Wyrok - II SA/Po 894/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - z dnia 2 czerwca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Daniel Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra (sprawozdawca) Asesor WSA Jacek Rejman Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 listopada 2025 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jąUchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Daniel Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra (sprawozdawca) Asesor WSA Jacek Rejman Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 listopada 2025 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
umorzono postępowanie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
odsetki ustawowe
Role w sprawie
powód
odwołujący
Skarb Państwa
odwołujący / ubezpieczony
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
2 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Przewodniczący
Arkadiusz Skomra
Podstawa prawna
art. 138
kpa
art. 80
kpa
art. 8
kpa
art. 9
kpa
art. 105
kpa
art. 134
ppsa
art. 135
ppsa
art. 145
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (7)
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 25 czerwca 2024 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] (dalej: "organ I instancji") działając na podstawie art. 20, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323; dalej: "u.ś.r."), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a.") ustalił, że kwota [...]zł pobrana przez A. K. tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad O. K. w okresie od dnia 4 stycznia 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności.W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia 17 lipca 2023 r. przyznał A. K. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad O. K. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz na okres od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 30 czerwca 2025 r. w wysokości wynikającej z aktualnego obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w danym roku. Decyzja ta została następnie uchylona decyzją z dnia 8 maja 2024 r. z powodu rozpoczęcia przez A. K. prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 4 stycznia 2024 r. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji braku podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Oznacza to, że A. K. od dnia 4 stycznia 2024 r. nie był uprawniony do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad O. K. na starych zasadach. W związku ze złożeniem w dniu 29 kwietnia 2024 r. wniosku o przyznanie świadczenia na nowych zasadach, od dnia 1 kwietnia 2024 r. A. K. pobiera natomiast świadczenie na nowych zasadach.Dalej organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W sprawie zostały spełnione przesłanki zawarte w tym przepisie, albowiem w treści wniosku znajdują się złożone przez A. K. oświadczenia potwierdzone podpisem o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również o zapoznaniu się z obowiązkiem wynikającym z art. 25 ust. 1 u.ś.r., tj. niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Pouczenie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. znajduje się w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.Obliczona zgodnie z art. 17 ust. 4 u.ś.r. kwota [...]zł wypłacona tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 4 stycznia 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. stanowi więc świadczenie nienależnie pobrane podlegające zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 8 u.ś.r. zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.W odwołaniu z dnia 2 lipca 2024 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. K. (dalej: "odwołujący" lub "skarżący") wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.W uzasadnieniu odwołujący wyjaśnił, że nie poinformował organu o rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej, bo o możliwości podjęcia pracy przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego dowiedział się od innych rodziców, a następnie sprawdził informacje w Internecie. Co prawda organ I instancji wskazuje, że odwołujący dowiedział się o tej możliwości również za pośrednictwem portalu [...], to jednak odwołujący nie miał technicznej możliwości zapoznać się z treścią wiadomości. Problemy techniczne z portalem [...] odwołujący miał również podczas próby odczytania decyzji z dnia 25 czerwca 2024 r., a mimo tego, że odwołujący nie mógł odczytać treści wiadomości, w systemie widnieje potwierdzenie odbioru. W konsekwencji odwołujący odebrał decyzję osobiście w siedzibie organu I instancji.Decyzją z dnia 5 listopada 2025 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji, gdy osoba uprawniona nie spełnia warunku rezygnacji z pracy i rozpoczyna zarobkowanie traci możliwość dalszego pobierania świadczenia, co wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a o czym odwołujący był pouczany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego SR-5, który wypełnił w dniu 27 czerwca 2023 r., a także w decyzji z dnia 17 lipca 2023 r. w punktach 6-8. Odwołujący był także prawidłowo pouczony o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., a więc o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń.W skardze z dnia 26 listopada 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z przepisami.Zaskarżonej decyzji zarzucił:1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 17 