Wyrok - II SA/Go 240/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. - z dnia 18 czerwca 2026
Teza
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...]r., Nr XXI/106/05 w sprawie uchwalenia statutu jednostki pomocniczej Gminy [...] – sołectwa [...] stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w częścStwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...]r., Nr XXI/106/05 w sprawie uchwalenia statutu jednostki pomocniczej Gminy [...] – sołectwa [...] stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w częśc
Data orzeczenia
18 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Przewodniczący
Jacek Jaśkiewicz
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części
UZASADNIENIE
Rada Gminy [...], powołując się na art. 35 ust. 1 i 3 oraz art. 40 ust. 2pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U.z 2001 r., nr 142, poz. 1591 ze zm.; dalej jako u.s.g.), podjęła w dniu [...] lutego2005 r. uchwałę Nr XXI/106/05, w sprawie uchwalenia statutu jednostki pomocniczej Gminy [...] - sołectwa [...].Prokurator Okręgowy w [...] (dalej jako skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą uchwałę, zaskarżając ją w części dotyczącej: § 5, § 8 ust. 1 pkt 3, § 8 ust. 2, § 30,§ 31 w zakresie zwrotu: "w szczególności", § 31 ust. 1 pkt 3, w zakresie zwrotów:"i rady sołeckiej", § 31 ust. 1 pkt 5 oraz § 33.Zaskarżonej uchwale skarżący zarzucił istotne naruszenie art. 7, art. 94 Konstytucji RP oraz art. 11 b ust. 1, art 35 ust. 1 i 3 pkt 2, 3 i 4, art. 36 ust. 1 i 2, art 40 ust 1 u.s.g. przez:- przyznanie w § 5 sołectwu zdolności sądowej, podczas gdy zgodniez ogólnie obowiązującymi przepisami jednostka pomocnicza zdolności takiej nie posiada, zaś w sprawach sądowych stroną postępowania może być wyłącznie gmina;- przyjęcie w § 8 ust. 1 pkt 3 statutu, że rada sołecka jest organem sołectwa;- przyjęcie w § 8 ust 2 statutu, że zebranie wiejskie może powoływać także inne stałe lub doraźne organy samorządowe sołectwa na przykład komisje, określając zakres ich działania;- przyjęcie w § 30 statutu, że zadania określone w § 26, który normuje problematykę odwołania sołtysa i członków rady sołeckiej przed upływem kadencji, zebranie wiejskie realizuje w sposób wymieniony w dalszej części tego przepisu;- przyjęcie w § 30 statutu zwrotu "w szczególności", w zakresie w jakim przepis ten określa formy realizacji przez zebranie wiejskie zadań sołectwa;- przyjęcie w § 31 statutu zwrotu "w szczególności", dla określenia zakresu działania sołtysa jako organu wykonawczego;- nałożenie w § 31 ust 1 pkt 3 statutu na organ wykonawczy sołectwa, jakim jest sołtys, obowiązku zwoływania posiedzeń rady sołeckiej oraz przewodniczenia radzie sołeckiej;- nałożenie w § 31 ust 1 pkt 5 statutu na organ wykonawczy sołectwa, jakim jest sołtys, obowiązku występowania przed sądami z tytułu działań sołectwaz zakresu jego zdolności sądowej oraz uprawnienia do wnoszenia skargi reprezentowania z tego tytułu sołectwa przed Naczelnym Sadem Administracyjnym;- określenie w § 33 statutu zadań rady sołeckiej.Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części dotyczącej: § 5, § 8 ust. 1 pkt 3, § 8 ust. 2, § 30, § 31 w zakresie zwrotu: "w szczególności", § 31 ust. 1 pkt 3 w zakresie zwrotów: "i rady sołeckiej", § 31 ust. 1 pkt 5 oraz § 33.Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej odrzucenie bądź o jej oddalenie skargi w całości. W ocenie organu nie ziściły się przestanki do wystąpienia przez skarżącego ze skargą w niniejszej sprawie, a co najmniej jest ona przedwczesna.Z art. 70 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.) wynika, że "jeżeli uchwała lub zarządzenie organu samorządu terytorialnego albo rozporządzenie wojewody są niezgodne z prawem, prokurator zwraca się do organu, który je wydał, o ich zmianę lub uchylenie albo kieruje wniosek o ich uchylenie do właściwego organu nadzoru (...)".Tymczasem skarżący zaniechał wystąpienia do Rady Gminy [...] z wnioskiem, o którym mowa w powyższym przepisie, co czyni skargę co najmniej przedwczesną, wobec braku wyczerpania trybu wskazanego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie. Organ zwrócił również uwagę na wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia skargi, bowiem prokurator wskazał, że "decydujące znaczenie dla oceny legalności uchwały ma stan prawny, obowiązujący w dacie jej podjęcia, w tym przypadku chodzi zatem o stan prawny obowiązujący na dzień 29 czerwca 2012 r." Tymczasem zaskarżona uchwała pochodzi