Wyrok z 15 lipca 2026, sygn. VII U 1914/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lipca 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2026 r. w Warszawie

sprawy T. S.

z udziałem D. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania T. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. z dnia 7 lipca 2025 roku nr (...)

1.  oddala odwołanie,

2.  zasądza od T. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

J. H.

UZASADNIENIE

W dniu 14 sierpnia 2025 r. T. S., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. z dnia 7 lipca 2025 r. nr (...), którą Zakład stwierdził okresy podlegania przez T. S. jako osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz okresy podlegania i nie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Odwołująca się wiosła o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba wykonująca umowę zlecenia nieprzerwanie od 22 października 2022 r. do 24 marca 2025 r. Ponadto wniosła o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzdatnieniu odwołania T. S. wskazała, że kwestionuje okoliczność, że organ rentowy nie objął jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w spornym okresie, co skutkowało odmową wypłaty przez ZUS zasiłku macierzyńskiego. Odwołująca się argumentowała, że przez cały okres zatrudnienia na umowie zlecenia nieprzerwanie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a płatnik składek regularnie i terminowo opłacał za nią składki z tego tytułu — także za okres od 23 października 2022 r. (po zakończeniu pierwszego urlopu macierzyńskiego) do 24 marca 2025 r., czyli nieprzerwanie przez 28 miesięcy. Odwołująca się podniosła, że nie miała wiedzy, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało z mocy prawa wskutek pobierania zasiłku macierzyńskiego i wymagało ponownego zgłoszenia. Kluczowym argumentem odwołującej się było to, że organ rentowy nie poinformował jej o konieczności ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, a pomimo tego, przez cały ten czas przyjmował i księgował wpłacane składki na poczet tego ubezpieczenia. Odwołująca się podniosła, że obowiązek informacyjny nakładają na organ rentowy przepisy art. 8 i art. 9 k.p.a. Odwołująca podkreśliła dodatkowo, że w analogicznej sytuacji, tj. po pierwszym urlopie macierzyńskim ZUS uznał ciągłość ubezpieczenia i przyznał jej zasiłek bez ponownego zgłoszenia, co ugruntowało u niej u i płatnika uzasadnione przekonanie – chronione zasadą zaufania do władzy publicznej – że taki obowiązek nie istnieje również obecnie.

Podnosząc powyższe odwołująca się wywiodła, że stanowisko organu jest niekonsekwentne, sprzeczne z zasadami postępowania administracyjnego oraz bezpodstawnie pozbawia ją prawa do świadczenia, mimo że materialnie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe były przez cały sporny okres faktycznie opłacane i przyjmowane przez ZUS (odwołanie T. S. – k. 3-6 a.s.).

W odpowiedzi z dnia 28 sierpnia 2025 r. (...) (...) Oddział w D. wniósł o oddalenie odwołania T. S. na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. i zasądzenie od niej na rzecz organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu stanowiska Zakład wskazał, że od dnia 1 stycznia 2022 r. dla kontynuowania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego bezpośrednio po zakończeniu okresu zasiłkowego wymagane jest ponowne złożenie przez płatnika składek dokumentu zgłoszeniowego ZUS ZUA z uwzględnieniem tego ubezpieczenia. Dokumentem ZUS KOA – jaki złożył płatnik – nie można zgłosić ubezpieczonego do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Od 1 stycznia 2022 r. nabycie uprawnień i wypłata zasiłku macierzyńskiego z tytułu umowy zlecenie powoduje ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W okresie pobierania zasiłku z tytułu umowy zlecenie należna jest tylko składka na ubezpieczenie zdrowotne. Przepisy w aktualnym stanie prawnym nie chronią ubezpieczonego w sytuacji, gdy płatnik nie złoży dokumentu zgłoszeniowego ZUS ZUA lub spóźni się z wysłaniem tego dokumentu. Wówczas zleceniobiorca podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia wpływu dokumentu zgłoszeniowego do ZUS. W takiej sytuacji zleceniobiorcy, którym ustało dobrowolne ubezpieczenie chorobowe na skutek zbiegu tytułów do ubezpieczeń (np. okresem pobierania zasiłku macierzyńskiego) w celu skorzystania na przyszłość z ochrony, jaką daje ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorcom, muszą ponownie zostać zgłoszeni przez zleceniodawcę do tego ubezpieczenia. Również w tym przypadku terminowość działania zleceniodawcy ma decydujące znaczenie. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu ZUS ZUA, jednak wyłącznie w sytuacji, gdy zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych nastąpiło w ciągu 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń.

