Zarządzenie z 14 lipca 2026, sygn. IX U 625/23

UZASADNIENIE

Orzeczeniem z 28 września 2023 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności uchylił w całości orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 19 lipca 2023 r., którym to orzeczeniem Powiatowy Zespół ustalił, że zaliczył O. K. do osób niepełnosprawnych z powodu schorzeń o symbolu 02-P. Jednocześnie Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzekł, że małoletni nie jest osobą niepełnosprawną.

W odwołaniu od powyższego orzeczenia, działająca w imieniu O. K. przedstawicielka ustawowa – J. G. – K.domagała się zmiany rozstrzygnięcia poprzez zaliczenie O. K. do osób niepełnosprawnych z symbolami przyczyn 02-P oraz 04-O, ustalenie, że niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa, a orzeczenie powinno być ważne do 19 października 2029 r. oraz ustalenie, że wymaga on konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby (pkt 5 wskazań), korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej (pkt 6 wskazań), że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań) i współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8 wskazań).

W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazała, że badanie przez lekarza przewodniczącego trwało zaledwie 5 minut, co jej zdaniem uniemożliwia rzetelną ocenę stanu zdrowia dziecka. Wskazano, że Zespół nie zbadał zachowania dziecka w różnych konfiguracjach (np. bez obecności matki lub w nowym środowisku), co fałszuje obraz jego rzeczywistych ograniczeń. Zarzucono też, że komisje nie zajęły się kwestią wady wzroku oraz problemów kardiologicznych syna. Poinformowała również o planowanych badaniach kardiologicznych (listopad 2023 r.) oraz operacji oczu wyznaczonej na luty 2024 r.

W odpowiedzi na odwołanie Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. wniósł o jego oddalenie,

W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, argumentując, że po ponownym zapoznaniu się z dokumentacją medyczną oraz aktami sprawy, skład orzekający nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji. Organ wskazał, że rozpoznane u małoletniego stany chorobowe nie naruszają sprawności organizmu w stopniu, który wymagałby zapewnienia dziecku całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie organu małoletni jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności takie jak samoobsługa, poruszanie się i komunikacja w sposób, który nie przewyższa wsparcia potrzebnego każdemu zdrowemu dziecku w jego wieku. Wojewódzki Zespół odniósł się także do faktu, że jego decyzja była mniej korzystna dla małoletniego niż decyzja organu pierwszej instancji. Podkreślono, że zmiana orzeczenia na niekorzyść strony nie naruszyła zakazu reformationis in peius, ponieważ pierwotna decyzja Powiatowego Zespołu w sposób rażący naruszała prawo. Wskazał, że dokonano błędnej subsumcji, czyli niewłaściwego przypisania stanu zdrowia dziecka do ustawowych kryteriów niepełnosprawności. Organ zaznaczył, że przy ustalaniu niepełnosprawności zespoły orzekające nie mogą kierować się uznaniowością, lecz muszą opierać się na rzetelnej ocenie materiału dowodowego i ścisłych definicjach ustawowych. Zdaniem organu utrzymanie w mocy błędnego orzeczenia (przyznającego niepełnosprawność mimo braku przesłanek) uznano za sprzeczne z zasadami porządku prawnego i słusznym interesem społecznym.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

O. K. urodził się (...) r. w 42 tygodniu ciąży w stanie głębokiej zamartwicy, otrzymując 2 punkty w skali A.. Bezpośrednio po urodzeniu stwierdzono u niego złamanie obojczyka lewego oraz wrodzone zakażenie wirusem cytomegalii (...), co skutkowało leczeniem w Centrum (...) w W. W okresie niemowlęcym zdiagnozowano u niego wadę serca pod postacią ubytku w przegrodzie międzyprzedsionkowej ((...)), który uległ samoistnemu zamknięciu, oraz złożone zaburzenia rytmu serca (salwy o częstotliwości do 230/min), wymagające leczenia farmakologicznego (M.) do 6. roku życia. Obecnie małoletni pozostaje pod okresową kontrolą kardiologiczną z rozpoznaniem bradykardii zatokowej oraz śladu niedomykalności zastawki mitralnej.

