Zarządzenie z 3 kwietnia 2026, sygn. I Ns 67/22

Sygnatura akt I Ns 67/22/P

UZASADNIENIE POSTANOWIENIA

Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie

z dnia 3 marca 2026 roku

W dniu 30 kwietnia 2019 r. pełnomocnik I. F. – r.pr. I. E. - wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie z wniosku Skarbu Państwa
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu
z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. z 1946 r., nr 13 poz. 87) zakończonej wydaniem przez Sąd Powiatowy dla m. M. w M. prawomocnego postanowienia z dnia 30 stycznia 1959 r., sygnatura akt II Ns I 65/59
(k.1-34). Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą akt I Ns 323/19/P.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wskazał, iż postanowieniem z dnia
30 stycznia 1959 r. Sąd Powiatowy dla miasta M. w M. pod sygnaturą II Ns
I 65/59 stwierdził, że Skarb Państwa działający przez Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej miasta M. nabył przez zasiedzenie własność nieruchomości objętej
lwh 969, gm. kat. M. dz. XXII – K., wpisanej uprzednio na rzecz dr I. alias I. B. (1) i Ł. z T. (2). Stwierdzenie nabycia nieruchomości przez zasiedzenie nastąpiło w oparciu o przepis art. 34 ust. 1 dekretu
z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r., nr 13 poz. 87 – dalej także jako jako dekret) z dniem 31 grudnia 1955 r. W toku postępowania został ustanowiony kurator dla nieznanych z miejsca pobytu uczestników postępowania – dotychczasowych właścicieli nieruchomości. Pełnomocnik wskazał, że w chwili wydania postanowienia z dnia 30 stycznia 1959 r. przedmiotowa nieruchomość nie była majątkiem opuszczonym w rozumieniu dekretu, gdyż posiadanie nieruchomości zostało przywrócone współwłaścicielom I. i Ł. B. na podstawie decyzji Okręgowego
Urzędu Likwidacyjnego w M. z dnia 23 sierpnia 1947 r. Wskutek skutecznego przywrócenia właścicielom posiadania nieruchomości organom władzy publicznej została zamanifestowana wola właścicielska I. i Ł. B., a tym samym doszło do przerwania biegu terminu przemilczenia przewidzianego w art. 34 dekretu. W związku
z tym nie było podstaw do wydania przedmiotowego postanowienia. Jako podstawę wznowienia postępowania skarżąca wskazała pozbawienie jej poprzedników prawnych, I. i Ł. B., możności działania oraz ich nieprawidłową reprezentację
w sprawie. Zdaniem skarżącej, Skarb Państwa przemilczał okoliczność, że na skutek działania jego organów doszło do przywrócenia dotychczasowym właścicielom posiadania nieruchomości już w wyniku postępowania przeprowadzonego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Krakowie w 1947 r., a także, iż dotychczasowi właściciele byli reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika znanego z imienia i nazwiska. W związku z tym w sprawie o sygnaturze akt II Ns I 65/59 nie było podstaw do ustanawiania kuratora dla nieznanych
z miejsca pobytu uczestników. Skarżąca podniosła, że gdyby I. i Ł. B.
nie zostali pozbawieni możliwości obrony swoich praw wydane w postępowaniu rozstrzygnięcie byłoby odmienne, gdyż zostałyby wykazane okoliczności uniemożliwiające przejęcie przez Skarb Państwa własności nieruchomości. Pełnomocnik podał, że aktualnie właścicielem spornej nieruchomości jest Gmina Miejska M., która nabyła jej własność
z mocy prawa na podstawie decyzji z dnia 26 czerwca 1991 r., GC II (...)I/66/563/91/TJ
w której A. (...) na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1991 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990.32.191) stwierdził nabycie własności przedmiotowej nieruchomości przez Gminę Miejską M. z mocy prawa, nieodpłatnie. Pełnomocnik podniósł, że skarżąca ma legitymację do złożenia skargi albowiem jest następcą prawnym I. B. (1) i Ł. B.. Podał, że na podstawie testamentu notarialnego
z dnia 18 listopada 1960 r. spadek po zmarłym I. B. (1) w całości odziedziczyła jego żona – Ł. B.. Z kolei spadek po zmarłej w dniu 7 czerwca 1996 r. Ł. B. na podstawie testamentu notarialnego w całości odziedziczyła jej siostra U. B. (1) z domu T.. Skarżąca zaś odziedziczyła
w całości spadek po U. B. (1), zmarłej w dniu 28 grudnia 2007 r.,
na podstawie testamentu z dnia 23 lipca 2005 r., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Okręgowego w Salzburgu z dnia 18 sierpnia 2008 r.

Zarządzeniem z dnia 11 maja 2020 r. przewodniczący wezwał pełnomocnika skarżącej m.in. do uzupełnienia braku formalnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez podpisanie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach
i źródłach utrzymania przez skarżącą lub złożenia nowego, aktualnego oświadczenia
z własnoręcznym podpisem skarżącej - w terminie jednego tygodnia od dnia doręczenia wezwania pod rygorem zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz do uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżącej - w terminie jednego tygodnia od dnia doręczenia wezwania pod rygorem oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi 18 maja 2020 r. (k. 42 v.). W dniu 25 maja 2020 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił brak formalny wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przedłożył dokumenty służące uprawdopodobnieniu sytuacji majątkowej pozwanej (k.44).

Postanowieniem z dnia 13 lipca 2020 r. Sąd oddalił w całości wniosek I. F. o zwolnienie od kosztów sądowych. W zasadniczych powodach rozstrzygnięcia podanych na podstawie art. 357 § 5 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Sąd wskazał, że sytuacja majątkowa I. F. w konfrontacji z wysokością należnej w sprawie opłaty sądowej nie uzasadnia uzyskania przez skarżącą przywileju zwolnienia od kosztów sądowych. Opłata sądowa w sprawie jest niezwykle niska jak
na przedmiot sprawy (40,00 zł) a wiąże się z tym, że ustawa z dnia 28 lipca 2005 r.
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 785 ze zm.– dalej u.k.s.c.) nie przewiduje opłaty sądowej za wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. z 1946 r., poz. 13 nr 87) a zatem do ustalenia wysokości należnej opłaty sądowej w sprawie o wznowienie takiego postępowania znajduje zastosowanie art. 23 pkt. 1 w zw. z art. 18 § 2 tej ustawy (por. uchwała Sądu Najwyższego
z dnia 14 czerwca 1991 r., sygn. akt III CZP 51/91). Z uwagi na datę wszczęcia postępowania (przed 21 sierpnia 2019 r.) opłata sądowa w niniejszej sprawie wynosi jedynie 40,00 zł. Odpis postanowienia z dnia 13 lipca 2020 r. doręczono pełnomocnikowi
skarżącej w dniu 5 sierpnia 2020 r. (k. 98). Opłata sądowa w kwocie 40,00 zł została wniesiona w dniu 18 sierpnia 2018 r. (data obciążenia – k. 97).

Zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2020 r. przewodniczący zwrócił skargę
o wznowienie postępowania (k. 99). W zasadniczych powodach rozstrzygnięcia przewodniczący wskazał, że postanowieniem z dnia 13 lipca 2020 r. Sąd oddalił w całości wniosek I. F. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wskazał
w uzasadnieniu wysokość należnej opłaty sądowej w sprawie. Odpis postanowienia doręczono profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącej w dniu 5 sierpnia 2020 r. Zgodnie
z art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 755 – dalej także u.k.s.c.) tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie wobec profesjonalnego pełnomocnika strony od dnia doręczenia odpisu postanowienia o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie opłata sądowa została wniesiona przez pełnomocnika skarżącej dopiero w dniu 18 sierpnia 2020 r. a zatem po upływie tygodniowego terminu do jej uzupełnienia. Wobec powyższego skargę I. F. o wznowienie postępowania należało zwrócić na podstawie art. 130 § 2 k.p.c. Ponieważ opłata sądowa została uiszczona zostanie ona zwrócona po uprawomocnieniu się zarządzenia o zwrocie skargi chyba, że pełnomocnik skarżącej złoży wniosek o wpisanie sprawy pod nową sygnaturę w repertorium (...).

Odpis zarządzenia z dnia 21 sierpnia 2020 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącej
w dniu 28 września 2020 r. (k.100). W dniu 30 września 2020 r. pełnomocnik skarżącej wniósł pismo w którym wskazał, że „w imieniu Skarżącej (…), w nawiązaniu do zarządzenia tut. Sądu z dnia 21 sierpnia 2020 r., o zwrocie skargi o wznowienie postępowania, z uwagi na uiszczenie przez Skarżącą opłaty sądowej po upływie terminu do jej uzupełnienia, wnoszę o: wpisanie sprawy ze skargi I. F. o wznowienie postępowania w sprawie (…) pod nową sygnatura w repertorium (...).”.

Mając na uwadze treść pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 30 września 2020 r. przewodniczący w dniu 7 października 2020 r. odnotował prawomocność zarządzenia z dnia 21 sierpnia 2020 r. od dnia 6 października 2020 r. oraz zarządził wpis sprawy pod nową sygnaturę w repertorium (...) (k.99v.). Sprawa została wpisana pod sygnaturę I Ns 490/20/P.

Postanowieniem z dnia 10 listopada 2020 r. Sąd odrzucił skargę na wznowienie postępowania zarejestrowaną pod sygnaturą I Ns 490/20/P (k. 107).

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2020 r. (k. 126) Sąd w sprawie o sygnaturze
I Ns 323/19/P w pkt. I oddalił wniosek skarżącej I. F. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie zarządzenia z dnia 21 sierpnia 2020 r., sygnatura akt I Ns 323/19/P, wraz z uzasadnieniem oraz w pkt. II odrzucił wniosek skarżącej
I. F. o doręczenie zarządzenia z dnia 21 sierpnia 2020 r., sygnatura akt I Ns 323/19/P wraz z uzasadnieniem. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2021 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie w sprawie o sygnaturze II Cz 760/21 oddalił zażalenie skarżącej na pkt II postanowienia z dnia 7 grudnia 2020 r., I Ns 323/19/P oraz zasądził od skarżącej
na rzecz uczestniczki Gminy Miejskiej M. zwrot kosztów postępowania (k. 202).

Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 5 stycznia 2022 r. w sprawie
o sygnaturze II Cz (...) na skutek zażalenia skarżącej I. F.
na postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa Podgórza w Krakowie z dnia 10 listopada 2020 r., sygnatura akt I Ns 490/20/P uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Krakowa-Podgórza w Krakowie.

W uzasadnieniu Sąd Okręgowy w Krakowie wskazał, że nie wydaje prawidłowym pogląd wyłączający możliwość zastosowania art. 130 ² § 2 k.p.c. i tym samym utrzymania skutków pierwotnie wniesionego pisma poprzez uiszczenie opłaty po zwrocie skargi
w wypadku kiedy opłata ta nie została uiszczona w terminie wyznaczonym w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. po nieudanej dla strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika próbie uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi.
Sąd Okręgowy wskazał, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych uchyla obowiązek uiszczenia opłaty przy wniesieniu pisma. Aktualizuje się on ponownie w wyniku wydania postanowienia oddalającego wniosek, a doręczenie pełnomocnikowi odpisu postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów otwiera jednocześnie termin do wniesienia opłaty. Niepomyślny rezultat postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych wpływa więc jedynie na przesunięcie terminu realizacji obowiązku uiszczenia opłaty, nie wpływa natomiast na konsekwencje niewywiązania się z tej powinności, wobec czego nie może także pozbawić strony przewidzianej w przepisach możliwości usunięcia negatywnych skutków uchybienia. Sposób naprawienia zaniedbania związany jest z formą reakcji na nieuiszczenie opłaty, jaką stanowi zwrot skargi. W konsekwencji uiszczenie opłaty od skargi z zachowaniem terminu wskazanego w art. 130 ² § 2 k.p.c. uzasadniało potraktowanie skargi jako wniesionej w pierwotnym terminie i wymagało poddania ocenie terminowości jej złożenia z odniesieniem się do tej daty. Zdaniem Sądu Okręgowego, nie ma znaczenia, kiedy pełnomocnik skarżącej wniósł pismo o wpisanie sprawy pod nową sygnaturą. Artykuł 130 ² § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. znajduje zastosowanie niezależnie od złożenia jakiegokolwiek pisma. Istotne jest, aby została uiszczona opłata najpóźniej w terminie tygodnia od zwrotu pisma z powodu jego nieopłacenia. Jak wynika z przywołanego przepisu jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. W ocenie Sądu Okręgowego w Krakowie, Sąd Rejonowy nie miał podstaw do uznania, że wniosek o wpisanie sprawy pod nową sygnaturę jest zupełnie nową skargą o wznowienie postępowania. Winien był przyjąć, że uiszczenie opłaty sądowej w dniu 18 sierpnia 2020 r. wywołuje skutek z art. 130 ² § 2 k.p.c. Sąd Rejonowy nie mógł zatem odrzucić skargi z tej przyczyny, że wniesiono ją dopiero 30 września 2020 r. Winien był za datę wniesienia skargi uznać dzień 30 kwietnia 2019 r. i ocenić, czy zostały spełnione przesłanki dopuszczalności skargi, w tym czy wniesienie skargi 30 kwietnia 2019 r. nastąpiło z zachowaniem terminu do jej wniesienia. Skoro takiej oceny nie dokonał, to zaskarżone postanowienie musiało zostać uchylone wobec nierozpoznania istoty sprawy w aspekcie formalnego badania dopuszczalności skargi i terminowości jej wniesienia. W konsekwencji orzeczenie podlegało uchyleniu a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) bez potrzeby analizowania innych zarzutów zażalenia.