Mając na uwadze powyższe, Zakład podsumował, że po zakończonym okresie zasiłkowym T. S., tj. od 22 października 2022 r. płatnik składek nie dokonał jej zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w ustawowym terminie 7 dni, w którym należało zadeklarować chęć przystąpienia ubezpieczonej do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W związku z powyższym zasadne było stwierdzenie okresów podlegania i niepodlegania ubezpieczeniom, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu przez T. S. z tytułu umowy zlecenie u płatnika składek, co zaskarżoną decyzją, Zakład uczynił (odpowiedź ZUS (...) Oddział w D. – k. 57-58v a.s.)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

D. S. prowadzi działalność gospodarczą od 2 stycznia 2018 r. i korzysta z usług biura rachunkowego „Biuro (...)”. D. S., działając jako płatnik składek, udzielił pełnomocnictwa dla właściciela ww. biura do załatwiania wszelkich spraw w ZUS, w tym dostępu do Platformy Usług Elektronicznych ZUS (umowa o prowadzenie podatkowej książki przychodów i rozchodów z dnia 4 stycznia 2018 r. – k. 44-45 a.s.).

W biurze rachunkowym prowadzonym przez P. Ł. przeprowadzane są szkolenia dotyczące aktualnych oraz przyszłych przepisów, podlegające weryfikacji oraz stałej kontroli i nadzorowi. Sprawami D. S. w latach 2021–2022 zajmował się pracownik biura, który nadal w nim pracuje (zeznania P. Ł. – k. 117-118 a.s.).

D. S. od dnia 15 września 2019 r. w prowadzonej przez siebie działalności zatrudnił T. S. na podstawie umowie zlecenia. T. S. otrzymywała wynagrodzenie, od którego płatnik składek naliczał i deklarował składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe (szczegółowa lista płac z wypłaconymi wynagrodzeniami dla T. S. od listopada 2022 r. do lutego 2025 r. – k. 11-24 a.s., imienny raport miesięczny o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach (ZUS RCA) za okresy od listopada 2022 r. do lutego 2025 r. – k. 26-42 a.s.).

W dniu 1 sierpnia 2019 r. płatnik składek– działając za pośrednictwem biura rachunkowego – dokonał zgłoszenia T. S. z tytułu umowy zlecenie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych, wypadkowego i zdrowotnego w okresie od 25 lipca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r.

Następnie, dokumentem zgłoszeniowym ZUS ZUA z dnia 17 września 2019 r. T. S. została zgłoszona z tytułu umowy zlecenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych, wypadkowego), dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i ubezpieczenia zdrowotnego od 15 września 2019 r.

T. S. przebywała na urlopie macierzyńskim i z tego tytułu pobierała zasiłek macierzyński w następujących okresach:



od 19 marca 2020 r. do 17 marca 2021 r. oraz



od 23 października 2021 r. do 21 października 2022 r.

Po zakończeniu urlopów macierzyńskich, które trwały w ww. okresach płatnik składek nie zgłosił T. S. ponownie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego poprzez dokument zgłoszeniowy ZUS ZUA. Zgłoszenie nie wpłynęło ani od dnia 18 marca 2021 r. (po zakończeniu urlopu macierzyńskiego trwającego od 19 marca 2020 r. do 17 marca 2021 r.), ani od 22 października 2022 r. (o zakończeniu urlopu macierzyńskiego trwającego od 23 października 2021 r. do 21 października 2022 r.).

Organ rentowy przez cały okres tj. od 22 października 2022 r. do 24 marca 2025 r. przyjmował składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe opłacane za ubezpieczoną przez płatnika i nie informował, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało (wydruki z konta ZUS odwołującej zawierające informacje o podstawach i składkach za rok 2023, rok 2024 i rok 2025 – k. 49-51 a.s.).

