Wyrok z 7 kwietnia 2026, sygn. I C 1506/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 kwietnia 2026 roku

Sąd Rejonowy w Kielcach I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Renata Rosiak-Doroz

po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2026 roku w Kielcach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa P. B., R. B. (2)

przeciwko I. S.

sprawy z powództwa H. B. (2)

przeciwko I. S.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I.  oddala powództwo P. B. i R. B. (2) w całości;

II.  oddala powództwo H. B. (2) w całości;

III.  zasądza od powodów P. B., R. B. (2) łącznie na rzecz pozwanej I. S. kwotę 5 400,00 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

IV.  zasądza od powoda H. B. (2) na rzecz pozwanej I. S. kwotę 3 600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

V.  nakazuje pobrać od powodów P. B., R. B. (2) łącznie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 3 577,48 zł (trzy tysiące pięćset siedemdziesiąt siedem złotych 48/100) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

VI.  nakazuje pobrać od powoda H. B. (2) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 3 577,47 zł (trzy tysiące pięćset siedemdziesiąt siedem złotych 47/100) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

sędzia Renata Rosiak-Doroz

Sygn. akt I C (...)18

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 26 czerwca 2018 roku P. B., H. B. (2), R. B. (3) domagali się uznania za bezskuteczną:

- w stosunku do powodów P. B., R. B. (2) umowy sprzedaży udziału w wysokości 27/32 części zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,0703 ha położonej w gminie K., objętej (...) sporządzonej w formie aktu notarialnego przed notariuszem Z. V. z dnia 1 czerwca 2016 roku (Rep. (...)) zawartej pomiędzy H. B. (1), a pozwaną I. S. w zakresie wierzytelności wynikającej z poniesionych nakładów na nieruchomość należącą do H. B. (1);

- w stosunku do powoda H. B. (2) umowy sprzedaży udziału w wysokości 27/32 części zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,0703 ha położonej w gminie K., objętej (...) sporządzonej w formie aktu notarialnego przed notariuszem Z. V. z dnia 1 czerwca 2016 roku (Rep. (...)) zawartej pomiędzy H. B. (1), a pozwaną I. S. w zakresie wierzytelności wynikającej z poniesionych nakładów na nieruchomość należącą do H. B. (1),

wnosząc jednocześnie o zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że w 1992 roku H. B. (1) wraz z synami D. B., H. B. (2) i R. B. (1) na podstawie aktu notarialnego – umowy przedwstępnej sprzedaży (Rep. (...)) z dnia 21 grudnia 1992 roku, zawartej przed notariuszem R. M., zobowiązała się do przeniesienia na R. i P. małżonków B. nieruchomości oznaczonej jako (...) nr (...) o pow. 63m ² za cenę 60 000 zł oraz ustanowienia służebności dojazdu do tej działki w terminie do dnia 30 czerwca 1993 roku, W dniu zawarcia przedmiotowej umowy małżonkowie B. wpłacili na poczet przyszłej ceny sumę 50 000 zł dla strony, która przyrzekła sprzedać nieruchomość, co zostało pokwitowane (§4 umowy). Kwota ta została następnie przeznaczona na długi, jakie posiadała w ówczesnym czasie H. B. (1). Ponadto na mocy umowy D. B., H. B. (2) i R. B. (5) udzielili szczegółowego pełnomocnictwa dla swej matki H. B. (1) do podpisania umowy sprzedaży (...) o pow. 63m ² na rzecz stawających małżonków B. za cenę łączną 60 000 zł. Po zawarciu umowy przedwstępnej R. i P. małżonkowie B., za zgodą H. B. (1), zamieszkali na przedmiotowej nieruchomości, wyremontowali budynek mieszkalny, rozbudowali go i nieustannie czynili nakłady na nieruchomość (które tylko w ostatnich latach przed wytoczeniem powództwa wynosiły 97 293 zł). Pomimo zapłaty ww. kwot na poczet ceny nieruchomości H. B. (1) nie przeniosła na rzecz R. i P. B. własności nieruchomości.

Również powód H. B. (2) jako współwłaściciel w 5/32 części czynił nakłady na nieruchomość położoną w K. (...), które w ostatnich latach wyniosły 64 300 zł. H. B. (1) nigdy nie partycypowała w kosztach utrzymania nieruchomości, nieustannie popadając w długi z powodu choroby alkoholowej. W uwagi na powyższe obecnie toczą się egzekucje komornicze obejmujące różne wierzytelności na łączną kwotę ponad 65 000 zł. B. i S. małżonkowie S. oraz I. S., będąc w bliskiej relacji z H. B. (3) i doskonale znając jej sytuację życiową oraz mieszkających tam P. B., H. B. (2), R. B. (2) celowo, w tajemnicy przed powodami, doprowadzili do zawarcia w dniu 1 czerwca 2016 roku pomiędzy H. B. (1), a pozwaną I. S. umowy sprzedaży, w formie aktu notarialnego (Rep. (...)), udziału w wysokości 27/32 części zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,0703 ha położonej w gminie K., objętej (...) nr (...). (k. 3-10)

Postanowieniem z dnia 2 listopada 2018 roku Sąd udzielił zabezpieczenia roszczenia powodów – w zakresie wierzytelności wynikającej z poniesionych nakładów w kwocie 60 496 złotych na nieruchomość należącą do H. B. (1) powodów P. B., R. B. (2), H. B. (2) poprzez ustanowienie zakazu zbywania przez pozwaną I. S. stanowiącego jej własność udziału w wysokości 27/32 w nieruchomości oznaczonej jako (...) o pow. 0,0730 ha położonej w K., dla której Sąd Rejonowy w Kielcach prowadzi (...) numer (...) do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania. (k. 131-133)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Na mocy postanowienia z dnia 22 stycznia 2001 roku wydanego przez Sąd Rejonowy w Kielcach (I Ns 1250/00) H. B. (1) nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r. udział wynoszący 5/8 części we własności zabudowanej nieruchomości o pow. 0,0730 ha położonej w K. oznaczonej w ewidencji gruntów jako (...). Pozostałe udziały nabyli – D. B., H. B. (2) i R. B. (1) – po 1/8 części każdy z nich. Opisana nieruchomość nie miała założonej księgi wieczystej.

W dniu 21 grudnia 20211 roku zmarł D. B.. Spadek po nim nabyli matka H. B. (1) w 1/2 części oraz bracia H. B. (2) i R. B. (1) – po 1/4 części (VII Ns 723/13 SR Kielce). Wskutek dziedziczenia po D. B. udział H. B. (1) w powyższej nieruchomości wynosił 22/32, udział R. B. (1) wynosił 5/32 części, a udział H. B. (2) – 5/32 części.

Częścią składową opisanej nieruchomości jest murowany, dwukondygnacyjny budynek mieszkalny, z dobudowaną częścią użytkową w której niegdyś prowadzona była działalność gospodarcza – wytwórnia wód gazowanych, garaż oraz budynek gospodarczy dostosowany do potrzeb mieszkaniowych.

