Wyrok z 29 maja 2026, sygn. I C 719/22
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 maja 2026 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia del. Agnieszka Onichimowska
Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Bobińska
po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w Ł.
przeciwko U. K., M. K. i Z. L.
z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej M. B.
o zapłatę
I. zasądza solidarnie od pozwanych U. K., M. K. i Z. L. na rzecz powódki (...) sp. z o.o. z siedzibą w Ł. kwotę 1.192.256,99 (jeden milion sto dziewięćdziesiąt dwa tysiące dwieście pięćdziesiąt sześć i 99/100) złotych wraz z odsetkami:
⚫od kwoty 1.100.000,00 (jeden milion sto tysięcy i 00/100) złotych wraz z odsetkami umownymi za okres od 17 maja 2019 r. do 16 listopada 2019 r. w wysokości 8,5% w skali roku oraz odsetkami maksymalnymi za opóźnienie za okres od 17 listopada 2019 r. do dnia zapłaty,
⚫od kwoty 92.256,99 (dziewięćdziesiąt dwa tysiące dwieście pięćdziesiąt sześć i 99/100) złotych wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie za okres od 18 lutego 2020,0 0r0. do dnia zapłaty
z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwanych na etapie postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do stanowiącej współwłasność pozwanych nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) z obrębu (...), położoną w rejonie ulicy (...) w Ł., o powierzchni 36.142 m ( 2), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), na której ustanowiono na rzecz powódki hipotekę umowną w wysokości 4.710.000 (cztery miliony siedemset dziesięć tysięcy i 00) złotych - do wysokości tej hipoteki umownej;
II. ustala, że pozwani ponoszą w całości koszty procesu, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie Referendarzowi sądowemu.
Sędzia (del.) Agnieszka Onichimowska
UZASADNIENIE
W dniu 13 lipca 2020 roku do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął pozew (...) sp. z o.o. z siedzibą w Ł. przeciwko U. K., M. K. i Z. Ł. (obecnie Ł.-L.), w którym powód domagał się zasądzenia od pozwanych solidarnie kwoty 100.000 zł wraz z odsetkami umownymi za okres od 17 maja 2019 r. do 16 listopada 2019 r. w wysokości 8,5% w skali roku oraz odsetkami maksymalnymi za opóźnienie za okres od 17 listopada 2019 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 92.256,99 złotych z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 18 lutego 2020 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwanych na etapie postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do stanowiącej współwłasność pozwanych nieruchomości, stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) z obrębu (...), położoną w rejonie ulicy (...) w Ł., o pow. 36.142 m ( 2) dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), na której ustanowiono na rzecz powoda hipotekę umowną w wysokości 4.710.000 zł do wysokości tej hipoteki umownej. Powód domagał się ponadto zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powód sformułował także żądanie ewentualne, w którym domagał się zasadzenia solidarnie od pozwanych na rzecz M. B. kwoty 100.000 zł wraz z odsetkami umownymi za okres od 17 maja 2019 r. do 16 listopada 2019 r. w wysokości 8,5% w skali roku oraz odsetkami maksymalnymi za opóźnienie za okres od 17 listopada 2019 r. do dnia zapłaty oraz na rzecz B. D. kwoty 92.256,99 złotych z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 18 lutego 2020 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwanych na etapie postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do stanowiącej współwłasność pozwanych nieruchomości, stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) z obrębu (...), położoną w rejonie ulicy (...) w Ł., o pow. 36.142 m ( 2) dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), na której ustanowiono na rzecz powoda hipotekę umowną w wysokości 4.710.000 zł do wysokości tej hipoteki umownej.
W uzasadnieniu wyjaśniono, iż powód pełni funkcję administratora hipoteki stanowiącej zabezpieczenie wyemitowanych przez spółkę (...) S.A. z siedzibą w M. obligacji serii (...) o wartości nominalnej 1.000 zł, oprocentowanych w stosunku rocznym w wysokości 8,5%. Podniesiono, iż Emitent nie dokonał w całości wykupu obligacji, w terminie ich wykupu ustalonym na dzień 16 listopada 2019 r. Łączna liczba obligacji serii (...), które nie zostały wykupione przez emitenta wyniosła 3.140 sztuk, a pozostała do spłaty wartość nominalna przypadająca na jedną obligację wynosi 1.000 zł. Jednocześnie emitent zaspokoił wierzytelności obligatariuszy uprawnionych z obligacji serii (...) w zakresie odsetek kapitałowych od obligacji do dnia 16 maja 2019 r. (włącznie). Pismem z dnia 20 listopada 2019 roku Administrator Hipoteki bezskutecznie wezwał Emitenta do zapłaty na rzecz Obligatariuszy obligacji serii (...). Wyjaśniono, iż wobec niespełnienia w całości świadczenia, powódka, jako administrator hipoteki na podstawie umowy z 1 lipca 2019 r. o ustanowienie administratora zabezpieczeń i umowy cesji z tego samego dnia, jest uprawniona i zobowiązana do podjęcia działań zmierzających do zaspokojenia wierzytelności z obligacji od dłużników rzeczowych. Wskazano jednocześnie, iż część roszczenia B. D. w kwocie 27.743,01 została zaspokojona przed wniesieniem pozwu. Powódka wskazała ponadto, że roszczenie ewentualne wniosła na wypadek uznania, że roszczenie objęte pozwem nie powinno zostać zasądzone na rzecz administratora hipoteki, ale na rzecz poszczególnych obligatariuszy, w imieniu których działa (pozew k. 3-13). Sprawa została pierwotnie zarejestrowana pod sygn. akt XXIV C 1625/20.