Dowód:

- dokumentacja medyczna zgromadzona w aktach organu

- dokumentacja medyczna, k. 23, 25, 114, 182 – 210, 235, 252 – 253, 259 – 268, 271

- opinia biegłego z zakresu kardiologii i pediatrii A. N. z 17 grudnia 2025 roku, k. 236 – 239

- przesłuchanie przedstawicielki ustawowej odwołującego J. G. – K., k. 171 – 172

U O. K. występują organiczne zaburzenia zachowania i emocji (F93), zespół hiperkinetyczny ((...)) oraz upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim (F70.1). Z uwagi na organiczne podłoże schorzeń, standardowe leki na (...) wywoływały u niego agresję, co wymusiło stałe przyjmowanie leków psychotropowych (R. C.). Od 10. roku życia u małoletniego rozpoznaje się padaczkę (epilepsję) z napadami nocnymi (bezdechy, rzucanie się, spadanie z łóżka), potwierdzoną nieprawidłowym zapisem video (...) (zespoły fala-iglica wolna). Małoletni przyjmuje stale lek przeciwpadaczkowy D. C..

Dowód:

- dokumentacja medyczna zgromadzona w aktach organu

- dokumentacja medyczna, k. 23, 25, 114, 182 – 210, 235, 252 – 253, 259 – 268, 271

- opinia biegłej z zakresu psychiatrii M. Ś. z 8 kwietnia 2024 roku, k. 47 – 51

- opinia biegłej z zakresu neurologii dziecięcej T. J. z 15 marca 2025 roku, k. 115 – 117

- opinia sądowo – lekarska uzupełniająca w zakresie neurologii dziecięcej T. J.z 26 lipca 2025 roku, k. 146

- opinia biegłego z zakresu kardiologii i pediatrii A. N. z 17 grudnia 2025 roku, k. 236 – 239

O. K. jest dzieckiem niedowidzącym z wadą obejmującą wysoką nadwzroczność, astygmatyzm obu oczu oraz zez rozbieżny lewego oka. Małoletni jest funkcjonalnie jednooczny, jednak ostrość wzroku w oku prawym (lepszym) wynosi 0,6–0,9, co pozwala na samodzielne poruszanie się.

W sferze otolaryngologicznej występuje u niego przerost migdałka gardłowego oraz Zespół cichej zatoki (strona lewa), wymagający interwencji chirurgicznej.

Dowód:

- dokumentacja medyczna zgromadzona w aktach organu

- dokumentacja medyczna, k. 23, 25, 114, 182 – 210, 235, 252 – 253, 259 – 268, 271

- opinia biegłej z zakresu okulistyki D. P. k. 67 – 68

- opinia biegłej z zakresu otolaryngologii E. B. z 8 kwietnia 2026 roku, k. 272 – 273

O. K.realizuje obowiązek szkolny w szkole specjalnej z uwagi na niepełnosprawności sprzężone: słabowidzenie i niepełnosprawność intelektualną. O. K. wykazuje głębokie deficyty edukacyjne – trzykrotnie powtarzał klasę „0”, a w wieku 12 lat nie opanował płynnego czytania i pisania. Praca domowa wymaga dyktowania mu każdego słowa litera po literze. Cierpi na zaburzenia przetwarzania słuchowego i deficyty pamięci roboczej.

Dowód:

- dokumentacja medyczna zgromadzona w aktach organu

- orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, k. 159 - 161

- dokumentacja medyczna, k. 23, 25, 114, 182 – 210, 235, 252 – 253, 259 – 268, 271

- opinia biegłej z zakresu psychiatrii M. Ś. z 8 kwietnia 2024 roku, k. 47 – 51

- przesłuchanie przedstawicielki ustawowej odwołującego J. G. – K., k. 171 – 172

U O. K. występują nasilone stany lękowe (lęk separacyjny, mutyzm wybiórczy). O. K. wymaga nadzoru przy czynnościach higienicznych (np. kontrola temperatury wody) oraz pomocy przy czynnościach precyzyjnych, jak wiązanie butów. Małoletni nie potrafi sam przygotować posiłku, często wylewa płyny i zakłada odzież na lewą stronę lub tyłem do przodu. Z powodu braku poczucia zagrożenia oraz lęku przed byciem samym, musi być odprowadzany na przystanek i odbierany z autobusu. Wymaga rygorystycznego pilnowania pór przyjmowania leków 4 razy dziennie.

