Wyrok z 16 czerwca 2026, sygn. VII U 1496/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

16 czerwca 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu 22 maja 2026 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy M. I.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R.

o wysokość rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne

na skutek odwołania M. I.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R.

z 6 września 2023 r. nr (...)-(...) oraz z 27 stycznia 2025 r. nr (...)-(...)

1)  umarza postępowanie co do kwoty 3 010 zł (trzy tysiące dziesięć złotych),

2)  oddala odwołanie w pozostałym zakresie,

3)  przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. celem rozpoznania wniosek z 20 września 2023 r. i 24 czerwca 2025 r. o rekompensatę pieniężną za brak możliwości odliczenia dozwolonej wysokości składki zdrowotnej oraz o zwrot nadpłaconych składek zdrowotnych z odsetkami,

4)  zasądza od M. I. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego 900 zł (dziewięćset złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

VII U 1496/23

UZASADNIENIE

Decyzją z 6 września 2023 r. nr (...) - (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. stwierdził, że roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla M. I. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej opodatkowanej według skali za rok składkowy 2022 wynosi 30.100 zł (k. 34 akt rentowych).

Pismem z 20 września 2023 r. M. I. odwołała się od powyższej, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie zwrotu nadpłaconych składek zdrowotnych za miesiące styczeń-wrzesień oraz listopad-grudzień 2022 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, a także rekompensaty pieniężnej za brak możliwości odliczenia dozwolonej wysokości składki zdrowotnej w rozliczeniach podatkowych za 2019, 2020 i 2021 r.

Uzasadniając swoje stanowisko, wskazała po pierwsze, że decyzja zawiera nieprawdziwe ustalenia faktyczne, w tym błędną informację o otrzymywaniu przez nią renty w okresie styczeń-czerwiec 2022 r., podczas gdy w rzeczywistości otrzymała jednorazowy przelew w wysokości 84.062,86 zł 5 października 2022 r. tytułem zaległej renty za okres 1 lipca 2019-30 czerwca 2022 r., przyznanej wyrokami sądowymi, a mimo złożonych zapytań nie uzyskała od ZUS wyczerpujących wyjaśnień co do sposobu wyliczenia tej kwoty ani pobranej od niej składki zdrowotnej. Po drugie, zarzuciła ZUS oparcie decyzji na domniemaniu interpretacyjnym zamiast na przepisach prawa, podnosząc, że spełniała ustawowe warunki obniżenia lub zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej na podstawie art. 82 ust. 10 ustawy zdrowotnej (posiadanie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz rozliczanie się według skali podatkowej) przez 11 miesięcy 2022 r., a jedynym miesiącem z dwoma tytułami ubezpieczenia był październik 2022 r., przy czym przepisy nie przewidują wyłączenia tego uprawnienia w przypadku wspólnego rozliczenia podatkowego z małżonkiem. Po trzecie, zakwestionowała samą wysokość ustalonej podstawy wymiaru składki (30.100 zł) i składki rocznej (2.709 zł) jako nieznajdującą uzasadnienia w przedstawionych przez ZUS obliczeniach, wskazując na podstawie własnego zestawienia, że należna składka zdrowotna za 2022 r. powinna wynosić 270,90 zł, co przy wpłaconej kwocie 3.135,10 zł daje nadpłatę w wysokości 2.864,20 zł (k. 4).

W odpowiedzi na odwołanie z 19 października 2023 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Domagał się także zasądzenia kosztów postępowania (k. 21).

Decyzją z 27 stycznia 2025 r. nr (...) - (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. zmienił decyzję z 6 września 2023 r. w zakresie sentencji, i stwierdzając, że roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności opodatkowanej według skali za 2022 r. wynosi 27.090 zł (k. 38 akt rentowych).

Pismem procesowym z 24 stycznia 2025 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o umorzenie postępowania w zakresie, w jakim zaskarżona decyzja z 6 września 2023 r. została zmieniona przez decyzję z 27 stycznia 2025 r. (k. 112).

Ubezpieczona pismem z 19 lutego 2025 r. odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę poprzez uznanie, że roczna podstawa składki wymiaru składki w 2022 r. wynosi 3.010 zł, a odpowiednio kwota składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosi 270.90, zł (akta VII U 372/25 k. 3).