W dniu 27 sierpnia 2020 roku do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął pozew (...) sp. z o.o. z siedzibą w Ł. przeciwko U. K., M. K. i Z. L., w którym powód domagał się zasądzenia od pozwanych solidarnie kwoty 1.000.000. zł wraz z odsetkami umownymi za okres od 17 maja 2019 r. do 16 listopada 2019 r. w wysokości 8,5% w skali roku, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwanych na etapie postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do stanowiącej współwłasność pozwanych nieruchomości, stanowiącej niezabudowaną (...) gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) z obrębu (...), położoną w rejonie ulicy (...) w Ł., o pow. 36.142 m ( 2) dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), na której ustanowiono na rzecz powoda hipotekę umowną w wysokości 4.710.000 zł do wysokości tej hipoteki umownej. Powód domagał się ponadto zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powód sformułował także żądanie ewentualne, w którym domagał si zasadzenia solidarnie od pozwanych na rzecz Z. Z. (1) kwoty 1.000.000 zł wraz z odsetkami umownymi za okres od 17 maja 2019 r. do 16 listopada 2019 r. w wysokości 8,5% w skali roku oraz odsetkami maksymalnymi za opóźnienie za okres od 17 listopada 2019 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwanych na etapie postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do stanowiącej współwłasność pozwanych nieruchomości, stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) z obrębu (...), położoną w rejonie ulicy (...) w Ł., o pow. 36.142 m ( 2) dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), na której ustanowiono na rzecz powoda hipotekę umowną w wysokości 4.710.000 zł do wysokości tej hipoteki umownej ( pozew, k. 3-13 akta XXV Nc 303/20). Sprawa został zarejestrowana pod sygn. akt XXV Nc 303/20.
Postanowieniem z dnia 16 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie o sygn. akt XXV Nc 303/20 połączył przedmiotową sprawę ze sprawą o sygn.. XIV C 1625/20 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia (k. 118 akt w sprawie XXVNc 303/20)
Pismem z dnia 10 maja 2023 roku M. B. zgłosił interwencję uboczną po stronie powodowej (k. 287)
W odpowiedzi na pozew Z. L. wniosła o oddalenie pozwu, jako niemającego potwierdzenia w faktach i zasądzenie od powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwana wskazała, że nigdy nie uzyskała informacji od emitenta, że nie wykupił obligacji serii (...) lub nie zamierza ich wykupić. Wskazała, że wielokrotnie była zapewniania przez Zarząd, że sytuacja jest pod kontrolą i istnieje porozumienie pomiędzy emitentem, a obligatariuszami w kwestii wykupu obligacji. W jej ocenie nie jest możliwe windykowanie z tytułu poręczenia, jeżeli równolegle istnieją porozumienia w kwestii spłaty wierzytelności (odpowiedź na pozew, k. 290-291).
W odpowiedzi na pozew pozwani U. K. i M. K. wnieśli o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu pozwani wskazali, że brak jest podstaw do przypisania odpowiedzialności rzeczowej dłużnikom hipotecznym z powodu nieprawidłowości związanych z wpisem powodowej spółki, jako administratora hipoteki w księdze wieczystej prowadzonej dla Nieruchomości, którego skuteczność pozwany kwestionuje. Pozwany wskazał też zastrzeżenia co do formy prawnej umowy cesji, stanowiącej podstawę wpisu powódki do księgi wieczystej. Ponadto pozwani poinformowali, że pismem z dnia 14 września 2020 r. złożyli oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych swoich oświadczeń o ustanowieniu hipoteki na zabezpieczenie emisji przez (...) S.A. obligacji m.in. serii (...). Wskazano ponadto, że zarówno umowa cesji, jak i umowa o ustanowieniu administratora hipoteki stanowiły podstawę wpisu prawa powódki i obie umowy powinny być sporządzone w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Umowa o ustanowieniu administratora hipoteki, stanowiąca oznaczenie powódki jako administratora hipoteki w księdze wieczystej została zawarta w zwykłej formie pisemne, a zatem nie spełniającej podstawowego kryterium co do wymogu z art. 31 ust. 1 u.k.w.h.. Następnie pozwany podniósł, że z cząstkowych informacji pozyskanych przez właścicieli obciążonej Nieruchomości wynika, że przy składaniu oświadczenia o ustanowieniu hipoteki umownej, zabezpieczającej emisję obligacji serii (...) zostali wprowadzeni w błąd. Pozwany zwrócił uwagę, że Komisja Nadzoru Finansowego w komunikatach z 24 września 2019 r. i 5 listopada 2019 r. wskazała, że przy emisji obligacji spółki (...) S.A. (w tym obligacji serii (...)) stwierdzono rażące naruszenie zasad prowadzenia ofert obligacji dotyczące zamieszczenia w warunkach emisji obligacji nieprawdziwych informacji dotyczących zobowiązań przeterminowanych emitenta, skutkiem czego było zastosowanie wobec (...) S.A. m.in. najsurowszej sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności maklerskiej (odpowiedź na pozew, 350-355).
