławczy uzupełnił postępowanie dowodowe o informacje (...) spółki z o.o. w B., z której wynika, iż hipotetyczna kwota zwracanej kwoty partycypacji wynosi w trzecim kwartale 2024 roku 68 116,17 zł.

Z informacji T. D. z 11 października 2024 wynika również ich najemcy nie zawierali ze spółką umowy partycypacji na lokal mieszkalny, a kwoty partycypacji wpłacała gmina R. zaś strony wpłacały wyłącznika kaucję gwarancyjną.

Sąd Okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie wartość prawa najmu lokalu zostać ustalona w wysokości kwoty partycypacyjnej, jaka podlegałaby zwrotowi po zakończeniu stosunku najmu. Zgodnie z art. 29a ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1020 z późn. zm.), w przypadku zakończenia najmu i opróżnienia lokalu kwota partycypacji podlega zwrotowi najemcy nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia opróżnienia lokalu. Kwota partycypacji w dniu zwrotu powinna odpowiadać kwocie stanowiącej odsetek aktualnej wartości odtworzeniowej lokalu równy udziałowi wniesionej przez najemcę kwoty partycypacji w kosztach budowy lokalu. W niniejszej sprawie ani wnioskodawca ani uczestniczka postępowania nie wnosili kwoty partycypacji, którą uiściła gmina, ale w ocenie Sądu odwoławczego skoro mamy do czynienia z najmem zawieranym ze spółką (...), do określenia wartości najmu powinna służyć kwota partycypacji, która hipotetycznie podlegałaby zwrotowi, a która na dzień wyrokowania wyniosła 68 116,17 zł.

W ocenie Sądu, choć prawo najmu przedmiotowego lokalu zbliżone jest do prawa najmu mieszkań komunalnych, to jednak zwrócić należy uwagę na pewną ich odmienność, która przemawia za przyjęciem innej metody ustalenia wartości prawa najmu uzyskanego na podstawie umowy zawartej z (...) spółką z o.o. Dla potrzeb określenia wartości prawa najmu w realiach niniejszej sprawy można posiłkować się rozwiązaniami przewidzianymi w art. 29a ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1020 z późn. zm.). Po wygaśnięciu najmu nowy udziałowiec musi zapłacić kwotę partycypacji w kosztach budowy i w ocenie Sądu odwoławczego jest to adekwatna wartość prawa najmu.

Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze na mocy art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. z apelacji uczestniczki zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustalił wartość prawa najmu lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ulicy (...) na 68 116,17 zł.

SSO Magdalena Balion – Hajduk