12 maja 2025 r. Sąd połączył sprawę o sygn. akt VII U 372/25 dotyczącą odwołania od decyzji z 27 stycznia 2025 r. ze sprawą VII U 1496/23 z odwołania od decyzji z 6 września 2023 r. (k. 122).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

M. I. w okresie od 1 grudnia 2010 r. do 30 czerwca 2014 r. oraz od 3 lutego 2015 r. była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Z ww. tytułu wykazała podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne wysokości 4.665,78 zł - za styczeń 2022 r., 3.010 zł - od lutego do marca 2022 r., 3.078, 63 zł - za kwiecień 2022 r., 3.010 zł - od maja 2022 r. do stycznia 2023 r.

Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej M. I. uzyskała w 2022 r. przychód w kwocie 111.830,79 zł, natomiast koszty uzyskania przychodu stanowi kwota 112.964,88 zł (k. 90 - 94).

W poszczególnych miesiącach 2022 r. osiągnęła przychód oraz poniosła koszty jego uzyskania w następujących kwotach:



za styczeń: przychód - 0 zł, 4589,46 zł - koszty



za luty: przychód - 10.100 zł, 7102,47 zł - koszty



za marzec: przychód 13.200 zł, 10121,47 zł - koszty



za kwiecień: przychód 10.499,11 zł, 7757,99 zł - koszty



za maj: przychód 5.431,92 zł, 15358,65 zł - koszty



za czerwiec: przychód 17.270 zł, 12.817,51 zł - koszty



za lipiec: przychód 149,11 zł, 4720,67 zł - koszty



za sierpień: przychód 509,11 zł, 4090,33 zł - koszty



za wrzesień: przychód 11969,11 zł, 9323,48 zł - koszty



za październik: przychód 6080 zł, 9484,70 zł - koszty



za listopad: przychód 31.273,32 zł, 21437,48 zł - koszty



za grudzień: przychód 5349,11 zł, 6160,67 zł - koszty

W 2022 r. od przychodów uzyskanych z działalności gospodarczej rozliczała się na zasadach ogólnych - podatek według skali.

Za rok 2022 M. I. rozliczała się wspólnie z małżonkiem na dokumencie PIT - 36. Z przesłanych przez Urząd Skarbowy, dokumentów wynika, że wspólny należny podatek wynosi 54.312 zł

Wyrokiem z 22 października 2021 r. tutejszy Sąd w sprawie VII U 4572/19 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. I. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2022 r. 30 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację od powyższego orzeczenia (k. 8, 11).

W październiku 2022 r. organ rentowy wypłacił jej świadczenie Za okres od stycznia 2022 r, do lutego 2022 r. - po 2.862,99 zł, a od marca 2022 r. do czerwca 2022 r. po 3.063,40 zł (bezsporne).

W toku postępowania sądowego Sąd dopuścił dowód z pisemnej opinii biegłej sądowej z zakresu rachunkowości celem ustalenia prawidłowości wyliczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ustalonej w decyzji z 6 września 2023 r. oraz celem ustalenia hipotetycznej wysokości podstawy wymiaru składki i należnych składek przy przyjęciu wyliczeń przedstawionych przez odwołującą.

W sporządzonej opinii biegła wskazała, że kwota rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ustalona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z 6 września 2023 r. w wysokości 30.100 zł odpowiadała dokonanym przez organ wyliczeniom, przy założeniu, że odwołująca w okresie wskazanym przez Zakład uzyskiwała przychody z tytułu renty. Biegła ustaliła również, że przy uwzględnieniu prawa odwołującej do zwolnienia z obowiązku opłacania składki zdrowotnej w miesiącach, w których osiągnięte przychody z działalności gospodarczej nie przekraczały 50% kwoty najniższej emerytury, roczna podstawa wymiaru składki wynosiłaby 27.090 zł. Jednocześnie biegła, przy przyjęciu stanowiska odwołującej dotyczącego zastosowania art. 82 ust. 10 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wskazała, że roczna podstawa wymiaru składki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosiłaby 3.010 zł, a należna składka zdrowotna 270,90 zł. W ocenie biegłej wynikało to z przyjęcia, że w 2022 r. odwołująca jedynie w październiku uzyskała przychód z dwóch źródeł, tj. z działalności gospodarczej oraz wypłaconej jednorazowo renty, której wyrównanie obejmowało wcześniejszy okres. Biegła wskazała ponadto, że brak danych dotyczących ewentualnej wpłaty składki za grudzień 2022 r. uniemożliwiał dokładne określenie wysokości nadpłaty składek (k. 90 - 94).