z dnia 28 lutego 2005 r. nie zaś 29 czerwca 2012 r. Wskazana rozbieżność podważa miarodajność prowadzonego przez prokuratora wywodu dotyczącego właściwego stanu prawnego i rzutuje na rzetelność formułowanych zarzutów. W dalszej kolejności organ wyjaśnił, że nie kwestionuje co do zasady, że sołectwo jako jednostka pomocnicza gminy nie posiada osobowości prawnej. Niemniej, przy ocenie legalności uchwały miarodajny jest stan prawny z daty jej podjęcia, tj. z dnia 28 lutego 2005 r. W dacie podjęcia zaskarżonej uchwały praktyka tworzenia statutów sołectw zawierających regulacje o reprezentacji sołectwa na zewnątrz była powszechna i nie budząca sprzeciwu organów nadzoru. Stosowne zapisy w statutach sołectw były standardem prawodawstwa lokalnego w tamtym okresie i nie były przez lata kwestionowane. Zawarte w statucie postanowienie, odczytywane w systemowym kontekście całej regulacji oraz przy uwzględnieniu domniemania zgodności z prawem aktów prawa miejscowego, nie musi być interpretowane jako przyznanie sołectwu pełnej zdolności sądowej sensu stricto, lecz jako określenie zasad reprezentowania interesów sołectwa w określonych sytuacjach przez jego sołtysa z zachowaniem ogólnych reguł wynikających z u.s.g.Dalej organ wywodził, że art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. wyraźnie wskazuje, że statut powinien określać "zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej", zaś art. 35 ust. 3 pkt 3 u.s.g. nakazuje określić "organizację i zadania organów jednostki pomocniczej". Rada Gminy [...] uchwalając statut w 2005 r. miała szeroki zakres swobody kształtowania ustroju sołectwa. Statut jako akt o charakterze i ustrojowym nie może być traktowany z tą samą surowością co "klasyczne" akty wykonawcze. Rada sołecka, jak wskazuje sam ustawodawca, jest podmiotem obligatoryjnie wchodzącym w skład struktury sołectwa (art. 36 ust. 1 u.s.g.), zatem umieszczenie jej w statucie w grupie podmiotów organizacyjnych sołectwa nie musiało być oceniane jako "istotne" naruszenie prawa w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g., zwłaszcza na gruncie stanu prawnego i doktrynalnego z 2005 r. Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi organ wskazał, że kwestionowany § 8 ust. 2 nie prowadzi do przekazania kompetencji zastrzeżonych dla organów sołectwa na inny podmiot - dotyczy jedynie możliwości powoływania pomocniczych form organizacyjnych (jak np. komisje do przeprowadzania wyborów), co odpowiada istocie samorządności lokalnej. Uprawnienie zebrania wiejskiego do powoływania komisji pomocniczych stanowi naturalne urzeczywistnienie zasady samorządności wspólnoty mieszkańców, a jego zamieszczenie w statucie nie przesądza o przekroczeniu upoważnienia ustawowego. Organ podkreślił, że stwierdzenie nieważności przepisów aktów prawa miejscowego nie może być stosowane w sposób automatyczny. W świetle art. 91 ust. 1 u.s.g. przesłanką stwierdzenia nieważności jest istotna sprzeczność z prawem. Nie każde uchybienie techniczno-legislacyjne czy redakcyjne, którego skutki praktyczne są minimalne lub żadne przez ponad dwie dekady, uzasadnia tak drastyczny środek jak stwierdzenie nieważności z mocą wsteczną. Odnośnie zarzutu dotyczącego posłużenia się w zaskarżonej uchwale zwrotem "w szczególności" przy określaniu zadań organów sołectwa, w ocenie organu argumentacja skargi jest błędna, gdyż sam ustawodawca w art. 35 ust. 3 u.s.g. posłużył się zwrotem "statut jednostki pomocniczej określa w szczególności", otwierając tym samym katalog dopuszczalnych regulacji statutowych. Skoro przepis kompetencyjny sam kreuje nieenumeratywny wzorzec zawartości statutu, użycie analogicznej techniki legislacyjnej w samym akcie prawa miejscowego nie może być kwalifikowane jako przekroczenie granic upoważnienia czy naruszenie podstawowych kanonów techniki prawodawczej. Odnośnie kwestionowanego obowiązku sołtysa dotyczącego zwoływania posiedzeń rady soleckiej oraz przewodniczenia jej obradom organ zwrócił uwagę, że rolą sołtysa jest realizacja zadań sołectwa przy wsparciu rady sołeckiej. Przewodniczenie posiedzeniom rady sołeckiej przez sołtysa - zwłaszcza na gruncie regulacji z 2005 r. - można interpretować nie jako niedopuszczalne zacieranie granicy między organami, lecz jako wyraz praktycznego modelu współpracy, wynikającego z istoty wzajemnych relacji między organem wykonawczym sołectwa, a wspierającą go radą sołecką. W praktyce posiedzenia rady sołeckiej zazwyczaj zwołuje sołtys z własnej inicjatywy lub