H. B. (1) zajmowała w budynku mieszkalnym dwukondygnacyjnym posadowionym na w/w nieruchomości pomieszczenia na parterze tj. 3 pokoje, kuchnię i łazienkę. Na parterze zamieszkiwał również jej syn R. B. (1). Pierwsze piętro domu zajmował jej syn H. B. (2) wraz z rodziną (żona I. B. i dziećmi – N. B. i T. B.).

dowód : postanowienie z dnia 22.01.2001r. I Ns 1250/00 SR w Kielcach, postanowienie z dnia 21.12.2013 r. VII Ns 723/13 SR w Kielcach, umowa darowizny i sprzedaży – Akt Notarialny (...). A. (...) sporządzony przed notariuszem Z. V. w Kancelarii (...) w D. (k. 24-28) zeznania powoda H. B. (2) (k. 209-210) , zeznania świadka I. B. (k. 212-213), zeznania świadka B. T. w formie płyty CD nagrane w sprawie I (...) 73/19 Sądu Rejonowego w Kluczborku w ramach odezwy o udzielenie pomocy (k. 275), częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka I. B. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 577-578), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie VIII C (...)/22 tut. sądu (k. 675-677),

H. B. (1) borykała się z licznymi problemami finansowymi, głównie z uwagi na chorobę alkoholową. Do 1991 roku prowadziła na przedmiotowej nieruchomości wytwórnię wód gazowanych. W późniejszym okresie otrzymywała niewielkie świadczenia z tytułu emerytury i renty po ciotce.

H. B. (1) stale zaciągała zobowiązania finansowe min. w (...) w W. i (...) w O., w (...) S.A., (...) S.A., (...) Bank we X., (...) Sp. z o.o. w S., (...) Polska w X.. Spłacała zadłużenia nieterminowo. Zaciągała również zobowiązania finansowe w imieniu ubezwłasnowolnionego syna D. B.. Wierzyciele kierowali sprawy na drogę sądową, a następnie inicjowali postępowania egzekucyjne. Zalegała także z zapłatą opłat gaz, energię elektryczną , wywóz śmieci.

We wsi była znana z problemów z alkoholem i trudności finansowych. Również powodowie P. B., R. B. (3) mieli pełną świadomość sytuacji finansowej H. B. (1), ponieważ to za namową szwagra zdecydowali się jej pomóc, odkupując od niej udziały w nieruchomości położonej w K., by w ten sposób spłacić część zobowiązań H. B. (1).

dowód: wniosek o przyznanie pożyczki w (...) (k. 44-45), umowa pożyczki (...) (k. 46-48), deklaracja poręczyciela (k. 49), informacje o zadłużeniach T. (k. 185), informacja o zadłużeniu w GetBack (k. 189-191), informacje wierzyciela (...) (k. 193), odpowiedź na zobowiązanie (...) S.A. (k. 195-196), zeznania powódki P. B. (k. 207-208), zeznania powoda H. B. (2) (k. 209-210), zeznania świadka B. B. (1) (k. 210-211), zeznania świadka I. B. (k. 212-213), zeznania świadka N. B. (1) (k. 215-216), stenogram rozmowy przeprowadzonej pomiędzy I. B., R. B. (1) oraz H. B. (2) (k. 228-233), częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), zeznania powoda H. B. (2) (k. 417-418), zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka I. B. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 577-578), zeznania świadka B. T. w formie płyty CD nagrane w sprawie I (...) 73/19 Sądu Rejonowego w Kluczborku w ramach odezwy o udzielenie pomocy (k. 275),

W dniu 21 grudnia 1992 roku przed notariuszem R. M. w Kancelarii (...) w D. H. B. (1), D. B., H. B. (2), R. B. (1) oświadczyli zgodnie, że przyrzekają sprzedać – do dnia 30 czerwca 1993 roku, (...) nr (...) o powierzchni 63 m ² i ustanowią służebność dojazdu do tej działki, dla R. i P. małżonków B., za cenę sprzedaży (...) nr (...) – 60 000 000 zł, a R. i P. małżonkowie B. przyrzekli kupić do dnia 30 czerwca 1993 roku działkę nr (...) za cenę 60 000 000 zł i przyjąć służebność drogi koniecznej od H. B. (1) i braci R., D. i H. B. (2).

Małżonkowie B. wpłacili na poczet przyszłej ceny sumę 50 000 000 zł dla strony, która przyrzekła sprzedać nieruchomość tj. H. B. (1) i braci R., D. i H. B. (2). Sprzedający skwitowali odbiór sumy. W wypadku uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej przez małżonków B., suma 50 000 000 zł miała przepaść i pozostać własnością strony sprzedającej, a w sytuacji uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej przez stronę sprzedającą: H. B. (1) lub braci B., suma 50 000 000 zł miała zostać zwrócona do rąk małżonków B. wraz z dodatkowo wypłaconą sumą 50 000 000 zł. Obie strony poddały się rygorowi egzekucyjnemu z art. 777 pkt 4 k.p.c.

D. B., H. B. (2) i R. B. (1) udzielili szczególnego pełnomocnictwa dla swej matki H. B. (1) do podpisania umowy sprzedaży (...) o powierzchni 63m ² opisanej w § 1 umowy przedwstępnej na rzecz stawających małżonków B. za cenę łączną 60 000 000 zł, obejmującego wszelkie niezbędne czynności prawne i faktyczne, podpisanie umowy przenoszącej własność, występowanie wobec wszelkich urzędów instytucji państwowych i samorządowych, sądów powszechnych we wszystkich sprawa niezbędnych przy realizacji tegoż pełnomocnictwa.

Przekazana kwota 50 000 000 zł w całości została wpłacona przez H. B. (2) do banku celem spłaty zadłużeń H. B. (1) w Banku (...).

dowód : umowa przedwstępna przyrzeczenia sprzedaży i pełnomocnictwa – Akt Notarialny Rep. A. (...) sporządzony przed notariuszem R. M. w Kancelarii (...) w D. (k. 21-23), zeznania powódki P. B. (k. 207-208), zeznania powoda R. B. (2) (k. 208-209), zeznania powoda H. B. (2) (k. 209-210), zeznania świadka B. T. w formie płyty CD nagrane w sprawie I (...) 73/(...) Sądu Rejonowego w Kluczborku w ramach odezwy o udzielenie pomocy (k. 275), zeznania świadka D. T. w formie płyty CD nagrane w sprawie I (...) 73/19 Sądu Rejonowego w Kluczborku w ramach odezwy o udzielenie pomocy (k. 275), częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), zeznania powoda H. B. (2) (k. 417-418), zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka I. B. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 577-578),

Po zawarciu umowy przedwstępnej przyrzeczenia sprzedaży, w 1992 roku, za zgodą H. B. (1), R. i P. małżonkowie B. wraz z małoletnią córką B. B. (2) (obecnie T.) wprowadzili się do nieruchomości położonej w K.. Powodowie zamieszkali w innym budynku niż H. B. (1) i jej synowie, usytuowanym na terenie tej samej nieruchomości, formalnie stanowiącym budynek gospodarczy.

Budynek znajdował się w stanie wymagającym gruntownego remontu (stan prawie surowy zamknięty) i nie nadawał się do zamieszkania (wcześniej w budynku znajdował się bar/pijalnia). Konieczne było w szczególności wykonanie ścianek działowych, wylewek, otynkowania, centralnego ogrzewania, doprowadzenie prądu, wody, mediów oraz wykonanie szeregu prac remontowych m.in w zakresie łazienki, kotłowni, ubikacji, kuchni, ganku oraz korytarza. Prace te rozpoczęły się w 1992 roku i były prowadzone co najmniej do połowy 1993 roku, kiedy to budynek został przystosowany do stałego zamieszkiwania. Od tego czasu powodowie zamieszkują w nim nieprzerwanie oraz systematycznie ponoszą dalsze nakłady związane z jego utrzymaniem i modernizacją.

dowód : zeznania powódki P. B. (k. 207-208), zeznania powoda R. B. (2) (k. 208-209), zeznania powoda H. B. (2) (k. 209-210), zeznania świadka B. B. (1) (k. 210-211), zeznania świadka I. D. (k. 211-212), zeznania świadka I. B. (k. 212-213), zeznania świadka B. T. w formie płyty CD nagrane w sprawie I (...) 73/19 Sądu Rejonowego w Kluczborku w ramach odezwy o udzielenie pomocy (k. 275), częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka B. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k.576), zeznania świadka I. B. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 577-578)

H. B. (1) zadeklarowała wobec powodów – małżonków B., że po uzyskaniu tytułu własności do nieruchomości przeniesie zgodnie z umową przyrzeczenia udziały w własności nieruchomości. Do przeniesienia ostatecznie nigdy nie doszło. H. B. (1) wskazywała, że przyczyną był brak dopłaty pozostałej części uzgodnionej ceny, przy czym obowiązek tej dopłaty miał wynikać z ustnych ustaleń stron oraz umowy przyrzeczenia z dnia 21 grudnia 1992 roku.

