Wyrok - II SA/Gd 148/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - z dnia 17 czerwca 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2025 r. nr SKO Gd/4938/25 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE MUchylono zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2025 r. nr SKO Gd/4938/25 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE M
Data orzeczenia
17 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Przewodniczący
Diana Trzcińska
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję
UZASADNIENIE
M. M., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.M. M. 1 złożyła w dniu 29 września 2025 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na uprawnioną do alimentów córkę M. M. wskazując, że rodzina składa się z matki, córki oraz męża matki A. M..Wraz z wnioskiem M. M. 1 złożyła oświadczenie o dochodach, oświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego, wynoszącego 0,9778 hektara przeliczeniowego, a także oświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów od zobowiązanego Rafała Kalińskiego.Decyzją z 13 października 2025 r. Prezydent Miasta Gdyni przyznał M. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego do ukończenia 18 roku życia na okres od 1 października 2025 r. do 30 września 2026 r. Jednocześnie na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o funduszu alimentacyjnym, w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego wynoszącego 1.209 zł na osobę w rodzinie, zgodnie z art. 9 ust. 2a ww. ustawy, ustalił do wypłaty kwotę w wysokości 582,20 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2025 r. do 30 września 2026 r.W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że ustalił dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w wysokości 1.626,80 zł, na który złożyły się podzielone przez 12 miesięcy i 3 osoby: kwota dochodu z renty socjalnej, dochód z gospodarstwa rolnego, dochód uzyskany przez A. M. oraz kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Mając na względzie, że ww. kwota 1.626,80 zł przekracza kwotę 1.209 zł (z art. 9 ust. 2 ustawy) o 417,80 zł, organ orzekł o przyznaniu świadczenia w kwocie pomniejszonej o 417,80 zł, tj. 582,20 zł miesięcznie na okres od 1 października 2025 r. do 30 września 2026r.Odwołanie od ww. decyzji złożyła M. M., reprezentowana przez matkę M. M. 1 zarzucając, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił dochód rodziny za 2024 rok.Decyzją z 15 grudnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, w uzasadnieniu wskazując, że spełniona została negatywna przesłanka przekroczenia kryterium dochodowego wynoszącego 1.209 zł na osobę w rodzinie, w której występuje osoba uprawniona.Kolegium wskazało dalej, że dochód rodziny, stosownie do art. 2 pkt 5-5a ustawy, oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. Według ww. przepisów, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny - oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji, gdy jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych tj. art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), jako suma dochodu członków rodziny.Wniosek M. M. 1 o przyznanie ww. świadczenia dotyczy okresu świadczeniowego od 1 października 2025 r. do 30 września 2026 r. (art. 2 pkt 8 ustawy), dochód z roku 2024 r. jest dochodem bazowym, który może być korygowany poprzez zamiany w postaci "dochodu uzyskanego" i "dochodu utraconego" określonych odpowiednio w art. 5 ust. 4-4a i art. 3 pkt 24 oraz art. 5 ust. 3 i art. 3 pkt 23 u.ś.r.Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy art. 3 pkt 24 i art. 3 pkt 23 ustawy definiują okoliczności związane z uzyskaniem lub utratą dochodu, zaś art. 5 ust. 4-4a i art. 5 ust. 3 ustawy określają skutki powstania takich okoliczności, co do ustalenia dochodu porównywanego z kryterium dochodowym ustalonym w art. 9 ust. 2 ustawy. Analizując sprawę w kontekście dochodu uzyskanego i dochodu utraconego, należało też rozpatrzyć sytuację dochodową, po złożeniu przez stronę wniosku, w dniu załatwienia sprawy.Kolegium wskazało na określony przez organ pierwszej instancji dochód bazowy w roku kalendarzowym 2024 r. jako przeciętny dla 3-osobowej rodziny wynoszący 1.626,80 zł, na który składa się: 530,49 zł na osobę z renty socjalnej M. M.; 147,44 zł na osobę dochodu z gospodarstwa rolnego; 917,69 zł z dochodu uzyskanego przez A. M., 30,89 zł z kwoty otrzymanej na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dochód ten nie został przy tym skorygowany dochodem utraconym lub dochodem uzyskanym w okresie świadczeniowym.Odnosząc się do dochodu z renty socjalnej Kolegium wskazało, że z pisma ZUS z 1 marca 2024 r. wynika, iż renta uzyskiwana z tego tytułu została od 1 marca 2024 r. (jako świadczenie do wypłaty) dla M. M. 1 w kwocie 1.620,67 zł co oznacza, iż przez całe 12 miesięcy byłaby w kwocie 19.448,04 zł, ale od 1.01.2024 r. do 28 lutego 2024 r. była to kwota niższa. Zatem łącznie za 12 miesięcy 2024 roku wyniosła ona 19.097,66 zł. Oznacza to, że organ pierwszej instancji właściwie ustalił dochód z tego tytułu, a formularze w postaci PIT, na które powołuje się skarżąca to oświadczenia podatkowe; są to tylko deklaracje podatkowe zawierające stanowisko podatnika, które jest efektem jego samo obliczenia - zobowiązania podatkowego, które może być też korygowane.Nadto zdaniem Kolegium uzyskiwana ulga prorodzinna w rzeczywistości jest przychodem rodziny wymienionym w art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o czym stanowi art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r.Za chybiony uznało Kolegium zarzut odwołującej się odnośnie do zaliczenia do dochodu strony dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 5 ust. 8 u.