Wyrok z 11 czerwca 2026, sygn. III AUa 1107/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 czerwca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Szybka

Protokolant: starszy sekretarz sądowy

X. V.

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2026 r. w O.

sprawy B. X.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

o emeryturę górniczą

na skutek apelacji B. X.

od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim

z dnia 20 sierpnia 2025 r. sygn. akt V U 273/25

oddala apelację.

Iwona Szybka

Sygn. akt III AUa 1107/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 stycznia 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił B. X. prawa do emerytury górniczej. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że ubezpieczony do dnia 25 października 2024r. wykazał 21 lat, 10 miesięcy i 10 dni pracy górniczej (wobec wymaganych 25 lat) w tym 16 lat, 11 miesięcy i 21 dni pracy górniczej wymienionej w art. 50c ust 1.

W odwołaniu ubezpieczony wniósł o przyznanie prawa do emerytury górniczej w wyniku zaliczenia do pracy górniczej liczonej w wymiarze półtorakrotnym, pracy w (...) S.A. Oddział (...) w S. od 1 maja 2007 r. do 31 grudnia 2013 r.

Na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2025 r. pełnomocnik wnioskodawcy sprecyzował żądanie wnosząc o zaliczenie do pracy w wymiarze półtorakrotnym okresu od 1 maja 2007r. do 31 grudnia 2013r. oraz okresu od 26 października 2024r. do 15 stycznia 2025r.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim oddalił odwołanie.

Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach i rozważaniach: wnioskodawca urodzony (...), wystąpił w dniu (...) z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury górniczej. Ubezpieczony wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochody budżetu państwa i wskazał, że nadal jest zatrudniony przez (...) S.A. Oddział (...). Wnioskodawca do dnia (...) legitymował się stażem pracy wynoszącym 21 lat, 10 miesięcy i 10 dni pracy górniczej (wobec wymaganych 25 lat) w tym 16 lat, 11 miesięcy i 21 dni pracy górniczej wymienionej w art. 50c ust 1. ZUS do pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym nie zaliczył okresu zatrudnienia od 1 maja 2007r. do 31 grudnia 2013r. Wnioskodawca od 1 lipca 1986r. zatrudniony był w Kopalni (...) (następnie Kopalnia (...) w D. Spółka Akcyjna w S., a obecnie (...) Spółce Akcyjnej (...) Kopalnia (...)). Od początku zatrudnienia do końca kwietnia 2007r. pracował na Oddziale (...). W tym czasie pracę wykonywał poza odkrywką.

Od dnia 1 maja 2007 r. B. X. przeniesiony został do pracy do oddziału (...). Pracodawca powierzył mu stanowisko mechanika maszyn i urządzeń górniczych w przodku. W wyniku zmian organizacyjnych u pracodawcy od dnia 1 stycznia 2009r. wnioskodawcy pracował na stanowisku mechanika maszyn i urządzeń górniczych w przodku w Oddziale Mechanicznym E. (...). Od dnia 1 lutego 2010r. w wyniku schematu organizacyjnego u pracodawcy oddział wnioskodawcy nosił oznaczanie (...). Zakres obowiązków wnioskodawcy na oddziale (...), (...) i (...) w całym spornym okresie od 1 maja 2007r. do 31 grudnia 2013r. był taki sam. Oddziały te były oddziałami mechanicznymi zajmującymi się usuwaniem bieżących awarii na przenośnikach taśmowych wielkogabarytowych nadkładowych, celem utrzymania ich w ruchu. Przenośniki te służyły do transportowaniem węgla i urobku od koparki do zwałowarki i biegły na terenie całej odkrywki.

Do stałych obowiązków B. X. w spornym okresie należało usuwanie awarii na przenośnikach taśmowych wielkogabarytowych. Wnioskodawca pracował jako mechanik. W ramach tych obowiązków skarżący wykonywał następujące prace: demontaż i montaż zespołów napędowych; demontaż i montaż bębnów napędowych, zwrotnych, napinających, odbojowych; wymiana płyt gąsienicowych, wózków jezdnych, rolek podtrzymujących, kół napędowych i napinających; wymiana lin i kół linowych układów zwodzenia; naprawa elementów konstrukcyjnych; obsługa i konserwacja układów smarowniczych i urządzeń hydrauliki siłowej.

Wnioskodawca nie pracował w systemie stykowym (podmiana na stanowisku pracy), pracował na początku na jedną zmianę, a następnie w systemie czterobrygadowym. Miał wypłacany dodatek za prace na odkrywce.