T. S. w trakcie zatrudnienia u płatnika składek urodziła troje dzieci. Po urodzeniu pierwszego dziecka w marcu 2020 r. i drugiego w październiku 2021 r., ZUS wypłacał zasiłek macierzyński bez zastrzeżeń. Po urodzeniu trzeciego dziecka w 2025 r. zasiłek nie został wypłacony. Przy drugiej ciąży biuro nie dokonało ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po urlopie macierzyńskim, a mimo to ZUS również nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń i wypłacił zasiłek. Przy trzeciej ciąży T. S. – pracownica biura widząc, że przy drugiej ciąży brak zgłoszenia nie spowodował żadnych problemów, postąpiła analogicznie – ZUS jednak przystąpił do weryfikacji i zakwestionował podleganie ubezpieczeniu (zeznania P. Ł. – k. 117-118 a.s., zeznania D. S. – k. 118-119 a.s.).

Wobec tego, że płatnik składek nieprzerwanie wpłacał do organu rentowego składki za T. S. na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. organ rentowy przyjął, że w okresie od 18 marca 2021 r. do 22 października 2021 r. T. S. z tytułu umowy zlecenie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu na zasadzie tzw. wniosku dorozumianego, tzn. w sytuacji opłacania składek pomimo braku formalnego zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego (pismo ZUS z dnia 23 lutego 2026 r. – k. 90-91 a.s.).

Na dzień 31 grudnia 2024 r. na koncie płatnika składek widnieje nadpłata w wysokości 9,93 zł (pismo zawierające informację roczną o wysokości nadpłaty na dzień 31 grudnia 2024 r. na koncie płatnika składek – k.53 a.s.).

T. S. nadal widnieje w systemie ZUS jako zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (wydruk z systemu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2025 r. – k. 47 a.s.).

W dniu 14 kwietnia 2025 r. do organu rentowego wpłynął wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego dla T. S. za okres urlopu macierzyńskiego od 25 marca 2025 r. do 11 sierpnia 2025 r. oraz urlopu rodzicielskiego za okres od 12 sierpnia 2025 r. do 23 marca 2026 r.

W dniu 9 maja 2025 r. do Zakładu wpłynął dokument ZUS KOA stanowiący zgłoszenie korekty okresów podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, w którym płatnik wykazał za T. S. następujące okresy podlegania do ubezpieczeń z tytułu umowy zlecenie:



od 19 marca 2020 r. do 17 marca 2021 r. - do ubezpieczenia zdrowotnego,



od 18 marca 2021 r. do 22 października 2021r. – do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych, wypadkowego), dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz do ubezpieczenia zdrowotnego,



od 23 października 2021 r. do 21 października 2022 r. – do ubezpieczenia zdrowotnego,



od 22 października 2022 r. do 24 marca 2025 r. – do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych, wypadkowego), dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz do ubezpieczenia zdrowotnego,



od 25 marca 2025 r. – do ubezpieczenia zdrowotnego.

Dane ze złożonego przez płatnika za T. S. dokumentu ZUS KOA nie zostały wprowadzone na konto ubezpieczonej z uwagi na okoliczność, że dokumentem ZUS KOA nie można zgłosić ubezpieczonego do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Po zakończonym okresie zasiłkowym T. S., płatnik składek nie dokonał zgłoszenia ww. do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 22 października 2022 r. na dokumencie ZUS ZUA.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. w dniu 19 maja 2025 r. wszczął postepowanie wyjaśniające w celu ustalenia przebiegu ubezpieczeń społecznych T. S. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenie od 15 września 2019 r. u płatnika składek D. S.. O wszczęciu postępowania organ rentowy zawiadomił płatnika i ubezpieczoną (zawiadomienia – nienumerowana karta akt ZUS.).

W dniu 7 lipca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. wydał decyzję nr (...), którą stwierdził, że T. S.:



od 15 września 2019 r. do 18 marca 2020 r.



od 18 marca 2021 r. do 22 października 2021 r. oraz



od 22 października 2022 r.

podlegała u płatnika składek D. S. obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia;



od 15 września 2019 r. do 18 marca 2020 r.



od 18 marca 2021 r. do 22 października 2021 r.

podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia;



od 22 października 2022 r.

nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia (decyzja – nienumerowana karta akt ZUS).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz w aktach organu rentowego, a także na podstawie zeznań świadka P. Ł. i strony – D. S..

