Wyrok z 16 czerwca 2026, sygn. VII Ua 57/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

16 czerwca 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

po rozpoznaniu 16 czerwca 2026 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym

sprawy V. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H.

o zasiłek chorobowy

z odwołania V. N.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.

z 28 maja 2025 r. nr (...)

na skutek apelacji organu rentowego

od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe

z 3 września 2025 r. w sprawie VI U 308/25

1)  prostuje zaskarżony wyrok, wskazując że sprawa toczy się przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H.,

2)  oddala apelację.

VII Ua 57/25

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń wyrokiem z 3 września 2025 r. w sprawie o sygn. akt VI U 308/25 z odwołania V. N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. od wydanej przez ten Zakład decyzji z 28 maja 2025 r., znak (...) o zasiłek chorobowy, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującej się prawo do zasiłku chorobowego za okres od 17 kwietnia do 31 maja 2025 r.

Postawę ww. rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania:

V. N. podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 6 kwietnia 2020 r. do 9 stycznia 2023 r. Następnie w okresie od 10 stycznia 2023 r. do 8 stycznia 2024 r. przebywała na urlopie macierzyńskim. Po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego wróciła ona do prowadzenia pozarolniczej działalności i nie zgłosiła się do ZUS do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

W okresie od 17 kwietnia 2025 r. do 31 maja 2025 r. odwołująca się była niezdolna do pracy ze względu na swój stan zdrowia (bezsporne, a nadto: ZUS ZUA - k. 68).

V. N. nie była w żaden sposób pouczona przez ZUS o konieczności ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Nie miała ona świadomości, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Była przekonana, że po powrocie z zasiłku macierzyńskiego jest dalej objęta ubezpieczeniem chorobowym. Od stycznia 2024 r. opłacała składki na ubezpieczenia społeczne, w tym składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

19 maja 2025 r. V. N. otrzymała telefonicznie informację od pracownika ZUS o konieczności złożenia dokumentu ZWUA i ZZA za okres od 10 stycznia 2023 r. do 8 stycznia 2024 r. oraz ZWUA i ZUA za okres od 9 stycznia 2024 r. w celu uporządkowania okresów podlegania ubezpieczeniom. Powyższą informację przekazała do biura prowadzącego jej obsługę księgową, którego to pracownik w rozmowie z pracownikiem ZUS uzyskał informację, że należy złożyć dokumenty wyrejestrowujące z ubezpieczeń społecznych za okres urlopu macierzyńskiego oraz zgłoszeniowe do ubezpieczeń społecznych z chwilą jego zakończenia. Takie dokumenty zostały złożone przez biuro rachunkowe 22 i 23 maja 2025 r. W deklaracji ZUS ZUA złożonej przez odwołującą się 23 maja 2025 r. wskazała, że wnosi o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od 9 stycznia 2024 r. (dowód: zeznania odwołującej się V. N. k. 78 - 78 verte; deklaracje DRA - k. 27 - 59 verte; ZUS ZLA - k. 68; dane ubezpieczenia - k. 60, 61; ZUS ZWUA, ZZA i ZUA - akta organu rentowego).

Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie powołanych dowodów z dokumentów, których wiarygodność nie została skutecznie zakwestionowana przez strony w toku postępowania, a także na podstawie zeznań odwołującej się złożonych na rozprawie, które Sąd uznał za w pełni wiarygodne, korespondują bowiem z pozostałym materiałem dowodowym, zaś ZUS nie zaoferował żadnego dowodu przeciwnego w tym zakresie.

Sąd Rejonowy zważył, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2022 r., poz. 1732) zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Z kolei zgodnie z art. I ust. 1 tej ustawy świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, 1079, 1 115 i 1265), zwanym dalej „ubezpieczonymi”.

Sąd Rejonowy następnie stwierdził, że w niniejszej sprawie ZUS argumentował, że odwołująca się w okresie pobierania przez nią zasiłku macierzyńskiego utraciła tytuł do objęcia jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, a skoro po zakończeniu pobierania tego zasiłku nie zgłosiła się ponownie do tego ubezpieczenia, to tym samym w momencie powstania jej niezdolności do pracy, nie była objęta ubezpieczeniem chorobowym, wobec czego zasiłek się jej nie należy.