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że świadczenie wypłacone skarżącemu w okresie od 1.01.2024 r. do 31.03.2024 r. jest świadczeniem "nienależnie pobranym" podlegającym zwrotowi, podczas gdy skarżący spełniał materialne przesłanki do otrzymywania wsparcia (sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem), a brak zgłoszenia podjęcia działalności gospodarczej wynikał z usprawiedliwionego błędu co do prawa w okresie przejściowym reformy systemu świadczeń (wprowadzenie świadczenia wspierającego od 1.01.2024 r.), co wyklucza przypisanie skarżącemu świadomego wprowadzenia organu w błąd;2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego i pominiecie słusznego interesu obywatela, w szczególności poprzez zignorowanie faktu, że opóźnienie w zgłoszeniu faktu podjęcia działalności gospodarczej nie miało charakteru celowego wyłudzenia, lecz wynikało z trudnej sytuacji życiowej skarżącego (stany depresyjne, opieka nad dwójką małych dzieci) oraz chaosu informacyjnego związanego z wejściem w życie nowych przepisów od 2024 r.- art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. (zasada zaufania i bezstronności) poprzez prowadzenie postępowania w sposób przewlekły (wydanie decyzji po upływie ponad roku od wniesienia odwołania, tj. od lipca 2024 r. do listopada 2025 r.), co naruszyło poczucie bezpieczeństwa prawnego skarżącego, który w świetle braku informacji od organu mógł pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że jego odwołanie zostało uwzględnione,- art. 9 k.p.a. (zasada informowania) poprzez brak należytego poinformowania strony o skutkach prawnych zmiany przepisów od 1 stycznia 2024 r. w kontekście możliwości łączenia pracy zarobkowej ze świadczeniem pielęgnacyjnym na "nowych zasadach", co bezpośrednio przyczyniło się do powstania rzekomej nadpłaty.W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, aby uznać świadczenie za "nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest wykazanie złej woli beneficjenta, tj. świadomego wprowadzenia organu w błąd. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie rewolucyjne zmiany w systemie świadczeń dla opiekunów (możliwość łączenia pracy ze świadczeniem). Skarżący, czerpiąc wiedzę z ogólnodostępnych mediów, pozostawał w błędnym, lecz usprawiedliwionym przekonaniu, że podjęcie działalności nie koliduje już z pobieraniem świadczenia. Błąd ten nie wynikał z chęci wyłudzenia, lecz z zawiłości przepisów przejściowych. Cel świadczenia został natomiast zrealizowany. Skarżący w spornym okresie sprawował osobistą opiekę nad niepełnosprawną córką, a specyfika jego samozatrudnienia (elastyczność) na to pozwalała. Żądanie zwrotu świadczenia, które zostało przeznaczone na potrzeby niepełnosprawnego dziecka, jest w tym kontekście sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie wystąpiła przy tym szkoda po stronie Skarbu Państwa. Skoro bowiem według nowych przepisów i tak skarżącemu należało się świadczenie przy jednoczesnej pracy, to nakazywanie zwrotu teraz jest karaniem za brak formalizmu, a nie za brak uprawnień.W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.Postanowieniem z dnia 24 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 894/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji bądź postanowienia także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 czerwca 2024 r., nr [...], którą uznano za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad O. K. za okres od dnia 4 stycznia 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. oraz orzeczono o obowiązku zwrotu wyżej wymienionego świadczenia w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia spłaty należności.Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć będących przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 z późn. zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak przy tym wynika z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.Powodem uznania przez organy administracji, że skarżący pobrał nienależnie świadczenie było rozpoczęcie prowadzenia przez niego w dniu 4 stycznia 2024 r. działalności gospodarczej [...], co jest w sprawie okolicznością bezsporną. Tymczasem decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 lipca 2023 r., nr [...], na mocy której przyznano skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką O. K. na okres od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 30 czerwca 2025 r. została wydana na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., a więc na podstawie przepisów w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm.; dalej: "u.ś.w."). Zgodnie natomiast z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.Zgodnie z treścią obowiązującego wówczas art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu,2) opiekunowi faktycznemu dziecka,3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Jak przy tym wynika z art. 3 pkt 22 u.ś.r., przez pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.Mając na uwadze powyższe, pozostawanie w stanie zatrudnienia na podstawie którejkolwiek z ww. podstaw prawnych w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. uniemożliwiało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wynikający z powyższych przepisów (w okresie ich obowiązywania) warunek bierności zawodowej nie został w żaden sposób złagodzony, gdyż ustawodawca nie przyjął, że w określonym wymiarze czasu lub do określonego poziomu dochodu aktywność zawodowa nie stoi na przeszkodzie do uzyskania prawa do świadczenia.Art. 17 u.