Powodowie – małżonkowie B. nie domagali się wykonania umowy przedwstępnej poprzez zawarcie umowy przyrzeczonej. Nie wzywali H. B. (1) do zawarcia umowy przyrzeczonej. Nie interesowali się również, czy H. B. (1) uzyskała tytuł prawny do nieruchomości, a umowy przedwstępnej wynikało, że H. B. (1) nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości. O tym, że H. B. (1) uzyskała tytuł prawny do nieruchomości, dowiedzieli się przypadkiem około 2009/2010 roku, gdy została sprzedana sąsiednia do zajmowanej przez nich działka należąca do H. B. (1), a wcześniej do jej syna.

Obecnie nadal zamieszkują na parterze budynku gospodarczego oraz ponoszą istotne nakłady na jego utrzymanie i modernizację.

dowód: zeznania powoda R. B. (2) (k. 208-209), zeznania powódki P. B. (k. 416), zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka I. B. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 577-578)

H. B. (1) znajdowała się w trudnej sytuacji osobistej, bowiem syn R. B. (1) nadużywał alkoholu, pod wpływem którego zdarzało się, że zachowywał się agresywnie. Również relacje z synem H. były trudne, H. B. (1) skarżyła się, że syn „gniewał się na nią”, „wszyscy jej dokuczali”, „każe iść jej pod most”, „wraca ciągle pijany z pracy”. Na tle sporu inicjowane były sprawy sądowe, miały miejsce interwencje policji.

Również relacje z małżeństwem B. były trudne. H. B. (1) uważała, że nie chcieli od niej odkupić udziałów w nieruchomości położonej w K., ich celem było wyłącznie dokuczenie, gnębienie jej. H. B. (1) uskarżała się, że P. B. kilkukrotnie ją pobiła, kazała się wynosić z „jej” podwórka.

dowód: stenogram rozmowy przeprowadzonej pomiędzy I. B., R. B. (1) oraz H. B. (2) (k. 228-233), pisma H. B. (1) do Komisariatu Policji w K. (k. 299-302) , zeznania powódki P. B. (k. 416), pisemne zeznania pozwanej I. S. (k. 433-437), zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka S. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 576-577), zeznania świadka I. B. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 577-578), zeznania świadka (w niniejszej sprawie pozwana) I. S. w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 677-679)

H. B. (1) z uwagi na trudną sytuację finansową – niską emeryturę oraz liczne stałe zadłużenia przekraczające wysokość uzyskiwanych przez nią świadczeń oraz nie mając równocześnie oparcia we własnych dzieciach, postanowiła sprzedać udziały w nieruchomości oznaczonej jako (...) położonej w miejscowości K..

W tym celu wywiesiła na płocie ogłoszenie o sprzedaży, zamieszczając dane nieruchomości oraz swoje dane kontaktowe. Cena sprzedaży nie była wskazana. Oczekiwała, że nabywca nieruchomości spłaci zadłużenie w zakresie kosztów eksploatacyjnych domu oraz zapewni jej opiekę i wsparcie finansowe na dalsze lata życia.

H. B. (1) nie oferowała sprzedaży synowi H. B. (2) ani R. i P. małżonkom B. z uwagi na złe z nimi relacje.

dowód: wniosek o udostępnienie danych ZUS za okres 01.02.2016 r. – 07.12.2018 (k. 180-181), informacje o zadłużeniu w (...) S.A. (k. 183), informacje o zadłużeniach (...) (k. 185), informacja o zadłużeniu w GetBack (k. 189-191), zeznania świadka I. B. (k. 212-213), częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), zeznania świadka B. S. (k. 312-316), zeznania powoda H. B. (2) (k. 417-418), pisemne zeznania pozwanej I. S. (k. 433-437), zeznania świadka S. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 576-577), zeznania świadka (w niniejszej sprawie pozwana) I. S. w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 677-679)

H. B. (1) poznała ojca pozwanej B. S. przez swojego syna R. B. (1), który podejmował się u niego prac dorywczych. H. B. (1) żaliła się mu na trudne stosunki ze współlokatorami nieruchomości, brak wsparcia ze strony synów. B. S. okazywał empatię H. B. (1), był życzliwy i pomocny. X. dowiedział się o jej planach dotyczących zbycia udziału w nieruchomości, a także o jej problemach z bieżącym zaspokajaniem opłat eksploatacyjnych. Zainteresował się też ofertą sprzedaży przez H. B. (1) udziału w nieruchomości. Zaoferował pomoc w spłacie zadłużenia.

Stosunki między H. B. (1), a S. i B. małżonkami S. – rodzicami I. S. z upływem czasu stały się na tyle bliskie, że H. B. (1) sporządziła testament, w którym jako spadkobierców wskazała właśnie S. i B. małżonków S.. Akt notarialny zawierający treść testamentu został spisany w Kancelarii (...) w D. przed notariuszem Z. V. w dniu z dnia 21 stycznia 2016 r. Odpis aktu notarialnego został wydany H. B. (1).

dowód: częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), zeznania świadka B. S. (k. 312-316), zeznania powódki P. B. (k. 416), pisemne zeznania pozwanej I. S. (k. 433-437), zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka B. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k.576), zeznania świadka S. S. w sprawie I Ns (...) tut. sądu (k. 576-577), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 675-677), zeznania świadka (w niniejszej sprawie pozwana) I. S. w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 677-679)

W dniu 1 czerwca 2016 r. przed notariuszem Z. V. w Kancelarii (...) w D. H. B. (1) zawarła z I. S. umowę sprzedaży udziału w wysokości 27/32 części zabudowanej nieruchomości o pow. 0,0730 ha położonej w obrębie (...) K. gmina K. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka numer (...), a I. S. oświadczyła, że przyjmuje udział w/w. Strony ustaliły cenę na kwotę 30 000 zł i zgodnie z umową (§ 7) oświadczyły, że cena została zapłacona w dniu 24 maja 2016 r, gotówką, a H. B. (1) skwitowała jej odbiór.