W replikach na odpowiedzi na pozwy pełnomocnik powoda wskazał, że jako administrator hipoteki wykonuje prawa i obowiązki wierzyciela hipotecznego we własnym imieniu, lecz ja rachunek obligatariuszy (zastępca pośredni). Podniesiono jednocześnie, że nie istnieje żadne porozumienie między obligatariuszami serii (...), zwłaszcza dochodzącymi roszczeń w niniejszym postępowaniu czy tej administratorem hipoteki, a emitentem dotyczące spłaty obligacji serii (...) po terminie wykupu. Wyjaśniono ponadto, że podstawę wpisu powódki jako wierzyciela hipotecznego do księgi wieczystej stanowiła jedynie umowa cesji, która została sporządzona w wymaganej prawem formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Zarzut ewentualnego błędu co do przeterminowanych zobowiązań emitenta pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zdaniem powoda pozwani nie pozostawali błędzie, co do treści czynności prawnej ustanowienia hipoteki na swojej Nieruchomości na rzecz powódki. Nadto ewentualny błąd pozwanych, co do zobowiązań przeterminowanych emitenta nie został wywołany przez powódkę ani podmiot, na rzecz którego to prawo zostało ustanowione. Zakwestionowano ponadto skuteczność złożonego przez pozwanych oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia ustanowienia hipoteki zabezpieczającej roszczenia z obligacji serii (...) ( pisma pełnomocnika powódki k. 315-326, 377-390).
Do czasu zamknięcia rozprawy strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 27 października 2017 r. Zarząd (...) sp. z o.o. z siedzibą w M. (aktualnie (...) S.A.) podjął uchwałę nr (...) w sprawie emisji obligacji zwykłych na okaziciela serii (...) zabezpieczonych oraz określenia treści warunków emisji obligacji (zmienioną następnie uchwałą nr (...) z 30 października 2017 r.), na podstawie której Zarząd podjął decyzję o emisji do 4.950 obligacji zwykłych na okaziciela serii (...) o numerach od N-(...) do (...) zabezpieczonych, o wartości nominalnej 1.000 zł każda, o łącznej wartości nie wyższej niż 4.950.000 zł.
Warunki emisji obligacji serii (...) zostały określone w Propozycji nabycia obligacji na okaziciela serii (...). Obligatariuszom obligacji serii (...) za każdy okres odsetkowy przysługiwać miały odsetki w wysokości 8,5% w skali roku od wartości nominalnej obligacji serii (...), a wysokość odsetek miała być obliczana na podstawie rzeczywistej liczby dni w okresie odsetkowym przy założeniu 365 dni w roku.
Wykup obligacji serii (...) wyznaczono na dzień 16 listopada 2019 r. (tj. dzień, w którym upłynąć miały 24 miesiące od dnia przydziału obligacji serii (...), co nastąpiło 16 listopada 2017 r.) poprzez wypłatę Obligatariuszom przez Emitenta kwoty stanowiącej iloczyn wartości nominalnej jednej obligacji serii (...) (tj. 1000 zł za każdą obligację) oraz liczby obligacji danego Obligatariusza, powiększonej o pozostałe do zapłaty odsetki naliczone do dnia wykupu. W ramach emisji powołanych obligacji zostały złożone zapisy na 3.140 obligacji serii (...), o łącznej wartości 3.140.000 zł w związku z czym 16 listopada 2017 r. Zarząd Emitenta podjął uchwałę nr (...) w sprawie dokonania przydziału obligacji serii (...).
Zgodnie z warunkami emisji obligacji serii (...), zobowiązania Emitenta z tytułu tych obligacji miały zostać zabezpieczone m.in. hipoteką umowną ustanowioną na prawie własności nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) z obrębu (...), położoną w rejonie ulicy (...) w Ł., woj. (...), o pow. 36.142 m ( 2), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą kw nr (...).
Dowód: uchwała nr (...), k. 21, uchwała nr (...), k. 22, propozycja nabycia obligacji na okaziciela serii (...) wraz z warunkami emisji obligacji – k. 28-73
W dniu 27 października 2017 r. pomiędzy (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., a (...) S.A. z siedzibą w Ł. zawarta została umowa, na podstawie której (...) S.A. została ustanowiona administratorem zabezpieczenia w postaci hipoteki umownej ustanowionej na prawie własności nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą kw nr (...).
Dowód: umowa o ustanowienie administratora hipoteki, k. 93-105
W dniu 28 listopada 2017 r. U. K., M. K. i Z. Ł. przed notariuszem V. Z. złożyli oświadczenie w formie aktu notarialnego ( Rep. A numer (...)) o ustanowieniu hipoteki umownej do kwoty 4.710.000 zł na nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą kw nr (...). Hipoteka została ustanowiona na rzecz Administratora Hipoteki (...) S.A. z siedzibą w Ł., tytułem zabezpieczenia roszczeń Obligatariuszy serii (...), obejmujących kwotę wykupu, odsetki, koszty egzekucji, inne roszczenia przysługujące Obligatariuszom przewidziane w warunkach emisji 3.140 obligacji na okaziciela serii (...), o wartości nominalnej 1.000 zł każda, o łącznej wartości nominalnej 3.140.000 zł wyemitowanych przez spółkę (...), oprocentowanych w stosunku rocznym w wysokości 8,5% z równym pierwszeństwem z hipoteką wpisaną na rzecz (...) S.A. z siedzibą w Ł. do sumy 5.400.000 zł na zabezpieczenie roszczeń Obligatariuszy z emisji obligacji serii I.