W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania uczestnik Gmina Miejska M., działając przez zawodowego pełnomocnika wniosła o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie. Pełnomocnik zakwestionował twierdzenia skarżącej co do podstaw wznowienia postępowania. Wskazał, że ustanowiony dla nieznanych z miejsca pobytu I. B. (1) i Ł. B. kurator podjął w ich imieniu obronę, sprzeciwiając się wnioskowi Skarbu Państwa, co znajduje odzwierciedlenie w protokole
z posiedzenia odbytego w dniu 30 stycznia 1959 r. Pełnomocnik wskazał, że Sąd rozpoznający sprawę II Ns I 65/59 doszedł do przekonania, iż sprawa nadaje się
do rozstrzygnięcia i wydał orzeczenie. Jednocześnie Gmina Miejska M. wniosła
o stwierdzenie, że Skarb Państwa – Prezydent Miasta M. nabył przez zasiedzenie
– z dwudziestoletnim okresem liczonym od dnia 30 stycznia 1959 roku (a w razie przyjęcia złej wiary – z trzydziestoletnim okresem) prawo własności nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania. W ocenie pełnomocnika uczestnika, po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta M. w M. z 30 stycznia 1959 r. Skarb Państwa posiadał samoistnie przedmiotową nieruchomość w dobrej wierze. Czynności podejmowane przez kolejne jednostki państwowe nie ograniczały się wyłącznie do czynności technicznych, czy do zwykłego administrowania mającego na celu utrzymanie nieruchomości w stanie niepogorszonym, lecz Skarb Państwa uważał się za właściciela przedmiotowej nieruchomości, co objawiało się m.in. w zawieraniu umów z lokatorami, pobieraniu czynszu, dokonywaniu remontów, ustanawianiu i sprzedawaniu odrębnych nieruchomości lokalowych.

W piśmie z dnia 1 czerwca 2022 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko
co do podstaw wznowienia postępowania w sprawie II Ns I 65/59. Wskazał, że ustanowiony na uczestników kurator absentis nie działał w rzeczywistości w ich interesie gdyż nie dokonał ustaleń w przedmiocie miejsca ich pobytu, ani co do tego, czy były podejmowane czynności mające na celu przywrócenie posiadania nieruchomości. Nie wniósł również środka odwoławczego od wydanego postanowienia i ograniczył swoją rolę do formalnego wygłoszenia sprzeciwu, co – w ocenie pełnomocnika skarżącej – nie stanowi działania realizującego cele procesowe instytucji kuratora absentis. Pełnomocnik wskazał, że nie upłynął trzydziestoletni termin do zasiedzenia nieruchomości. Termin zasiedzenia
nie mógł biec do 29 grudnia 1989 r. t.j. do wejścia w życie tzw. noweli grudniowej,
gdyż wcześniejsze korzystanie z instytucji prawnych w stosunku do organów państwa nosiło cechy dowolności, a jednostka pozostawała bezsilna wobec prymatu własności społecznej. W związku z tym zasadne jest twierdzenie, że w oparciu o brzmienie art. 124 pkt 4 k.p.c. nie doszło do rozpoczęcia biegu zasiedzenia przed ww. datą, gdyż z powodu siły wyższej uprawnieni nie mogli dochodzić swoich praw przed sądem lub innym organem powołanym
do rozpoznania spraw danego rodzaju. Skoro zatem najwcześniej termin do zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości można liczyć od 29 grudnia 1989 r. to wynikający
z przepisu art. 172 k.c. trzydziestoletni termin został przerwany na skutek wniesienia
w dniu 30 kwietnia 2019 r. skargi o wznowienie postępowania.

W replice pełnomocnik uczestnika Gminy Miejskiej M. wskazał, że charakter posiadania spornej nieruchomości zarówno przez Skarb Państwa jak i uczestnika Gminę Miejską M. nie budzi żadnych wątpliwości. Od złożenia wniosku przez Skarb Państwa
o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości przez przemilczenie należy datować początek biegu posiadania samoistnego przez Skarb Państwa. Pełnomocnik podkreślił,
że co do nieruchomości nie była wydana decyzja o państwowym zarządzie. Władztwo Skarbu Państwo było wykonywane w sposób odpowiadający korzystaniu przez właściciela – miało charakter władania we własnym imieniu i dla siebie. Pełnomocnik podkreślił,
że przyjęcie przerwania biegu terminu zasiedzenia jest uzasadnione tylko w razie ustalenia, iż osoba uprawniona do skutecznego dochodzenia roszczenia o wydanie nieruchomości rzeczywiście była tej możliwości pozbawiona. W sprawie o zasiedzenie nieruchomości przez Skarb Państwa, do biegu zasiedzenia nie stosuje się art. 175 k.c. w zw. z art. 121 pkt 4 k.c. gdy posiadanie samoistne nie pozostaje w związku z aktem nacjonalizacyjnym albo innym zdarzeniem władczym stanowiącym przeszkodę w wytoczeniu powództwa windykacyjnego.

Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2022 r. (k. 271) Sąd wezwał do udziału w sprawie Skarb Państwa – Prezydenta Miasta M..