Uprzednio w tym samym akcie notarialnym R. B. (1) darował H. B. (1) należący do niego udział w opisanej wyżej nieruchomości wynoszący 5/32 części. Akt ten został odczytany przed jego podpisaniem.

dowód: umowa darowizny i sprzedaży – Akt Notarialny (...). A. (...) sporządzony przed notariuszem Z. V. w Kancelarii (...) w D. (k. 24-28), zeznania powoda H. B. (2) (k. 209-210), zeznania B. B. (1) (k. 210-211), zeznania świadka I. B. (k. 212-213), zeznania świadka N. B. (1) (k. 215-216), zeznania pozwanej I. S. (k. 216-217), stenogram rozmowy przeprowadzonej pomiędzy I. B., R. B. (1) oraz H. B. (2) (k. 228-233), zeznania świadka B. T. w formie płyty CD nagrane w sprawie I (...) 73/19 Sądu Rejonowego w Kluczborku w ramach odezwy o udzielenie pomocy (k. 275), częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), zeznania świadka B. S. (k. 312-316), zeznania powódki P. B. (k. 416), zeznania powoda H. B. (2) (k. 417-418), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka B. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k.576), zeznania świadka B. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k.576), zeznania świadka I. B. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 577-578), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie VIII (...)/22 tut. sądu (k. 675-677)

W dniu 20 czerwca 2016 r. pozwana I. S., realizując życzenie H. B. (1), złożyła pisemne (odręcznie napisane) oświadczenie, w którym upoważniła H. B. (1) i R. B. (4) do dożywotniego zamieszkiwania w części budynku położnego w K. (...) na działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem (...). Na dokumencie została umieszczona pieczątka notariusza Z. V.. Podpis I. S. na dokumencie został bowiem notarialnie poświadczony przez w/w notariusza. Oświadczenie (upoważnienie) zostało przekazane H. B. (1), która nie składała zastrzeżeń do formy ani do treści oświadczenia.

dowód: upoważnienie poświadczone przez notariusza (k. 298), częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), pisemne zeznania pozwanej I. S. (k. 433-437), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576)

I. S. okazywała zainteresowanie problemami i życiem, stanem zdrowia H. B. (1). Na nieruchomości m.in. założony został nowy piec centralnego ogrzewania, położone zostały panele, kamień ozdobny na ścianie w salonie, pomalowane wszystkie pomieszczenia, zrobiona wylewka w kuchni, kupione meble kuchenne. Ponadto rodzina S. stale pomagała H. B. (1) – robili zakupy, opłacali opał, ponownie podłączyli prąd, kupowali leki oraz wozili ją do lekarzy. Do chwili obecnej H. B. (1) nie ponosi kosztów eksploatacyjnych mieszkania. Pozwana oraz jej rodzice spłacili również zobowiązania H. B. (1) z tytułu zaległych pożyczek/kredytów.

dowód zeznania świadka N. B. (1) (k. 215-216) , zeznania pozwanej I. S. (k. 216-217), zeznania świadka B. S. (k. 312-316), zeznania powódki P. B. (k. 416), zeznania powoda H. B. (2) (k. 417-418), pisemne zeznania pozwanej I. S. (k. 433-437), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka S. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 576-577), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 675-677), zeznania świadka (w niniejszej sprawie pozwana) I. S. w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 677-679)

I. S. kilka miesięcy po zawarciu przedmiotowej umowy sprzedaży otrzymała wezwanie z urzędu skarbowego do uregulowania zobowiązania podatkowego w związku z nabyciem nieruchomości oznaczonej jako (...) nr (...) położonej w miejscowości K.. Z pisma wynikało, że wskutek nabycia udziału w nieruchomości od H. B. (1) spoczął na niej obowiązek podatkowy z tytułu nabycia również udziału we własności budynku posadowionego na posesji, a zamieszkiwanego przez małżeństwo B.. Do tego czasu I. S. pozostawała w przeświadczeniu, że zgodnie z twierdzeniami H. B. (1), budynek zajmowany przez rodzinę B. nie stanowił własności H. B. (1) i nie był przedmiotem umowy stron (miał zostać sprzedany przez H. B. (1) państwu B.).

Ostatecznie należność ta została przez I. S. uregulowana.

dowód: zeznania pozwanej I. S. (k. 216-217), zeznania świadka B. S. (k. 312-316), zeznania świadka B. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k.576)

Z uwagi na grożącą eksmisję małżonkom B. ze strony I. S., H. B. (2) darował w dniu 26 lipca 2017 roku swoją część udziału w wysokości 2/32 w nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) położonej w miejscowości K..

dowód: (...) nr (...) prowadzona przez Sąd Rejonowy w Kielcach (k.59-60) zeznania powoda H. B. (2) (k. 209-210), zeznania pozwanej I. S. (k. 216-217), zeznania powoda R. B. (2) (k. 417),

W październiku 2018 r. I. S. zamieszkała w domu wraz z H. B. (1) i R. B. (1), początkowo zajęła jeden samodzielny pokój na parterze z wejściem z korytarza. Urządziła w pokoju aneks kuchenny. H. B. (1) wraz z synem R. zajmowali wówczas 2 pokoje z przechodnią kuchnią (pomieszczenia z osobnym wejściem z korytarza). Z łazienki korzystali wspólnie. Po tym jak zmarł R. B. (1), H. B. (1) zamieszkała w pokoju dotychczas zajmowanym przez I. S., a I. S. zajęła 2 pokoje z kuchnią dotychczas zajmowane przez H. B. (1) i R. B. (1). Każda z osób miała dzięki temu swoją kuchnię, jednakże H. B. (1) i I. S. wspólnie korzystały z jednej łazienki.

W połowie 2020 r. I. S. wyjechała w celach zarobkowych do Niemiec. Pod jej nieobecność poprosiła aby jej rodzice i siostra udzielali H. B. (1) pomocy. Ona sama robiła podarunki H. B. (1) (przysłała paczkę ze słodyczami z Niemiec, kapcie, wózek na zakupy). X. I. S. urodziła dziecko i zdecydowała się wrócić do Polski. Powołując się na wzrost wydatków własnych (w z tym związanych z utrzymaniem dziecka), zażądała aby H. B. (1) sama finansowała swoje zakupy. I. S. podjęła również kroki, aby uporządkować nieruchomość, gdzie zamierzała zamieszkać wraz z synem. W tym celu w sierpniu 2022 r. z pomocą swojego ojca oraz wynajętych robotników chciała wywieźć stare wyposażenie przechowywane w budynku przybudówki, w której niegdyś prowadzona była przez H. B. (1) działalność gospodarcza. Spotkało się to z dezaprobatą H. B. (1), która twierdziła, że te przedmioty są jej potrzebne, bo nadają się jeszcze do eksploatacji. Miała za złe I. S., że nie uzgodniła z nią sposobu korzystania z tej części nieruchomości. H. B. (1) ostatecznie wywiozła stary dywan i meble - wersalkę, krzesła, pościel (pierzyny).

Od tego czasu relacje pomiędzy I. S., a H. B. (1) pogorszyły się. H. B. (1) zmieniła stosunek do I. S.. Nie rozmawiała z nią. Odmówiła, gdy matka I. S. czy ona sama oferowały, że zrobią dla H. B. (1) zakupy. H. B. (1) twierdziła, że korzysta już z pomocy innej osoby i że nic nie jest jej potrzebne. Od wakacji 2022 r. H. B. (1) kierowała prośby o pomoc do P. B. i do swojej synowej I. B.. Nie przyjęła od I. S. zaproszenia na Święta Bożego Narodzenia w 2022 r., zamierzała spędzić święta u syna H.. H. B. (2) i jego żona I. faktycznie zaczęli angażować się w pomoc H., do dzisiaj pomagają jej w higienie, robieniu zakupów, zawożą do lekarza.

Z uwagi na narastające antagonizmy pomiędzy I. S., a H. i I. małżonkami B. oraz R. i P. małżonkami B. I. S. zdecydowała się wyprowadzić z domu zajmowanego wspólnie z H. B. (1). Ostatecznie wyjechała ponownie do Niemiec w celach zarobkowych.

dowód: zeznania powódki P. B. (k. 416), pisemne zeznania pozwanej I. S. (k. 433-437), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 574-576), zeznania świadka S. S. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 576-577), częściowe zeznania świadka H. B. (1) w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 675-677), zeznania świadka (w niniejszej sprawie pozwana) I. S. w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 677-679), zeznania świadka (w niniejszej sprawie I. S. zalegające w sprawie VIII (...) tut. sądu (k. 193-194)

W Prokuraturze Rejonowej D. – (...) w D. toczyło się postępowanie karne w sprawie umowy, na podstawie której I. S. nabyła przedmiotową nieruchomość – w sprawie doprowadzenia w dniu 1 czerwca 2016 r. w K. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci udziału wynoszącego 27/32 w zabudowanej nieruchomości położonej w K. o pow. 0,73 ha. Postępowanie zostało umorzone.