Z dniem 1 stycznia 2014r. pracodawca powierzył B. X. stanowisko mechanika maszyn i urządzeń górniczych w przodku w Oddziale Mechanicznym P/D. (...). Do jego obowiązków należało wykonywanie prac mechanicznych przy obsłudze, konserwacji, montażu i demontażu podzespołów i części na koparkach węglowych i zwałowarkach.

W dniu 25 października 2024r. (...) Spółka Akcyjna (...) Kopalnia (...) z siedzibą w S. wystawiła wnioskodawcy świadectwo wykonywania pracy górniczej. Wskazano, że w okresie zatrudnienia od 1 lipca 1986r. do nadal wykonywał on stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę górniczą od 1 maja 2007r. do nadal na stanowisku rzemieślnika zatrudnionego na odkrywce bezpośrednio w przodku stale iw pełnym wymiarze czasu pracy wykonującego prace mechaniczne zgodnie z Załącznikiem nr 3, Dział III, poz. 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 roku. Pracodawca zaewidencjonował wnioskodawcy dniówki pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym w ilości:164 - w 2007r., 240- w 2008r., 248 - w 2009r., 248 - w 2010r., 253 - w 2011r., 250 - w 2012r., 228 - w 2013r.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie za bezzasadne. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 50 a ust. 1 i 2, art. 50c ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Wiek emerytalny wymagany od pracowników mężczyzn mających co najmniej 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1, wynosi 50 lat. Zgodnie zaś z art. 50 c ust. 1 pkt 4 za pracę górniczą uważa się zatrudnienie na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa.

Wykaz stanowisk pracy, na których zatrudnienie zaliczane jest do pracy górniczej oraz wykonywanej w przodkach uwzględnianej w rozmiarze półtorakrotnym, powinno ustalić rozporządzenie wydane na podstawie delegacji ustawowej z art. 50 d ust. 3 ustawy. Ponieważ rozporządzenie takie nie zostało wydane, obowiązuje nadal (z mocy art. 194 wskazanej ustawy) wykaz stanowisk zawarty w załączniku nr 2 i 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 roku w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 5 ust. 5 i art. 6 ust. 3 nieobowiązującej ustawy z dnia 1 lutego 1983 roku o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r., Nr 30, poz. 154). Zastosowanie przelicznika 1,8 do pracy ubezpieczonego na stanowisku wymienionym w załączniku nr 3 do rozporządzenia wymaga, by praca ta odpowiadała treści art. 50 d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Natomiast stosownie do treści pkt 7 dział III Załącznika nr 3 ww. Rozporządzenia zawierającego wykaz stanowisk pracy, na których okresu w kopalniach węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym, osobą spełniającą warunki do uznania jej pracy za pracę górniczą w wymiarze półtorakrotnym jest: rzemieślnik zatrudniony na odkrywce bezpośrednio w przodku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na koparkach i zwałowarkach, wykonujący prace górnicze, mechaniczne, elektryczne i hydrauliczne przy obsłudze, konserwacji, montażu i demontażu tych maszyn i urządzeń.

Przepis art. 50d ust. 1 ustawy stanowi, że przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom zatrudnionym pod ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym następujące okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego: w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych (pkt 1) oraz w drużynach ratowniczych (pkt 2). Przepis art. 50d ustęp 1a ustawy definiuje, że przez przodek rozumie się obszar wyrobiska górniczego, w którym są wykonywane prace bezpośrednio związane z wydobywaniem kopaliny lub drążeniem tego wyrobiska, w tym ścianę, a w odkrywkach również obszar związany bezpośrednio z urabianiem kopaliny, nadkładu lub skał otaczających oraz ze zwałowaniem, w tym formowaniem korpusu zwału, a także strefę przyprzodkową stanowiącą obszar bezpośrednio przyległy do przodka, ustalony w kopalni na podstawie organizacyjno-technicznych metod wykonywania robót górniczych, w której są wykonywane prace związane z odstawą urobku oraz utrzymaniem wyrobiska. Zgodnie z art. 50d ust. 1 pkt 1a do prac wymienionych w tym przepisie zaliczono więc także prace w przodku bezpośrednio przy zwałowaniu urobku oraz przy montażu, likwidacji i transporcie maszyn zwałujących w przodkach.

O uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu omawianych przepisów nie decyduje treść wystawionych przez pracodawcę dokumentów, w tym zaświadczenia, świadectwa, czy protokoły komisji weryfikacyjnych, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika. Dokonana przez pracodawcę kwalifikacja zajmowanego przez konkretnego pracownika stanowiska, jak i ewentualna zmiana tej kwalifikacji na podstawie protokołu komisji weryfikacyjnej, nie przesądza jeszcze o zaliczeniu zatrudnienia na tym stanowisku do pracy górniczej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r., II UKN 570/97, OSNAPiUS 1999, nr 6, poz. 213, z dnia 22 marca 2001 r., II UKN 263/00, OSNAPiUS 2002, nr 22, poz. 553 oraz z dnia 2 czerwca 2010 r., I UK 25/10, LEX nr 621137).

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zaliczenie do stażu górniczego okresu od 1 maja 2007r. do 31 grudnia 2013r. w wymiarze półtorakrotnym. Okres ten ZUS zaliczył mu bowiem do stażu, ale jedynie w wymiarze jednokrotnym, co spowodowało, że nie legitymował się wymaganym okresem 25 lat pracy górniczej.

Wnioskodawca celem wykazania pracy w wymiarze półtorakrotnym przedstawił świadectwo wykonywania pracy górniczej z (...) wystawione przez (...) Spółka Akcyjna (...) z siedzibą w S.. Pracodawca zaświadczył w nim, że skarżący w spornym okresie od 1 maja 2007r. do 31 grudnia 2013r., na stanowisku rzemieślnika zatrudnionego na odkrywce bezpośrednio w przodku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace mechaniczne zgodnie z Załącznikiem nr 3, Dział III, poz. 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 roku. Legitymowanie się świadectwem wykonywania pracy górniczej, wobec zakwestionowania jego treści przez ZUS- nie jest wystarczające do wykazania wykonywania kwalifikowanej pracy górniczej. Sąd Okręgowy zauważył, że treść świadectwa wykonywania pracy górniczej nie została sformułowana w sposób prawidłowy, gdyż nie określa rodzaju prac, które faktycznie wykonywał skarżący, jak tego wymaga art. 50d ustawy emerytalnej, a jedynie zajmowane przez niego stanowisko. Tymczasem o uznaniu konkretnej pracy (wykonywanych czynności służbowych) za pracę górniczą w rozumieniu przepisów emerytalno-rentowych decyduje charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika, a nie nazwa stanowiska, protokół komisji weryfikacyjnej czy wreszcie świadectwo pracy. Legitymowanie się zatem przez skarżącego świadectwem wykonywania pracy górniczej nie oznacza, że rzeczywiście wykonywał on prace górnicze wymienione w rozumieniu art. 50d ustawy. Organ rentowy zakwestionował powyższe świadectwo, podnosząc że na podstawie analizy angaży oraz charakterystyki stanowiska pracy, nie ma podstaw do zaliczenia wnioskodawcy okresu od 1 maja 2007r. do 31 grudnia 2013r. do stażu pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym. Ponieważ organ rentowy zaprzeczał prawdziwości świadectwa co do charakteru wykonywanej przez wnioskodawcę pracy w spornym okresie (spór dotyczył dokumentu prywatnego pochodzącego od innej osoby niż strona zaprzeczająca), ciężar wykazania prawdziwości tego dokumentu prywatnego w myśl art. 253 zd. 2 k.p.c. spoczywał na wnioskodawcy jako na osobie, która chce z tego dokumentu skorzystać.

Sąd Okręgowy podniósł, że skarżący domagając się zaliczenia do stażu pracy w wymiarze półtorakrotnym spornego okresu pracy górniczej, powinien zatem wykazać, że na zajmowanym stanowisku wykonywał prace wymienione w art. 50 d ust. 1 pkt 1 ustawy tj. w przodkach bezpośrednio przy urabianiu, ładowaniu i zwałowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących, transportujących i zwałujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Wnioskodawca nie sprostał temu obowiązkowi.