W piśmie oznaczonym datą 22 września 2022 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta M., a zastępowany przez radcę Prokuratorii Generalnej RP, wniósł o odrzucenie skargi o wznowienie postępowania, ewentualnie o jej oddalenie
w całości popierając stanowisko uczestnika Gminy Miejskiej M.. Jednocześnie,
w przypadku uwzględnienia skargi, uczestnik wniósł o stwierdzenie, że Skarb Państwa
nabył przez zasiedzenie własność spornej nieruchomości z dniem 31 stycznia 1975 r.
W ocenie pełnomocnika, istnieją wystarczające podstawy do stwierdzenia samoistnego posiadania nieruchomości przez Skarb Państwa po uprawomocnieniu się postanowienia
z dnia 30 stycznia 1959 r. Nie doszło do przerwania biegu zasiedzenia skoro po złożeniu wniosku o przywrócenie posiadania w 1947 r. działanie następców prawnych I. i Ł. B. zostało podjęte dopiero w 2019 r. Już samo wystąpienie z wnioskiem
o stwierdzenie nabycia własności na podstawie dekretu powinno być, zdaniem pełnomocnika, uznane za zamanifestowanie woli posiadania nieruchomości w sposób samoistny. Nie miało ono charakteru zarządu z zakresu imperium gdyż od momentu wydania postanowienia stwierdzającego nabycie przez zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości Skarb Państwa podejmował czynności jak właściciel. Nie można również uznać, że uczestnik posiadał nieruchomość w złej wierze, skoro skarżąca nie wykazała okoliczności przemawiających za takim twierdzeniem, a w art. 7 k.c. ustawodawca wyraził ustawowe domniemanie istnienia dobrej wiary, którego obalenie leży po skarżącej jako wywodzącej dla siebie z tego faktu skutki prawne (art. 6 k.c.). W ocenie pełnomocnika, nie ma również podstaw do twierdzenia, że ogólna sytuacja polityczna w Polskie w latach 1950-1989 uniemożliwiała efektywne dochodzenie roszczeń windykacyjnych przez właściciela. Wadliwość systemu prawnego i praktyki stosowania prawa nie uzasadniają tezy o istnieniu siły wyższej. Nie uzasadnia jej również subiektywny stan braku zaufania do organów wymiaru sprawiedliwości. Istnienie okoliczności uniemożliwiających realizację praw podmiotowych powinno zostać wykazane w sposób zindywidualizowany, czego skarżąca
nie dokonała. Pełnomocnik wniósł o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z dniem 31 stycznia 1975 r., uwzględniając terminy zasiedzenia wynikające z przepisów k.c. sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 28 lipca 1990 r.
o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. 1990 r., nr 55, poz. 321).

Na dalszym etapie strony podtrzymały swoje stanowiska.

Na rozprawie w dniu 3 marca 2026 r. Sąd wyłączył do rozpoznania pod odrębną sygnaturą w repertorium (...) wniosek Skarbu Państwa zawarty w piśmie oznaczonym datą 21 września 2022 r. (k.283-315), sprecyzowany pismami z 20 marca 2023 r. (k. 388-390) i pismem z 6 lutego 2026 r. (k. 534-535) o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa własności nieruchomości stanowiącej zabudowaną (...) dla której prowadzona jest (...) numer (...) oraz wyłączył do rozpoznania pod odrębną sygnaturą w repertorium (...) wniosek Gminy Miejskiej M. zawarty
w piśmie oznaczonym datą 12 kwietnia 2022 r.(k. 235-245) o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa własności nieruchomości stanowiącej zabudowaną działkę numer (...) dla której prowadzona jest (...) numer (...). Sąd nadto oddalił wnioski uczestników o odrzucenie skargi o wznowienie postępowania.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Nieruchomość znajdująca się w M. przy (...), objęta lwh 969, księga gruntowa gminy katastralnej M., (...) K. (aktualnie objęta (...)), stanowiła własność dr I. alias I. B. (1)
i Ł. B. w udziałach po 1/2. W związku z rozpoczętą 1 września 1939 r.
II A. właściciele utracili posiadanie nieruchomości, wobec czego w oparciu
o przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. nieruchomość została oddana w zarząd tymczasowy upoważnionemu urzędnikowi Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w M..

Dowody : ogólny wyciąg hipoteczny (akta związkowe II Ns I 65/59, k. 21-22); decyzja Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w M. z dnia 23 sierpnia 1947 roku (k. 28-29).

W dniu 21 kwietnia 1946 r. (k. 28) działający w imieniu I. B. (1) i Ł. B. pełnomocnik w osobie adw. G. N. złożył wniosek do Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w M. o przywrócenie posiadania majątku utraconego w wyniku wojny rozpoczętej w dniu 1 września 1939 r. Wniosek dotyczył nieruchomości znajdującej się przy ul. (...) w M., objętej lwh 969, księga gruntowa gminy katastralnej M., (...) K.. Do wniosku dołączono wyciąg ksiąg gruntowych Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 18 września 1945 r.
i poświadczenia Miejskiego Zarządu (...)
w M. z dnia 6 maja 1947 r. Na mocy decyzji z dnia 23 sierpnia 1947 r.
Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Krakowie przywrócił I. B. (1) i Ł. B. posiadanie nieruchomości przy (...) w M., objętej lwh 969, księga gruntowa gminy katastralnej M., Dzielnicy XII K.. W związku podjętym rozstrzygnięciem Okręgowy Urząd Likwidacyjny polecił niezwłoczne odebranie majątku z rąk dotychczasowego zarządcy tymczasowego i spisanie protokołu zdawczo-odbiorczego wraz z rozliczeniem buchalteryjnym, a także niezwłoczne przekazanie rzeczonego majątku z rąk urzędnika Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w M. do rąk uprawnionych obywateli I. B. (1) i Ł. B..

Dowód : decyzja Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w M. z 23 sierpnia 1947 r. (k. 28-29).

W dniu 12 stycznia 1959 r. Skarb Państwa, działający przez Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej miasta M., złożył wniosek o stwierdzenie nabycia
przez Skarb Państwa własności nieruchomości opuszczonej, objętej lwh 969, księga gruntowa gminy katastralnej M., (...) K., stanowiącej dotąd własność
dr I. alias I. B. (2) i Ł. z T. (1) udziałach po 1/2 na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych
i poniemieckich (Dz.U. z 1946 r., numer 13 pozycja 87). W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż dotychczasowi właściciele nieruchomości są nieznani z miejsca pobytu (na dowód czego dołączono zaświadczenia z Biura Ewidencji (...) miasta M.). Wnioskodawca wskazał, iż nieruchomość jest majątkiem opuszczonym w rozumieniu art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. i znajduje się w zarządzie organów państwowych.
Podał, że z dniem 31 grudnia 1955 r. upłynął dziesięcioletni termin, przewidziany w ww. przepisie, który nie został przerwany ani przez złożenie wniosku o przywrócenie posiadania nieruchomości ani przez skierowanie wniosku do organu likwidacyjnego czy przez wytoczenie powództwa. Sprawa została zarejestrowana przez Sąd Powiatowy dla
m. M. w M. pod sygnaturą II Ns I 65/59.

Dowód : wniosek o stwierdzenie nabycia zasiedzenia (akta związkowe II Ns I 65/59, k. 11-12).