/okoliczności bezsporne/

I. S. we wniosku złożonym w dniu 28 czerwca 2018 r. zainicjowała przed tut. Sądem w I Wydziale Cywilnym sprawę o zniesienie współwłasności nieruchomości położnej w K. obejmującej działkę numer ewid. (...), poprzez przyznanie nieruchomości na wyłączną jej własność z obowiązkiem spłaty na rzecz uczestników, z uwzględnieniem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez uczestników, która toczy się pod sygn. I Ns 593/18. Wartość przedmiotu sporu w powołanej sprawie określiła kwotą 200 000 zł.

/ okoliczności bezsporne/

H. B. (1) w pozwie złożonym w dniu 8 września 2022 r., doprecyzowanym na rozprawie w dniu 28 marca 2023 r., wniosła o ustalenie, że umowa sprzedaży udziału w wysokości 27/32 w nieruchomości o powierzchni 732 m ² składającej się z działki o (...) zabudowanej dwupiętrowym budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami o charakterze gospodarczym, zawarta w dniu 1 czerwca 2016 r. pomiędzy H. B. (1) jako sprzedającą a I. S. jako kupującą, przed notariuszem Z. V. i zarejestrowana pod numerem (...). (...) jest nieważna. (sygn. akt VIII C 1031/22)

Powództwo zostało prawomocnie oddalone.

/okoliczności bezsporne/

Dla nieruchomości położonej w K. oznaczonej numerem (...) założona została księga wieczysta (...). Obecnie właścicielami przedmiotowej nieruchomości objętej księgą (...) nr (...) są I. S. w 27/32 częściach, H. B. (2) w 3/32 częściach oraz R. i P. małżonkowie B. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej – w 2/32 częściach. Małżonkowie B. udział w przedmiotowej nieruchomości nabyli w drodze darowizny od H. B. (2). Na nieruchomości znajdują się następujące zabudowania:

- dwa budynki mieszkalne, przy czym jeden został zaadaptowany z budynku gospodarczego: o wymiarach ok. 9,20 x 8,60 cm usytuowany w granicy z działką nr (...), z dobudową od strony północnej o wymiarach około 5,0 x 5,3 m (klatka schodowa wspólna z częścią sanitarną), oraz o wymiarach 12,30 x 3,5 m z dobudówkami od strony północnej i zachodniej (łącznie do szerokości zewnętrznej 4,6 m) w granicy z działką nr (...)

- budynek murowany o mieszanej funkcji w granicy z działką nr (...), na mapach oznaczony jako gospodarczy, faktycznie o funkcji mieszkalno-składowej, dobudowany do budynku mieszkalnego, o wymiarach 5,02 x 13/,20 m

- budynek gospodarczy w ostatniej linii zabudowy o mieszanej funkcji i konstrukcji, o wymiarach 11,30 x 14,5 m, w granicy trzech działek (...), 44/3

- budynek garażowy (pomiędzy budynkami mieszkalnymi) o konstrukcji stalowej (nieujawniony na mapach), w granicy z działka (...).

Wszystkie budynki zlokalizowane na działce zrealizowane były bez wymaganego pozwolenia na budowę czy rozbudowę lub zgłoszenia robót. Nie dokonywano również legalizacji tych budynków. Budynki gospodarcze znajdujące się na działce nie przedstawiają wartości jako obiekty budowalne. Są to budynki zrealizowane samowolnie, wbrew przepisom prawa budowlanego i sprzecznie z warunkami technicznymi. Koszt dostosowania budynków do zgodności z przepisami techniczno-budowlanymi przewyższa ich wartość.

dowód: księga wieczysta nr (...) prowadzona przez Sąd Rejonowy w Kielcach (k.59-60), opinia biegłego sądowego D. A. do sprawy I Ns 593/18 tut. sądu (k. 531-549), opinia biegłego sądowego F. K. do sprawy I Ns 593/18 tut. sądu (k. 558-566)

Wartość udziału nabytego przez I. S. w przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 czerwca 2016 r. ustalona przez biegłą sądową z zakresu szacowania nieruchomości w toku postępowania o zniesienie współwłasności w sprawie sygn. I Ns 593/18 tut. Sądu wyniosła 314 349 zł.

dowód: księga wieczysta nr (...) prowadzona przez Sąd Rejonowy w Kielcach (k.59-60), opinia biegłego sądowego F. K. do sprawy I Ns 593/18 tut. sądu (k. 558-566)

W ostatnich latach małżonkowie B. wskazywali, że ponieśli nakłady na przedmiotową nieruchomość w łącznej wysokości 97 293 zł, wykonując m.in. remont łazienki, kuchni oraz klatki schodowej, montując nowe okna, wykonując tynk zewnętrzny budynku, okucia balkonowe, instalując piec centralnego ogrzewania, wykonując instalację grzewczą oraz doprowadzając wodę i energię elektryczną. Prace te zostały wykonane w zajmowanej przez nich części budynku.

H. B. (2) oświadczył, że poniósł koszty nakładów w wysokości 64 300 zł. Wykonał m.in. zabezpieczenie dachu, wyremontował kuchnię, garaż i łazienkę, wymienił drzwi wejściowe oraz okna, zabezpieczył klatkę schodową. Prace te zostały wykonane w zajmowanej przez niego części budynku do której nie wpuszcza H. B. (1).

dowód: wykaz nakładów na dom K. (...) poniesiony przez państwa B. (k. 37-38), wykaz nakładów na dom poniesiony przez państwa B. (k. 39-40), fotografie stanu nieruchomości K. (...) (k. 50-58), zeznania powódki P. B. (k. 207-208), zeznania powoda R. B. (2) (k. 208-209), ), zeznania B. B. (1) (k. 210-211), zeznania świadka I. B. (k. 212-213), zeznania świadka N. B. (1) (k. 215-216), zeznania świadka B. T. w formie płyty CD nagrane w sprawie I (...) 73/19 Sądu Rejonowego w Kluczborku w ramach odezwy o udzielenie pomocy (k. 275), zeznania świadka D. T. w formie płyty CD nagrane w sprawie I (...) 73/19 Sądu Rejonowego w Kluczborku w ramach odezwy o udzielenie pomocy (k. 275) częściowe zeznania świadka H. B. (1) (k. 307-309), zeznania świadka B. S. (k. 312-316), pisemne zeznania pozwanej I. S. (k. 433-437), zeznania świadka I. B. w sprawie I Ns 593/18 tut. sądu (k. 577-578)

Wartość nakładów poczynionych dokonanych przez powodów P. B. i R. B. (2) na nieruchomość w zakresie zgodnym z oświadczeniem powodów wynosi 94 804,00 zł.

Wartość nakładów poczynionych dokonanych przez powoda H. B. (2) na nieruchomość obejmującą budynek mieszkalny I wraz z urządzeniami budowlanymi z nim związanymi w zakresie zgodnym z oświadczeniem powoda wynosi 60 755 zł.

Ww. nakłady należy sklasyfikować jako nakłady konieczne.