Charakter pracy wnioskodawcy Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentacji pracowniczej oraz zeznań świadków G. E., S. N. oraz skarżącego B. X.. Sąd Okręgowy uznał za wiarygodne zeznania świadków i skarżącego w zakresie w jakim wskazali oni zakres obowiązków wnioskodawcy, rodzaj wykonywanych przez niego obowiązków przy przenośnikach wielkogabarytowych w całym układzie (...) od koparki urabiającej do zwałowarki. W charakterystyce pracy przedstawionej przez jego pracodawcę wskazano co prawda, że B. X. w spornym okresie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace mechaniczne w przodku, ale stwierdzenie to nie znalazło potwierdzenia w zeznaniach świadków. Układ (...), jak wskazuje sama nazwa obejmuje teren całej odkrywki, a nie tylko przodka, który jest ograniczony do terenu pracy koparki wielonaczyniowej i zwałowarki. Przenośnik wielkogabarytowe, których naprawami zajmował się skarżący, biegną po terenie całej odkrywki od koparki urabiającej, aż do zwałowarki. Do stałych obowiązków skarżącego w spornym okresie należało - jak zeznali świadkowie i skarżący - usuwanie awarii bieżących przenośników taśmowych pomiędzy koparką a zwałowarką. Do jego zadań należało zatem utrzymanie ruchu przenośników taśmowych, którymi był transportowany urobek (węgiel) z miejsca pracy koparki wielonaczyniowej na zwałowisko (miejsce pracy zwałowarki). Skarżący zajmował się obsługą taśmociągów odbierających i dostarczających urobek od i do urządzeń podstawowych układu (...), jakim są koparki i zwałowarki. Nie wykonywał jednak pracy bezpośrednio na koparkach czy zwałowarkach, ale poza tymi urządzeniami, na taśmociągach zlokalizowanych na terenie całej odkrywki. Skarżący w spornym okresie nie wykonywał zatem pracy w przodku bezpośrednio w procesie urabiania czy zwałowania, jak to wynika z charakterystyki stanowiska pracy. Tylko zaś wykonywanie takiej pracy uprawniałoby go do zakwalifikowania jego pracy jako pracy przodkowej. Skoro zatem skarżący w spornym okresie wykonywał faktycznie pracę mechanika maszyn i urządzeń górniczych poza przodkiem, to niedopuszczalne było kwalifikowanie jego zatrudnienia przez pracodawcę jako pracy w przodku. Wnioskodawca nie zajmował się także montażem i likwidacją maszyn transportujących, a jedynie usuwaniem awarii (naprawą) przenośników wielkogabarytowych usytuowanych poza przodkiem. Praca przy usuwaniu awarii przenośników taśmowych wielkogabarytowych nie jest także inną pracą przodkową w rozumieniu art. 50d ustęp 1 ustawy, gdyż nie ma bezpośredniego związku z procesem urabiania i zwałowania kopaliny. Skarżący wprawdzie pracował cały czas na odkrywce węgla brunatnego, ale nie wykonywał prac przodkowych związanych bezpośrednio z urabianiem i ładowaniem urobku. Skarżący pracował poza przodkiem.

Sąd Okręgowy ustalił, że B. X. prace przodkowe zaczął wykonywać dopiero od 1 stycznia 2014r., gdyż jak z charakterystyki pracy wynika, że od tej daty pracuje przy usuwaniu awarii na koparkach wielonaczyniowych i zwałowarkach, co legło u podstaw zaliczenia tego okresu przez ZUS do pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym.

W ocenie Sądu Okręgowego bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt przyznania przez organ rentowy świadkom emerytury górniczej z uwzględnieniem jako pracy w wymiarze półtorakrotnym okresu zatrudnienia w kopalni, na takim samym stanowisku jak odwołujący. Każda rozpatrywana przez Sąd sprawa jest badana w sposób indywidualny, przy uwzględnieniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także ogólnej linii orzeczniczej w sprawach danego rodzaju, a ta w ostatnich latach ulegała ewolucji pod wpływem orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Także pobieranie przez skarżącego w spornym okresie dodatku za pracę na odkrywce nie zmienia oceny co do charakteru wykonywanej przez niego pracy. Dodatek przysługiwał bowiem za sam fakt pracy na odkrywce, a nie za wykonywanie pracy przodkowej. Również zaewidencjonowanie przez pracodawcę w spornym okresie dniówek przepracowanych w wymiarze półtorakrotnym przez skarżącego nie może doprowadzić do uwzględnienia odwołania. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało bowiem, że pracodawca błędnie ewidencjonował dniówki przodkowe, gdyż zaliczał do nich prace przy usuwaniu awarii na przenośnikach wielkogabarytowych, która to praca nie mieści się w pojęciu prac przodkowych w rozumieniu art. 50 d ustawy emerytalnej.