Oświadczenie o ustanowieniu hipoteki z dnia 28 listopada 2017 r. było kontynuacją wcześniejszej współpracy pomiędzy U. K., M. K., Z. Ł., a (...) sp. zo.o. oraz (...) S.A. z siedzibą w Ł. przy poprzednich emisjach obligacji.
Dowód: okoliczność bezsporna, a ponadto akt notarialny, k. 83-92, umowa o utrzymanie zabezpieczenia za wynagrodzeniem z dnia 22.11.2016 r. z aneksami, k. 393-404
M. B. nabył 100 sztuk obligacji serii (...) wyemitowanych przez spółkę (...) o wartości 1.000 zł każda, o łącznej wartości 100.000 zł. B. D. nabył 120 sztuk obligacji serii (...) wyemitowanych przez spółkę (...) o wartości 1.000 zł każda, o łącznej wartości 120.000 zł, zaś Z. Z. (1) na była 1000 sztuk obligacji serii (...) wyemitowanych przez spółkę (...) o wartości 1.000 zł każda, o łącznej wartości 1.000.000 zł.
Dowód: wykaz inwestorów, k, 27, z zaświadczenia 118-119 oraz wykaz inwestorów, i zaświadczenie k. 29 i 116 złączonych akt XXV Nc 303/20
W dniu 01 lipca 2019 r. pomiędzy (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., a (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. zawarta została umowa o ustanowienie administratora hipoteki ustanowionej na prawie własności nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą kw nr (...), z uwagi na wypowiedzenie umowy przez dotychczasowego administratora hipoteki, tj. (...) S.A.
Dowód: umowa o ustanowienie administratora hipoteki – k. 84-90
Umową cesji wierzytelności zawartą pomiędzy (...) S.A., a (...) sp. z o.o., dotychczasowy administrator hipoteki dokonał przelewu wszystkich swoich praw i wierzytelności, jako wierzyciela hipotecznego wynikających z ustanowienia na jej rzecz hipoteki umownej zabezpieczającej roszczenia Obligatariuszy z obligacji serii (...) na rzecz (...) Sp. z o.o.
(...) sp. z o.o. została wpisana do księgi wieczystej w miejsce dotychczasowego administratora hipoteki.
Dowód: umowa cesji – k.106-108, księga wieczysta k. 76-82
Pismem datowanym n dzień 08 października 2019 roku (...) S.A. poinformował (...) sp. z o.o., iż łączna liczba obligacji serii (...), które nie zostały wykupione przez Emitenta wyniosła 3.140 sztuk. Jednocześnie Emitent zaspokoił obligatariuszy uprawnionych z serii (...) w zakresie odsetek kapitałowych od obligacji do dnia 16 maja 2019 r..
Dowód: pismo (...) S.A. z 8 października 2019 r., k. 109,
Z uwagi na upływ terminu wykupu przez Emitenta obligacji serii (...), pismem z dnia 20 listopada 2019 r. Administrator hipoteki wezwał Emitenta do zapłaty na rzecz Obligatariuszy uprawnionych z obligacji serii (...) kwot należnych z tytułu posiadanych przez nich obligacji wraz z odsetkami w terminie 15 dni roboczych od dnia doręczenia wezwania, zgodnie z warunkami umowy o ustanowienie administratora hipoteki z 01 lipca 2019 r.
Dowód: wezwanie, k. 110-112
W Komunikacie z dnia 24 września 2019 roku Komisja Nadzoru Finansowego poinformowała, iż w związku z naruszeniami jakich dopuścił się (...) podjęła decyzję o cofnięciu zezwolenia na prowadzenie działalności maklerskiej, ustaleniu terminu dwóch miesięcy na zakończenie działalności, oraz nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1,7 mln zł. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż naruszenia jakich dopuścił się (...) były związane z prowadzeniem przez w latach 2016-2017 usługi oferowania instrumentów finansowych, w szczególności obligacji emitowanych przez (...) sp. z o.o.
Dowód: Komunikat KNF z 24 września 2019 r., k. 364-365
W Komunikacie z dnia 05 listopada 2019 roku KNF poinformował o wydaniu decyzji nakazującej przeniesienie instrumentów finansowych i środków pieniężnych oraz dokumentów związanych z prowadzeniem rachunków z (...) S.A. z siedzibą w Ł. do (...) Banku (...) S.A. Oddział – (...) w Ł..
Dowód: Komunikat KNF z 5 listopada 2019 r., k. 366
W związku z brakiem wykupu obligacji Obligatariusze B. D., M. B. i Z. Z. (1) wezwali (...) do podjęcia działań zmierzających do zaspokojenia ich wierzytelności z tytułu obligacji serii (...) z przedmiotu zabezpieczenia.
Dowód: wezwania, k. 114-117, k. 113 akt o sygn.. XXV Nc 303/20
W dniu 14 września 2020 r. M. K., U. K. i Z. Ł. złożyli oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych następujących oświadczeń woli:
1. oświadczenia o ustanowieniu hipoteki złożonego w dniu 13 stycznia 2017 r. przed notariuszem V. Z., akt notarialny rep. (...) nr (...),
2. oświadczenia o ustanowieniu hipoteki złożonego w dniu 28 listopada 2017 r. przed notariuszem V. Z., akt notarialny rep. (...) nr (...),
na mocy których ustanowione zostały zabezpieczenia roszczeń obligatariuszy z obligacji serii(...) i (...) wyemitowanych przez (...) sp. z o.o. z siedzibą w M. (obecnie (...) S.A).