Sąd ustalił stan faktyczny w niniejszej sprawie na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego oraz w aktach sądowych, w szczególności dokumentacji dotyczącej zgłoszenia odwołującej do ubezpieczenia zdrowotnego, danych dotyczących osiąganych przez nią przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, wydruków z księgi przychodów i rozchodów za 2022 r., informacji uzyskanych z właściwego urzędu skarbowego dotyczących sposobu rozliczenia podatku dochodowego za 2022 r., a także dokumentów dotyczących wypłaty świadczenia rentowego. Najważniejsze okoliczności faktyczne nie były sporne między stronami, a spór dotyczył jedynie odmiennej wykładni przepisów.

Kluczowe kwoty w sprawie prezentowały się następująco:

miesiąc	deklarowana miesięczna podstawa wymiaru składek	należna renta	przychód	decyzja z 6 września 2023 r.	decyzja z 27 stycznia 2025 r.
styczeń 2022 r.	4 665,78 zł	2 862,99 zł	0 zł
luty 2022 r.	3 010 zł	2 862,99 zł	10 100 zł	3 010 zł	3 010 zł
marzec 2022 r.	3 010 zł	3 063,40 zł	13 200 zł	3 010 zł	3 010 zł
kwiecień 2022 r.	3 078,63 zł	3 063,40 zł	10 499,11 zł	3 010 zł	3 010 zł
maj 2022 r.	3 010 zł	3 063,40 zł	5 431,92 zł	3 010 zł	3 010 zł
czerwiec 2022 r.	3 010 zł	3 063,40 zł	17 270 zł	3 010 zł	3 010 zł
lipiec 2022 r.	3 010 zł		149,11 zł
sierpień 2022 r.	3 010 zł		509,11 zł
wrzesień 2022 r.	3 010 zł		11 969,11 zł	3 010 zł	3 010 zł
październik 2022 r.	3 010 zł		6 080 zł	3 010 zł	3 010 zł
listopad 2022 r.	3 010 zł		31 273,32 zł	3 010 zł	3 010 zł
grudzień 2022 r.	3 010 zł		6 349,11 zł	3 010 zł	3 010 zł
styczeń 2023 r.	3 010 zł			3 010 zł
roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne				30 100 zł	27 090 zł
roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne				2 709 zł	2 438,10 zł

Sąd uwzględnił również pisemną opinię biegłej sądowej z zakresu rachunkowości z 24 grudnia 2024 r., sporządzoną na okoliczność prawidłowości wyliczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz hipotetycznej wysokości tej podstawy i należnej składki przy przyjęciu założeń wskazywanych przez odwołującą. Opinia została sporządzona w sposób rzetelny i oparty na analizie dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, a przedstawione w niej wyliczenia rachunkowe nie były przez strony kwestionowane. Jednocześnie wskazać należy, że w zakresie, w jakim biegła dokonała oceny możliwości zastosowania określonych przepisów prawa ubezpieczeń zdrowotnych, wnioski te nie wiązały Sądu. Ocena prawna ustalonych okoliczności faktycznych należy bowiem wyłącznie do Sądu orzekającego. Opinia biegłej miała zatem znaczenie dla sprawy w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych, w szczególności dla weryfikacji dokonanych wyliczeń, natomiast rozstrzygnięcie kwestii prawnych pozostawało w kompetencji Sądu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że postępowanie w niniejszej sprawie podlegało umorzeniu w zakresie, w jakim decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 września 2023 r. została zmieniona decyzją z 27 stycznia 2025 r.

Zgodnie z art. 477 ¹³ § 1 KPC zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części.

W toku postępowania zainicjowanego odwołaniem od decyzji z 6 września 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. przeprowadził ponowną analizę sprawy i wydał decyzję z 27 stycznia 2025 r., którą zmienił wcześniejszą decyzję w zakresie ustalonej rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 r. Organ rentowy przyjął bowiem, że w decyzji z 6 września 2023 r. błędnie uwzględniono rok składkowy obejmujący okres od lutego 2022 r. do stycznia 2023 r., zamiast roku kalendarzowego 2022. Ponadto organ uwzględnił miesiące, w których odwołująca korzystała ze zwolnienia z obowiązku opłacania składki zdrowotnej. W konsekwencji decyzją z 27 stycznia 2025 r. Zakład ustalił, że roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej opodatkowanej według skali podatkowej za rok 2022 wynosi 27.090 zł, zastępując w tym zakresie wcześniejsze ustalenie zawarte w decyzji z 6 września 2023 r., w której podstawę tę określono na kwotę 30.100 zł.

