Wyrok z 12 marca 2026, sygn. I ACa 1018/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SO del. Aneta Fiałkowska-Sobczyk

po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2026 r. we Wrocławiu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa J. U., V. U. i L. U.

przeciwko (...) S.A. z siedzibą w I.

o zapłatę

oraz

sprawy z powództwa wzajemnego (...) S.A. z siedzibą w I.

przeciwko J. U., V. U. i L. U.

o zapłatę

na skutek apelacji powodów/pozwanych wzajemnych

od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu

z dnia 16 grudnia 2024 r. sygn. akt XII C 413/24

1.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

- w punkcie IV oddala powództwo wzajemne ponad zasądzoną tam kwotę 79 595,61 zł (siedemdziesiąt dziewięć tysięcy pięćset dziewięćdziesiąt pięć zł 61/100),

- w punkcie VI nie obciąża powodów/pozwanych wzajemnych kosztami procesu w zakresie powództwa wzajemnego,

2.  oddala apelację w pozostałym zakresie;

3.  znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2024 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu:

- w punkcie I zasądził od strony pozwanej - powodowej wzajemnie (...) S.A. z siedzibą w I. na rzecz powodów – pozwanych wzajemnie J. U., V. U. i L. U. 107 864, 92 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 79 595, 60 zł od dnia 06.12.2023 r. do dnia zapłaty i od kwoty 28 269, 32 zł od dnia 09.04.2024 r. do dnia zapłaty;

– w punkcie II dalej idące powództwo główne oddalił;

- w punkcie III zasądził od strony pozwanej - powodowej wzajemnie (...) S.A. z siedzibą w I. na rzecz powodów – pozwanych wzajemnie J. U., V. U., L. U. 6 417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty;

- w punkcie IV zasądził od powodów – pozwanych wzajemnie J. U., V. U., L. U. na rzecz strony pozwanej - powodowej wzajemnie (...) S.A. z siedzibą w I. 79 595, 61 zł (siedemdziesiąt dziewięć tysięcy pięćset dziewięćdziesiąt pięć złotych sześćdziesiąt jeden groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28.06.2024r. do dnia zapłaty;

- w punkcie V dalej idące powództwo wzajemne oddalił;

- w punkcie VI zasądził od powodów – pozwanych wzajemnie J. U., V. U., L. U. na rzecz strony pozwanej - powodowej wzajemnie (...) S.A. z siedzibą w I. 9 397 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Rozstrzygniecie zapadło w oparciu o ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, jak na k. 157v-159v.

Apelację od powyższego wyroku wywiedli powodowie (pozwani wzajemnie), zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt. II, IV i VI i zarzucając:

1.  naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a)  art. 100 k.p.c.;

b)  art. 5 k.c. w zw. z art. 102 k.p.c.;

c)  art. 327 ¹ § 1 pkt 1 k.p.c.;

2.  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a)  art. 188 k.c. w zw. z art. 120 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich;

b)  art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.;

c)  art. 5 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c.;

d)  art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c.

- w sposób szczegółowo opisany w apelacji jak na k. 169v-170v.

W konsekwencji powyższych zarzutów, powodowie (pozwani wzajemni) wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1.  oddalenie powództwa wzajemnego w całości;

2.  zasądzenie od strony pozwanej (powoda wzajemnego) na rzecz powodów (pozwanych wzajemnych) dalszych odsetek za opóźnienie:



od kwoty 79 595,60 zł za okres od dnia 22 listopada 2023 r. do dnia 5 grudnia 2023 r.;



od kwoty 28 269,32 zł za okres od dnia 22 listopada 2023 r. do dnia 8 kwietnia 2024 r.;

3.  zasądzenie od strony pozwanej (powoda wzajemnego) na rzecz powodów (pozwanych wzajemnych) kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w I i II instancji według norm przepisanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty (zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c.) z równoczesnym oddaleniem wniosku strony pozwanej (powoda wzajemnego) o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego).

Ewentualnie, w przypadku stwierdzenia przez Sąd Odwoławczy zaistnienia przesłanek zastosowania treści art. 386 § 4 k.p.c., powodowie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz pozostawienie Sądowi I instancji rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.

W odpowiedzi na apelację strona pozwana (powód wzajemny) wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od powodów (pozwanych wzajemnych) na rzecz strony pozwanej (powoda wzajemnego) kosztów postępowania za II instancję wraz z należnymi na mocy art. 98 § 1 ¹ k.p.c. odsetkami, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powodów (pozwanych wzajemnie) zasługiwała jedynie na częściowe uwzględnienie.

Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia, Sąd Apelacyjny oparł się na ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy, czyniąc je podstawą własnego rozstrzygnięcia (art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny w całości również podzielił ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy i wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Przede wszystkim, wbrew twierdzeniom powodów, Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia art. 327 ¹ § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że powołanie tej podstawy jest usprawiedliwione tylko wówczas, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wymienionych w art. 327 ¹ § 1 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli, czyli gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu I instancji uniemożliwia całkowicie ustalenie przyczyn, które legły u podstaw jego wydania. W przedmiotowej sprawie w żadnym przypadku nie jest możliwe uznanie, że Sąd Okręgowy sporządził uzasadnienie wyroku w sposób nieodpowiadający wymogom omawianej regulacji. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił natomiast zarówno stanowiska stron, jak i ustalenia faktyczne z odwołaniem się do treści dowodów stanowiących ich podstawę. Sąd Okręgowy dokonał również oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także wskazał na normy prawa materialnego znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie oraz przedstawił ich interpretację. Uzasadnienie zawiera więc wszystkie elementy konstrukcyjne wskazane w art. 327 ¹ § 1 k.p.c., co czyni wskazany zarzut nieuzasadnionym.

Dalej podkreślić należy, że powodowie spłacili cały kredyt wynikający ze spornej umowy i domagali się jedynie zwrotu należności uiszczonych na rzecz Banku w wyniku wykonania tej nieważnej umowy, nie wnosząc o ustalenie jej nieważności. Wobec tego rozważania o nieważności umowy zostały przeprowadzone jedynie przesłankowo przez Sąd Okręgowy i w tym zakresie powodowie (pozwani wzajemni) nie kwestionowali ustaleń zaskarżonego wyroku. Przy czym ustalenia i wnioski w zakresie nieważności umowy zawartej przez strony dokonane przez Sąd I instancji, Sąd Apelacyjne w całości podziela.

Powodowie (pozwani wzajemni) w swojej apelacji w istocie kwestionowali jedynie sposób dokonanego przez Sąd rozliczenia wzajemnych wierzytelności z tytułu nieważnej umowy dokonanym przez Sąd I instancji.

Nie budzi zarówno w piśmiennictwie jak i orzecznictwie wątpliwości, że nieważność umowy kredytowej powoduje konieczność rozliczenia się stron, zatem w ocenie Sądu Apelacyjnego nie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Nieważność umowy uprawniała bank do żądania zwrotu wypłaconego kapitału, a kredytobiorcę do żądania zwrotu świadczeń dokonanych w wykonaniu tej umowy – jako świadczeń nienależnych, a to w oparciu o art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Przy czym, warto w tym miejscu odnotować, iż w uchwale zapadłej w sprawie III CZP 6/21, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że roszczenia kredytobiorcy względem Banku i Banku względem kredytobiorcy o zwrot świadczeń spełnionych wskutek nieważnej umowy mają charakter odrębny i są niezależne, przez co nie podlegają automatycznej, wzajemnej kompensacji. Konsument może zatem żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu, niezależnie od tego czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem Banku z tytułu nienależnie otrzymanego kredytu.

Na podstawie umowy nr (...)zawartej dnia 2 września 2003 r. poprzednik prawny strony powodowej, (...) S.A. z siedzibą w I., udzielił powodom kredytu w kwocie 79 595,60zł indeksowanego do waluty CHF. Dokonując wypłaty kredytu w dniu 4 września 2003 r., (...) S.A. zastosował swój kurs kupna, w wyniku czego zobowiązanie kredytobiorców wyrażone w walucie indeksacji wyniosło 28 502,33 CHF (zaświadczenie k. 49). Taką też kwotę, jako rzeczywiście wypłaconą powodom (pozwanym wzajemnie), należało zasądzić na rzecz strony pozwanej (powodowi wzajemnemu) jako zwrotu wypłaconego kapitału.