W treści oświadczenia wskazano, że M. K., U. K. i Z. Ł. w chwili składania ww. oświadczeń działali w mylnym przekonaniu co do stanu finansowego (...) Polska, zostali bowiem błędnie poinformowani i zapewnieni (m.in. w uchwałach zarządu i warunkach emisji obligacji), że spółka ta nie posiada żadnych niespłaconych przeterminowanych zobowiązań. Mając należytą i rzetelną wiedzę o problemach emitenta z wypłacalnością nie udzieliliby zabezpieczeń w postaci hipoteki na nieruchomości nr KW: (...).
Oświadczenie zostało przesłane do (...) sp. z o.o. i (...) S.A.
Dowód: oświadczenie wraz z potwierdzeniem doręczenia, k. 359-363.
B. D. wyegzekwował od (...) S.A. kwotę 27.743,01 złotych na poczet wykupu obligacji.
Dowód: obliczenia, k. 120
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd dał wiarę przedłożonym dokumentom wymienionym w uzasadnieniu (w zakresie w jakim tworzyły spójny obraz stanu faktycznego). Sąd miał przy tym na względzie, iż żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do kwestionowania ich wiarygodności, bądź zawartej w nich treści z urzędu.
Wskazać jednocześnie należy, iż Sąd pominął wnioski o przeprowadzenie dowodu z osobowych źródeł dowodowych, albowiem były one irrelewantne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, zaś ich dopuszczenie zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania.
Zaprezentowane przez strony orzecznictwo stanowi jedynie uzupełnienie argumentacji przedstawionej przez strony niniejszego postępowania, nie miało natomiast wpływu na dokonane przez Sąd ustalenia faktyczne, ponieważ nie jest dla Sądu wiążące w niniejszej sprawie. Sąd nie jest bowiem związany przedstawionymi wyrokami sądów powszechnych, opiniami instytucji, wydrukami prasowymi, opiniami biegłych wydawanymi w innych sprawach itp., które stanowią jedynie uzupełnienie stanowisk procesowych stron i powoływanych przez nich argumentacji prawnych.
Pozostałe zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, niewymienione dotychczas, okazały się irrelewantne z punktu widzenia rekonstrukcji stanu faktycznego, ponieważ nie odnosiły się do okoliczności, które miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w rozumieniu art. 227 k.p.c.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.
Powód w niniejszym postępowaniu dochodził od pozwanych (solidarnie) zapłaty kwoty stanowiącej równowartość wymagalnej wierzytelności z tytułu niewykupionych obligacji posiadanych przez obligatariuszy M. B., B. D. i Z. Z. (1).
Pozwani wnosząc o oddaleni powództwa powoływali się na szereg argumentów, w tym na fakt uchylenia się od skutków prawnych oświadczeń złożonych pod wpływem błędu.
Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach zabezpieczenie wierzytelności obligatariuszy może przyjąć formę hipoteki, którą administruje administrator hipoteki. Przed rozpoczęciem emisji obligacji emitent jest obowiązany zawrzeć w formie pisemnej pod rygorem nieważności umowę z administratorem hipoteki, który wykonuje prawa i obowiązki wierzyciela hipotecznego we własnym imieniu, lecz na rachunek obligatariuszy.
W przypadku ustanowienia takiej hipoteki wpis hipoteki, a więc wpis pierwotnego administratora, następuje na podstawie czynności prawnej dokonanej w formie szczególnej – oświadczenia współwłaścicieli nieruchomości o ustanowieniu hipoteki, sporządzonego w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 21 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 245 § 2 k.c.). Nie ulega wątpliwości – i to nie było kwestionowane w toku niniejszego postępowania – że ustanowienie hipoteki na rzecz administratora (pierwotnego) hipoteki tj. spółkę (...) S.A. z siedzibą w Ł. zostało dokonane w prawidłowej formie.
W przypadku zabezpieczenia wierzytelności obligatariuszy hipoteką przyjmuje się, że administrator hipoteki jest zastępcą pośrednim wierzycieli uprawnionych z tytułu obligacji, tj. obligatariuszy. Jest to instytucja zbliżona do przedstawicielstwa. Zarówno zatem przedstawiciel, jak i zastępca pośredni dokonują czynności prawnych (także faktycznych) na rachunek osoby zastąpionej, a różnica polega na tym, że skutki prawne czynności zdziałanej przez przedstawiciela wkraczają bezpośrednio w sferę prawną osoby zastąpionej (art. 95 § 2 k.c.), w przypadku zaś czynności prawnej dokonanej przez zastępcę pośredniego tak się nie dzieje, zastępca pośredni bowiem powinien przenieść na osobę zastępowaną nabyte prawa i obowiązki ( tak: uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. III CZP 78/10, LEX nr 686790).