Dokumentom w postaci: imiennych raportów miesięcznych o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach (ZUS RCA) za okres od listopada 2022 r. do lutego 2025 r., szczegółowej listy płac za ten sam okres, wydruków z konta ZUS odwołującej zawierających informacje o podstawach i składkach za lata 2023, 2024 i 2025, pisma zawierającego informację roczną o wysokości nadpłaty na dzień 31 grudnia 2024 r. na koncie płatnika składek, wydruku z systemu ZUS z dnia 8 sierpnia 2025 r. oraz umowy o prowadzenie podatkowej książki przychodów i rozchodów z dnia 4 stycznia 2018 r., Sąd dał wiarę w całości. Dokumenty te zostały sporządzone przez uprawnione podmioty (organ rentowy, płatnika składek, biuro rachunkowe), ich autentyczność i treść nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania, a nadto korespondują ze sobą wzajemnie oraz z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Sąd oparł się także na dokumentach zgłoszeniowych złożonych przez płatnika składek w toku postępowania przed organem rentowym, tj. na zgłoszeniu z dnia 1 sierpnia 2019 r. – zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych za okres 25.07.2019–31.08.2019), dokumencie ZUS ZUA z dnia 17 września 2019 r. – zgłoszenie od 15 września 2019 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz ubezpieczenia zdrowotnego, a także na dokumencie ZUS KOA złożonym do organu rentowego w dniu 9 maja 2025 r., zawierającym korektę okresów podlegania ubezpieczeniom za sporne okresy. Dokumentom tym Sąd dał wiarę w całości jako dokumentom urzędowym znajdującym się w aktach rentowych, których autentyczność i treść nie były kwestionowane przez żadną ze stron.

Dokumenty te mają kluczowe znaczenie, albowiem jednoznacznie potwierdzają, że po zakończeniu zarówno pierwszego (18.03.2021 r.), jak i drugiego (22.10.2022 r.) urlopu macierzyńskiego, płatnik składek nie złożył odrębnego dokumentu zgłoszeniowego ZUS ZUA obejmującego ponowne zgłoszenie T. S. do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jedynym dokumentem złożonym po ustaleniu przez organ rentowy nieprawidłowości był wspomniany dokument ZUS KOA z dnia 9 maja 2025 r., który – jak wynika z pisma organu rentowego oraz z jego stanowiska zaprezentowanego w odpowiedzi na odwołanie – nie stanowi dokumentu zgłoszeniowego do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i nie mógł wywołać skutku w postaci objęcia tym ubezpieczeniem.

Zeznaniom świadka P. Ł. Sąd dał wiarę w zakresie, w jakim korespondowały one z dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy, w szczególności co do zasad współpracy z płatnikiem składek, struktury organizacyjnej biura oraz przebiegu kontaktów z organem rentowym po odmowie wypłaty zasiłku. Sąd odmówił natomiast wiary tej części zeznań świadka, w której twierdziła ona, że biuro rachunkowe „zawsze” dokonywało zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, a przypadek trzeciej ciąży odwołującej stanowił jedyne i pierwsze tego rodzaju przeoczenie. Twierdzenie to pozostaje bowiem w sprzeczności z dokumentacją zgromadzoną w aktach, z której wynika, że dokumentu zgłoszeniowego ZUS ZUA nie złożono ani po zakończeniu pierwszego, ani po zakończeniu drugiego urlopu macierzyńskiego odwołującej, a w obu tych przypadkach organ rentowy uznał podleganie ubezpieczeniu chorobowemu wyłącznie na zasadzie tzw. wniosku dorozumianego. W tym zakresie zeznania świadka Sąd ocenił jako nieścisłe i nie dał im wiary.