W toku posiedzenia jawnego w dniu 30 stycznia 1959 r. Sąd Powiatowy dla m. M. w M. wydał postanowienie o ustanowieniu dla nieznanych z miejsca pobytu uczestników I. B. (2) i Ł. z T. (1) kuratora
w osobie I. M.. Kurator sprzeciwił się wnioskowi o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Sąd na tym samym posiedzeniu na którym ustanowił kuratora uznał sprawę za gotową do rozstrzygnięcia.

Dowód : protokół z posiedzenia z 30 stycznia 1959 r.(akta związkowe II Ns I 65/59, k. 5-6)

Postanowieniem z dnia 30 stycznia 1959 r. Sąd Powiatowy dla miasta M.
w M. w punkcie I. stwierdził, że Skarb Państwa działający przez Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej miasta M. nabył przez zasiedzenie własność nieruchomości objętej lwh 969, ks. gr. gm. kat. M., dz. (...) K., wpisanej uprzednio na rzecz dr I. B. (2) i Ł. z T. (1). Rozstrzygnięcie nie zostało zaskarżone przez kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu uczestników – dotychczasowych właścicieli nieruchomości.

Dowód : postanowienie z dnia 30 stycznia 1959 r. (akta związkowe II Ns I 65/59, k. 3-4).

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2025 r., XII Ns 633/22/P Sąd Rejonowy
dla Krakowa – K. w Krakowie: (w pkt. I) stwierdził nabycie spadku po I. B. (3) (B.), synu E., urodzonym (...), zmarłym 28 kwietnia 1972 r. w X. (1)-O. (X. (2)-O.), ostatnio zamieszkałym
w X. (1)-O. (Izrael), w zakresie nieruchomości znajdujących się w Polsce,
na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 15 marca 1968 r., otwartego i ogłoszonego na rozprawie w dniu 18 października 2023 r. przed Sądem Rejonowym dla Krakowa-K. w Krakowie, XII Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt XII Ns 633/22/P,
z dobrodziejstwem inwentarza, przez żonę Ł. B. z domu T., córkę R. (R.) i B. z domu A., urodzoną (...) w M.;
(w pkt. II) stwierdził nabycie spadku po Ł. B. z domu T., córce R. (R.) i B. z domu A., urodzonej (...) w M., zmarłej 7 czerwca 1996 r. w B. (Austria), ostatnio zamieszkałej w G. (Szwajcaria), w zakresie nieruchomości znajdujących się w Polsce, na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 29 grudnia 1975 r., otwartego i ogłoszonego na rozprawie w dniu
16 kwietnia 2025 r. przed Sądem Rejonowym dla Krakowa-Podgórza w Krakowie, XII Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt XII Ns 633/22/P, z dobrodziejstwem inwentarza, przez siostrę U. B. (1) z domu T., córkę R. (R.)
i B. z domu A., urodzoną (...) w M.; (w pkt. III) stwierdził nabycie spadku po U. B. (2) z domu T., córce R. (R.)
i B. z domu A., urodzonej (...) w M., zmarłej
w dniu 28 grudnia 2007 r. w B., ostatnio zamieszkałej w B. (Austria),
w zakresie nieruchomości znajdujących się w Polsce, na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 23 lipca 2005 r., otwartego i ogłoszonego na rozprawie
w dniu 16 kwietnia 2025 r. przed Sądem Rejonowym dla Krakowa-Podgórza w Krakowie,
XII Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt XII Ns 633/22/P, z dobrodziejstwem inwentarza, przez I. F., córkę M. i J. z domu K., urodzoną
(...) w G. (G.);

Dowody :testament I. B. (1) z dnia 18 listopada 1960 r. (k. 20); akt zgonu I. B. (1) (k. 21); postanowienie z dnia 7 marca 2023 r., XII Ns 633/22/P (k. 471-472)

Na wniosek z 8 stycznia 2019 r., pismem oznaczonym datą 29 stycznia 2019 r. Archiwum Narodowe w M. przesłało pełnomocnikowi skarżącej r. pr. I. E. na adres kancelarii uwierzytelnioną kopię z zespołu (...) Sądu Powiatowego dla Miasta M. w M. obejmującą akta sprawy I Ns I 65/59. Pismo zostało doręczone w dniu 30 stycznia 2019 r. Skarżąca została poinformowana o wydaniu postanowienia z dnia 30 stycznia 1959 r. w e-mailu wysłanym w dniu 1 lutego 2019 r.

Dowody: pismo z Archiwum Narodowego w M. z 29 stycznia 2019 r. (k. 408 i k. 507);
kopia koperty (k. 508); e-mail z 1 lutego 2019 r. (k. 509); pismo Archiwum Narodowego w M.
z 14 lipca 2023 r. (k. 407); pismo Archiwum Narodowego w M. z 29 grudnia 2025 r. (k. 516); wniosek o wydanie odpisu dokumentu z 8 stycznia 2019 r. (k. 517-525); dowód z zeznań skarżącej
na rozprawie w dniu 3 marca 2026 r. (00:18:29-00:29:25, k. 549)

Sąd ustalił stan faktyczny sprawy w oparciu o przedłożone przez strony i uzyskane
z urzędu dokumenty, których autentyczność nie była kwestionowana. Sąd oparł się również na dowodach z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygnaturze II Ns I 65/59.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z zeznań świadków S. F. i O. A. na okoliczności wskazane w piśmie procesowym pełnomocnika uczestnika Gminy Miejskiej M. z dnia 12 kwietnia 2022 r. oraz dowody
z dokumentów wskazanych jako załączniki w pkt. 3-5 do odpowiedzi na skargę wniesioną przez uczestnika Gminę Miejską M. w dniu 12 kwietnia 2022 r. oraz wskazanych
w pkt. 6 pisma pełnomocnika Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta M. z 21 września 2022 r. z uwagi, że były to dowody zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadkowie oraz powołane dokumenty zostały powołane jako dowody na okoliczność dotyczącą samoistnego posiadania nieruchomości przez Skarb Państwa w związku ze złożonymi wnioskami
o stwierdzenie nabycia prawa własności spornej nieruchomości przez zasiedzenie. Rozstrzygnięcie wniosku o zasiedzenie na podstawie przepisów kodeksu cywilnego przekracza ramy postępowania o wznowienie postępowania I Ns I 65/59 i będzie możliwe dopiero po prawomocnym oddaleniu wniosku Skarbu Państwa z 12 stycznia 1959 r.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania okazała się zasadna.