Sąd zaznaczył, że aktualnie w orzecznictwie przyjmuje się, że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą i podlegającą przed pobieraniem tego zasiłku dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu, ustaje tytuł do objęcia owym ubezpieczeniem chorobowym. Innymi słowy przez okres pobierania zasiłku macierzyńskiego dana osoba nie podlega już ubezpieczeniu chorobowemu. Aby po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego móc dalej podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu ubezpieczona powinna złożyć odpowiedni wniosek do ZUS o objęcie jej tym ubezpieczeniem. W niniejszej sprawie odwołująca się takiego wniosku nie złożyła. Oznacza to, że w świetle rygorystycznie interpretowanych przepisów nie podlega ona dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, a co za tym idzie nie ma prawa do świadczeń w postaci zasiłku chorobowego. W orzecznictwie jednak dostrzeżono wagę powstałego problemu i wyrażono powszechnie aprobowany pogląd, zgodnie z którym „w związku z tym, że do utraty tytułu do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu dochodzi z mocy prawa na skutek rozstrzygnięcia zbiegu tytułów objęcia ubezpieczeniem społecznym, obowiązkiem organu rentowego wynikającym z art. 8 i art. 9 KPA. jest pouczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, że z chwilą objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, a ponowne objęcie tym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością może nastąpić po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku” (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2021 r. w sprawie III USK 112/21). W niniejszej sprawie Sąd ustalił, że odwołująca się nie została w żadnym momencie pouczona przez ZUS o konieczności ponownego zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

W orzecznictwie wskazuje się również, że „udzielenie przez organ rentowy osobie prowadzącej działalność pozarolniczą nieprawidłowej informacji co do czynności niezbędnych dla dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, może być podstawą stwierdzenia, że taka osoba podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od pierwszego dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, choćby złożyła ona dopiero w późniejszym czasie ponowny wniosek o objęcie jej ubezpieczeniem chorobowym” (wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I UK 311/18, wyrok Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt II UK 384/18). W ocenie Sądu analogicznie jak błędne pouczenie ZUS - u należy traktować sytuację, w której brak jest w ogóle jakiegokolwiek pouczenia ze strony tego organu.

Sąd Rejonowy miał na uwadze, że co prawda odwołująca się w realiach niniejszej sprawy nie zgłosiła ponownego wniosku o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, jednak jak wiarygodnie zeznała na rozprawie, a czego nie zakwestionował w toku postepowania organ rentowy, odwołująca się od stycznia 2024 r. opłacała składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Tym samym wyraziła jasno wolę podlegania temu ubezpieczeniu, a brak złożenia przez nią wniosku na formularzu ZUS wynikał jedynie z przeświadczenia, że nadal podlega ubezpieczeniu chorobowemu, również po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co przebija z jej zeznań. Ponadto, ZUS pomimo braku stosownych dokumentów przyjmował składki od odwołującej się i od stycznia 2024 r. nie poinformował jej o konieczności złożenia odrębnego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Dodać należy, że na platformie PUE ZUS na koncie odwołującej się cały czas widniała informacja, że podlega ubezpieczeniu chorobowemu.