Dowód:

- opinia biegłej z zakresu psychiatrii M. Ś.z 8 kwietnia 2024 roku, k. 47 – 51

- opinia biegłej z zakresu neurologii dziecięcej T. J.z 15 marca 2025 roku, k. 115 – 117

- opinia uzupełniająca biegłej z zakresu neurologii dziecięcej T. J. z 26 lipca 2025 roku, k. 146

- opinia biegłego z zakresu kardiologii i pediatrii A. N. z 17 grudnia 2025 roku, k. 236 – 239

- przesłuchanie przedstawicielki ustawowej odwołującego J. G. – K., k. 171 – 172

O. K. jest osobą niepełnosprawną od wczesnego dzieciństwa, okresowo do 19 października 2029 r., tj. do ukończenia 16 roku życia. Niepełnosprawność występuje od z symbolami 02-P i 06-E i wynika ze współistnienia schorzeń psychicznych, intelektualnych oraz neurologicznych (padaczka), które powodują znaczne zaburzenie funkcjonowania organizmu, wymagające systematycznych i częstych zabiegów leczniczych, rehabilitacyjnych oraz edukacyjnych w stopniu znacznie przewyższającym wsparcie potrzebne zdrowemu rówieśnikowi.

Małoletni nie wymaga jednak stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Małoletni wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby oraz wymaga korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej.

Dowód:

- opinia biegłej z zakresu psychiatrii M. Ś.z 8 kwietnia 2024 roku, k. 47 – 51

- opinia biegłej z zakresu neurologii dziecięcej T. J.z 15 marca 2025 roku, k. 115 – 117

- opinia uzupełniająca biegłej z zakresu neurologii dziecięcej T. J. z 26 lipca 2025 roku, k. 146

- opinia biegłego z zakresu kardiologii i pediatrii A. N. z 17 grudnia 2025 roku, k. 236 – 239

O. K. nie jest niepełnosprawny z powodu schorzeń kardiologicznych, z zakresu narządu wzroku i laryngologicznych.

Dowód:

- opinia biegłego z zakresu kardiologii i pediatriiA. N. z 17 grudnia 2025 roku, k. 236 – 239

- opinia biegłej z zakresu okulistyki D. P., k. 67 – 68

- opinia biegłej z zakresu otolaryngologii E. D. – B. z 8 kwietnia 2026 roku, k. 272 – 273

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie małoletniego O. K. zasługiwało na uwzględnienie w dużej części.

Orzekanie o stopniu niepełnosprawności jest regulowane przez ustawę z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 z późn. zm.) oraz wykonujące ją rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 677) i rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz. U. Nr 17, poz. 162 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 4a ust. 1 wyżej wskazanej ustawy, osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.

Przepisy tej ustawy mają zastosowanie do małoletniego O. K..

Szczegółowe zasady ustalania niepełnosprawności u osób poniżej 16 roku życia zostały określone we wskazanym wyżej rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia. Zgodnie z § 1 rozporządzenia, oceny niepełnosprawności u osoby w wieku do 16 roku życia, zwanej dalej „dzieckiem”, dokonuje się na podstawie następujących kryteriów:

1) przewidywanego okresu trwania upośledzenia stanu zdrowia z powodu stanów chorobowych, o których mowa w § 2, przekraczającego 12 miesięcy,

2) niezdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, powodującej konieczność zapewnienia stałej opieki lub pomocy, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku, albo

3) znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu, wymagającego systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem.

§ 2 stanowi natomiast, że do stanów chorobowych, które uzasadniają konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku, należą:

1) wady wrodzone i schorzenia o różnej etiologii prowadzące do niedowładów, porażenia kończyn lub zmian w narządzie ruchu, upośledzające w znacznym stopniu zdolność chwytną rąk lub utrudniające samodzielne poruszanie się,

2) wrodzone lub nabyte ciężkie choroby metaboliczne, układu krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego, układu krzepnięcia i inne znacznie upośledzające sprawność organizmu, wymagające systematycznego leczenia w domu i okresowo leczenia szpitalnego,

3) upośledzenie umysłowe, począwszy od upośledzenia w stopniu umiarkowanym,

4) psychozy i zespoły psychotyczne,

5) zespół autystyczny,

6) padaczka z częstymi napadami lub wyraźnymi następstwami psychoneurologicznymi,

7) nowotwory złośliwe i choroby rozrostowe układu krwiotwórczego do 5 lat od zakończenia leczenia,

8) wrodzone lub nabyte wady narządu wzroku powodujące znaczne ograniczenie jego sprawności, prowadzące do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 5/25 lub 0,2 według S. po wyrównaniu wady wzroku szkłami korekcyjnymi, lub ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w granicach 30 stopni,

9) głuchoniemota, głuchota lub obustronne upośledzenie słuchu nie poprawiające się w wystarczającym stopniu po zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego.