Skoro zatem organ rentowy wydał decyzję uwzględniającą częściowo żądanie odwołującej, dalsze prowadzenie postępowania w zakresie objętym zmianą decyzji z 6 września 2023 r. stało się bezprzedmiotowe, co skutkowało umorzeniem postępowania na podstawie art. 477 ¹³ § 1 KPC, o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.

W pozostałym zakresie, dotyczącym odwołania od obu decyzji, odwołania nie zasługiwały na uwzględnienie.

Przechodząc do analizy zasadności odwołania wskazać należy, że stan faktyczny sprawy był między stronami bezsporny. Spór dotyczył wyłącznie oceny prawnej ustalonych okoliczności, w szczególności tego czy w sytuacji, gdy odwołującej przysługiwało prawo do renty za okres od stycznia do czerwca 2022 r., lecz wyrównanie świadczenia zostało wypłacone jednorazowo w październiku 2022 r., możliwe było zastosowanie preferencji przewidzianej w art. 82 ust. 10 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W konsekwencji, istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia czy organ rentowy prawidłowo określił roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej przez odwołującą działalności gospodarczej za 2022 r. na kwotę 27.090 zł, czy też - jak twierdziła odwołująca - podstawa ta powinna zostać ustalona na kwotę 3.010 zł, a należna składka zdrowotna powinna wynosić 270,90 zł.

Zgodnie z art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 146), roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą i opodatkowanych na zasadach określonych w art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica pomiędzy osiągniętymi przychodami a poniesionymi kosztami uzyskania przychodów, z uwzględnieniem zasad wskazanych w tym przepisie.

Stosownie do art. 81 ust. 2b powołanej ustawy, jeżeli podstawa wymiaru składki ustalona zgodnie z ust. 2 jest niższa od kwoty stanowiącej iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w r. kalendarzowym oraz minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu r. składkowego, podstawę wymiaru składki za ten rok stanowi ta kwota.

Z kolei zgodnie z art. 82 ust. 8 ustawy składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę pobierającą świadczenie emerytalne lub rentowe, jeżeli świadczenie to nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, a osoba ta uzyskuje z dodatkowego tytułu przychody nieprzekraczające miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury albo opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Natomiast art. 82 ust. 9 ustawy przewiduje, że osoba zaliczona do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności nie opłaca składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli uzyskuje z tego tytułu przychody nieprzekraczające miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury.

W niniejszej sprawie bezsporne było, że odwołująca osiągnęła w 2022 r. przychody z działalności gospodarczej w wysokościach wskazanych w dokumentacji księgowej. Przychody uzyskane w styczniu, lipcu i sierpniu 2022 r. nie przekraczały ustawowego limitu, wobec czego zasadnie organ rentowy przyjął, że w tych miesiącach odwołująca była zwolniona z obowiązku opłacania składki zdrowotnej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organ rentowy prawidłowo uwzględnił przy ustalaniu rocznej podstawy wymiaru składki zdrowotnej jedynie dziewięć miesięcy podlegania przez odwołującą obowiązkowi opłacania składki zdrowotnej, co skutkowało przyjęciem podstawy wymiaru składki w wysokości 27.090 zł.

Nie zasługiwało natomiast na uwzględnienie stanowisko odwołującej w zakresie zastosowania wobec niej regulacji przewidzianej w art. 82 ust. 10 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Zgodnie z art. 82 ust. 10 wskazanej ustawy, w przypadku gdy osoba zaliczona do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, objęta jedynie tytułem do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c albo pkt 1a ustawy, uzyskuje przychód rozliczany na zasadach określonych w art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, miesięczna składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana w wysokości nieprzekraczającej kwoty zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych należnej za miesiąc, za który opłacana jest składka, natomiast roczna składka nie może przekraczać kwoty należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za dany rok kalendarzowy.