Zeznaniom D. S. Sąd dał wiarę w całości, uznając je za spójne, logiczne i znajdujące potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, w szczególności w zakresie okoliczności zatrudnienia żony, przebiegu kolejnych okresów macierzyńskich oraz przebiegu korespondencji i kontaktów z organem rentowym po odmowie wypłaty zasiłku za trzecie dziecko.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiot niniejszego postępowania wyznaczała treść zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lipca 2025 r., którą organ rentowy stwierdził okresy podlegania i niepodlegania przez odwołującą obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu umowy zlecenia. Odwołująca zaskarżyła tę decyzję wnosząc o ustalenie, że podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu nieprzerwanie od 22 października 2022 r. do 24 marca 2025 r. – decyzja w części dotyczącej okresów podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu nie była przez odwołującą kwestionowana. Istota sporu, a tym samym granice kontroli sądowej wyznaczone treścią odwołania, sprowadzała się zatem wyłącznie do oceny, czy odwołująca powinna zostać objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w okresie od 22 października 2022 r. do 24 marca 2025 r. Poza zakresem niniejszego postępowania pozostawała natomiast kwestia prawa odwołującej do zasiłku macierzyńskiego, albowiem decyzja w tym przedmiocie nie była decyzją zaskarżoną i nie podlegała ocenie Sądu w niniejszej sprawie.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 – dalej jako ustawa systemowa) osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu (art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 12 ust. 1) oraz obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, natomiast ubezpieczeniu chorobowemu podlega ona wyłącznie dobrowolnie, na swój wniosek (art. 11 ust.). Zgłoszenia do wskazanych ubezpieczeń, w tym do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, dokonuje w imieniu ubezpieczonego płatnik składek – w niniejszej sprawie zleceniodawca – na odpowiednim dokumencie zgłoszeniowym (ZUS ZUA), co wynika z art. 36 ustawy systemowej.

Skoro spór w niniejszej sprawie dotyczył wyłącznie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, dalsze rozważania Sąd ograniczył do tego właśnie tytułu ubezpieczenia.

Rozstrzygnięcie tej kwestii wymagało odniesienia się do zmiany stanu prawnego, jaka nastąpiła z dniem 1 stycznia 2022 r. na mocy ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1621), w zakresie zasad obejmowania dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2021 r. objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następowało od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie i praktyce ZUS ugruntował się pogląd, zgodnie z którym samo terminowe opłacanie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – nawet przy braku formalnego wniosku – mogło być traktowane jako złożenie wniosku w sposób dorozumiany. Taka wykładnia znajdowała zastosowanie w sytuacji odwołującej po zakończeniu pierwszego okresu urlopu macierzyńskiego (18 marca 2021 r.), kiedy to mimo braku formalnego zgłoszenia ZUS ZUA, organ rentowy uznał podleganie ubezpieczeniu chorobowemu na zasadzie wniosku dorozumianego.

Z dniem 1 stycznia 2022 r. treść art. 14 ustawy systemowej uległa jednak zasadniczej zmianie: objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie. Ustawodawca odszedł zatem od konstrukcji "wniosku" na rzecz sformalizowanego "zgłoszenia", co oznacza, że od tej daty koncepcja zgłoszenia dorozumianego utraciła podstawę normatywną. Jedyną drogą do skutecznego (ponownego) objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym po jego ustaniu wskutek zbiegu tytułów (np. w związku z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego) pozostało złożenie przez płatnika składek dokumentu zgłoszeniowego ZUS ZUA, i to w terminie 7 dni od powstania tytułu do ubezpieczenia, aby objęcie nastąpiło od dnia wskazanego w zgłoszeniu.

Skoro drugi urlop macierzyński odwołującej zakończył się 22 października 2022 r., a więc już pod rządami znowelizowanego przepisu, obowiązkiem płatnika składek – działającego przez profesjonalne biuro rachunkowe – było złożenie w tym zakresie odrębnego dokumentu ZUS ZUA. Obowiązku tego biuro rachunkowe bezspornie nie dopełniło. Dokument ZUS KOA złożony przez płatnika dopiero w maju 2025 r. nie mógł – jak trafnie wskazał organ rentowy – wywołać skutku w postaci zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, gdyż dokument ten służy wyłącznie korekcie okresów podlegania ubezpieczeniom już ustalonych, a nie zgłoszeniu do ubezpieczenia dobrowolnego.

Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja odwołującej, jakoby powierzenie spraw formalnych profesjonalnemu biuru rachunkowemu oraz analogiczne zachowanie tego biura przy poprzednich ciążach ubezpieczonej miały usprawiedliwiać brak zgłoszenia. Z zeznań świadka P. Ł. wynika wprawdzie, że biuro rachunkowe co do zasady dokonuje takich zgłoszeń, a niniejszy przypadek miał być odstępstwem od tej praktyki, ocenionym przez świadka jako przeoczenie – zeznanie to pozostaje jednak w sprzeczności z dokumentacją zgromadzoną w aktach, z której wynika, że dokumentu ZUS ZUA nie złożono ani po pierwszym, ani po drugim urlopie macierzyńskim odwołującej. W tej części Sąd ocenił zeznania świadka jako nieścisłe.