Przy czym przy ocenie niepełnosprawności dziecka bierze się pod uwagę:

1) rodzaj i przebieg procesu chorobowego oraz jego wpływ na stan czynnościowy organizmu,

2) sprawność fizyczną i psychiczną dziecka oraz stopień jego przystosowania do skutków choroby lub naruszenia sprawności organizmu,

3) możliwość poprawy stanu funkcjonalnego pod wpływem leczenia i rehabilitacji.

W § 1 rozporządzenia ustawodawca określił zatem dwa typy kryteriów, które alternatywnie mogą decydować o uznaniu dziecka za niepełnosprawne. Wystarczy zatem, iż w stosunku do osoby mającej zostać uznaną za niepełnosprawną zajdą okoliczności wymienione w jednym spośród punktów 2 i 3 tego §.

Zauważyć należy, że zakresu stałej opieki i pomocy cytowane powyżej rozporządzenie nie określa, nie wyznaczając konkretnych stanów psychofizycznych osoby niepełnosprawnej, które w przypadku zaistnienia uzasadniałyby konieczność opieki lub pomocy. Wyznacza ten zakres posiłkowo § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, wskazując, iż konieczność sprawowania opieki oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem.

W niniejszej sprawie spór koncentrował się na tym, czy stan zdrowia małoletniego O. K. wypełnia ustawowe przesłanki niepełnosprawności, które organ odwoławczy uprzednio zakwestionował.

W zakresie oceny merytorycznej stanu zdrowia małoletniego O. K. oraz wpływu rozpoznanych schorzeń na jego codzienne funkcjonowanie, sąd oparł się na opinii biegłych szeregu specjalności, z których dowody zostały dopuszczone w sprawie.

I tak Sąd oparł się na dowodzie z opinii biegłego sądowego dr. n. med. A. N., specjalisty kardiologa i pediatry. Biegły ten dokonał kompleksowej analizy materiału dowodowego, uwzględniając wywiad okołoporodowy małoletniego (głęboka zamartwica – 2 pkt A., zakażenie (...)) oraz historię leczenia kardiologicznego (ubytek (...), salwy częstoskurczu wymagające leczenia farmakologicznego do 6. roku życia). W ocenie Sądu, biegły w sposób logiczny i spójny powiązał te wczesnodziecięce obciążenia z aktualnym stanem zdrowia chłopca, wskazując, że choć obecne parametry kardiologiczne (bradykardia zatokowa, ślad niedomykalności mitralnej) nie dają podstaw do orzeczenia niepełnosprawności z symbolem 07-S, to całokształt deficytów rozwojowych czyni małoletniego osobą niepełnosprawną. W świetle art. 4a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Sąd zważył, iż biegły A. N. jednoznacznie potwierdził występowanie u małoletniego znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu. Biegły wskazał, że współistnienie padaczki, upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim oraz zaburzeń psychicznych wymaga od dziecka systematycznych zabiegów leczniczych, edukacyjnych i rehabilitacyjnych w stopniu znacznie przewyższającym wsparcie potrzebne rówieśnikowi. Biegły nie stwierdził u małoletniego konieczności stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie również na dowodzie z opinii biegłej sądowej z zakresu psychiatrii dziecięcej dr n. med. M. Ś..