Do grupy nakładów koniecznych nie zaliczają się nakłady zgłoszone przez powoda H. B. (2) przeprowadzone w użytkowanym przez niego pomieszczeniu garażowym, znajdującym się w budynku gospodarczym (...), ponieważ celem remontu nie był brak możliwości korzystania z pomieszczenia zgodnie z jego przeznaczeniem, ale głównie podniesienie jego funkcjonalności, zatem nakłady poczyniono głównie w celu ulepszenia rzeczy.

dowód: pisemna opinia biegłego sądowego D. S. (k. 326-379), pisemna opinia biegłego sądowego D. S. (k. 455-489, k. 512-514)

Powyższe okoliczności faktyczne zostały ustalone w oparciu o dowody z powołanych wyżej dokumentów, których wartości dowodowej strony nie kwestionowały.

Podstawą ustaleń faktycznych w dużej mierze były również zeznania świadków oraz stron postępowania, którym dał wiarę w zakresie, w jakim pokrywały się nawzajem oraz łączyły w spójną całość z pozostałym materiałem dowodowym.

Pomocniczo Sąd przeprowadził dowody z zeznań świadków i opinii biegłych ze spraw I Ns 593/18, VIII C 1031/22 tut. Sądu.

Sąd nie dał wiary zeznaniom powodów oraz świadków N. B. (2) w zakresie, w jakim twierdzili, że pozwana I. S. oraz jej rodzice S. i B. S. mieli wiedzę o zawartej przez małżeństwo B. z H. B. (1) w dniu 21 grudnia 1992 roku umowie przedwstępnej oraz że nie wiedzieli nic o problemach z alkoholem rodziny B.. Twierdzenia te nie znalazły potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym. W szczególności z zeznań świadków i pozwanej jasno wynika, że informacje o umowie przedwstępnej I. S. oraz małżonkowie S. powzięli dopiero po nabyciu nieruchomości w 2016 roku przez pozwaną, wskutek otrzymanego wezwania z urzędu skarbowego. Z wezwania świadka B. S. i pozwanej jasno wynika, że pozwana powinna była opłacić ona również podatek od części nieruchomości zamieszkiwanej przez małżeństwo B..

Okoliczności tej wiarygodności dodaje również fakt, że małżonkowie B. przez ponad 20 lat nie starali się o zawarcie umowy przyrzeczonej. Wszak, należałoby oczekiwać, że przy tak istotnych nakładach na nieruchomość jakie ponosili, niezwłocznie będą podejmować działania zmierzające do dochodzenia swoich praw – do zawarcia umowy przenoszącej własność. Tymczasem od 1993 roku – od daty do której umowa przyrzeczona miała być zawarta, nigdy nie wzywali H. B. (1) do zawarcia umowy, nie interesowali się nawet, czy nabyła ona tytuł prawny do nieruchomości. Zatem w żaden sposób nie manifestowali woli zawarcia umowy przyrzeczonej. To czyni wiarygodnym twierdzenia pozwanej I. S., że w ogóle nie wiedziała o istnieniu umowy przedwstępnej.

Sąd również uznał za niewiarygodne zeznania powodów o rzekomych „libacjach” alkoholowych na nieruchomości położonej w K. oznaczonej nr (...). Brak jest w tym zakresie obiektywnych dowodów np. z zeznań świadków, fotografii, dokumentów. Nie zmienia to jednak faktu, że pozostały materiał dowodowy wskazuje, że rodzina B. mierzyła się z problemem alkoholowym. Wszakże materiał dowodowy w postaci zeznań świadków (B. S., H. B. (1)) i stron (P. B., R. B. (3)) dowodzi, że R. B. (1) jako „wynagrodzenie” za darowanie matce H. B. (1) udziału w spornej nieruchomości otrzymał kilka butelek wina.

Dowód ze stenogramu wraz z płytą CD zdaniem Sądu był również niewiarygodny, Sąd ma wątpliwości co do tego czy nagranie obejmuje również wypowiedzi zmarłego R. B. (1). Nie ma ponadto żadnych innych dowodów, że małżonkowie S. zakupują nieruchomości za niskie kwoty od osób w trudnej sytuacji życiowej np. osób starszych bez środków pieniężnych.

Cena sprzedaży nieruchomości, choć relatywnie niska (30 000 zł), nie może być uznana za rażąco zaniżoną w oderwaniu od stanu technicznego części nieruchomości na której miała zamieszkać pozwana. Część ta wymagała znacznych nakładów. Jednocześnie brak jest dowodów, aby H. B. (1) nie była świadoma warunków transakcji. Nie mogła ujść uwadze Sadu niekonsekwencja H. B. (1) w tym zakresie, bowiem zeznając w dniu 12 lutego 2020 wskazała, że to ona zaproponowała kwotę 30 000 zł. Również jak zeznał N. B. (1) na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 roku, H. B. (1) w prokuraturze potwierdziła ww. wersję, równocześnie wskazując, że świadomie zbyła za tak niską cenę nieruchomość.

Z materiału dowodowego wynika ponadto, że pozwana i jej rodzice regularnie udzielali H. B. (1) pomocy (m.in. w codziennym funkcjonowaniu, opłacaniu rachunków, organizowaniu wizyt lekarskich) oraz wraz z synem R. mieli zapewnione dożywotnie mieszkanie na nieruchomości. Godzi się również zauważyć, że początkowo pozwana zajęła jedynie jeden pokój mieszkalny na parterze.

Niezależnie od powyższego znaczenie ma również fakt, ze oferta sprzedaży była publicznie dostępna – przytwierdzona do płotu, co wyklucza jej pozorny lub ukryty charakter.

Zeznaniom H. B. (1) Sąd dał wiarę jedynie częściowo. W toku przesłuchania świadek wykazywała trudności z odtworzeniem przebiegu zdarzeń, mieszała fakty, w tym także te, które zostały jednoznacznie potwierdzone dokumentami urzędowymi. Okoliczności te, przy uwzględnieniu jej wieku, uzasadniały ostrożne podejście do jej relacji.

Konkludując, w oparciu o całokształt przeprowadzonych w sprawie dowodów Sąd przyjął, że istotne warunki umowy sprzedaży strony ustaliły wspólnie, a pozwana oraz jej rodzice nie mieli wiedzy o zawartej umowie przedwstępnej z małżeństwem B., a tym samym nie mogli oni działać z pokrzywdzeniem wierzycieli (powodów).

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo okazało się niezasadne i podlegało oddaleniu.

W myśl art. 527 § 1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Na podstawie wskazanego przepisu należy wyróżnić następujące przesłanki warunkujące możliwość skorzystania przez uprawnionego ze skargi pauliańskiej:

1) istnienie wierzytelności podlegającej ochronie pauliańskiej i pokrzywdzenie wierzycieli;

2) uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej;

3) działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela;

4) wiedza lub możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią o pokrzywdzeniu wierzycieli dłużnika i zła wiara osoby trzeciej.

Aby ubezskutecznić czynność prawną konieczne jest, by wszystkie te przesłanki zostały spełnione łącznie (J. Naczyńska [w:] Kodeks cywilny..., t. 3, red. M. Fras, M. Habdas, 2018, kom. do art. 527, nt 31).

Stosownie do art. 531 § 1 k.c. uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową.

Przedmiotem określonego w art. 527 § 1 k.c. żądania wierzyciela, nazywanego tradycyjnie w doktrynie i orzecznictwie akcją lub skargą pauliańską, może być czynność prawna dłużnika dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, wskutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową. Przez czynność prawną w prawie cywilnym rozumie się zdarzenie, którego konieczny element stanowi co najmniej jedno oświadczenie woli i które wywiera skutki w sferze prawa materialnego zamierzone przez osobę lub osoby składające oświadczenie woli tworzące to zdarzenie; ponadto - może wywierać skutki wynikające z ustawy, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów (zob. art. 56 i 60 k.c.).