W tej sytuacji Sąd Rejonowy uznał, że zasadnym jest przyznanie odwołującej się prawa do zasiłku chorobowego za okres wskazany w zaskarżonej decyzji. Jak bowiem niewątpliwie słusznie i celnie wskazał Sąd Okręgowy Warszawa Praga w uzasadnieniu wyroku z 5 maja 2022 r., sygn. akt VII Ua 13/22, „trzeba uznać, że ubezpieczona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji wynikających z wadliwego zachowania organu rentowego” i dalej: „organ rentowy nie może przerzucać na nią ciężaru odpowiedzialności za skutki własnych zaniedbań”. Reasumując, Sąd uznał, że odwołująca się, wobec braku jakiegokolwiek pouczenia ze strony ZUS i jednoczesnego opłacania składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od następnego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, zachowuje prawo do świadczeń z ustawy zasiłkowej, których ZUS odmówił jej w zaskarżonej decyzji, należy bowiem uznać, że już od następnego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego z powrotem podlegała ona dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a co za tym idzie podlegała mu również w momencie wystąpienia niezdolności do pracy analizowanej w niniejszej sprawie. Nie zmienia tego faktu to, że potem, w maju 2025 r. w wyniku konsultacji z pracownikiem ZUS, zostały złożone dokumenty ZUS ZWUA i ZUS ZUA. Sąd miał bowiem na uwadze, że dokumenty te zostały złożone na wyraźne żądanie ZUS, organ nie może więc na tej podstawie, że odwołująca się wykonała jego żądanie, wyciągać wobec niej negatywnych konsekwencji. Należy uznać bowiem, że w wyniku braku pouczenia ze strony ZUS oraz w związku z ciągłym opłacaniem składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego przez odwołującą się, a także w związku z przyjmowaniem tych składek bez żadnych pouczeń ze strony ZUS, odwołująca się cały czas, w tym również w momencie powstania niezdolności do pracy, podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu (wyrok - k. 79, uzasadnienie wyroku - k. 3 - 84 verte).

Apelację od ww. wyroku wniósł pełnomocnik organu rentowego zaskarżając go w całości i zarzucając:

1.  naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 KPC, które miało wpływ na rozstrzygnięcie, poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegające na uznaniu dowodów zebranych w sprawie, za jednoznaczne i wskazujące na to, że jedyną przyczyną, że Ubezpieczona nie dokonała zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego był brak pouczenia jej przez Organ rentowy o konieczności ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego a tym samym uznanie że Odwołująca podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 17 kwietnia 2025 r. do 31 maja 2025 r., podczas gdy na stronie ZUS zamieszczona jest informacja o konieczności złożenia dokumentów zgłoszeniowych do ubezpieczenia zdrowotnego za okres urlopu macierzyńskiego jak również późniejszego złożenia poprawnych dokumentów zgłoszeniowych do ubezpieczeń społecznych po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Ponadto sytuacja osoby kończącej pobierać zasiłek macierzyński i z tego tytułu chcącej podlegać ubezpieczeniu dobrowolnemu chorobowemu nie została zróżnicowana w stosunku do innych osób, dla których ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i które chcą podlegać temu ubezpieczeniu, np. rozpoczynając prowadzenie działalności gospodarczej. Nie zostały także dla tej kategorii ubezpieczonych zróżnicowane zasady dotyczące obowiązku informacyjnego ciążącego na Organie rentowym;

2.  naruszenie prawa materialnego, tj. art. 14 ust. 1 i la ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może nastąpić także przed datą złożenia wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem w sytuacji gdy nie zachodzi przesłanka z ust. la, tj. zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych nie zostaje dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo ust. 4 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych oraz polegającą na przyjęciu, że brak pouczenia jej przez Organ rentowy o konieczności ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego powodują przesunięcie daty objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym na okres wcześniejszy niż wynikający z art. 14 ust. 1 i la ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a data figurująca w polu dotyczącym wnioskowanej daty objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, potwierdza objęcie tym ubezpieczeniem od tej daty;

