Wyrok z 14 maja 2026, sygn. III Ca 899/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Roman Troll

po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2026 r. w A. na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa Gminy A.

przeciwko J. H. (H.)

o opróżnienie, opuszczenie i wydanie lokalu mieszkalnego

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach

z dnia 8 lipca 2025 r., sygn. akt I C 249/25

1)  oddala apelację,

2)  zasądza od powódki na rzecz pozwanego 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się tego punktu orzeczenia, z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

SSO Roman Troll

Sygn. akt III Ca 899/25

UZASADNIENIE

Pozwem z 17 lutego 2025 r. powódka Gmina A. wniosła o nakazanie pozwanemu J. H. wydania jej lokalu położonego w A. przy (...) w stanie wolnym od osób i rzeczy oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Wskazała, że jest właścicielem wskazanego lokalu, a pozwany zajmuje go bez tytułu prawnego, a wszedł w jego posiadanie poprzez mieszkanie w nim wspólnie z poprzednim najemcą, jego babcią, która zmarła; pozwany zwracał się o uregulowanie stanu prawnego lokalu, jednak w ocenie powódki brak było do tego podstaw w przepisach prawa.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu przyznał, że zamieszkuje we wskazanym lokalu, zastrzegając, że jego uprawnienie do tego wynika z wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z 22 maja 2018 r., sygn. akt I C 403/18, w którym to jemu i jego babci przyznano prawo do lokalu socjalnego, a wskutek zaniechania powódki umowa najmu lokalu socjalnego została zawarta tylko z jego zmarłą babcią, a gdy zwrócił się do powódki
o uregulowanie stanu prawnego lokalu i zawarcie z nim jako osobą uprawnioną umowy najmu, otrzymał odpowiedź odmowną.

Wyrokiem z 8 lipca 2025 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo (pkt 1.) i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 497 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 2.).

Orzeczenie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych: lokal położony
w A. przy (...) stanowi własność powódki i jest zajmowany przez pozwanego, a uprzednio był zajmowany przez jego babcię (S. H.), która mieszkała
w nim na podstawie umowy najmu lokalu socjalnego; wyrokiem z 22 maja 2018 r., sygn. akt
I C 403/18, Sąd Rejonowy w Gliwicach nakazał m.in. pozwanemu i jego babci opuszczenie
i opróżnienie z rzeczy lokalu mieszkalnego położonego w A. przy ulicy (...) i wydanie go powódce w stanie wolnym od osób i rzeczy; w wyroku ustalono też, że eksmitowanym przysługiwało prawo do lokalu socjalnego i wstrzymano eksmisję do czasu przedstawienia im oferty najmu lokalu socjalnego; w ramach realizacji tego wyroku 2 lutego 2023 r. pomiędzy powódką a babcią pozwanego została zawarta umowa najmu lokalu mieszkalnego położonego w A. przy (...), a jako uprawniony do zamieszkiwania w lokalu został wskazany także pozwany; babcia pozwanego zmarła 9 października 2023 r.; pismem z 18 października 2023 r. powódka wezwała pozwanego do opuszczenia
i wydania lokalu; pozwany zwrócił się do powódki o uregulowanie stanu prawnego lokalu mieszkalnego, zaś powódka pismem z 9 listopada 2023 r. poinformowała, że brak było podstaw do zawarcia z nim umowy najmu lokalu; 8 grudnia 2023 r. pozwany zwrócił się o zmianę decyzji i zawarcie z nim umowy najmu jako z uprawnionym do lokalu socjalnego, powódka w odpowiedzi podtrzymała swoje stanowisko; pozwany nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej, od 1 lipca 2025 r. ma status osoby bezrobotnej, szukał pracy, wcześniej pracował jako ślusarz i zarabiał minimalne wynagrodzenie, ma 39 lat, leczy się psychiatrycznie i ma problemy z nadciśnieniem, nie przysługuje mu inny tytuł prawny do lokalu.

Przy tak dokonanych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy, przywołując regulacje art. 5 k.c., art. 222 § 1 k.c., art. 4 ust. 1 i 2 u.o.p.l., art. 14 ust. 1 u.o.p.l., a także art. 98 k.p.c., uznał powództwo za bezzasadne i je oddalił. Sąd Rejonowy wskazał, że bezspornie powódka jest właścicielem lokalu, a pozwany w nim zamieszkuje nie dysponując umową najmu. Jednakże, w ocenie Sądu Rejonowego, był to lokal, który został przez niego zajęty w wyniku realizacji uprawnienia do lokalu socjalnego, przyznanego mu wyrokiem sądu. Sąd Rejonowy stwierdził, że w ramach spełnienia tego obowiązku została zawarta umowa z babcią pozwanego, w której pozwany został wskazany jako osoba uprawniona do zamieszkiwania, podczas gdy jemu przysługiwało równorzędne uprawnienie do zaoferowania przez gminę umowy najmu lokalu socjalnego. Zdaniem Sądu Rejonowego brak tytułu prawnego w postaci umowy najmu wynikał jedynie z nieprawidłowości leżących po stronie powódki. Sąd Rejonowy stwierdził zatem, że wobec zaistniałych okoliczności pozwany per facta conludentia również pozostawał stroną umowy. Sąd Rejonowy uznał, że eksmisja pozwanego stała w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, a żądanie powódki stanowiło nadużycie prawa.