Przechodząc do omówienia pierwszej przesłanki wskazać należy, że ustawowym kryterium przypisania danej czynności przymiotu dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela jest stwierdzenie, że spowodowała ona niewypłacalność dłużnika lub pogłębiła już istniejącą niewypłacalność. Niewypłacalność dłużnika stanowi obiektywnie istniejący stan faktyczny, dający się udowodnić. Natomiast pokrzywdzenie wierzycieli to ogół skutków, jakie stan niewypłacalności dłużnika powoduje w prawnie chronionej sferze wierzytelności (J. (...) [w:] Kodeks cywilny..., t. 3, red. M. Fras, M. Habdas, 2018, kom. do art. 527, nt 32, (...). (...) [w:] B. (...), D. Bierecki, J. Bocianowska, J. Ciszewski, M. Ciszewski, G. Karaszewski, J. Knabe, J. Mucha-Kujawa, G. Sikorski, B. Sitek, R. Tanajewska, P. Nazaruk, Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 527.).

W powództwie wytoczonym na podstawie art. 527 k.c. wierzyciel powinien nadto wykazać istnienie zaskarżalnej wierzytelności przysługującej mu względem dłużnika. Brak ochrony pauliańskiej dla zobowiązań naturalnych (np. przedawnionych lub wynikających z rzetelnych i niezakazanych gier lub zakładów prowadzonych bez zezwolenia właściwego organu państwowego) uzasadnia założenie, że skarga pauliańska nie powinna otwierać drogi do prowadzenia egzekucji z majątku osoby trzeciej temu, kto nie ma prawnej możliwości zaspokojenia się z majątku dłużnika (por. wyr. SN z 15.2.2007 r., II CSK 452/06, Legalis). Jeśli dłużnik nie odpowiada wobec wierzyciela, to tym bardziej nie może odpowiadać wobec niego osoba trzecia (M. Pyziak-Szafnicka, Ochrona, s. 42). Wskazuje się także na istniejącą wówczas bezprzedmiotowość takiej ochrony. Wyrok zapadły w procesie pauliańskim nie nadaje się bowiem sam w sobie do egzekucji. Nabiera on znaczenia praktycznego dopiero wraz z innym tytułem wykonawczym zasądzającym zapłatę od dłużnika na rzecz wierzyciela określonej kwoty pieniężnej (M. Gutowski, w: Gutowski, Komentarz, t. II, 2019, s. 1372).

Mając na względzie powyższe rozważania wskazać należy, że ocena spełnienia pierwszej z przesłanek oraz kolejnych skargi pauliańskiej wymagały odrębnego odniesienia się do sytuacji prawnej powodów małżonków P. i R. B. (2) oraz powoda H. B. (2).

Co do sytuacji małżeństwa B., w pierwszej kolejności zauważyć należy, że zawarta w 1992 roku umowa przedwstępna sprzedaży – akt notarialny sporządzony w (...) w D. przed Notariuszem R. F.. (...) (dopisać jaka) w § 4 wskazywała, że w wypadku uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej przez małżonków B., suma 50 000 000 zł ulegała przepadnięciu i pozostawała własnością strony sprzedającej – H. B. (1), zaś w przypadku uchylania się sprzedających H. B. (1) lub jej synów R., H. i D. od zawarcia umowy przyrzeczonej – zwrócą sumę 50 000 000 zł do rąk małżonków B. i dodatkowo wypłacą sumę 50 000 000 zł. Obie strony poddały się rygorowi egzekucyjnemu z art. 777 pkt 4 k.p.c. Umowa sprzedaży miała zostać zawarta do dnia 30 czerwca 1993 roku. Powodowie P. i R. B. (3), jak sami zeznali m.in. na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 roku, nie dochodzili w ustawowym terminie zawarcia umowy przyrzeczonej, wobec czego w ocenie Sądu roszczenie oparte na art. 390 § 2 k.c. nie może stanowić aktualnej wierzytelności podlegającej ochronie skargi pauliańskiej i uległo przedawnieniu po upływie roku od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta tj. po upływie 30 czerwca 1994 roku.

Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że stale od 1992 roku małżonkowie B. przeprowadzali liczne remonty i modernizacje nieruchomości położonej w K., których wartość w ostatnich latach wyniosła 97 293 zł. Godzi się jednak zauważyć, że zwrotu nakładów (zgodnie z art. 226 i 207 k.c.) może domagać się: samoistny posiadacz w dobrej wierze, samoistny posiadacz w złej wierze oraz współwłaściciel, natomiast powodowie małżonkowie B. nie spełnili przesłanek samoistnego posiadania. Ich władztwo do 26 lipca 2017 roku wynikało wyłącznie z uprzednich uzgodnień z właścicielami nieruchomości – H. B. (1) i jej synami, co wskazuje że byli posiadaczami zależnymi przedmiotowej nieruchomości (art. 336 k.c.). Sąd Najwyższy niejednokrotnie wyjaśniał, że dla oceny rodzaju posiadania ma znaczenie, czy posiadacz objął rzecz w posiadanie z woli właściciela i na zasadach przez niego określonych, czy też niezależnie od woli właściciela, lub nawet wbrew jego woli czy świadomości. Objęcie rzeczy w posiadanie za zgodą właściciela, nawet tylko dorozumianą i posiadanie jej w zakresie przez właściciela określonym lub tolerowanym, świadczy z reguły o posiadaniu zależnym, choćby posiadacza z właścicielem nie łączył żaden stosunek prawny. Posiadacz włada wtedy rzeczą „jak” osoba mająca prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą i zgodnie z art. 336 k.c. jest posiadaczem zależnym (postanowienie SN z 18.10.2023 r., I CSK 581/23, LEX nr 3617440).

Co do okresu po 26 lipca 2017 roku wskazać należy, że Danuta i R. B. (3) stali się wprawdzie wówczas współwłaścicielami udziału, jednak i w tym zakresie nie przysługuje im roszczenie o zwrot nakładów koniecznych.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 stycznia 1980 r., III CZP 80/79 (OSNCP 1980, nr 9, poz. 157), współwłaściciel, dokonujący nakładów koniecznych na nieruchomość będącą przedmiotem współwłasności, nie może żądać zwrotu wartości tych nakładów, odpowiadających udziałowi pozostałych współwłaścicieli w całości nieruchomości, jeżeli w drodze podziału quoad usum nie korzystają oni z tej części nieruchomości, na którą te nakłady zostały dokonane.

Powodowie małżonkowie B. zamieszkiwali w osobnym budynku, z którego nie korzystała H. B. (1) ani pozostali współwłaściciele nieruchomości.

Co do sytuacji powoda H. B. (2) wskazać należy, że jego sytuacja jest odmienna. Jest on obecnie współwłaścicielem 3/32 części (do 26 lipca 2017 roku 5/32), a zatem co do zasady przysługuje mu roszczenie z tytułu poniesionych nakładów na nieruchomość. Natomiast analogicznie do małżonków B., również z jego części nieruchomości nie korzystała H. B. (1). H. B. (2) mieszka stale od dawna na I piętrze budynku, zaś H. B. (1) niezmiennie na parterze. Nawet jeśliby przyjąć hipotetycznie, że remont obejmował części wspólne z których korzystała H. B. (1), instytucja skargi pauliańskiej nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie z powodu niespełnienia innych przesłanek.

Przesłanki skargi pauliańskiej mają charakter kumulatywny, niespełnienie pierwszej przesłanki powoduje, że dalsze przesłanki (uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej; działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela; wiedza lub możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią o pokrzywdzeniu wierzycieli dłużnika i zła wiara osoby trzeciej) nie podlegają dalszemu badaniu.