Biegła psychiatra jednoznacznie wskazała, że stan zdrowia małoletniego aktualnie czyni go osobą niepełnosprawną z powodu naruszenia zdrowia psychicznego (symbol 02-P) sprzężonego z organicznym uszkodzeniem (...), objawiającym się klinicznie padaczką (symbol 06-E). Sąd podzielił argumentację biegłej, iż same deficyty intelektualne małoletniego (upośledzenie w stopniu lekkim), które izolowane mogłyby nie kwalifikować do orzeczenia niepełnosprawności, w tym przypadku występują w połączeniu z głębokimi zaburzeniami zachowania, (...), mutyzmem wybiórczym oraz lękiem separacyjnym. Biegła podkreśliła, że organiczne podłoże tych zaburzeń sprawia, iż standardowe leczenie farmakologiczne (np. leki na (...)) było nieskuteczne lub wywoływało efekty paradoksalne (agresję), co dodatkowo komplikuje proces terapeutyczny. Biegła potwierdziła również konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka na co dzień w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyjaśniła, że małoletni wymaga wsparcia w stopniu znacznie przewyższającym rówieśników z uwagi na nasilone zaburzenia lękowe i poznawcze, które powodują, że dziecko nie potrafi samodzielnie podjąć inicjatywy i wymaga aktywnego włączania w procesy adaptacyjne, głębokie deficyty edukacyjne, manifestujące się trzykrotnym powtarzaniem klasy „0” oraz brakiem umiejętności czytania mimo uczęszczania do szkoły specjalnej oraz konieczność rygorystycznej kontroli terapii farmakologicznej (leki przyjmowane 4 razy dziennie) przy współistniejącej padaczce. Podobnie jak biegły kardiolog, biegła z zakresu psychiatrii dziecięcej oceniła, że O. K.nie wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sąd dopuścił nadto dowód z opinii biegłej z zakresu neurologii dziecięcej dr n. med. T. J., która sporządziła w sprawie dwie opinie. Biegła neurolog jednoznacznie potwierdziła występowanie u małoletniego padaczki (epilepsji) z napadami nocnymi, udokumentowanej nieprawidłowymi zapisami (...) (zespoły f. i. wolna). Sąd zważył, że rozpoznane schorzenie neurologiczne, współistniejące z organicznymi zaburzeniami zachowania (symbol 02-P i 06-E), powoduje znaczne zaburzenie funkcjonowania organizmu. Biegła wskazała, że z powodu rozpoznanej padaczki małoletni wymaga rygorystycznego pilnowania pór podawania leków przeciwpadaczkowych (D. C.) oraz stałego nadzoru nad bezpieczeństwem w procesie edukacji i rehabilitacji. Konieczność ta w sposób oczywisty przewyższa wsparcie, jakiego wymaga zdrowe dziecko w wieku O. K., co czyni udział opiekuna niezbędnym na co dzień. Nie wymaga on jednak stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sąd oparł się również na dowodach z opinii biegłych sądowych dr n. med. D. P. oraz dr n. med. E. D. - B..

Biegła okulistaD. P., po analizie dokumentacji z P. Z. oraz przebiegu operacji mięśni gałkoruchowych z kwietnia 2024 r. ustaliła, że u O. K. występuje wysoka nadwzroczność, astygmatyzm oraz zez rozbieżny lewego oka. Niemniej jednak, badanie wykazało, że ostrość wzroku w oku prawym (lepszym) wynosi 0,6 (osiągając okresowo nawet 0,9). Sąd zważył, iż parametr ten w sposób istotny przekracza próg 0,2. Podstawę prawną oceny niepełnosprawności w zakresie wzroku stanowi § 2 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r., który określa kryterium inwalidztwa wzrokowego u dzieci. Zgodnie natomiast z tym przepisem, za dziecko niepełnosprawne z powodu wad narządu wzroku uznaje się osobę, u której dochodzi do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 5/25 lub 0,2 według S. po wyrównaniu wady szkłami korekcyjnymi. Jak podkreśliła biegła, małoletni jest funkcjonalnie jednooczny od urodzenia i jest do tego stanu doskonale zaadaptowany, co pozwala mu na samodzielne poruszanie się i samoobsługę bez wsparcia większego niż to, którego wymaga zdrowy rówieśnik. Wobec powyższego, sąd uznał, że brak jest przesłanek do ustalenia symbolu niepełnosprawności 04-O.

W odniesieniu do stanu zdrowia małoletniego w zakresie laryngologii biegła E. D. - B. rozpoznała u niego przerost migdałka gardłowego oraz zaburzenia drożności nosa wynikające z przewlekłego alergicznego nieżytu nosa.

Sąd zważył jednak, iż samo występowanie jednostki chorobowej, nawet wymagającej interwencji chirurgicznej, nie jest równoznaczne z orzeczeniem niepełnosprawności. Decydujące znaczenie ma wpływ schorzenia na funkcjonowanie organizmu w świetle art. 4a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Biegła laryngolog jednoznacznie stwierdziła, że rozpoznane u chłopca wady nie powodują naruszenia sprawności organizmu w stopniu kwalifikującym do uznania za osobę niepełnosprawną. Schorzenia te mają charakter uleczalny (zachowawczy lub zabiegowy) i nie generują konieczności zapewnienia całkowitej opieki ani pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu § 1 pkt 2 ww. rozporządzenia. Biorąc pod uwagę powyższe wnioski specjalistyczne, Sąd uznał, że schorzenia wzroku oraz laryngologiczne małoletniego - choć wymagają stałej kontroli i leczenia - nie stanowią samodzielnej ani dodatkowej przyczyny niepełnosprawności.