Przelew wierzytelności hipotecznej jest czynnością prawną niezależną od ustanowienia hipoteki ( postanowienie Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2017 r., sygn. V CSK 503/16). Przejście hipoteki na cesjonariusza jest ustawowym skutkiem przeniesienia zabezpieczonej wierzytelności, a nie przeniesienia ograniczonego prawa rzeczowego. Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w razie przelewu wierzytelności hipotecznej na nabywcę przechodzi także hipoteka, chyba że ustawa stanowi inaczej. Do przelewu wierzytelności hipotecznej niezbędny jest wpis w księdze wieczystej (ust. 2). Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego hipoteka nie jest przedmiotem obrotu, jej przejście jest skutkiem przelewu wierzytelności hipotecznej. Do przejścia hipoteki konieczny jest jednak dodatkowo wpis w księdze wieczystej (wcześniej art. 245 1 k.c., obecnie art. 79 zd. drugie u.k.w.h). Umowa przelewu co do zasady nie wymaga szczególnej formy, jednak z uwagi na potrzebę wpisu w księdze wieczystej nabywcy wierzytelności hipotecznej, podpis zbywcy w zawartej w formie pisemnej umowie przelewu wierzytelności powinien być notarialnie potwierdzony, jest to forma ad eventum. Natomiast oświadczenie woli nabywcy może być złożone w zwykłej formie pisemnej ( tak: postanowienie SN z 17 listopada 2011 r., IV CSK 74/11, LEX nr 1111008, postanowienie SN z 28 lutego 2017 r., I CSK 133/16, LEX nr 2297405). Stosownie do art. 79 ust. 2 u.k.w.h. hipoteka nie może być przeniesiona bez wierzytelności, którą zabezpiecza.
W przypadku nabycia wierzytelności od poprzedniego wierzyciela hipotecznego mamy do czynienia z przejściem hipoteki, a nie jej ustanowieniem, (art. 79 ust. 1 u.k.w.h). By ustalić, czy powód jako administrator hipoteki posiada legitymację procesową czynną do dochodzenia zaspokajania wierzytelności hipotekowanej odnieść się należało do kwestionowanej przez pozwanych ważności wpisu powoda jako administratora hipoteki. Rację w tym względzie należy przyznać powodowi, że umowa o administrowanie z dnia 01 lipca 2019 r. nie stanowiła podstawy jego wpisu jako wierzyciela hipotecznego. Podstawą wpisu była natomiast umowa cesji (art. 32 ust. 22 zd. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 254 1 k.c.). Przeniesienie wierzytelności hipotecznej i nabycie hipoteki nastąpiło nie na podstawie umowy o administrowanie (na jej podstawie powód nie nabył wierzytelności hipotecznej i hipoteki), ale na podstawie umowy cesji i następnie wpisu w księdze wieczystej.
Analizując stan faktyczny przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż powód dopełnił niezbędnych czynności, albowiem został ujawniony w księdze wieczystej w miejsce swojego poprzednika ((...) S.A. z siedzibą w Ł.). Tym samym ewentualne podważenie jego uprawnień może nastąpić tylko w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (tak SN w wyroku z 29 listopada 2019 r., I CSL 473/18, LEX nr 2779508).
W dalszej kolejności należy odnieść się do podnoszonych przez pozwanych zarzutów uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli o ustanowieniu hipoteki zabezpieczającej roszczenia z obligacji serii (...), sporządzonego w formie aktu notarialnego w dniu 28 listopada 2017 r. Przypomnieć przy tym należy, iż pozwani jako podstawę uchylenia się od skutków prawnych ustanowienia hipoteki wskazywali na ich rzekomy błąd co do przeterminowanych zobowiązań emitenta w dacie ustanawiania hipoteki.
W ocenie Sądu z takimi twierdzeniami nie sposób się zgodzić. Pozwani nie pozostawali w ewentualnym błędzie w rozumieniu art. 84 k.c., tj. co do treści czynności prawnej, jaką było ustanowienie hipoteki na swej nieruchomości na rzecz Administratora hipoteki. Składając oświadczenia w formie aktu notarialnego niewątpliwie mieli świadomość jakiej czynności prawnej dokonują. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, iż nie była to pierwsza hipoteka zabezpieczająca roszczenia obligacyjne (...) sp. zo.o. (k. umowa z dnia 23.11.2016 r., k. 393-404). Uwzględnienie okoliczności na które powoływali się pozwani, tj. pozostawania w błędnym przekonaniu co do wypłacalności emitenta, co do braku zobowiązań przeterminowanych po jego stronie (nawet jeśli wynikało to z celowego działania mającego wprowadzić ich w błąd co do sytuacji majątkowej i zdolności finansowej), powodowałoby wypaczenie instytucji zabezpieczenia, jakim jest ustanowienie hipoteki. Przyznanie racji twierdzeniom pozwanych doprowadziłoby do zniwelowania ryzyka, jakie z zasady ponosi poręczyciel (czy jak w okolicznościach niniejszej sprawy - dłużnicy rzeczowi). Powyższe bowiem doprowadziłoby do możliwości przeniesienia ryzyka na wierzyciela w sytuacji wystąpienia niekorzystnych - dla właścicieli obciążonej nieruchomości - okoliczności.