W ocenie Sądu, kluczowe znaczenie dla zastosowania powyższej regulacji ma zawarte w niej sformułowanie „objęta jedynie tytułem do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego”. Ustawodawca uzależnił bowiem możliwość skorzystania z tej preferencji nie tylko od posiadania określonego stopnia niepełnosprawności i sposobu opodatkowania osiąganych przychodów, ale również od braku innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.

W niniejszej sprawie odwołująca w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. posiadała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, a jednocześnie prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą. Tym samym w tym okresie posiadała dwa tytuły do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje okoliczność, że wypłata świadczenia rentowego za okres od stycznia do czerwca 2022 r. nastąpiła dopiero 5 października 2022 r. Wypłacona kwota stanowiła bowiem realizację prawa do renty za okres wcześniejszy, a nie świadczenie, do którego prawo powstało dopiero w październiku 2022 r. Data faktycznej wypłaty świadczenia nie wpływa zatem na ustalenie okresu, w którym odwołująca posiadała tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego.

Z tych względów Sąd podzielił stanowisko organu rentowego, że odwołująca nie spełniała przesłanek określonych w art. 82 ust. 10 ustawy, a tym samym brak było podstaw do ograniczenia rocznej składki zdrowotnej do wysokości kwoty wskazywanej przez odwołującą.

Odnosząc się do opinii biegłej sądowej z zakresu rachunkowości, Sąd wskazuje, że w części dotyczącej wyliczeń rachunkowych opinia stanowiła przydatny materiał dowodowy. Natomiast zawarte w niej rozważania dotyczące wykładni art. 82 ust. 10 ustawy oraz oceny, czy odwołującej przysługiwało prawo do zastosowania wskazanej preferencji, wykraczały poza zakres wiadomości specjalnych biegłego i stanowiły ocenę prawną. Ocena prawna ustalonego stanu faktycznego należy bowiem do wyłącznej kompetencji Sądu.

Dodatkowo wskazać należy, że odwołująca za 2022 r. rozliczała się wspólnie z małżonkiem na formularzu PIT - 36, a należny podatek wynikający ze wspólnego zeznania podatkowego wyniósł 54.312 zł. W ocenie Sądu okoliczność ta również nie uzasadniała przyjęcia, że roczna składka zdrowotna należna z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powinna zostać ograniczona do kwoty 270,90 zł.

Zgodnie bowiem z art. 82 ust. 10 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana w wysokości nieprzekraczającej kwoty należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za dany rok kalendarzowy, jeżeli ubezpieczony był w tym okresie zaliczony do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności przez co najmniej jeden miesiąc.

Przepis ten nie przewiduje jednak możliwości odniesienia wysokości składki zdrowotnej do podatku przypadającego wyłącznie od dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej, lecz posługuje się pojęciem „należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za dany rok kalendarzowy”. Jak słusznie wskazał organ rentowy, przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie przewidują ustalania odrębnej kwoty podatku należnego dla poszczególnych źródeł przychodów w sytuacji wspólnego rozliczenia małżonków. Podatek należny wykazywany w zeznaniu rocznym stanowi zobowiązanie podatkowe ustalone na zasadach przewidzianych w ustawie podatkowej, odnoszące się do całości dochodów objętych wspólnym rozliczeniem.

W konsekwencji, skoro odwołująca skorzystała z preferencyjnego sposobu rozliczenia podatku dochodowego wspólnie z małżonkiem, dla oceny przesłanki określonej w art. 82 ust. 10 pkt 2 ustawy należało uwzględnić podatek należny wynikający ze wspólnego zeznania podatkowego. Połowa tego podatku wynosiła 27.156 zł, a zatem była znacząco wyższa niż należna roczna składka zdrowotna ustalona przez organ rentowy w kwocie 2.438,10 zł. Tym samym również z tego względu brak było podstaw do przyjęcia, że roczna składka zdrowotna powinna zostać ograniczona do kwoty wskazywanej przez odwołującą.

Dodatkowo wskazać należy, że odwołująca za 2022 r. rozliczała się wspólnie z małżonkiem na formularzu PIT - 36, a należny podatek wynikający ze wspólnego zeznania podatkowego wyniósł 54.312 zł. Okoliczność ta również nie uzasadniała przyjęcia, że roczna składka zdrowotna należna z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powinna zostać ograniczona do kwoty 270,90 zł.