Podsumowując, biegli psychiatra, neurolog oraz kardiolog byli całkowicie zgodni, iż małoletni jest osobą niepełnosprawną. Sąd podzielił ich wnioski, uznając, że współistnienie schorzeń psychicznych oraz neurologicznych w postaci padaczki powoduje znaczne zaburzenie funkcjonowania organizmu. U małoletniego rozpoznano organiczne zaburzenia zachowania i emocji oraz upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim. Biegła psychiatra podkreśliła, że schorzenia te mają podłoże organiczne wynikające z uszkodzenia (...), co przejawia się głębokimi deficytami poznawczymi, lękiem separacyjnym i mutyzmem wybiórczym. Diagnostyka neurologiczna (video (...)) potwierdziła u chłopca występowanie padaczki z napadami nocnymi, co wymaga stałego przyjmowania leków przeciwpadaczkowych i rygorystycznego nadzoru.

W konsekwencji Sąd uznał orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. za błędne, gdyż organ ten, opierając się głównie na opinii psychologa o sprawności komunikacyjnej dziecka, zignorował kliniczne dowody na organiczne uszkodzenie mózgu i wpływ epilepsji na rozwój małoletniego.

Biegli sądowi w swoich opiniach oraz treść zgromadzonej dokumentacji medycznej jednoznacznie wskazują, że niepełnosprawność O. K. datuje się od wczesnego dzieciństwa. Jest to konsekwencją bardzo ciężkiego wywiadu okołoporodowego (głęboka zamartwica – 2 pkt C., zakażenie (...)) oraz wrodzonej wady serca i wczesnych zaburzeń rytmu. Sąd ustalił okres obowiązywania orzeczenia do dnia 19 października 2029 roku, tj. do ukończenia przez małoletniego 16 roku życia.

Ponadto w ślad za biegłymi, ustalono, że O. K. wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby oraz wymaga korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej (pkt 5 i 6 wskazań). Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności, przy ocenie niepełnosprawności dziecka bierze się bowiem pod uwagę możliwość poprawy zaburzonej funkcji organizmu poprzez zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne, środki techniczne i pomocnicze. Rozstrzygnięcie w zakresie punktu 6 (korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji) wymagało oceny, czy u małoletniego występuje ograniczenie lub brak zdolności do wykonywania czynności stosownie do wieku, płci i środowiska, które uniemożliwiają osiągnięcie niezależności fizycznej. (...) ten obejmuje usługi socjalne, opiekuńcze, terapeutyczne i rehabilitacyjne. Sąd, w ślad za biegłymi, uznał, że O. K. wymaga korzystania z tego systemu.

Na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie w postaci opinii biegłych, dokumentacji medycznej, zeznań przedstawicielki ustawowej małoletniego, Sąd uznał, że O. K. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (punkt 7 wskazań). Zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia, jedną z przesłanek uznania dziecka za niepełnosprawne jest niezdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak samoobsługa, samodzielne poruszanie się czy komunikowanie z otoczeniem, powodująca konieczność zapewnienia stałej opieki, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku. Uzupełniająco, zakres ten wyznacza § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności wskazując, że konieczność sprawowania opieki oznacza „całkowitą zależność osoby od otoczenia”, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych.