Błąd w rozumieniu art. 84 k.c. ma charakter normatywny i nie obejmuje rozbieżności pomiędzy wyobrażeniem oświadczającego wolę a stanem rzeczywistym, które nie dotyczą treści czynności prawnych, a sfery psychicznej motywacji składającego oświadczenia woli (błąd co do pobudki). Dla uznania rozbieżności pomiędzy rzeczywistością a wyobrażeniem za wadę oświadczenia woli, a inaczej rzecz ujmując – błąd prawnie kwalifikowany, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek – błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej i mieć istotny charakter. Nie będą zatem błędem prawnie doniosłym: niespełnione oczekiwania strony do co sposobu wykonania zobowiązania, mylna ocena zarówno aktualnych, jak i przyszłych okoliczności, np. zdolności płatniczych dłużnika, prognozowanego wzrostu wartości nabywanego przedmiotu, błąd w prognozowaniu efektów działalności gospodarczej czy generalnie – niespełnienie oczekiwań osoby dokonującej czynności prawnej co do określonego rozwoju zdarzeń. ( Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część Ogólna (art. 1-125). Pogląd ten jest utrwalony i niekwestionowany w doktrynie i orzecznictwie (tak np. SN w wyrokach z 15.10.1997 r., III CKN 214/97, LEX nr 31827 i z 24.09.1998 r., III CKN 611/97, LEX nr 50636; wyrok SA w Białymstoku z 21.01.2013 r., I ACa 833/12, LEX nr 1289379, Wyrok SA w Szczecinie z 7.05.2015 r., I ACa 703/14, LEX nr 1785310).
W ocenie Sądu okoliczności, na które powoływali się pozwani nie miały w zasadzie znaczenia dla ważności złożonego przez nich oświadczenia o ustanowieniu hipoteki. Fakt, iż pozwani podejmowali działania w oparciu o informacje uzyskiwane od (...) Polska, nie może skutkować uznaniem, że ryzyko takiej czynności przechodzi na obligatariuszy. Nie sposób uznać (pomijając kwestie prawnego charakteru zabezpieczenia i związanego z nim ryzyka) za zgodne chociażby z zasadami współżycia społecznego, umożliwienie uchylenia się przez dłużników rzeczowych od skutków prawnych ustanowionego zabezpieczenia hipotecznego w sytuacji następczej niewypłacalności dłużnika osobistego. Jak już bowiem wskazywano, ustanowienie hipoteki zabezpieczającej roszczenia obligatariuszy z tytułu emisji obligacji (...) Polska nie miało dla pozwanych charakteru incydentalnego. Tym samym w ocenie Sądu nie można przyjąć, że pozwani nie wiedzieli jakie skutki pociąga za sobą dokonanie tej czynności prawnej.
W ocenie Sądu Okręgowego składając w dniu 28 listopada 2017 roku oświadczenie o ustanowieniu hipoteki pozwani mieli zarówno wiedzę, świadomość zarówno podstawy, jak i zasad swojej odpowiedzialności względem administratora hipoteki (również względem obligatariuszy) oraz konsekwencji braku spełnienia roszczenia przez Emitenta (braku wykupu obligacji). Mieli świadomość ryzyka związanego z ustanowieniem przedmiotowego zabezpieczenia, a także maksymalnej wysokości swojej odpowiedzialności. W dacie ustanawiania hipoteki mieli wiedzę o liczbie wyemitowanych i przydzielonych obligacji, ich wartości, terminu wykupu obligacji, wysokości odsetek i maksymalnej kwocie zabezpieczenia. Wszystkie te informacje zostały określone nie tylko w Warunkach Emisji Obligacji, ale również w samym akcie notarialnym, mocą którego ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne. Zgodnie z treścią aktu notarialnego - oświadczenia o ustanowieniu hipoteki - stan ewentualnych przeterminowanych zobowiązań finansowych nie był przesłanką/warunkiem ustanowienia hipoteki zabezpieczającej roszczenia Obligatariuszy z tytułu emisji obligacji serii (...) na nieruchomości pozwanych.
Istota odpowiedzialności rzeczowej wyrażona jest w art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). Art. 65 ust. 1 u.k.w.h., przyznaje wierzycielowi hipotecznemu uprawnienie do wytoczenia przeciwko dłużnikowi hipotecznemu, nie będącemu dłużnikiem osobistym, powództwa o świadczenie - celem umożliwienia prowadzenia egzekucji z obciążonej nieruchomości, bowiem - jak wskazał - przeciwny pogląd unicestwiłby funkcję zabezpieczenia hipotecznego. Wierzyciel hipoteczny w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości, musi wcześniej uzyskać tytuł wykonawczy, więc tylko roszczenie o zapłatę, skierowane przeciwko dłużnikowi hipotecznemu zapewnia realizację jego uprawnień, przewidzianych przez prawo. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 stycznia 2013 r., I ACa 1066/12, LEX nr 1311967)
Jak podkreśla się w doktrynie, odpowiedzialność dłużnika rzeczowego, który nie jest jednocześnie dłużnikiem osobistym wierzyciela hipotecznego, opiera się na konstrukcji obligacji realnej. Zakłada ona, że między dłużnikiem rzeczowym i wierzycielem hipotecznym występuje – obok stosunku prawnorzeczowego hipoteki – szczątkowe zobowiązanie z pewnymi elementami obligacyjnymi ( por. A. Szpunar, Odpowiedzialność, s. 16–17; tenże, Wstąpienie, s. 9; W. Prądzyński, Istota hipoteki, s. 461; J. Ignatowicz, J. Wasilkowski, w: System PrCyw, t. II, s. 759). W ramach tego zobowiązania należy upatrywać zgody dłużnika na ponoszenie odpowiedzialności za dług względem wierzyciela hipotecznego z obciążonej nieruchomości.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wobec niespełnienia świadczenia pieniężnego przez emitenta – spółkę (...) (jako dłużnika osobistego) zaktualizowała się odpowiedzialność pozwanych (dłużników rzeczowych) z tytułu roszczeń pieniężnych wynikających z obligacji serii (...), a przysługujących obligatariuszom, na rzecz których działa powód jako administrator hipoteki.