3.  naruszenie prawa materialnego, tj. art. 14 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 9 ust. 1 c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez pominięcie przez Sąd dyspozycji art. 9 ust. 1c ustawy i w konsekwencji uznanie, iż w przypadku odwołującej nie doszło do ustania tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, z mocy prawa, mimo, że ww. przepisów prawa materialnego wynika, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą, która spełnia warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego (zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego), podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania tego zasiłku (art. 9 ust. 1c ustawy), a podleganie ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym w związku z prowadzoną działalnością z mocy prawa ustaje, a w konsekwencji z ustaniem tytułu podlegania tym ubezpieczeniom w związku z prowadzoną działalnością, ustaje ubezpieczenie chorobowe dobrowolne (art. 14 ust. 2 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie odwołania i zasądzenie na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu apelacji zakład wskazał, że kwestionuje wyrok Sądu I instancji, którym Sąd uznał, że odwołująca się podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 9 stycznia 2024 r. mimo niezłożenia formalnego wniosku o ponowne objęcie tym ubezpieczeniem po zakończeniu zasiłku macierzyńskiego, ponieważ to brak pouczenia ze strony ZUS o konieczności takiego zgłoszenia spowodował zaniechanie odwołującej, a samo opłacanie przez nią składek świadczyło o woli podlegania ubezpieczeniu.

Organ rentowy nie zgodził się z tym stanowiskiem, wskazując, że zgodnie z art. 14 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje wyłącznie od złożenia wniosku (z jednym wyjątkiem nieznajdującym tu zastosowania), że ustawa systemowa nie nakłada na ZUS obowiązku informacyjnego w tym zakresie, a ewentualny obowiązek z KPa. nie ma zastosowania poza toczącym się postępowaniem administracyjnym. Organ powołał się na utrwaloną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego - w tym uchwałę 7 sędziów z 11 lipca 2019 r. (III UZP 2/19), wyrok z 20 listopada 2019 r. (I UK 264/18) oraz wyrok z 4 października 2022 r. (I USKP 143/21) - zgodnie z którą rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego powoduje ustanie z mocy prawa dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, ponowne objęcie tym ubezpieczeniem wymaga złożenia nowego wniosku, brak pouczenia ze strony ZUS nie zmienia tej oceny, a samo opłacanie składek bez złożenia wniosku nie przedłuża ochrony ubezpieczeniowej, gdyż w stosunkach publicznoprawnych nie można domniemywać woli ubezpieczonego (art. 60 KC nie ma tu zastosowania). W konsekwencji Organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, twierdząc, że Odwołująca nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w spornym okresie od 17 kwietnia do 31 maja 2025 r., a tym samym nie przysługuje jej prawo do zasiłku chorobowego (apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. - k. 87 - 90).

W odpowiedzi na apelację odwołująca się ponownie wniosła o wypłatę należnego zasiłku chorobowego za okres od 17 kwietnia 2025 r. do 31 maja 2025 r. Odwołująca się potwierdziła, że od rozpoczęcia działalności gospodarczej zgłosiła się do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, na co dowodami są składane w tym okresie deklaracje i opłacane składki. Dodała, że od urodzenia drugiego dziecka tj. od 10 stycznia 2023 r. składała deklaracje rozliczeniowe oraz opłacała składki wyłącznie z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, a po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego figurowała w rejestrze ZUS jako osoba podlegająca obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 6 kwietnia 2020 r. Podkreśliła, że nie dokonywała żadnych zmian rejestrowych w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego - co nie było to kwestionowane przez ZUS.

Odwołująca się zaznaczyła, że wydruk „Dane ubezpieczenia” wygenerowany z PUE ZUS z 19 maja 2025 r. załączony do odwołania z 12 czerwca 2025 r. potwierdza podlewanie do dobrowolnemu ubezpieczenia chorobowemu od 6 kwietnia 2020 r. Następnie odwołująca się wskazała, że dopiero po wpłynięciu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia lekarskiego za okres od 17 kwietnia 2C25 do 31 maja 2025 pracownica ZUS 19 maja 2025 r. zadzwoniła do niej z informacją, że powinny być złożone dokumenty rejestrowe ZWUA i ZUA za okres od 10 stycznia 2023 r. do 8 stycznia 2024 r. oraz ZWUA i ZUA za okres od 9 stycznia 2024 r.

Odwołująca się podniosła, że jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poinformował jej o obowiązkach rejestrowych i rozliczeniowych to na jakiej podstawie i w jakim celu wykonywał do niej połączenia telefoniczne w maju 2025 celem poinformowania jej o potrzebie złożenia wymienionych dokumentów rejestrowych z informacją, że są one niezbędne do wypłaty zasiłku chorobowego.