Niemniej jednak z ostrożności procesowej, Sąd wskazuje, że dla pełnej oceny niniejszej sprawy należy odnotować, że druga przesłanka (uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej) została spełniona. Z materiału dowodowego wynika, że na osobę trzecią – pozwaną I. S. przeszedł udział w wysokości 27/32 części zabudowanej nieruchomości o pow. 0,0730 ha położonej w obrębie (...) K. gmina K. oznaczonej w ewidencji gruntów jako (...) numer (...) należący do H. B. (1).

Uzyskanie korzyści majątkowej przez osobę trzecią polega na nabyciu przez nią rzeczy lub zbywalnego prawa majątkowego, bądź też na zwolnieniu jej z zobowiązania, a więc zarówno na zwiększeniu aktywów, jak i zmniejszeniu pasywów majątku osoby trzeciej. W praktyce najczęściej korzyść majątkowa osoby trzeciej wiąże się z przysporzeniem wskutek czynności opłatnej, lecz cechującej się brakiem pełnej ekwiwalentności świadczenia osoby trzeciej – w takim przypadku korzyścią majątkową jest ta nieekwiwalentna część uzyskanego świadczenia (J. Naczyńska [w:] Kodeks cywilny..., t. 3, red. M. Fras, M. Habdas, 2018, kom. do art. 527, nt 42).

W sprawie niniejszej trzecia przesłanka (działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela) nie została jednak spełniona. H. B. (1) była wprawdzie w pełni świadoma swojej trudnej sytuacji majątkowej, licznych zadłużeń wobec licznych instytucji oraz z pewnością miała świadomość, że w 1992 roku zawarła umowę przedwstępną lecz nigdy nie zawarła umowy przyrzeczonej. Godzi się podkreślić także, że przysługujący jej udział we współwłasności nieruchomości sprzedała za stosunkowo niską cenę – bo 30 000 zł, co stanowiło wartość znacznie niższą niż rzeczywista cena rynkowa udziału w części nieruchomości, wynosząca 314 349 zł. W rezultacie czynność ta prowadziła do pogorszenia jej sytuacji majątkowej, wartość uzyskana ze sprzedaży była bowiem niewystarczająca do pokrycia istniejących zobowiązań, które były wyższe. Tak wielki rozmiar dysproporcji między ceną sprzedaży, a rzeczywistą wartością rynkową wskazuje, że dłużniczka H. B. (1) mogła przewidzieć, że w wyniku tej czynności stanie się niewypłacalna lub jego niewypłacalność ulegnie zwiększeniu, co potwierdza spełnienie przesłanki działania ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Niemniej jednak tak niska cena sprzedaży nie doprowadziła do pokrzywdzenia innych wierzycieli, pozostających poza sporem tj. pożyczkodawców i kredytodawców, ponieważ małżonkowie S. oraz pozwana zobligowali się pomóc w spłatach. Niemniej jednak P. i R. B. (3) a także H. B. (2) nie byli w 2016 roku wierzycielami H. B. (1), więc nie mogła ona działać z ich pokrzywdzeniem.

Czynnością zdziałaną ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela jest czynność podjęta w sytuacji, w której dłużnik mógł przewidzieć, że w wyniku jej dokonania stanie się niewypłacalny lub niewypłacalny w większym stopniu. Przesłankę stanowi samo objęcie przez dłużnika swą świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Dla jej zaistnienia nie jest konieczne, aby dłużnik działał w bezpośrednim zamiarze pokrzywdzenia wierzyciela. Wystarczy, że dłużnik przewiduje takie pokrzywdzenie w granicach ewentualności; wyjątek stanowi sytuacja przewidziana w art. 530 (J. Naczyńska [w:] Kodeks cywilny..., t. 3, red. M. Fras, M. Habdas, 2018, kom. do art. 527, nt 46).

Czwarta przesłanka (możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią o pokrzywdzeniu wierzycieli dłużnika i zła wiara osoby trzeciej) nie została spełniona. I. S. oraz jej rodzice utrzymywali z H. B. (1) bliskie relacje i udzielali jej stałej pomocy w życiu codziennym, jak również zaoferowali spłatę zadłużeń z tytułu pożyczek/kredytów. Do chwili obecnej H. B. (1) nie ponosi kosztów eksploatacyjnych nieruchomości. Zasadnicze znaczenie ma fakt, że przed zawarciem umowy sprzedaży I. S. zapewniona została przez H. B. (1), że umowa sprzedaży nie obejmuje budynku gospodarczego zamieszkałego przez H. B. (2) oraz P. i R. małżonków B.. Okoliczność ta również znajduje potwierdzenie w fakcie, że I. S. oraz jej rodzice zostali zaskoczeni obowiązkiem podatkowym obejmującym budynek zajmowany przez Małżonków B.. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało istnienia jakichkolwiek okoliczności, które pozwalałyby przypisać pozwanej taką wiedzę.

Odnosząc się do ceny sprzedaży wskazać należy, że kwota 30 000 zł stanowiła jedynie element rozliczenia stron. Z ustalonego stanu faktycznego wynika bowiem, iż oprócz zapłaty tej kwoty pozwana oraz jej rodzina zobowiązali się zapewnić H. B. (1) możliwość dożywotniego zamieszkiwania w nieruchomości, spłacić zobowiązania oraz przeprowadzić gruntowny remont i ponosić koszty utrzymania. Wskazane zobowiązania były sukcesywnie realizowane m.in. wykonano szereg prac modernizacyjnych oraz przejęto ciężar bieżących opłat. Zebrany materiał dowodowy nie pozwala zatem przyjąć, aby pozwana I. S. wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że czynność sprzedaży prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli. Brak jest podstaw do przypisania jej złej wiary.

Omówiona powyżej przesłanka jest stanem świadomości osoby trzeciej, która powinna wiedzieć, lub co najmniej przy zachowaniu należytej staranności móc się dowiedzieć, o krzywdzącym charakterze czynności. Stan świadomości osoby trzeciej oceniany jest wedle stanu istniejącego w chwili dokonywania czynności (J. Naczyńska [w:] Kodeks cywilny..., t. 3, red. M. Fras, M. Habdas, 2018, kom. do art. 527, nt 52).

Z powyższych względów powództwo podlegało oddaleniu.

Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 i 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie Sąd zasądził od powodów P. i R. B. (2) solidarnie na rzecz pozwanej I. S. kwotę 5 400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz od powoda H. B. (2) kwotę 3 600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a nadto kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W niniejszej sprawie należało uznać, iż po stronie pozwanych zachodziło współuczestnictwo materialne zwykłe (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.), wynikające z oparcia żądań na tym samym stanie faktycznym. Współuczestnictwo to nie ma charakteru jednolitego, a zatem każdy ze współuczestników zachowuje samodzielność procesową, w tym również w zakresie rozliczenia kosztów sądowych.

Zgodnie z treścią art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. 2016. 623 ze zm.) kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. W toku postępowania Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Kielcach pokrył wydatki związane z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego oraz zwrotem kosztów stawiennictwa na rozprawie I. D. w łącznej kwocie 7 154,95 zł Stosownie do ostatecznego rozstrzygnięcia, Sąd pobrał ww. kwotę od powodów mając na uwadze, że brak było podstaw do przyjęcia solidarnej odpowiedzialności powodów za koszty sądowe, obciążył ich obowiązkiem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa w częściach równych przy równoczesnym uwzględnieniu, że po stronie powodowej występowały dwa podmioty (małżonkowie B. traktowani jako jeden powód oraz powód H. B. (2)).

sędzia Renata Rosiak – Doroz