Zgromadzony materiał dowodowy, w tym opinia biegłej psychiatry, jednoznacznie wskazuje, że małoletni jest samodzielny w wykonywaniu czynności higienicznych oraz zakończył trening czystości. Biegła podkreśliła, że chłopiec myje się samodzielnie (pod nadzorem matki kontrolującej temperaturę wody), samodzielnie spożywa posiłki i potrafi się ubrać. Również biegła neurolog potwierdziła, że małoletni jest zdolny do samodzielnego spożycia przygotowanego posiłku i nie jest zależny od innej osoby przy spełnianiu potrzeb fizjologicznych. Pod względem neurologicznym i kardiologicznym małoletni pozostaje sprawny ruchowo. Biegła neurolog stwierdziła, że małoletni porusza się samodzielnie, a jego chód jest prawidłowy. Biegły kardiolog również zaznaczył, że dziecko porusza się samodzielnie i mimo zgłaszanej męczliwości, nie wykazuje niezdolności do samodzielnej egzystencji w rozumieniu punktu 7 wskazań. Chłopiec zna trasę do szkoły, korzystając z autobusu szkolnego. Sąd wskazuje, że w przypadku dzieci cierpiących na schorzenia przewlekłe (jak padaczka czy zaburzenia psychiczne), opieka rodzica musi być z natury szersza niż u dzieci zdrowych. Obejmuje ona nadzór nad przyjmowaniem leków czy wsparcie w edukacji. Jednakże fakt, że małoletni wymaga stałego współudziału opiekuna, nie jest tożsamy z koniecznością zapewnienia mu całkowitej opieki. Punkt 7 wskazań jest zarezerwowany dla stanów cechujących się całkowitą bezradnością życiową, np. u dzieci z głębokimi niedowładami lub upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, które nie są w stanie samodzielnie podjąć żadnej zwykłej codziennej czynności. Z punktu widzenia prawnego, przesłanka z punktu 7 dotyczy osób całkowicie zależnych od otoczenia (pielęgnacja, karmienie), co w przypadku małoletniego - mimo jego ograniczeń w precyzji ruchów czy konieczności nadzoru - nie zachodzi. O. K. porusza się samodzielnie, spożywa posiłki i wykonuje podstawowe czynności higieniczne. Konieczność zwiększonej opieki wynikająca z chorób przewlekłych u dzieci nie jest tożsama z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Uznnaie konieczności stałego współudziału opiekuna na co dzień w procesie leczenia i edukacji (punkt 8 wskazań) w przypadku O. K. uzasadniona jest potrzebą ścisłej kontroli w poradniach specjalistycznych, nadzorowaniem systematycznego przyjmowania leków (padaczka) oraz wsparciem w procesie nauczania w szkole specjalnej. Deficyty poznawcze małoletniego (brak umiejętności czytania w wieku 12 lat) oraz stany lękowe czynią obecność matki niezbędną dla prawidłowego przebiegu terapii i edukacji, co w pełni wyczerpuje ustawowe kryteria tego wskazania. Okoliczności te nie są jednak wystarczające do stwierdzenia przesłanki z pkt 7 wskazań. W tym zakresie odwołanie podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 1 k.p.c.

W odwołaniu od zaskarżonego orzeczenia przedstawicielka ustawowa małoletniego domagała się zaliczenia O. K. do osób niepełnosprawnych z symbolami przyczyn 02-P (choroby psychiczne) oraz 04-O (choroby narządu wzroku). Jak oceniła biegła okulista i jak wskazano wyżej, O. K. nie jest jednak osoba niepełnosprawną z przyczyn wzrokowych. Odwołanie w tym zakresie podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 1 k.p.c.

Sąd uznał natomiast za zasadne wskazanie dodatkowo symbolu 06-E (epilepsja), na który powołała się biegła neurolog dziecięcy. Zgodnie z § 32 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, symbol 06-E oznacza niepełnosprawność spowodowaną epilepsją. Przepis § 32 ust. 4 tegoż rozporządzenia dopuszcza, aby orzeczenie zawierało więcej niż jeden symbol przyczyny niepełnosprawności (nie więcej niż trzy), o ile schorzenia te w porównywalnym stopniu wpływają na zaburzenie funkcji organizmu. Jednocześnie, zgodnie z § 32 ust. 3, symbol ten musi odzwierciedlać rozpoznanie choroby, która realnie powoduje te zaburzenia. Sąd zważył, iż w sprawach o ustalenie niepełnosprawności orzekanie o symbolu przyczyny niepełnosprawności nie jest ograniczone wyłącznie do kodów wskazanych przez stronę w odwołaniu, jeżeli z zebranego materiału medycznego i opinii biegłych wynika inna, obiektywna przyczyna naruszenia sprawności organizmu.

W części uwzględniającej żądanie orzeczono w oparciu o treść art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c.

Dokonując ustalenia stanu faktycznego, Sąd oparł się na całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego, poddając go ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 233 § 1 k.p.c. Sąd uznał zgromadzoną w aktach sprawy oraz w aktach organu orzeczniczego dokumentację za w pełni wiarygodną i rzetelną, gdyż nie była ona kwestionowana przez żadną ze stron, a jej treść wzajemnie się uzupełnia. Szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia miały opinie biegłych sądowych różnych specjalności, które sąd uznał za kluczowy dowód w sprawie wymagającej wiadomości specjalnych.