Apelację od tego wyroku złożyła powódka, żądając zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania za obydwie instancje, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania za obydwie instancje. Zarzuciła przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów wyrażających się nieuprawnionym przyjęciem, że powódka nie przedstawiła oferty najmu lokalu socjalnego pozwanemu oraz że orzeczenie wyroku eksmisyjnego względem pozwanego naruszałoby zasady współżycia społecznego, a także naruszenie art. 5 k.c. i art. 222 k.c. w z art. 14 ust. 1 u.o.p.l. Wskazała, że w jej ocenie fakt braku przedstawienia pozwanemu oferty najmu lokalu socjalnego nie czyni podstaw do przypisania jej działań nieetycznych. Dodatkowo podniosła, że pozwany od wielu lat nie reguluje opłat z tytułu bezumownego korzystania z lokalu.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powódki kosztów postepowania.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Orzeczenie zapadło posiedzeniu niejawnym, gdyż żadna ze stron nie wnosiła o przeprowadzenie rozprawy, a samo jej przeprowadzenie nie było konieczne do wydania orzeczenia (por. art. 374 k.p.c.).

Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy są prawidłowe i jako takie Sąd Okręgowy uznaje je za własne.

Skarżąca w apelacji nie wskazała sprzeczności z materiałem dowodowym, wyciągnęła tylko z zebranego sprawie materiału dowodowego odmienne wnioski niż Sąd Rejonowy, natomiast ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd Rejonowy mieści się w granicach zakreślonych art. 233 § 1 k.p.c., nie została przekroczona granica swobodnej oceny dowodów, a wnioski co do faktów w sposób logiczny wynikają z treści dowodów zgromadzonych
w sprawie. Równocześnie Sąd Rejonowy poddał ocenie w sposób kompleksowy i właściwy cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, a skarżąca nie wykazała, aby uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, tymczasem tylko takie uchybienia mogą być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów, nie jest bowiem wystarczające samo przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie, niż ocena sądu.

Z przedstawionego przez powódkę dowodu w postępowaniu odwoławczym wynika, że zaległości pozwanego są związane z korzystaniem z poprzedniego lokalu (ul. (...)), a nie ze spornego lokalu, w którym pozwany obecnie mieszka (ul. (...)), gdyż dotyczy go umowa z lutego 2023 r., a tytuły wykonawcze pochodzą z przed jej zawarcia i dotyczą zaległego czynszu z poprzedniego lokalu /zestawienie kont rozrachunkowych k. 79/. Pozwany jest więc zadłużony, ale zadłużenie to wynika z braku regulowania opłat za korzystanie z poprzedniego lokalu, z którego został eksmitowany i miał otrzymać ofertę zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, a jej nie otrzymał, bo tą zawarto tylko z jego babką.

Niewątpliwie pozwanemu przysługiwało uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, nadto wprowadził on się wraz ze swoją babcią do takiegoż lokalu, ale na podstawie tytułu prawnego jego babci, z nim takiej umowy nie zawarto (nie przedstawiono mu nawet takiej oferty). To zaś doprowadziło do sytuacji, gdy w chwili zgonu jego babci natychmiast zażądano wydania tego lokalu, pomimo tego, że termin, na który umowę zawarto był określony do 31 grudnia 2023 r. Gdyby stroną umowy najmu lokalu socjalnego był także pozwany nie byłoby takich komplikacji. Powódka doprowadziła więc do sytuacji, gdy pozwany wyprowadził się z lokalu, co do którego orzeczono jego eksmisję z prawem do lokalu socjalnego i wprowadził do lokalu socjalnego, ale wzywając do jego wydania, odmówiła mu już prawa do zamieszkiwania w nim, bezpośrednio po śmierci jego babci, pomimo braku upływu termin oznaczonego w umowie. To jest istota problemu powstałego w tej sprawie.