Ponieważ postępowanie dowodowe wykazało, że praca odwołującego w spornym okresie nie była pracą w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych, zatem nie może być zaliczona do emerytury w wymiarze półtorakrotnym.

W związku z powyższym wnioskodawca nie legitymuje się wymaganym 25-letnim okresem pracy górniczej, dlatego Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie. Sytuacji tej nie zmieniłoby doliczenie skarżącemu do stażu pracy w wymiarze półtorakrotnym okresu od 26 października 2024r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji 15 stycznia 2025r.

Apelację od powyższego wyroku wniósł B. X. zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej, jednostronnej i niezupełnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji uznanie, iż wykonywana przez ubezpieczonego praca w okresie od 1 maja 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. oraz od 26 października 2024r. do 15 stycznia 2025r. nie była pracą górniczą liczoną w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej i tym samym brak przesłanek do przyznania prawa do emerytury górniczej; art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. i oddalenie odwołania wnioskodawcy jako nieuzasadnionego, pomimo, iż z treści materiału dowodowego wynika, iż praca jaką wykonywał wnioskodawca była pracą, o której mowa w art. 50 d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i w związku z tym zasadne jest przyznanie mu emerytury górniczej; § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23.12.1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. z 1995 r., nr 2 poz. 8 ze zm.) oraz poz. 7 działu III załącznika nr 3 do w/w rozporządzenia przez błędną wykładnię i przyjęcie rzez Sąd I instancji, iż w okresie od 1 maja 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. oraz od 26 października 2024r. do 15 stycznia 2025r. praca wnioskodawcy, nie miała charakteru pracy górniczej na stanowisku rzemieślnika wykonujące prace mechaniczne, zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury; art. 50d ust. 1 ustawy emerytalnej w związku z art. 51 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, iż ubezpieczony nie wykonywał pracy górniczej przodkowej, w okresie od 1 maja 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. oraz od 26 października 2024r. do 15 stycznia 2025r., która odpowiadała swym charakterem pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym uzasadniającej zastosowanie przelicznika 1,8 przy ustalaniu wysokości emerytury górniczej; art. 50 a ustawy emerytalnej przez jego niezastosowanie i nie przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury górniczej; art. 50 a ust. 1 i 2, art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w zw. przepisami załącznika Nr 3 działu III pozycja 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994r.w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. z 1995r, Nr 2 poz.8), poprzez przyjęcie, iż B. X. w spornym okresie nie wykonywał pracy górniczej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywce węgla brunatnego. Wnioskodawca jak wykazało przeprowadzone postępowanie dowodowe pracował na odkrywce bezpośrednio w przodku na poziomach roboczych koparek wielonaczyniowych.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku w całości i orzeczenie, że przysługuje mu prawo do emerytury górniczej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Alternatywnie domagał się uchylenia wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu apelujący podał, że w spornych okresach pracował jako mechanik i do jego stałych obowiązków należało usuwanie awarii na przenośnikach taśmowych wielkogabarytowych. W ramach tych obowiązków wykonywał następujące prace: demontaż i montaż zespołów napędowych; demontaż i montaż bębnów napędowych, zwrotnych, napinających, odbojowych; wymiana płyt gąsienicowych, wózków jezdnych, rolek podtrzymujących, kół napędowych i napinających; wymiana lin i kół linowych układów zwodzenia; naprawa elementów konstrukcyjnych; obsługa i konserwacja układów smarowniczych i urządzeń hydrauliki siłowej. W ocenie apelującego na przeszkodzie uznaniu spornych okresów za pracę górniczą nie stoi okoliczność, że w świetle świadectw pracy oraz treści angaży płacowych znajdujących się w aktach osobowych, pracodawca określał nazwę stanowiska pracy skarżącego w sposób nieprecyzyjny jako rzemieślnika wykonujące prace mechaniczne w przodku. Decydujące znaczenie mają w spornej sprawie rzeczywiste obowiązki wykonywane przez skarżącego, a nie nazwa stanowiska pracy czy treść umowy o pracę.

W odpowiedzi na apelację ZUS wniósł o jej oddalenie.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu albowiem Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie.

Zgodnie z treścią art. 50a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, górnicza emerytura przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:1) ukończył 55 lat życia; 2) ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 10 lat pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1; 3) nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.

Z kolei stosownie do ustępu 2 wiek emerytalny wymagany od pracowników: kobiet mających co najmniej 20 lat, a mężczyzn co najmniej 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1, wynosi 50 lat.