ś.r. został znowelizowany na podstawie art. 43 pkt 4 u.ś.w., przy czym zmiany weszły w życie od dnia 1 stycznia 2024 r. Analiza brzmienia przepisu art. 17 u.ś.r. – stanowiącego podstawę prawną decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne – obowiązującego przed i po ww. nowelizacji prowadzi do wniosku, że różnica w odniesieniu do matki lub ojca sprawującego opiekę nad niepełnoletnim dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji sprowadza się do korzystniejszego uregulowania zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w takim przypadku. Ustawodawca wprowadził możliwość łączenia pracy zawodowej z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego, co przed nowelizacją z było wykluczone.W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że osoby sprawujące opiekę nad dzieckiem w wieku do ukończenia 18 roku życia, które pobierają już świadczenie pielęgnacyjne przyznane im zgodnie z dotychczasowymi przepisami i które chciały po 31 grudnia 2023 r. otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. powinny złożyć nowy wniosek o to świadczenie z jednoczesnym oświadczeniem o rezygnacji z dotychczas otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Zdaniem sądów okoliczność ta powinna być jednak oceniona z uwzględnieniem przepisu art. 63 ust. 16 u.ś.w., zgodnie z którym organ właściwy w rozumieniu u.ś.r., w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu, informuje osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, o zmianach w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna. Zarówno bowiem przed, jak i po nowelizacji, art. 17 u.ś.r. nie zezwala na przyznawanie więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.).Jednakże w tym miejscu podkreślić należy, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt SK 18/22 (publ. OTK-A 2026/31) orzekł, że "art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".Co prawda wyrok ten nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, jednakże Sąd zgadza się ze stanowiskiem przedstawionym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 2443/24 (dotyczącym innego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23), że moment publicznego ogłoszenia wyroku zakresowego o charakterze negatoryjnym na sali rozpraw jest równoznaczny z chwilą uchylenia domniemania konstytucyjności kontrolowanego tym orzeczeniem przepisu. Z argumentacji przyjętej w tym wyroku wynika, że brak określonej w art. 190 ust. 2 Konstytucji promulgacji orzeczenia Trybunału nie powoduje, że orzeczenie to dla organów państwa może być uznane za nieistniejące. Jakkolwiek utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością. Już z momentem wejścia wyroku Trybunału do obrotu prawnego, w tym poprzez ogłoszenie go na rozprawie, następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. To powoduje, że organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne w okresie odroczenia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (odroczenia derogacji przepisu w wyroku Trybunału) bądź z uwagi na zasady intertemporalne, czy z uwagi na posiłkowanie się zasadą tempus regit actum (co jest charakterystyczne dla sądów administracyjnych), powinny uwzględniać fakt, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności (zob. także wyrok TK z 13 marca 2007 r. sygn. akt K 8/07).Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo Trybunału, podkreślił przy tym, że brak jest podstaw, aby twierdzić, że dopiero formalna promulgacja wyroku powoduje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przez Trybunał przepisu i dlatego wszystkie organy stosujące prawo powinny – w granicach swych kompetencji i umiejętności, z uwagi na brzmienie art. 7 i art. 8 Konstytucji RP – przeciwdziałać utrwalaniu niekonstytucyjnego stanu, nie zaś biernie oczekiwać na ostateczne usunięcie w formalny sposób z obrotu prawnego aktu, którego niekonstytucyjność już stwierdzono (por. też wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 marca 2026 r., sygn. akt I SA/Lu 53/26).Podkreślić trzeba, że wyrok z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt SK 18/22 wydany został w wyniku rozpoznania skargi konstytucyjnej – i jak wskazał sam Trybunał – dotyczył przepisu w nieobowiązującym aktualnie brzmieniu. Konsekwencją stwierdzenia niezgodności z Konstytucją przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jako warunku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być zatem jej utrata mocy obowiązującej. Orzeczenie o niezgodności z Konstytucją tej przesłanki ma natomiast znaczenie dla oceny legalności decyzji odmawiających przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wydanych na jej podstawie.W ocenie Sądu, konsekwentnie też powinien mieć znaczenie dla oceny zasadności żądania nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.Sąd zgadza się z Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w przywołanym wyżej wyroku opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym – na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 178 Konstytucji – w warunkach tej konkretnej sprawy należało odmówić zastosowania regulacji, której przymiot konstytucyjności został już obalony. Odmienne zapatrywanie godziłoby bowiem w zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji), a także zasady sprawiedliwości społecznej, rozumianej jako dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli. Przyjęcie przeciwnej tezy powodowałoby przy tym konieczność zastosowania w procesie stosowania prawa przepisu, któremu już de facto odmówiono waloru zgodności z ustawą zasadniczą.W tej sytuacji uzasadnione jest stwierdzenie, że ewentualna okoliczność braku ogłoszenia wyroku Trybunału w publikatorze urzędowym (Dzienniku Ustaw) nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że sąd administracyjny orzekający w konkretnej i indywidualnej sprawie, nie jest władny przyjąć, że także przed datą formalnego ogłoszenia wyroku przepisy pozbawione były waloru zgodności z ustawą zasadniczą. Sam zaś fakt braku takiego ogłoszenia przywołanego orzeczenia Trybunału na datę stosowania prawa przez tutejszy Sąd – jako obiektywnie niezależny od woli obywateli – nie może sanować przerzucania na nich negatywnych skutków takiego działania. Warto również ubocznie wspomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w przywołanym orzeczeniu, że treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie o sygn. C-448/23 pozostaje irrelewantna dla wyniku tej sprawy.W ślad za NSA podkreślić też należy, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. W istocie zatem jest to świadczenie, które ma zabezpieczyć egzystencję osób niepełnosprawnych, poprzez wspieranie tych, którzy się nimi opiekują. Zasada z art. 71 ust. 1 Konstytucji zyskuje tym bardziej na aktualności w odniesieniu do rodzin, w skład których wchodzą osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opieka nad nimi wymaga bowiem zwykle pełnego zaangażowania członka rodziny, podejmującego się tego zadania, polegającego tak na realizacji zwykłych czynności dnia codziennego (jak np. przygotowanie posiłków, czy utrzymanie porządku w miejscu zamieszkania), jak i nierzadko również angażujących czas i energię czynnościach stricte pielęgnacyjnych (od stałego czuwania nad osobą z niepełnosprawnością o charakterze intelektualnym, poprzez fizyczne wsparcie tych, z niepełnosprawnościami w zakresie narządu ruchu, podawania na czas odpowiednich leków, aż po wsparcie w czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej). Działania takie, stanowiące codzienność rodzin opiekujących się osobami niepełnosprawnymi – niezależnie od tego, czy dotyczą kwestii bytowych, zabiegów pielęgnacyjnych, czy też wykonywania bardziej skomplikowanych czynności opiekuńczych – pozwalają podopiecznemu na godne i bezpieczne funkcjonowanie w społeczeństwie, umacniając tym samym pozycję rodziny i pozwalając na jej trwanie. Tego typu postawa powinna być doceniana i dodatkowo premiowana przez Państwo, nie zaś wiązać się z dalszymi trudnościami rodziny choćby w uzyskaniu odpowiednich, należnych jej świadczeń. Ma to kluczowe znaczenie, szczególnie w przypadku, gdy jedynie w związku z konstrukcją danego przepisu prawa, ustawodawca formułuje ograniczenia normatywne, wsparcie takie w rzeczywistości wyłączające. Podkreślenia dalej wymaga, że sprawowanie opieki nad osobami, które w innej sytuacji nie mogłyby samodzielnie funkcjonować, stanowi zatem naturalne spoiwo więzi rodzinnych, odciążając jednocześnie władze publiczne od konieczności realizowania sformalizowanych form takiej pomocy. Poza tym, niezależnie od kompensacyjnej funkcji świadczenia pielęgnacyjnego, jego rzeczywistym beneficjentem jest rodzina, a w szczególności jej niepełnosprawny członek, któremu zasada określona w art. 71 Konstytucji powinna zapewnić jak najpełniejszą opiekę, a więc opiekę osoby najbliższej.Wszystko to prowadzi do wniosku, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy pobrana przez skarżącego w okresie wskazanym w kwestionowanej decyzji kwota świadczeń rodzinnych (z tytułu wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego) nie stanowi nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.Skoro w świetle przywołanego wyroku Trybunału w niniejszej sprawie odpadł (ex tunc) wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach, to ten fakt prawotwórczy należało mieć na uwadze. W konsekwencji, okoliczności faktyczne sprawy w zakresie rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej organy powinny interpretować na korzyść strony. Powyższe zaś prowadzi do wniosku, iż w niniejszej sprawie nie można było uznać,W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. i a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji.Jednocześnie Sąd w pkt. II sentencji umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Powyższy przepis jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), P.p.s.a. Komentarz, Wyd. 5, Warszawa 2017, t. do art. 145). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. P. Szustakiewicz. A. Skoczylas (red.), P.p.s.a. Komentarz, Warszawa 2016, t. do art. 145.). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie wobec stwierdzenia braku podstaw do uznania, iż kwota [...]zł wypłacona tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 4 stycznia 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. stanowi świadczenia nienależnie pobrane.O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Skarżąca była objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), jak również z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej 480 zł.. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Skarżąca była objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), jak również z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej 480 zł.