Odwołująca się podniosła, że wcześniej nie dostała ze strony organu rentowego informacji o tym, że ubezpieczenie chorobowe ustało z dniem rozpoczęcia okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Nie otrzymała też informacji o konieczności złożenia wniosku w celu objęcia ubezpieczeniem chorobowym po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Zaznaczyła, że jako osoba ubezpieczona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji wynikających z wadliwego zachowania ZUS, wobec tego wyraziła stanowisko, że nie zgadza się z decyzją ZUS, ponieważ dokumenty rejestrowe ZWUA i ZUA z 22 maja 2025 i ZWUA i ZUA z 23 maja 2025 r. zostały przekazane przez biuro rachunkowe na polecenie telefoniczne pracownicy ZUS jako potwierdzenie wcześniejszych dowodów, tj. składanych, nie kwestionowanych przez organ rentowy deklaracji i dokonywanych na ich podstawie wpłat (odpowiedź na apelację - k.101 - 102).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Zanim Sąd Okręgowy przejdzie do merytorycznej oceny zarzutów apelacji, wskazać wymaga, że w punkcie 1 wyroku Sąd Okręgowy z urzędu sprostował oczywistą niedokładność zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w zakresie oznaczenia strony pozwanej - organu rentowego - wskazując, że przedmiotowa sprawa toczy się przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H., nie zaś przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.. Sąd Okręgowy zauważa, że wprawdzie zaskarżoną decyzję w niniejszej sprawie wydał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J., niemniej jednak stroną pozwaną w toczącym się postępowaniu, w tym również apelującym w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, był Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H.. Błędne oznaczenie w treści zaskarżonego wyroku ZUS Oddział w J. jako strony postępowania stanowiło zatem oczywistą omyłkę pisarską w rozumieniu art. 350 § 1 i 3 KPC, niemającą wpływu na merytoryczną treść rozstrzygnięcia, a jedynie na jego prawidłowe oznaczenie podmiotowe. Sąd Okręgowy, działając z urzędu, uprawniony był do dokonania takiego sprostowania również w postępowaniu apelacyjnym.

Przechodząc do oceny zasadności apelacji, Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy i przyjmuje je za własne, nie znajdując podstaw do ich zakwestionowania. Ustalenia te zostały oparte na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, w tym na dokumentach niekwestionowanych przez strony oraz na zeznaniach odwołującej się, którym Sąd I instancji zasadnie dał wiarę, mając na uwadze, że korespondują one z pozostałym materiałem dowodowym, a organ rentowy nie przedstawił żadnego dowodu przeciwnego. Sąd Okręgowy podziela również ocenę prawną dokonaną przez Sąd Rejonowy, uznając zarzuty apelacji za niezasadne.

Nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego - i w tym zakresie stanowisko organu rentowego zasługuje na aprobatę - że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, w tym zwłaszcza uchwałą składu siedmiu sędziów z 11 lipca 2019 r. (III UZP 2/19), rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, uprzednio objętą dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, powoduje ustanie tego ubezpieczenia z mocy prawa na skutek zbiegu tytułów ubezpieczenia. Ponowne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego wymaga zatem co do zasady złożenia stosownego wniosku, zgodnie z art. 14 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd Rejonowy nie kwestionował tej zasady ani nie dokonał wykładni contra legem powołanych przepisów.