B. X., ur. (...), w dniu (...) złożył do ZUS wniosek o przyznanie emerytury górniczej. W dniu złożenia wniosku miał zatem ukończone 57 lat. Bezsporne w sprawie było, że organ rentowy na wymagane 25 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50a, uznał tylko 21 lat, 10 miesięcy i 10 dni. Zatem do wymaganych 25 lat zabrakło 3 lat, 1 miesiąca i 20 dni.

Spór w sprawie sprowadził się ostatecznie do tego, czy okres pracy w KWB (...) od 1 maja 2007r. do 31 grudnia 2013r. powinien być liczony w wymiarze półtorakrotnym, jak tego chciał wnioskodawca, czy też pojedynczo jak przyjął ZUS. Jest przy tym oczywiste, że policzenie tego okresu w wymiarze 1,5 dałoby ubezpieczonemu wymagane 25 lat pracy górniczej.

Wskazać zatem trzeba, że zgodnie z art. 50d ust. 1 pkt 1 FUS, przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom zatrudnionym pod ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego w przodkach bezpośrednio przy urabianiu, ładowaniu i zwałowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących, transportujących i zwałujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Zgodnie zaś z ust. 1a przez przodek rozumie się obszar wyrobiska górniczego, w którym są wykonywane prace bezpośrednio związane z wydobywaniem kopaliny lub drążeniem tego wyrobiska, w tym ścianę, a w odkrywkach również obszar związany bezpośrednio z urabianiem kopaliny, nadkładu lub skał otaczających oraz ze zwałowaniem, w tym formowaniem korpusu zwału, a także strefę przyprzodkową stanowiącą obszar bezpośrednio przyległy do przodka, ustalony w kopalni na podstawie organizacyjno-technicznych metod wykonywania robót górniczych, w której są wykonywane prace związane z odstawą urobku oraz utrzymaniem wyrobiska.

Rozpoznając odwołanie Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe na okoliczność czynności wykonywanych przez B. X. i miejsca ich wykonywania. Celem ustalenia jakie prace wykonywał ubezpieczony i w jakim miejscu Sąd Okręgowy przesłuchał świadków i ubezpieczonego oraz przeanalizował dokumentację pracowniczą B. X.. Na podstawie zgromadzonych dowodów Sąd Okręgowy ustalił, że w spornym okresie B. X. pracował jako mechanik i usuwał awarie na przenośnikach taśmowych wielkogabarytowych. Nie pracował w systemie stykowym. Sąd Okręgowy wskazał, że wbrew charakterystyce pracy przedstawionej przez pracodawcę, B. X. w spornym okresie nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prac mechanicznych w przodku, bo przeczą temu zeznania świadków. Przenośnik wielkogabarytowe, których naprawami zajmował się skarżący, biegną po terenie całej odkrywki od koparki urabiającej, aż do zwałowarki. Do stałych obowiązków skarżącego w spornym okresie należało - jak zeznali świadkowie i skarżący - usuwanie awarii bieżących przenośników taśmowych pomiędzy koparką a zwałowarką. Do zadań ubezpieczonego należało utrzymanie ruchu przenośników taśmowych, którymi był transportowany urobek (węgiel) z miejsca pracy koparki wielonaczyniowej na zwałowisko (miejsce pracy zwałowarki). Skarżący zajmował się obsługą taśmociągów odbierających i dostarczających urobek od i do urządzeń podstawowych układu (...), jakim są koparki i zwałowarki. Nie wykonywał jednak pracy bezpośrednio na koparkach czy zwałowarkach, ale poza tymi urządzeniami, na taśmociągach zlokalizowanych na terenie całej odkrywki. Mając to na uwadze Sąd Okręgowy skonkludował, że skarżący w spornym okresie nie wykonywał pracy w przodku bezpośrednio w procesie urabiania czy zwałowania.

Podzielić należy stanowisko Sądu Okręgowego, że tylko wykonywanie pracy wskazanej w art. 50d uprawniałoby do zakwalifikowania pracy ubezpieczonego jako pracy półtorakrotnej. Ale skarżący w spornym okresie takiej pracy nie wykonywał. Zgodzić się też należy z Sądem Okręgowym, że praca przy usuwaniu awarii przenośników taśmowych wielkogabarytowych nie jest także inną pracą przodkową w rozumieniu art. 50d ustęp 1 ustawy, gdyż nie ma bezpośredniego związku z procesem urabiania i zwałowania kopaliny. Skarżący wprawdzie pracował cały czas na odkrywce węgla brunatnego, ale nie wykonywał prac przodkowych związanych bezpośrednio z urabianiem i ładowaniem urobku.

