Postanowienie - III OZ 201/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 28 maja 2026
Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w.... Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SPP/Wa 311/25 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.C. na pismo Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia 9 grudnia 2025 r. nr OA.050.251.2025 w przedmiocie informacji o rozpatrzeniu skargi postanawia uchyliUchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w.... Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SPP/Wa 311/25 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.C. na pismo Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia 9 grudnia 2025 r. nr OA.050.251.2025 w przedmiocie informacji o rozpatrzeniu skargi postanawia uchyli
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania
Typ sprawy
nieustalone
Etap
zażalenie
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
28 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Mirosław Wincenciak
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
UZASADNIENIE
J.C. pismem z dnia 12 grudnia 2025 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na pismo Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia 9 grudnia 2025 r. nr OA.050.251.2025, którym poinformowano go o uznaniu skargi na Prezesa Sądu Rejonowego w [...] za niezasadną.Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SPP/Wa 311/25 odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Powołany przepis wprowadza samodzielną oraz negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez Sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi, skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych. Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia. W rozpoznawanej sprawie oczywiste jest, że wniesiona przez skarżącego skarga podlega odrzuceniu, bowiem dotyczy ona sprawy, która nie należy do kognicji sądów administracyjnych. Skoro zatem skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest oczywiście bezzasadna, to wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrębnym postanowieniem z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 270/26 odrzucił skargę J.C. na pismo Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia 9 grudnia 2025 r. nr OA.050.251.2025 w przedmiocie informacji o rozpatrzeniu skargi, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołując w istocie tożsamą argumentację co w w/w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy.Powyższe postanowienie z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SPP/Wa 311/25 stało się przedmiotem zażalenia J.C. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego przez Sąd pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa do profesjonalnej pomocy prawnej, w tym prawa do profesjonalnego zaskarżenia rozstrzygnięcia Sądu o odrzuceniu skargi.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.Wskazać należy, iż w świetle art. 247 p.p.s.a. o oczywistej bezzasadności skargi można mówić w przypadku, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi zatem o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza to, że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie nasuwa najmniejszych wątpliwości co do braku szans na uwzględnienie skargi. Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że w szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a.W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się jednak, że po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi ze względu na jej niedopuszczalność sąd nie może – na podstawie art. 247 p.p.s.a. – odmówić stronie przyznania jej prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi będącą skutkiem jej niedopuszczalności (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 906). Na bezzasadność skargi sąd administracyjny może się powołać, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. Trudno bowiem przyjąć za właściwą proceduralnie sytuację, aby w ramach kontroli instancyjnej postanowienia w przedmiocie prawa pomocy Naczelny Sąd Administracyjny badał kwestię niedopuszczalności skargi, gdy jednocześnie z tej samej przyczyny nastąpiło już odrzucenie skargi, przy czym okoliczności faktyczne i prawne tego odrzucenia są przez stronę kwestionowane. Ponadto wskazać należy, iż takie działanie Sądu pierwszej instancji mogłoby prowadzić do pozbawienia strony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę (stosownie do treści art. 173 p.p.s.a.) i naruszało wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności (por. np. postanowienia NSA z dnia: 13 września 2013 r., sygn. akt I OZ 778/13 oraz 7 grudnia 2021 r., sygn. akt III OZ 1094/21).Powyższa sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę J.C. na pismo Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia 9 grudnia 2025 r. nr OA.050.251.2025 w przedmiocie informacji o rozpatrzeniu skargi (postanowienie z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 270/26), a następnie w tym samym dniu wydał zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, powołując w nim w istocie tożsamą argumentację. Okoliczność ta ma tym większe znaczenie, że skarżący nie jest uprawniony do samodzielnego wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 270/26, a kwestionuje prawidłowość odrzucenia jego skargi z uwagi na brak kognicji sądów administracyjnych w tej sprawie. Miał on zatem prawo oczekiwać na rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wywiedzeniem skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi.Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie zastosował art. 247 p.p.s.a.Ponownie rozpoznając wniosek J.C. o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji oceni go w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.., orzekł, jak w sentencji postanowienia.