ś.r. stanowi, iż do dochodu z tego tytułu wlicza się dochód z takiego gospodarstwa, które ma powierzchnię większą niż powierzchnia 1 ha przeliczeniowego. Jednak w świetle przepisów u.ś.r. art. 5 ust. 8 należy interpretować także w związku z art. 3 pkt 6 tej ustawy. Otóż przepis art. 3 ust. 6 u.ś.r. zawierający definicję gospodarstwa rolnego, przez co należy to gospodarstwo rozumieć w aspekcie przepisów o podatku rolnym. To oznacza, że dochód gospodarstwa rolnego niezależnie od tego czy gospodarstwo podatnika jest powierzchniowo określone jako 1 ha przeliczeniowy, czy 1 ha fizyczny - jest dochodem w rozumieniu ustawy. Na potwierdzenie tej interpretacji przytoczono wyrok NSA sygn. akt I OSK 129/23 z 27 stycznia 2025 r.Kolegium uwzględniło, że w aktach sprawy znajduje się decyzja o wymiarze podatku rolnego dla strony, Wójta Gminy R. z 31 stycznia 2024 r., z której wynika, że M. M. 1. posiada gospodarstwo rolne o pow. fiz. 1,3720 ha przeliczone jako 0,9778 ha przeliczeniowego.Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji właściwie ustalił dochód i świadczenie z funduszu alimentacyjnego.W skardze na ww. decyzję zarzucono, że organ wydający decyzję nieprawidłowo ustalił stan faktyczny dochodu rodziny, nie informując przy tym o potrzebie uzupełnienia braków, jeżeli takie występowały. Strona skarżąca podkreśliła, że jeżeli organ uznał za niewiarygodny PIT-11 jej męża, to powinien wezwać ją do uzupełnienia braków lub zweryfikować podane kwoty w Urzędzie Skarbowym, a nie tworzyć "własne kwoty". Nadto skarżąca podkreśliła, że zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 6 ustawy o pomoc społecznej do dochodu nie wlicza się dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Strona skarżąca wskazała, że Kolegium uwzględniło wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednak w ocenie strony skarżącej akty prawne wyższego rzędu mają pierwszeństwo przed aktem niższego rzędu.Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta.W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty okazały się zasadne.Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z 15 grudnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 15 października 2025 r., którą organ ten orzekł o wysokości przyznanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego.Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 438 ze zm., dalej także jako u.p.o.u.a.), która określa: zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych (art. 1 ust. 1).Jak stanowi art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osobą uprawnioną jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11).Świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1.209 zł, zwaloryzowanej zgodnie z ust. 2c-2f (art. 9 ust. 2, w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji). W przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (ust. 2a). W przypadku gdy wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej, ustalona zgodnie z ust. 2a, jest niższa niż 100 zł, świadczenie to nie przysługuje (ust. 2b).Ustalenie dochodu na osobę w rodzinie jest zatem kluczowe dla rozstrzygnięcia.Sposób obliczenia wysokości dochodu powinien wyraźnie wynikać z uzasadnienia decyzji oraz znajdować odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym sprawy. Jednocześnie każde źródło dochodu rodziny, po ustaleniu jej członków, powinno zostać ocenione przy uwzględnieniu definicji dochodu, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1208). Przepis art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. odsyła bowiem do definicji dochodu zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie stosownie do brzmienia art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy pamiętać o odliczeniu od dochodu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przebieg ustaleń powinien odnosić się również do ewentualnej utraty lub uzyskania dochodu przez członka rodziny, i korygować wysokość dochodu stosownie do regulacji art. 9 ust. 3-4b u.p.o.u.a.Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że M. M., w świetle definicji z art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a., jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 9 ust. 1 tej ustawy, do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazania bowiem wymaga, że wyrokiem z 12 marca 2025 r. Sąd Rejonowy w Gdyni III Wydział Rodzinny i Nieletnich ustalone wyrokiem z 4 marca 2015 r. alimenty w kwocie 500 zł podwyższył do kwoty 1.500 zł. Nadto w zaświadczeniu z 4 września 2025 r. Komornik zaświadczył, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja okazała się bezskuteczna.W rozpoznawanej sprawie wątpliwości budzi jednak ustalenie przez organy dochodu rodziny. W skład rodziny wchodzą skarżąca M. M., a także jej matka M. M.1 oraz mąż matki. Przedmiotem sporu pozostaje uwzględnienie przez organy dochodu z gospodarstwa rolnego posiadanego przez M. M.1, a także wysokość dochodów osiągniętych przez męża M. M.1.Z akt postępowania wynika, że M.M.1 posiada gospodarstwo o fizycznej powierzchni 1,3720 ha, jednak jego powierzchnia przeliczeniowa wynosi 0,9778 ha (decyzja w sprawie wymiaru podatku rolnego, k. 8 akt).Zgodnie z art. 3 lit. c tiret 23 u.