Zgodnie z dyspozycją art. 410 § 1 k.p.c. w ramach postępowania wstępnego
badaniu podlega okoliczność czy skarga wniesiona została w terminie (wynikającym
z przepisów art. 407 k.p.c. i 408 k.p.c.), czy jest dopuszczalna (ze względu na zaskarżone orzeczenie) oraz czy została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Wniesienie
skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest terminem, a właściwie dwoma terminami (art. 407 i art. 408 k.p.c.). Skarga wniesiona po upływie terminu zostaje odrzucona
(art. 410 § 1 k.p.c.). Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jest jednakowy dla wszystkich przypadków dopuszczalnego wznowienia postępowania i wynosi
trzy miesiące od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia
(art. 407 k.p.c.). Gdy podstawą skargi jest pozbawienie strony możności działania lub brak należytej jej reprezentacji trzymiesięczny termin liczyć należy od dnia, w którym
o wyroku (w niniejszej sprawie o postanowieniu) dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 407 § 1 in fine k.p.c.), w tym wypadku nie ma bowiem zastosowania dziesięcioletni termin z art. 408 k.p.c.

Przedmiotem skargi o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie było postanowienie z 30 stycznia 1959 r., sygnatura II Ns I 65/59 wydane przez Sąd Powiatowy dla m. Krakowa w Krakowie. Skarżąca I. F. oparła skargę na ustawowej podstawie wznowienia opisanej w art. 401 pkt 2 k.p.c. (wznowienie postępowania z powodu nieważności na skutek braku należytej reprezentacji strony oraz pozbawienia jej możności działania na skutek naruszenia przepisów prawa). Wobec treści postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 5 stycznia 2022 r., II Cz (...) Sąd Rejonowy
dla M.-K. w Krakowie w oparciu o art. 386 § 6 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. był zobowiązany przyjąć, że rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w dniu 30 kwietnia 2019 r. (k. 1). Termin do wniesienia skargi został zachowany gdyż pełnomocnik skarżącej o treści postanowienia z 30 stycznia 1959 r., II Ns I 65/59 dowiedział się w dniu 30 stycznia 2019 r. z pisma wysłanego przez Archiwum Narodowe
w M. zawierającego uwierzytelnioną kopię z zespołu (...) Sądu Powiatowego dla Miasta M. w M. obejmującą postanowienie ze sprawy I Ns I 65/59.

Skarżąca I. F. jest legitymowana czynnie do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jako następca prawny I. B. (1) i Ł. B. - właścicieli nieruchomości objętej (...) 969 księga gruntowa gminy katastralnej M., (...) K.. Zgodnie z przepisem art. 524 § 1 k.p.c. uczestnik postępowania może żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, jednakże wznowienie postępowania nie jest dopuszczalne, jeżeli postanowienie kończące postępowanie może być zmienione lub uchylone. W rozumieniu art. 524 § 1 k.p.c. uczestnikiem postępowania jest tylko ten, kto brał w tym charakterze udział w postępowaniu nieprocesowym po wskazaniu go przez wnioskodawcę i doręczeniu mu odpisu wniosku, z jego własnej inicjatywy lub na skutek wezwania przez sąd (art. 510 k.p.c.) Status następców prawnych uczestnika jest taki
jak samego uczestnika, a zatem przepisy regulujące przesłanki dopuszczalności skargi
o wznowienie postępowania odnoszące się do uczestnika odnoszą się także do jego następców prawnych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października
2014 roku, II CSK 733/13). Skoro zatem w sprawie o sygnaturze akt II Ns I 65/59
w roli uczestników występowali I. B. (1) i Ł. B., to skarżącej jako ich następny prawnemu nie można odmówić możliwości wznowienia postępowania.

Powyższe wskazuje, że nie zachodzą podstawy z art. 410 § 1 k.p.c. do odrzucenia skargi I. F. z 30 kwietnia 2019 r. o wznowienie postępowania (skarga nie została wniesiona po upływie ustawowego terminu, nie jest niedopuszczalną i została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania).

Stosownie do przepisu art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. art. 13 § 2 k.p.c można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W ocenie Sądu, skarżąca udowodniła zaistnienie ustawowej podstawy wznowienia postępowania w złożonej skardze.

Postępowanie prowadzone pod sygnaturą II Ns I 65/59 dotyczyło wniosku Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości objętej (...) księga gruntowa gminy katastralnej M., (...) K. na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. z 1946 r., numer 13 pozycja 87). W ocenie Sądu, w toku tego postępowania doszło do naruszenia przepisów ówcześnie obowiązującej procedury cywilnej, w szczególności dekretu z dnia 18 lipca 1945 r. - Kodeks postępowania niespornego (k.p.n.) (Dz. U. RP Nr 27, poz. 169, z późn. zm.).
Art. 13 powołanego aktu prawnego regulował krąg osób zainteresowanych w sprawie, stanowiąc, że każdy, czyich praw dotyka wynik postępowania, jest zainteresowany
w sprawie; ma on prawo wziąć udział w sprawie w każdym jej stanie, a jeżeli weźmie udział, staje się uczestnikiem jak zgłaszający wniosek o wszczęcie postępowania (§ 1). Jeżeli ujawni się, że zainteresowany nie jest uczestnikiem, sąd wezwie go do wzięcia udziału
w sprawie; w razie potrzeby przewodniczący wyznaczy kuratora do zastępowania zainteresowanego, którego miejsce pobytu jest nieznane (§ 2). W sprawach nieunormowanych w k.p.n. odpowiednie zastosowanie znajdowały przepisy k.p.c. na podstawie art. 4 k.p.n. Do sposobu ustanowienia kuratora, jako kwestii nieuregulowanej
w k.p.n., poprzez jego art. 4, zastosowanie miały przepisy Kodeksu postępowania cywilnego - powstałego z połączenia rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. (Dz. U. Nr 83, poz. 651) i z dnia 27 października 1932 r. (Dz. U. Nr 93, poz. 803), ogłoszonych jako tekst jednolity w obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 1950 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 394 z późn. zm.). Art. 153 k.p.c. stanowił, że jeżeli stronie nieznanej z miejsca pobytu ma być doręczony pozew lub inne pismo wymagające dokonania czynności procesowej, doręczenie może nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego do zastępowania nieobecnego; obowiązuje to aż do chwili zgłoszenia się strony lub osoby uprawnionej do jej zastępowania (§ 1). Przewodniczący ustanowi kuratora na wniosek strony oraz ogłosi o tym przez obwieszczenie publiczne w budynku sądowym i w lokalu prezydium gminnej (miejskiej) rady narodowej, w sprawach zaś większej wagi - nadto w piśmie urzędowym przeznaczonym do ogłoszeń, a według uznania także w gazetach (§ 2).