Chybione natomiast były podniesione w apelacji powodów - pozwanych wzajemnych zarzuty naruszenia art. 118 k.c. w zw. z art. 120 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. W żadnym wypadku nie można uznać, iż roszczenie strony pozwanej było przedwczesne, trafnie zatem wskazał Sąd I instancji, iż przedsiębiorca może dochodzić swoich roszczeń wynikających z przepisów o nienależnym świadczeniu po złożeniu przez konsumenta oświadczenia, z którego jednoznacznie wynika wola skorzystania z ochrony przewidzianej przez przepisy art. 385 ¹ k.c. i bynajmniej nie musi oczekiwać na prawomocne zakończenie postępowania. Przedsiębiorca może przeto wezwać kredytobiorcę do zapłaty i w ten sposób postawić swoje własne roszczenie w stan wymagalności, a także przedsiębiorca może również złożyć oświadczenie o potrąceniu czy wreszcie wytoczyć powództwo. Ochrona konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13 nie wiąże się z utratą przez przedsiębiorcę możliwości dochodzenia własnego roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału, chyba że ów przedsiębiorca na skutek własnych zaniedbań dopuści do przedawnienia przysługującego mu roszczenia. Roszczenie strony pozwanej (powodowi wzajemnemu) nie uległo też przedawnieniu, a to z uwagi na fakt, iż roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego nie dotyczy świadczenia okresowego, tylko spełnianego jednorazowo, które podlega przedawnieniu na zasadach ogólnych.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w punkcie IV w ten sposób, że oddalił powództwo wzajemne ponad zasądzoną tam kwotę należności głównej w wysokości 79 595,61 zł., tj. co do odsetek ustawowych za opóźnienie w tym zakresie podzielając zarzuty apelacji co do naruszenia przepisu art. 5 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. W tym kontekście zasadnicze znaczenie ma wyrok TSUE C-520/21, w którym to Trybunał jednoznacznie wskazał, że przepisy dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie przyznawaniu przedsiębiorcy – w tym bankowi – jakiegokolwiek dodatkowego świadczenia ponad zwrot kapitału, w szczególności wynagrodzenia za korzystanie z tego kapitału. Natomiast w ocenie Sądu Apelacyjnego, roszczenie o odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty kapitału – dochodzone przez bank w powództwie wzajemnym, należy traktować jako formę dodatkowego wynagrodzenia za korzystanie z tego kapitału. Odsetki te nie pełnią bowiem wyłącznie funkcji kompensacyjnej, lecz prowadzą do uzyskania przez bank korzyści ekonomicznej wykraczającej poza prosty zwrot udostępnionych przez bank środków na rzecz konsumentów. Tymczasem jak wynika z orzecznictwa TSUE, przedsiębiorca, który posłużył się niedozwolonymi postanowienia umownymi, nie może czerpać z tego tytułu żadnych korzyści. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, przyznanie odsetek prowadziłoby do sytuacji, w której bank – mimo stosowania klauzul abuzywnych – uzyskiwałby ekonomiczny profit, co pozostawałoby w sprzeczności z celem dyrektywy 93/13. W rezultacie Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenie pozwanego banku ogranicza się wyłącznie do zwrotu nominalnej kwoty kapitału, bez prawa do jakichkolwiek dodatkowych świadczeń w związku z czym zmianie podlegał zaskarżony wyrok w pkt IV.

Zmianie podlegał również punkt VI zaskarżonego wyroku, w którym Sąd I instancji orzekł w przedmiocie zwrotu kosztów procesu z powództwa wzajemnego. Mając na uwadze wyżej przedstawioną argumentację w co do zasadności żądania odsetek ustawowych za opóźnienie przez Bank oraz okoliczność, że pozwany Bank (powód wzajemny) całe postępowanie przed Sądem I instancji kwestionował okoliczności, iż zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu zawiera postanowienia abuzywne i w konsekwencji jest nieważna, Sąd Apelacyjny uznał, że istotnie powodowie/pozwani wzajemni jako konsumenci zasługują na zastosowanie wobec nich przepisu art. 102 k.p.c., który pozwala na nieobciążanie strony kosztami procesu nawet w sytuacji przegrania przez nią sprawy. Zgodnie z dyspozycją art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Przytoczony przepis nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając sądowi ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy. To z kolei powoduje, że art. 102 k.p.c. jest przejawem tzw. prawa sędziowskiego i może być stosowany wówczas, kiedy okoliczności konkretnej sprawy dają ku temu podstawy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny w pkt 1 zmienił zaskarżony wyrok w punkcie IV i VI, w pozostałym zakresie apelację powodów/pozwanych wzajemnych oddalając jako bezzasadną, na podstawie art. 385 k.p.c., w punkcie 2 sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto o treść art. 100 zd. 1 k.p.c. znosząc koszty postępowania wzajemnie. Sąd miał na względzie, iż postępowanie apelacyjne zakończyło się wynikiem, w którym żadna ze stron nie może być uznana za wygrywającą sprawę w całości a strony w równy stopniu uległy swym żądaniom. Uwzględniając zatem zarówno stopień w jakim każda ze stron utrzymała się ze swoim żądaniem jak i charakter sprawy oraz istniejące w dacie orzekania rozbieżności interpretacyjne, Sąd Apelacyjny uznał za zasadne zniesienie między stronami kosztów postępowania apelacyjnego.

Aneta Fiałkowska-Sobczyk

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)