Rzecz jednak w tym, że w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie miały nie same w sobie przepisy regulujące zasady podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, lecz skutki zaniechania przez Organ rentowy obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 8 i 9 KPA. Jak trafnie wskazał Sąd Rejonowy, w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się pogląd, zgodnie z którym z uwagi na to, że utrata tytułu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego następuje z mocy prawa, na Organie rentowym ciąży obowiązek pouczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność o tym, że wraz z objęciem jej obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego jej dotychczasowe dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, a powrót do tego ubezpieczenia po zakończeniu pobierania zasiłku wymaga złożenia odrębnego wniosku (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2021 r., III USK 112/21). Dalej idący jest pogląd wyrażony w wyrokach Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2020 r. (I UK 311/18) oraz z 12 sierpnia 2020 r. (II UK 384/18), zgodnie z którym udzielenie przez Organ rentowy nieprawidłowej informacji co do czynności niezbędnych dla dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu może być podstawą stwierdzenia, że dana osoba podlegała temu ubezpieczeniu od pierwszego dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, choćby ponowny wniosek złożyła dopiero później. Sąd Rejonowy zasadnie przyjął, że analogicznie należy potraktować sytuację całkowitego braku jakiegokolwiek pouczenia ze strony Organu rentowego - skutki zaniechania informacyjnego nie mogą być bowiem łagodniejsze niż skutki informacji błędnej, skoro w obu przypadkach źródłem szkody ubezpieczonego jest wadliwe działanie tego samego podmiotu, na którym ciąży ustawowy obowiązek informacyjny.

Nie umniejsza powyższej oceny powołany przez organ rentowy wyrok Sądu Najwyższego z 20 listopada 2019 r. (I UK 264/18), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że brak stosownego pouczenia ze strony organu rentowego o konieczności zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, choć mógł mieć negatywny wpływ na sytuację ubezpieczonej, nie mógł jednak zmienić oceny prawidłowości zaskarżonego wówczas wyroku. Sąd Okręgowy zauważa, że stan faktyczny rozpoznawany w powołanej sprawie różnił się w sposób istotny od stanu faktycznego niniejszej sprawy. W sprawie I UK 264/18 Sąd Najwyższy nie czynił ustaleń wskazujących na to, aby ubezpieczona w sposób nieprzerwany i jednoznaczny manifestowała wolę podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu poprzez systematyczne opłacanie stosownych składek, przyjmowanych przez organ rentowy bez zastrzeżeń, ani też, aby na koncie ubezpieczonej w systemie teleinformatycznym organu rentowego przez cały sporny okres figurowała informacja o podleganiu przez nią temu ubezpieczeniu. W niniejszej sprawie natomiast Sąd Rejonowy ustalił - a ustalenia te nie zostały skutecznie podważone w apelacji - że odwołująca się od stycznia 2024 r. nieprzerwanie opłacała składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, składki te były przez organ rentowy przyjmowane bez żadnej reakcji, a na jej koncie w systemie PUE ZUS widniała informacja o podleganiu ubezpieczeniu chorobowemu. Sam brak pouczenia nie stanowił zatem w niniejszej sprawie jedynej okoliczności przemawiającej za uwzględnieniem odwołania, lecz współwystępował z opisanym wyżej ciągiem zachowań Organu rentowego, które w sposób obiektywny utwierdzały odwołującą się w przekonaniu, że nadal podlega ona dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Odróżnia to niniejszą sprawę od stanu faktycznego rozpoznawanego w sprawie I UK 264/18 i uzasadnia odmienną ocenę skutków zaniechania informacyjnego organu rentowego, zgodną zresztą z kierunkiem wykładni przyjętym w późniejszych wyrokach Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2020 r. (I UK 311/18) oraz z 12 sierpnia 2020 r. (II UK 384/18).

Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska apelującego, jakoby powołane orzecznictwo dotyczące obowiązku informacyjnego Organu rentowego nie znajdowało zastosowania w niniejszej sprawie z tego względu, że w chwili powstania tytułu do ubezpieczenia nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne. Obowiązek należytego informowania stron o okolicznościach mających wpływ na ich prawa i obowiązki, wynikający z art. 9 KPA, ma charakter generalny i odnosi się do całokształtu relacji między organem administracji publicznej a osobą, wobec której organ ten podejmuje czynności władcze związane z ustaleniem jej sytuacji ubezpieczeniowej, w tym w szczególności do sytuacji, w której - jak w niniejszej sprawie - konsekwencje zaniechania informacyjnego bezpośrednio rzutują na możliwość skorzystania przez ubezpieczonego z ochrony ubezpieczeniowej.

Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja Organu rentowego odwołująca się do wyroku Sądu Najwyższego z 4 października 2022 r. (I USKP 143/21) oraz do niedopuszczalności stosowania art. 60 KC w stosunkach ubezpieczenia społecznego. Sąd Rejonowy bowiem nie oparł swojego rozstrzygnięcia na konstrukcji dorozumianego oświadczenia woli odwołującej się o objęciu jej ubezpieczeniem, lecz na ustaleniu, że to zaniechanie Organu rentowego w zakresie obowiązku informacyjnego doprowadziło do niezłożenia przez odwołującą się formalnego wniosku, mimo jednoznacznie wyrażanej - poprzez nieprzerwane opłacanie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od stycznia 2024 r. - woli podlegania temu ubezpieczeniu. Istotne jest przy tym, że Organ rentowy przyjmował owe składki bez żadnych zastrzeżeń i bez poinformowania odwołującej się o konieczności złożenia odrębnego zgłoszenia, a nadto - jak ustalił Sąd Rejonowy - na koncie odwołującej się w systemie PUE ZUS przez cały ten okres widniała informacja o podleganiu przez nią ubezpieczeniu chorobowemu. W tych okolicznościach to właśnie działanie (a ściślej zaniechanie) Organu rentowego, a nie dorozumiane oświadczenie woli ubezpieczonej, stanowiło podstawę ustalenia przez Sąd I instancji, że odwołująca się podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od następującego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Za w pełni trafne Sąd Okręgowy uznaje także stanowisko Sądu Rejonowego, zgodnie z którym złożenie przez odwołującą się w dniach 22 i 23 maja 2025 r. dokumentów ZUS ZWUA i ZUS ZUA nie może zostać wykorzystane przeciwko niej. Dokumenty te zostały złożone wyłącznie na skutek wyraźnego polecenia pracownika Organu rentowego, przekazanego telefonicznie 19 maja 2025 r., a zatem stanowiły w istocie wykonanie żądania samego Organu rentowego, zmierzającego - jak twierdziła odwołująca się - do „uporządkowania” okresów podlegania ubezpieczeniom w związku z wpłynięciem zwolnienia lekarskiego. Nie sposób zaakceptować sytuacji, w której Organ rentowy, z jednej strony, poprzez swojego pracownika inicjuje złożenie określonych dokumentów rejestrowych, a z drugiej strony, wywodzi z faktu ich złożenia negatywne dla ubezpieczonej skutki prawne w postaci odmowy prawa do zasiłku chorobowego. Takie działanie pozostawałoby w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

W tym kontekście Sąd Okręgowy podziela także stanowisko wyrażone przez Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w wyroku z 5 maja 2022 r. (VII Ua 13/22), zgodnie z którym ubezpieczona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji wynikających z wadliwego zachowania Organu rentowego, a Organ rentowy nie może przerzucać na nią ciężaru odpowiedzialności za skutki własnych zaniedbań. Powołane przez apelującego orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczące konieczności złożenia wniosku jako warunku sine qua non ponownego objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym (wyroki z 29 marca 2012 r., I UK 339/11, z 7 grudnia 2016 r., II UK 478/15, uchwała z 25 października 2018 r., III UZP 8/18) zapadły w odmiennych stanach faktycznych, w których nie ustalono zaniechania informacyjnego po stronie Organu rentowego o takim charakterze i o takich skutkach, jak w niniejszej sprawie, wobec czego nie mogą podważać prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy oraz dokonał jego trafnej subsumpcji pod właściwe przepisy prawa materialnego, w szczególności art. 6 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, uznając, że odwołująca się w spornym okresie od 17 kwietnia 2025 r. do 31 maja 2025 r. podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a tym samym przysługuje jej prawo do zasiłku chorobowego za ten okres.

Wobec niezasadności podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnego, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 KPC orzekł jak w sentencji, oddalając apelację jako bezzasadną.

sędzia (del.). Magdalena Pytel