Sąd Rejonowy ocenił tę sytuację jako uniemożliwiającą uwzględnienie żądania powódki, albowiem powinna ona zawrzeć z pozwanym umowę najmu lokalu socjalnego, a to po to, żeby umożliwić mu skorzystanie z jego prawa (do lokalu socjalnego), wcześniej mu przyznanego i to w taki sposób, aby nie okazało się ono iluzoryczne z uwagi na sposób wykonania przez powódkę obciążającego ją obowiązku. Trzeba też zaznaczyć, że eksmisja poprzednim wyrokiem dotyczyła także lokalu powódki, tylko pod innym adresem. Kwestia zadłużenia pozwanego na poprzednim lokalu jest irrelewantna. Powódka zaś nie wskazywała, aby pozwany zalegał z regulowaniem czynszu w obecnym lokalu. Z przedstawionego w apelacji dokumentu wynika, że takiego zadłużenie na spornym lokalu brak /k. 79/.

Nie ulega jednak wątpliwości, że oddalenie powództwa eksmisyjnego z uwagi na zasady współżycia społecznego stanowi sytuację wyjątkową i nie może trwale doprowadzić do niemożliwości korzystania przez właściciela ze swej własności (por. S. Dmowski
[w:] S. Rudnicki, S. Dmowski, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, wyd. X, Warszawa 2011, t. 26. do art. 5 i przywołane tamże orzecznictwo, B. Janiszewska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4)), red. J. Gudowski, Warszawa 2021 ,t. 28. i 188. do art. 5 i przywołane tamże orzecznictwo). Dlatego też powódka powinna zawrzeć z pozwanym umowę najmu lokalu socjalnego (zaoferować mu zawarcie takiej umowy), co umożliwi jej właściwe wykonanie nałożonych na nią obowiązków uprzednim wyrokiem eksmisyjnym, który był zainicjowany jej pozwem. Do czasu gdy tego nie uczyni (nie przedstawi pozwanemu oferty zawarcia takiej umowy) nie będzie miała możliwości skutecznego ubiegania się o jego eksmisję, oczywiście gdy zaistnieją inne pozytywne ku temu przesłanki.

Należy bowiem zauważyć, że art. 23 ust. 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego umożliwia przedłużenie umowy najmu lokalu socjalnego na kolejne okresy, gdy najemca nadal znajduje się w sytuacji uzasadniającej zawarcie takiej umowy. W realiach tej sprawy nie było podstawą żądania powódki wystąpienie negatywnych przesłanek uniemożliwiających zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego z pozwanym, tylko zgon najemczyni (babci pozwanego)
i niemożliwość zastosowania regulacji art. 691 k.c. oraz oznaczoną w pozwie uchwałą Rady Miasta – co do podstaw bliżej nieokreślonych przez powódkę. W tym wszystkim powódka zatraciła obciążający ją obowiązek złożenia pozwanemu oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, a przecież – jak słusznie zauważa Sąd Rejonowy – jest ona zobligowana do zapewnienia lokali socjalnych i zamiennych oraz zaspokajania potrzeb mieszkaniowych gospodarstw domowych o niskich dochodach (por. art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 21 czerwca 2001 r.
o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego).

Należy zaznaczyć, że w kwestii zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego – w realiach tej sprawy – nie może być mowy o jakiejkolwiek możliwości uznania jej zawarcia per facta concludentia. Jest to związane z tym, że po stronie powódki, jak również po stronie pozwanego nie zaistniały takie fakty (zachowania), które mogłyby świadczyć o takim ich wspólnym zamiarze. Pozwany ma świadomość, że nie została z nim zawarta umowa najmu lokalu socjalnego (żadnego zachowania powódki w tym zakresie nie poczytuje za zachowanie wskazujące na złożenie oświadczenia woli o określonej treści – por. art. 60 k.c.), dlatego też wnosił o uregulowanie tego stanu prawnego pismem kierowanym do powódki. Ponadto umowa najmu lokalu socjalnego jest szczególnym rodzajem umowy, nie jest to zwykła umowa najmu, a jej zawarcie regulują art. 22 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego i art. 23 tej ustawy, przywołując szczególne przesłanki m in. przedmiotowe – jeżeli chodzi o sam stan lokalu i termin trwania umowy oraz podmiotowe – jeżeli chodzi o najemcę, który musi spełniać określone warunki.

W pozostałym zakresie zastosowana przez Sąd Rejonowy ocena prawna jest prawidłowa i jako taką Sąd Okręgowy uznaje ją za własną.

Dlatego też zarzuty apelacji są bezzasadne.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c., należało orzec jak
w pkt. 1. wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98
§ 1, 1 ¹, 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., § 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, albowiem pozwana przegrała sprawę i powinna ponieść koszty zastępstwa procesowego powódki w postępowaniu odwoławczym.

SSO Roman Troll