Trafnie też Sąd Okręgowy wskazał na wykaz stanowisk zawarty w załączniku nr 2 i 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 roku w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8) i wyjaśnił, że zastosowanie przelicznika 1,5 na stanowisku wymienionym w załączniku nr 3 wymaga, by praca ta odpowiadała treści art. 50 d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Utrwalone jest bowiem stanowisko judykatury, że wykaz stanowisk pracy, określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 1994 r. odnosi się wyłącznie do wykonywanych zadań górnika, jeżeli spełniają one kryteria miejsca wykonywania pracy i jej charakteru, określonego zgodnie z art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Za prace wymienione w załączniku nr 3, mogą być uznane tylko takie czynności wykonywane przez górnika, które bezpośrednio związane są z wykonywaniem czynności w przodkach przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Z kolei pojęcie „inne prace w przodku” musi wiązać się z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu górniczego, polegającym na urobku i wydobywaniu kopalin Chodzi o inne prace górnicze w przodku, rodzajowo nie mniej obciążające niż wymienione w tym samym przepisie ustawy - art. 50d ust. 1 pkt 1. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2012 r., I UK 295/11, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2015 r., I UK 280/14, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2016r., I UK 117/16, Legalis). Ustawodawca rozróżnia pracę górniczą, którą w kopalniach węgla brunatnego jest zatrudnieniem na odkrywce przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża (art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej) oraz pracę górniczą, którą zalicza się w wymiarze półtorakrotnym, gdy praca ta jest wykonywana w przodkach bezpośrednio przy urabianiu, ładowaniu i zwałowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących, transportujących i zwałujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych (art. 50d ust. 1 pkt 1 tej ustawy).

Zatem, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, stosownie do treści pkt 7 dział III załącznika nr 3, osobą spełniającą warunki do uznania jej pracy za pracę górniczą w wymiarze półtorakrotnym jest: rzemieślnik zatrudniony na odkrywce bezpośrednio w przodku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na koparkach i zwałowarkach, wykonujący prace górnicze, mechaniczne, elektryczne i hydrauliczne przy obsłudze, konserwacji, montażu i demontażu tych maszyn i urządzeń. Jednakże w tym wypadku konieczne jest wykazanie, że na zajmowanym stanowisku ubezpieczony wykonywał prace wymienione w art. 50 d ust. 1 pkt 1 ustawy tj. w przodkach bezpośrednio przy urabianiu, ładowaniu i zwałowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących, transportujących i zwałujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów. Takich jednak prac skarżący nie wykonywał.

Sąd Okręgowy ustalając czynności wykonywane przez ubezpieczonego oraz ich miejsce ocenił też świadectwo wykonywania pracy górniczej i wskazał, że po pierwsze pozostaje ono w opozycji do pozyskanego przez Sąd materiału dowodowego, a ponadto nie określa rodzaju prac, które faktycznie wykonywał skarżący, jak tego wymaga art. 50d ustawy emerytalnej, a jedynie zajmowane przez niego stanowisko. Dlatego świadectwo to nie może być dowodem na wykonywanie przez ubezpieczonego prac liczonych półtorakrotnie.

Mając powyższe na uwadze zarzuty apelacyjne uznać należy za bezpodstawne. Sąd Okręgowy nie naruszył ani prawa procesowego, ani materialnego. Stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a apelujący nie przedstawił żadnych merytorycznych zarzutów do ustalonego stanu faktycznego. Wręcz przeciwnie, potwierdził to, co ustalił Sąd Okręgowy odnośnie do czynności wykonywanych przez skarżącego. Zgodzić się należy z apelującym, że o uznaniu konkretnej pracy (wykonywanych czynności służbowych) za pracę górniczą w rozumieniu przepisów emerytalno-rentowych decyduje charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika, a nie nazwa stanowiska. Taki też pogląd zaprezentował Sąd Okręgowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku.

Okres od 26 października 2024r. do 15 stycznia 2025r. zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu sądowym, z uwagi na jego wymiar nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Nawet przy zaliczeniu jako półtorakrotny, nie uzupełni brakującego stażu.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc orzekł jak w sentencji.

Iwona Szybka