Choć uznać należy, że Sąd w sprawie II Ns I 65/59 prawidłowo ustanowił kuratora dla I. B. (1) i Ł. B. (do akt złożono zaświadczenia wskazujące, że uczestnicy są osobami nieznanymi z miejsca pobytu) to jednakże dokonane w tej sprawie ustanowienie kuratora nie spełniało wymogów proceduralnych. Zaniechano bowiem wymaganego przepisem 153 § 2 ówczesnego k.p.c. ogłoszenia o ustanowieniu kuratora przez obwieszczenie publiczne w budynku sądowym i w lokalu prezydium gminnej (miejskiej) rady narodowej. Nie dokonano także ogłoszenia w piśmie urzędowym przeznaczonym do ogłoszeń i gazecie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, iż z uwagi na daleko idące skutki postanowienia o stwierdzeniu nabycia własności przez Skarb Państwa przez zasiedzenie w oparciu o przepisy dekretu, sprawa tocząca się w tym przedmiocie powinna być uznana za sprawę większej wagi w rozumieniu art. 157 § 2 ówczesnego k.p.c. W takim przypadku ogłoszenie o ustanowieniu kuratora musiało nastąpić dodatkowo w piśmie urzędowym przeznaczonym do ogłoszeń a według uznania także w gazetach (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2014 r., IV CSK 304/13). Co więcej ustanowienie kuratora było, w ocenie Sądu Rejonowego, jedynie formalną fikcją. Postanowienie ustanawiające kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu uczestników wydano w toku posiedzenia jawnego w dniu 30 stycznia 1959 r. Następnie, po odebraniu stanowiska procesowego kuratora, Sąd uznał sprawę za nadającą się do rozstrzygnięcia a następie ogłosił postanowienie co do istoty sprawy. Brak w sprawie przesłanek do stwierdzenia czy ustanowiony kurator podjął jakiekolwiek czynności. Nie złożył on sprawozdania a cała jego aktywność skwitowana została ogólnikowym wnioskiem o oddalenie wniosku złożonym do protokołu rozprawy na której kurator został ustanowiony. Sąd orzekający w sprawie II Ns
I 65/59 bezkrytycznie dał wiarę jedynie twierdzeniom wnioskodawcy nie przeprowadzając we własnym zakresie żadnych czynności sprawdzających ani nie umożliwiając kuratorowi podjęcia realnych działań w celu obrony praw uczestników. Rola kuratora dla stron nieznanych z miejsca pobytu zasadza się zarówno w podejmowaniu odpowiednich działań
w celu ustalenia miejsca pobytu uczestników, jak również w reprezentowaniu ich w toku postępowania. Obejmują one zajęcie stanowiska co do żądań przeciwnika (wnioskodawcy, innych uczestników), składanie wniosków i oświadczeń, uczestniczenie w rozprawach, podczas których przeprowadzane są dowody i roztrząsane ich wyniki, a także podejmowanie innych właściwych ze względu na stan sprawy działań, w tym wnoszenie w razie potrzeby środków odwoławczych. Z istoty celu ustanowienia kuratora procesowego wynika, że nie jest on tylko wyznaczony dla doręczenia pism sądowych. Ma on podejmować za nieobecnego czynności niezbędne dla obrony jego praw w całym postępowaniu. To zaś jak wypełnia on swe obowiązki wpływa na ocenę czy prawa strony (uczestnika postępowania nieprocesowego) były należycie chronione. W rozpatrywanej sprawie rola kuratora ograniczyła się do wyrażenia ustnego sprzeciwu wobec złożonego wniosku. Z oczywistych względów kurator ustanowiony w toku rozprawy na której zapadło orzeczenie kończące postępowanie nie mógł mieć wystarczającej wiedzy co do stanu faktycznego dla podjęcia należytej obrony praw reprezentowanych uczestników. Jednocześnie, sąd wydając postanowienie na tym samym posiedzeniu na którym ustanowił kuratora, nie dał mu szansy do podjęcia działań zarówno co do ustalenia miejsca pobytu uczestników,
jak i zaznajomienia się ze sprawą w celu podjęcia realnej obrony ich praw. Skutkiem powyższych zaniechań było pozbawienie poprzedników prawnych skarżącej - I. B. (1) i Ł. B. możności działania jak również brak ich należytej reprezentacji w sprawie prowadzonej przed Sądem Powiatowym dla m. M. w M. pod sygnaturą II Ns I 65/59 zakończonej wydaniem postanowienia z dnia 30 stycznia 1959 r.

Nie ma racji skarżąca, twierdząc, że skoro w toku postępowania o przywrócenie posiadania nieruchomości zakończonego wydaniem decyzji z dnia 23 sierpnia 1947 r.
przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Krakowie, I. B. (1) i Ł. B. byli reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, to nie było podstaw do ustanowienia kuratora. Brak dowodów, że adw. G. N. zgłosił się do udziału w sprawie
II Ns I 65/59 jako pełnomocnik uczestników a zatem Sąd nie miał obowiązku informować
go o toczącym się postepowaniu.

Biorąc powyższe pod uwagę, uznać należy, iż istniała podstawa do wznowienia postępowania, o której mowa w przepisie art. 401 pkt 2 k.p.c., to z kolei rodziło konieczność ponownego rozpoznania wniosku Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w oparciu o przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Zgodnie z przepisem art. 412 § 1 i 2 k.p.c.
w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd rozpoznaje skargę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd stosownie do okoliczności bądź oddala skargę o wznowienie, bądź uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i w razie potrzeby pozew odrzuca lub postępowanie umarza.

Podstawę prawną żądania Skarbu Państwa w sprawie II Ns I 65/59 stanowiły przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. RP Nr 13, poz. 87, z późn. zm.). Zgodnie z art. 34 ust. 1 lit. a. dekretu Skarb Państwa
i związki samorządu terytorialnego nabywają przez przedawnienie (zasiedzenie)
tytuł własności majątków opuszczonych z upływem lat 10. Nabycie własności w trybie
art. 34 ust. 1 dekretu jest następstwem tzw. przemilczenia, które polega na nabyciu prawa przez osobę trzecią na skutek tego, że uprawniony prawa tego nie wykonuje przez czas
w ustawie określony. Przepisy dekretu z 1946 r. nie miały charakteru norm zmierzających do nacjonalizacji mienia obywateli, a ich zasadniczym celem było zabezpieczenie mienia obywateli, którzy w związku z wojną utracili jego posiadanie. Dekret traktował upaństwowienie mienia opuszczonego jako ostateczność, którą należało przyjąć tylko dlatego, że szkodliwy z punktu widzenia gospodarczego stan tymczasowości nie mógł trwać bez żadnych ograniczeń. Art. 1 ust. 1 dekretu definiował pojęcie "majątku opuszczonego", wskazując że majątkiem opuszczonym jest taki majątek, który osoba dysponująca nim utraciła w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. i następnie go nie odzyskała. Przytoczony przepis art. 34 ust. 1 dekretu nie wymagał posiadania nieruchomości jako przesłanki nabycia jej własności, przewidziane w nim nabycie nie było wynikiem zasiedzenia w rozumieniu przepisów k.c., lecz „przemilczenia”, czyli niewykonywania
przez właściciela swego prawa do rzeczy przez czas w dekrecie określony (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1956 r., 1 CO 9/56).