ś.r. dochód obejmuje także dochody uzyskanie z gospodarstwa rolnego. Ilekroć mowa o gospodarstwie rolnym oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 u.ś.r.). Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t. j. Dz.U. z 2025 r., poz.1344), za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 8 u.ś.r., w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1176 ze zm.).Mając na uwadze powyższe, posiadanie przez członka rodziny gruntów rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha fizyczny lub przeliczeniowy oznacza jednocześnie, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego, co również obliguje organ do zastosowania art. 5 ust. 8 u.ś.r. Z uwagi zatem na odesłanie zawarte w art. 3 pkt 6 u.ś.r. - przy ocenie, czy wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.ś.r. wystarczające jest stwierdzenie, że grunty rolne mają powierzchnię przekraczającą 1 ha (lub 1 ha przeliczeniowego), co przesądza o uznaniu tego areału za gospodarstwo rolne w rozumieniu ustawy o podatku rolnym, a tym samym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.Skoro skarżąca niewątpliwie posiada gospodarstwo rolne o fizycznej powierzchni 1,3720 ha, a więc organy obliczając dochód na osobę w rodzinie, uprawnione i zobowiązane są do uwzględnienia w nim dochodu z tego gospodarstwa rolnego. W tym zakresie zatem argumentacja skargi nie jest zasadna.Odnośnie jednak do obliczenia dochodu rodziny z innych tytułów wskazania wymaga, że z przedłożonego formularza PIT 11A (k.12 akt organu pierwszej instancji) wynika, że w 2024 roku matka skarżącej osiągnęła przychód (dochód) z tytułu emerytury – renty oraz inne krajowe świadczenia, o których mowa w art. 34 ust. 7 ustawy [z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1128)] w wysokości 24.548,40 zł. Z formularza PIT11 (k.18) wynika natomiast, że mąż matki osiągnął w 2024 r. przychód w wysokości 13.488,00, co przekłada się na dochód 11 094,12 zł z tytułu "należności z tytułu umowy zlecenia, o której mowa w art. 13 pkt 8 ustawy (...)".Skarżący jednak przedłożyli zeznanie PIT-37 za 2024 rok (zeznanie wspólne małżonków), które nie odzwierciedla ww. okoliczności (k. 34 akt organu pierwszej instancji). Z załączonego formularza wynika, że matka M. M. rozlicza się wspólnie ze swoim mężem. Co istotne w części dotyczącej jej dochodów (część E. formularza), mimo osiągniętych dochodów, nie wskazano żadnych dochodów (suma dochodów wynosi 0), natomiast w części dotyczącej dochodów męża, poza kwotą wynikającą z wystawionego mu PIT11, wpisano także kwotę tożsamą z kwotą wynikającą z PIT 11A, wystawionego dla żony. Wartościom z zeznania PIT-37 odpowiadają informacje z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów, z których wynika, że M. M.1 osiągnęła dochód 0 (karta 50 akt pierwszej instancji), natomiast jej mąż osiągnął dochód 35.642,52 zł (k. 42).W toku prowadzonego postępowania organy nie podjęły się jednak wyjaśnienia ww. niezgodności, zaliczając kwotę 24.548,40 zł odrębnie zarówno do dochodów żony jak i do dochodów męża. Co więcej, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że do dochodów rodziny zaliczono "kwotę dochodu uzyskanego przez Panią M. M. z renty socjalnej w wysokości 19.097,66 zł (...)". M. M. to tymczasem skarżąca, będąca córką M. M.1. Z powyższego wynika, co wymaga weryfikacji, że prawdopodobnie dwukrotnie wliczono do dochodu rodziny dochód z renty – raz jako dochód męża skarżącej, a drugi raz – jako dochód przypisany "M. M.1". W świetle tych rozważań należy stwierdzić, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia organów administracji naruszają zasadę prawdy obiektywnej w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie doszło niewątpliwie do naruszenia zasad procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Biorąc pod uwagę charakter uchybień, sprowadzający się w zasadzie do konieczności weryfikacji źródeł dochodów i obliczeń matematycznych z tym związanych, Sąd uznał, że wystarczające jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w ramach art. 136 k.p.a. przez organ II instancji. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej jako p.p.s.a.), orzekł jak w sentencji, o uchyleniu zaskarżonej decyzji.Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, dokona wyczerpujących ustaleń w kwestii dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie oraz źródeł tych dochodów. Dokona też weryfikacji wspólnych dochodów matki skarżącej i jej męża z perspektywy wynikającego z ustawy kryterium dochodowego.. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, dokona wyczerpujących ustaleń w kwestii dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie oraz źródeł tych dochodów. Dokona też weryfikacji wspólnych dochodów matki skarżącej i jej męża z perspektywy wynikającego z ustawy kryterium dochodowego.