Niezależnie jednak od tego czy było to systemowe zaniedbanie, czy jednorazowe przeoczenie, okoliczność ta obciąża sferę stosunków między odwołującą, płatnikiem składek a biurem rachunkowym, nie zaś organ rentowy. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, błąd podmiotu profesjonalnie obsługującego sprawy ubezpieczonego – nawet niezawiniony przez samego ubezpieczonego – nie może prowadzić do nieziszczenia się ustawowych skutków niezłożenia zgłoszenia w terminie. Termin wyznaczony w art. 14 ust. 1 ustawy systemowej ma bowiem charakter zawity i nie podlega przywróceniu, zaś ustawa nie przewiduje, aby późniejsze zgłoszenie do ubezpieczenia mogło mieć skutek wsteczny wobec daty jego złożenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., I UK 309/17, LEX nr 2508645). Stanowisko to zostało potwierdzone również w nowszym orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2026 r., I USK 343/26, LEX nr 4019964) z zastrzeżeniem, że odstępstwo możliwe jest jedynie wówczas, gdy zgłoszenie – choćby w niestandardowej formie – rzeczywiście zostało złożone w terminie. Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zachodziła – żadnego zgłoszenia, w jakiejkolwiek formie, w terminie 7 dni od zakończenia drugiego urlopu macierzyńskiego nie złożono.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia przez organ rentowy zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz obowiązku informacyjnego (art. 9 k.p.a.), wywodzony z faktu, że organ przez cały sporny okres przyjmował i księgował składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, nie reagując na brak zgłoszenia. System weryfikacji prowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie polega na bieżącej, comiesięcznej kontroli sytuacji ubezpieczeniowej każdego z ubezpieczonych – obowiązku takiego przepisy prawa na organ rentowy nie nakładają. Weryfikacja tytułu do ubezpieczenia następuje w praktyce dopiero na etapie, w którym ubezpieczony występuje o wypłatę konkretnego świadczenia, gdyż to właśnie ten moment aktualizuje konieczność zbadania, czy ubezpieczony rzeczywiście podlegał danemu ubezpieczeniu w okresie nim objętym. Sam fakt przyjmowania i księgowania wpłat nie mógł zatem wywołać u odwołującej ani u płatnika składek uzasadnionego przekonania o skuteczności podlegania ubezpieczeniu, skoro obowiązek zgłoszenia – i odpowiedzialność za jego niedopełnienie – spoczywał wyłącznie na płatniku składek, a nie na organie rentowym.

Obowiązek ponownego zgłoszenia zleceniobiorcy do ubezpieczeń społecznych po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie wymaga odrębnego pouczenia ze strony organu rentowego, ponieważ wynika on wprost z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, powszechnie dostępnych i wiążących z mocy samego prawa. Zgodnie z art. 9 ust. 1c ustawy systemowej, zleceniobiorca spełniający jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma przy tym obowiązku każdorazowego, indywidualnego informowania płatników składek o powyższych zasadach. Zasady te wynikają wprost z treści ustawy, którą profesjonalny podmiot prowadzący obsługę kadrowo-płacową klientów powinien znać i stosować z urzędu. W niniejszej sprawie ani odwołująca, ani płatnik składek nie zwracali się do organu rentowego z zapytaniem w przedmiotowej sprawie, a zatem nie można mówić o zaniechaniu przez organ obowiązku udzielenia wyjaśnień na indywidualny wniosek strony. Sam fakt przyjmowania i księgowania wpłat przez organ rentowy, przy braku takiego zapytania, nie mógł zatem wywołać u odwołującej ani u płatnika składek uzasadnionego przekonania o skuteczności podlegania ubezpieczeniu, skoro obowiązek zgłoszenia – i odpowiedzialność za jego niedopełnienie – spoczywał wyłącznie na płatniku składek.

W konsekwencji, w ustalonym stanie faktycznym i przy uwzględnieniu obowiązującego od 1 stycznia 2022 r. stanu prawnego, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D., stwierdzająca, że odwołująca od dnia 22 października 2022 r. nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.

W punkcie 2, Sąd orzekł o kosztach zastępstwa procesowego, na podstawie art. 98 § 1 i 1 ¹ k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając od odwołującej na rzecz organu rentowego kwotę 360,00 zł, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.