Zgodnie bowiem z art. 82 ust. 10 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana w wysokości nieprzekraczającej kwoty należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za dany rok kalendarzowy, jeżeli ubezpieczony był w tym okresie zaliczony do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności przez co najmniej jeden miesiąc.

Przepis ten odnosi się do kwoty należnego podatku dochodowego od osób fizycznych ustalonego zgodnie z zasadami obowiązującymi w ustawie podatkowej, a nie do podatku przypadającego wyłącznie na przychód uzyskany z działalności gospodarczej. W przypadku wspólnego rozliczenia małżonków podatek należny wynika ze wspólnego zeznania podatkowego i nie jest ustalany odrębnie dla poszczególnych źródeł przychodów. Skoro zatem odwołująca skorzystała z preferencyjnego sposobu opodatkowania wspólnie z małżonkiem, dla oceny przesłanki określonej w art. 82 ust. 10 pkt 2 ustawy należało uwzględnić kwotę podatku wynikającą z tego rozliczenia. Połowa należnego podatku wykazanego we wspólnym zeznaniu podatkowym wynosiła 27.156 zł, a więc była znacząco wyższa od rocznej składki zdrowotnej ustalonej przez organ rentowy w kwocie 2.438,10 zł.

Powyższe oznacza, że również przy przyjęciu korzystnej dla odwołującej interpretacji art. 82 ust. 10 ustawy brak było podstaw do ograniczenia wysokości należnej składki zdrowotnej do kwoty wskazywanej przez odwołującą.

W ocenie Sądu organ rentowy prawidłowo ustalił zatem, że roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej przez odwołującą działalności gospodarczej za 2022 r. wynosi 27.090 zł. Przy jej ustalaniu prawidłowo uwzględniono jedynie dziewięć miesięcy podlegania obowiązkowi opłacania składki zdrowotnej, z wyłączeniem stycznia, lipca i sierpnia 2022 r., w których odwołująca spełniała przesłanki do zwolnienia z obowiązku jej opłacania. Jednocześnie brak było podstaw do zastosowania dalszej preferencji wynikającej z art. 82 ust. 10 ustawy.

Tym samym decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 stycznia 2025 r. odpowiadała prawu, albowiem prawidłowo określała zarówno roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej w wysokości 27.090 zł, jak i należną roczną składkę zdrowotną w wysokości 2.438,10 zł.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 KPC, Sąd oddalił odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 stycznia 2025 r., o czym orzekł w pkt 2 sentencji wyroku.

W punkcie 3 Sąd odniósł się do zgłoszonych przez odwołującą się żądań zwrotu nadpłaconych składek zdrowotnych wraz z odsetkami za zwłokę oraz rekompensaty pieniężnej za brak możliwości odliczenia dozwolonej wysokości składki zdrowotnej w rozliczeniach podatkowych za lata 2019 - 2021. Sąd zważył, że żądania te nie były przedmiotem zaskarżonych decyzji organu rentowego z 6 września 2023 r. ani z 27 stycznia 2025 r., a tym samym nie mogły zostać rozpoznane merytorycznie przez Sąd w niniejszym postępowaniu. Zgodnie z art. 4779 § 31 KPC, w przypadku, gdy odwołanie zawiera żądania nieobjęte zaskarżoną decyzją, sąd przekazuje sprawę w tym zakresie do rozpoznania organowi rentowemu celem wydania w tym przedmiocie odrębnych decyzji. Z tego względu Sąd przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych celem rozpoznania wniosek Odwołującej z 20 września 2023 r. i 24 czerwca 2025 r. w zakresie żądania rekompensaty pieniężnej oraz zwrotu nadpłaconych składek zdrowotnych z odsetkami.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 4 sentencji wyroku, na podstawie art. 100 KPC w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, dokonując stosunkowego rozdzielenia kosztów proporcjonalnie do zakresu, w jakim odwołanie zostało uwzględnione, a w jakim oddalone. Mając na uwadze, że odwołanie zostało uwzględnione jedynie w niewielkiej części (co do kwoty 3.010 zł), a w pozostałym, przeważającym zakresie zostało oddalone, Sąd zasądził od Odwołującej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, na podstawie art. 98 § 11 KPC.

sędzia (del.) Magdalena Pytel