Obligatariusz M. B., jest posiadaczem 100 sztuk obligacji serii (...) wyemitowanych przez spółkę (...) o wartości 1.000 zł każda, o łącznej wartości 100.000 zł. Obligatariusz B. D., był posiadaczem 120 sztuk obligacji serii (...) wyemitowanych przez spółkę (...) o wartości 1.000 zł każda, o łącznej wartości 120.000 zł, przy czym przed wniesieniem pozwu jego roszczenia zostały zaspokojone w kwocie 27.743,01 zł. Natomiast obligatariusz Z. Z. (1) jest posiadaczem 1000 sztuk obligacji serii (...) wyemitowanych przez spółkę (...) o wartości 1.000 zł każda, o łącznej wartości 1.000.000 zł. Warto przy tym nadmienić, iż wysokość roszczenia nie była kwestionowana przez pozwanych.
Mając na względzie oświadczenie pozwanych o ustanowieniu hipoteki z dnia 28 listopada 2017 r., ich odpowiedzialność pozostaje ograniczona przedmiotowo do nieruchomości stanowiącej ich współwłasność oraz kwotowo do sumy 4.710.000 zł. Solidarna odpowiedzialność dłużników rzeczowych, będących współwłaścicielami nieruchomości obciążonej hipoteką była już przedmiotem licznych orzeczeń, (m.in. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 28 lutego 2013 r., VI ACa 1227/12, LEX nr 1369441, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w sprawie I ACa 769/2007 z 6 września 2007 r., LEX nr 338649), wskazujących, że pomiędzy dłużnikami odpowiadającymi rzeczowo z nieruchomości stanowiącej przedmiot ich współwłasności w częściach ułamkowych, istnieje węzeł solidarnej odpowiedzialności za dług rzeczowy.
W zakresie zaś wysokości dochodzonych w toku postępowania odsetek, należy wskazać, że zgodnie z warunkami emisji obligacji serii (...) obligatariuszom przysługiwały odsetki obliczane wg stałej stopy procentowej 8,5% płatne co 3 miesiące w ostatnim dniu każdego okresu odsetkowego wskazanego w warunkach emisji obligacji serii (...), przy czym odsetki za ostatni okres odsetkowy płatne miały być w dniu wykupu obligacji, tj. 16 listopada 2019 r.
Z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że Emitent zaspokoił wierzytelności Obligatariuszy uprawnionych z obligacji serii (...) w zakresie odsetek kapitałowych od obligacji do 16 maja 2019 r. włącznie, ale nie została dokonana żadna płatność z tytułu odsetek za opóźnienie w wykupie obligacji. Zgodnie z warunkami obligacji serii (...) „w przypadku nieterminowej płatności [wykupu obligacji serii (...)], Obligatariusz będzie uprawniony do otrzymania odsetek maksymalnych w rozumieniu art. 481 § 2 1 k.c., tj. dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie”. Odpowiedzialność pozwanych – jako dłużników rzeczowych powstała już w sytuacji braku zaspokojenia wierzytelności przez Emitenta (jako dłużnika osobistego) w terminie wskazanym w warunkach obligacji.
W tych warunkach zasadnym było uwzględnienie roszczenia odsetkowego zgodnie z pozwem, tj. w odniesieniu do obligatariuszy M. B. i Z. Z. (2) za kolejne okresy odsetkowe (tj. okres od 16 maja -16 sierpnia 2019 r. oraz 16 sierpnia – 16 listopada 2019 r.), począwszy od 17 maja 2019 r. do dnia 16 listopada 2019 r. w wysokości 8,5% oraz zasądzenie odsetek maksymalnych za opóźnienie za okres od dnia 17 listopada 2019 r. do dnia zapłaty. W odniesieniu do obligacji posiadanych przez B. D. od dnia 18 lutego 2020 roku, albowiem w pozostałym zakresie jego roszczenia zostały zaspokojone (k. 120)
Mając na uwadze dokonane powyżej rozważania stwierdzić należy, iż w ocenie Sądu Okręgowego w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do oddalenia powództwa w oparciu o art. 5 kc. Trudno bowiem uznać, że orzeczenie zmierzające do realizacji ustanowionego przez pozwanych zabezpieczenia hipotecznego, do którego się zobowiązali, mogłoby zmierzać do pokrzywdzenia pozwanych i dawałoby podstawy do ich ochrony przewidzianej w art. 5 k.c. W ocenie Sądu ani administrator hipoteki (powód) ani obligatariusze, na rzecz których powództwo zostało wytoczone, nie czynią ze swojego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego.
Rekapitulując powyższe stwierdzić należy, iż powód wykazał zasadę, jak i wysokość dochodzonego roszczenia, a co za tym idzie powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości, o czym orzeczono w pkt I wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie Referendarzowi sądowemu.
Sędzia del. Agnieszka Onichimowska