Istota przemilczenia zasadzała się w bezczynności właściciela w dochodzeniu przywrócenia posiadania nieruchomości, w związku z czym bieg terminu określonego w art. 34 ust. 1 dekretu ulegał przerwaniu, a stan przemilczenia zniweczeniu, ilekroć właściciel lub osoba działająca w jego interesie wyraziła w odpowiedni sposób wolę odzyskania posiadania. Do aktów uzasadniających przerwanie biegu tego terminu w judykaturze zaliczono w szczególności złożenie wniosku o przywrócenie przez sąd posiadania, wytoczenie powództwa o wydanie rzeczy opuszczonej na zasadach ogólnych, wystąpienie
z żądaniem o wydanie opuszczonej rzeczy do organu powołanego do ogólnego zarządu mieniem opuszczonym lub do jednostki sprawującej bezpośredni zarząd mieniem opuszczonym, jak też każde inne zachowanie właściciela, wyrażające w sposób niebudzący wątpliwości wolę odzyskania przedmiotu własności skierowane do osoby, na rzecz której biegnie przemilczenie (por: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1956 r., 1 CO 9/56; orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1958 r., 1 CR 425/58; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1965 r., III CR 121/65). Ponadto, przewidziany w art. 34 ust. 1 dekretu termin przemilczenia nie biegł po przerwaniu na nowo, ponieważ od chwili ujawnienia przez właściciela lub osobę działającą w jego interesie woli odzyskania posiadania danej rzeczy, nie można było już jej traktować, jako opuszczonej. Artykuł 34
ust. 1 dekretu nie przewidywał bowiem nabycia własności nieruchomości stanowiącej mienie opuszczone po upływie lat dziesięciu, licząc od indywidualnie w danym przypadku ustalonej daty, lecz po upływie lat dziesięciu, licząc zawsze od dnia 31 grudnia 1945 roku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2014 r., III CSK 42/14).

W świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego stwierdzić należy, iż nieruchomość znajdująca się w M. przy ul. (...), objęta na moment złożenia wniosku lwh 969, ks. gr. gm. kat. M., Dz. XXII – K. nie stanowi majątku opuszczonego w rozumieniu dekretu. W trakcie biegu terminu prowadzącego do nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości przez „przemilczenie” ówcześni właściciele nieruchomości I. i Ł. B. podjęli działania zmierzające do odzyskania jej posiadania, w wyniku czego decyzją z dnia 23 sierpnia 1947 r. Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Krakowie posiadanie nieruchomości im przywrócił.

Skoro nieruchomość objęta postanowieniem z dnia 30 stycznia 1959 r. nie stanowiła mienia opuszczonego, to nie było podstaw do uwzględnienia wniosku i tym samym stwierdzenia, że Skarb Państwa nabył prawo jej własności w trybie art. 34 ust. 1 dekretu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd w pkt I postanowienia z dnia 3 marca 2026 r.,
po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek skargi I. F.
o wznowienie postępowania o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości objętej
(...) księga gruntowa gminy katastralnej M., Dzielnicy (...) K. na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. z 1946 r., numer 13 pozycja 87) prowadzonej przed Sądem Powiatowym
dla m. M. w M. pod sygnaturą II Ns I 65/59, zmienił postanowienie
Sądu Powiatowego dla m. M. w M. z dnia 30 stycznia 1959 r., sygnatura
II Ns I 65/59 w ten sposób, że wniosek oddalił.

W toku tego postępowania nie było podstaw do rozpoznania wniosków o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości objętej postanowieniem
z 30 stycznia 1959 r. przez zasiedzenie na podstawie przepisu art. 172 k.c. Zasiedzenie
w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego oraz przedawnienie (zasiedzenie) w oparciu
o art. 34 ust. 1 dekretu są odmiennymi instytucjami prawnymi. Wskazuje na to choćby to,
że z dekretu nie wynikał wymóg posiadania nieruchomości jako przesłanki nabycia jej własności - co w przypadku zasiedzenia na gruncie przepisów kodeksu cywilnego
jest przesłanką kluczową. W tym postępowaniu Sąd nie ustalał jaki podmiot jest aktualnym właścicielem nieruchomości objętej (...) księga gruntowa gminy katastralnej M., (...) K. ale rozstrzygał czy po ponownym rozpoznaniu sprawy w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia zachodzą przesłanki orzeczenia o nabyciu prawa własności tej nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II postanowienia w oparciu o przepis art. 520 § 2 k.p.c., zgodnie z którym w przypadku, gdy uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowali w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości.
To samo dotyczy kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników. Interesy stron tego postępowania były sprzeczne. Mając na uwadze ostateczny wynik sprawy (wznowienie postępowania i oddalenie wniosku Skarbu Państwa z 12 stycznia 1959 r.), Sąd zasądził
od uczestników których wnioski nie zostały uwzględnione na rzecz skarżącej
kwoty po 1/2 z kwoty 517,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (po 258,50 zł).
Na koszty poniesione przez skarżącą złożyły się: opłata sądowa od skargi w kwocie 40,00 zł
(art. 23 pkt 1 u.k.s.c. w zw. z art. 18 ust. 2 u.k.s.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia
20 sierpnia 2019 r.), opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł (art. 1 ust. 1
pkt 2 w zw. z cz. IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, Dz. U. z 2023 r., poz. 2111); wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika skarżącej w kwocie 240,00 zł (§ 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 maja 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz.U. z 2023 r., poz. 1935); wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika skarżącej za udział w postępowaniu zażaleniowym
o sygnaturze II Cz 1768/21 w kwocie 120,00 zł (§ 10 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia) oraz kwota 100,00 zł tytułem opłaty sądowej od wniosku o doręczenie odpisu postanowienia z 10 listopada 2020 r. (art. 25b ust. 1 u.k.s.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 27 września 2023 r.). Z uwagi na datę wniesienia skargi przepis
art. 98 § 1 ¹ k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. nie miał zastosowania.

Sygnatura akt I Ns 67/22/P