Wszystkie sporządzone w sprawie opinie sąd ocenił jako rzetelne, jasne, logiczne i spójne. Biegli to specjaliści o wieloletnim doświadczeniu, którzy sformułowali wnioski po analizie dokumentacji medycznej oraz - w większości przypadków - po bezpośrednim badaniu przedmiotowym małoletniego. Sąd uznał wszystkie opinie za w pełni wiarygodny, rzetelny dowód w sprawie, przyjął je za miarodajną podstawę rozważań prawnych dotyczących niepełnosprawności dziecka.

Podkreślenia wymaga, że żadna ze stron nie wniosła zarzutów do opinii sporządzanych w sprawie.

Jedynie w odniesieniu do opinii biegłej sądowej z zakresu psychiatrii dziecięcej M. Ś. Sąd zważył, że mimo początkowych wątpliwości przedstawicielki ustawowej co do bezstronności biegłej, w związku z tym, że w przeszłości leczyła onaO. K., ostatecznie oświadczyła ona, że nie uważa tej opinii za niemiarodajną (k. 172).

Sąd uznał zeznania matki małoletniego J. G. - K. za wiarygodne w zakresie opisu jego codziennych trudności, takich jak brak samodzielności przy ubieraniu, posiłkach czy silny lęk przed separacją. Opis ten koresponduje z wywiadami zebranymi przez biegłych w trakcie badań. Sąd zważył jednak, iż subiektywna ocena matki co do stopnia naruszenia sprawności organizmu syna nie może stanowić samodzielnego i miarodajnego dowodu na okoliczności medyczne, które leżą wyłącznie w gestii biegłych lekarzy.

Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 5 k.p.c. pominął wnioski o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego psychiatry (wątpliwości strony odwołującej, na które wskazał 1,5 roku po sporządzeniu opinii, w toku postępowania zostały wyjaśnione) oraz z opinii biegłego z zakresu tyflopedagogiki. Sąd zważył, że dotychczasowe opinie są jasne, spójne i wyczerpująco wyjaśniają stan zdrowia i funkcjonowania małoletniego. Zgromadzony materiał był wystarczający do wydania wyroku, a dalsze prowadzenie postępowania dowodowego zmierzałoby jedynie do nieuzasadnionej zwłoki. Podnieść w tym miejscu należy, iż zgodnie z ugruntowanymi poglądami judykatury, które Sąd orzekający w pełni podziela, samo niezadowolenie strony z treści opinii biegłego nie powoduje konieczności powoływania kolejnego biegłego czy kolejnych biegłych. Odmienne stanowisko oznaczałoby, iż należy przeprowadzić dowód z wszelkich możliwych biegłych, aby upewnić się, czy niektórzy z nich nie byliby zdania takiego samego jak strona. Dopuszczenie biegłych kolejnych specjalności bądź innych biegłych tych samych specjalności w ocenie Sądu nie ma uzasadnienia w świetle jasnych, spójnych i stanowczych wniosków biegłych opiniujących w sprawie. Ponadto, należy zauważyć, że stan zdrowia odwołującego cały czas się zmienia, natomiast Sąd ocenia prawidłowość wydanego orzeczenia na moment jego wydania, co miało miejsce niemal 3 lata temu. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2014 r., II UK 76/14 - obowiązująca w "klasycznym" procesie cywilnym reguła wyrażona w art. 316 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd bierze pod uwagę stan rzeczy z chwili zamknięcia rozprawy, doznaje wyjątku w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ze względu na jego szczególny, odwoławczy.

Zgodnie z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności - w przypadku zmiany stanu zdrowia osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności może wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w § 6 ust. 1, o wydanie orzeczenia o ponowne wydanie orzeczenia uwzględniającego zmianę stanu zdrowia. Jeżeli zatem nastąpi pogorszenie stanu zdrowia odwołującego, będzie miał ona prawo wystąpić do organu o ponowne ustalenie jego niepełnosprawności.

Tak argumentując, orzeczono jak w sentencji wyroku.

ZARZĄDZENIE

1.  (...),

2.  (...),

3.  (...),

4.  (...),

5.  (...).

14.07.2026 r.