na wniosek członków rady. Opisany mechanizm funkcjonowania rady sołeckiej był i jest w praktyce powszechnie stosowany, co potwierdza, że kwestionowany zapis oddaje rzeczywisty model działania organów sołectwa. Odnośnie przepisu § 33, w którym określono zadania rady sołeckiej jako organu sołectwa, organ podniósł, że zdolność rady gminy do statutowego ukształtowania zadań rady sołeckiej wynika wprost z art. 35 u.s.g. Pozostałe kwestie wskazujące zadania i kompetencje rady soleckiej określa rada gminy w statucie sołectwa. Rada sołecka, choć nie jest odrębnym organem sołectwa w ścisłym znaczeniu, to jest podmiotem istotnym dla funkcjonowania sołectwa, obligatoryjnie wybieranym razem z sołtysem przez mieszkańców. Jej ujęcie w statucie wraz z opisem zadań służy transparentności i porządkuje zasady działania sołectwa, co stanowi realizację, a nie przekroczenie upoważnienia ustawowego.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego, stosownie do art. 3 § 1 i § 2 pkt 5i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej jako p.p.s.a.).Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.W myśl art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt,o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktuw całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W myśl natomiast art. 91 ust. 4 u.s.g.w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. W związku z tym tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności aktu (np. uchwały) organu gminy. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, ST 2001 r., z. 1-2, s. 101-102).W pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosku organu o odrzucenie skargi z powołaniem się na art. 70 ustawy Prawo o prokuraturze. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli uchwała lub zarządzenie organu samorządu terytorialnego albo rozporządzenie wojewody są niezgodne z prawem, prokurator zwraca się do organu, który je wydał, o ich zmianę lub uchylenie albo kieruje wniosek o ich uchylenie do właściwego organu nadzoru; w przypadku uchwały lub zarządzenia organu samorządu terytorialnego prokurator może także wystąpić o stwierdzenie ich nieważności do sądu administracyjnego.Sądowi znane są poglądy zawarte w niektórych prawomocnych wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych (np. w wyroku WSA w Białymstokuz 29 marca 2023 r., I SA/Bk 79/23; wyroku WSA w Szczecinie z 28 lipca 2021 r.,II SA/Sz 658/21; wyroku WSA w Białymstoku z 10 listopada 2021 r., I SA/Bk 464/21), zgodnie z którymi art. 70 ustawy Prawa o prokuraturze nakazuje prokuratorowi skorzystanie z pierwszej kolejności z prawa do wystąpienia do organu, który wydał taki akt z wnioskiem o jego uchylenie lub zmianę bądź też z wnioskiem o jego uchylenie do właściwego organu nadzoru, co ma wynikać ze sformułowania "prokurator zawraca się", który to zwrot nie pozostawia dowolności w działaniu prokuratora. Dopiero w przypadku, gdy tak zastosowane środki nie usuną stanu niezgodności z prawem, prokurator powinien wnieść skargę do sądu administracyjnego, co ma wynikać z użytego w art. 70 ustawy Prawo o prokuraturze zwrotu "prokurator może także wystąpić o stwierdzenie ich nieważności do sądu administracyjnego".Sąd powyższego poglądu nie podziela, uznając, że tryby wnoszenia środków ochrony praworządności zawarte w art. 70 ustawy Prawa o prokuraturze i art. 50 § 1 p.p.s.a. nie pozostają względem siebie w stosunku zależności. To do prokuratora zależy wybór skorzystania ze środka zaskarżenia w postaci skargi wnoszonej do sądu administracyjnego lub też prawa do zwrócenia się do tego organu, który wydał dany akt o jego zmianę lub uchylenie, bądź też zwrócenie się do organu nadzoruo uchylenie danego aktu. Podstawową przesłanką, jaką powinien kierować się w tym zakresie prokurator, jest zapewnienie w jak największym zakresie ochrony praworządności lub praw człowieka i obywatela.Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest także prokurator, którego legitymacja nie jest ograniczona przesłankami materialnoprawnymi, a jej jedyną podstawą jest ochrona obiektywnego porządku prawnego (por. A. Kabat, art. 50 teza nr 10, (w:) P.p.s.a. Komentarz, B. Dauter,A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. II, LEX/el. 2021; wyrok NSA z 3 grudnia 2019 r., III OSK 2445/19; wyrok NSA z 27 września 2016 r., Il OSK 3179/14). Potwierdza to także art. 8 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym prokurator może wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według jego oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela i poprzez wniesienie takiego środka zaskarżenia prokuratorowi przysługują prawa strony. Powołany przepis także nie zastrzega, aby prawo do wniesienia przez prokuratora skargi miało być poprzedzone zwróceniem się do organu o uchylenie lub zmianę we własnym zakresie danego aktu lub wnioskiem do organu nadzoru o podjęcie czynności nadzorczych (por. wyroki NSA: z 25 marca 2025 r., III OSK 1463/24 i z 10 września 2024 r., III OSK 387/21).Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej uchwały wskazać należy, że podstawę prawną jej podjęcia stanowiły przepisy art. 35 ust. 1 i 3 u.s.g. Zgodnie z art. 35 ust. 1 tej ustawy organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. W świetle natomiast art. 35 ust. 3 u.s.g. statut jednostki pomocniczej określa w szczególności: 1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej; 2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej; 3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej; 4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji; 5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.W ocenie Sądu trafnie skarżący zakwestionował przepis § 5 statutu, w którym stwierdzono, że sołectwo posiada zdolność sądową, przez którą należy rozumieć zdolność występowania przed sądami jako strona postępowania.W myśl art. 2 u.s.g. gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (ust. 1). Gmina posiada osobowość prawną (ust. 2). Samodzielność gminy podlega ochronie sądowej (ust. 3). Z przytoczonego przepisu wynika, że z woli ustawodawcy jednostki pomocnicze, w tym sołectwa, wykonują zadania gminy im powierzone i działają w ramach podmiotowości prawnej gminy, zarządzają i korzystają z mienia komunalnego oraz rozporządzają dochodami z tego źródła w zakresie określonym w statucie. Wykonują władztwo zależne od gminy,a nie samodzielne. Jednostka pomocnicza nie ma odrębnej od gminy podmiotowości prawnej. Nie może być odrębnym podmiotem prawa, a jej występowanie w obrocie prawnym będzie mieć miejsce tylko w ramach gminy jako osoby prawnej. Samodzielnie - we własnym imieniu i we własnym interesie, jednostki pomocnicze nie mogą zatem skutecznie inicjować wszczęcia postępowania administracyjnego i nie mogą uczestniczyć w postępowaniu na prawach strony tego postępowania (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2003 r., IV SA/2841/01 oraz wyroki WSA w Krakowiez 11 maja 2004 r., III SA/Kr 612004, z 22 października 2025 r., ll SA/Kr 528/25).Tożsame stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny uznając, że jednostka pomocnicza gminy nie ma osobowości prawnej (pot. wyrok TK z 7 grudnia 2005 r., k.p. 3/2005, OTK ZU 2005, nr 11 A, poz. 131). U.s.g. nie zawiera przepisów przyznających jednostce pomocniczej zdolność sądową, dlatego należy w pełni podzielić stanowisko tych przedstawicieli doktryny, którzy uznają, że jednostki pomocnicze gminy nie mają zdolności procesowej, nie mogą więc być stronami czy uczestnikami w postępowaniu cywilnym, a jedynym ich procesowym uprawnieniem może być dokonywanie czynności procesowych za gminę, która jako osoba prawna ma zdolność sądową. Same jednostki pomocnicze takiej zdolności nie posiadają. Takie organy jednostki pomocniczej jak sołtys czy przewodniczący zarządu osiedla, dzielnicy, mogą dokonywać czynności procesowych wyłącznie w ramach pełnomocnictw udzielonych przez organ wykonawczy gminy (por. P. Chmielnicki (red.), U.s.g. Komentarz, LexisNexis 2013, t. 1 do art. 5).Powyższą argumentację należy odnieść w pełni do regulacji zawartej w § 31 ust. 1 pkt 5 statutu, w którym nałożono na sołtysa obowiązek występowania przed sądami z tytułu działań sołectwa z zakresu jego zdolności sądowej oraz uprawnienia do wnoszenia skarg i reprezentowania z tego tytułu sołectwa przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Jak wyżej zauważono sołectwo nie jest odrębnym od gminy podmiotem w obrocie prawnym, w konsekwencji statut nie może nakładać na sołtysa obowiązek reprezentowania sołectwa przed organami administracji oraz sądami.Trafnie skarżący zakwestionował zawarte w § 30 oraz w § 31 ust. 1 sformułowania "w szczególności" określającego sposób realizacji zadań zebrania wiejskiego (§ 30) oraz zadania sołtysa (§ 31 ust. 1). W powołanym art. 35 ust. 3 u.s.g. ustawodawca używa wspomnianego powyżej zwrotu, co oznacza, że poza wskazanymi obligatoryjnymi regulacjami, statut jednostki pomocniczej gminy, jakim jest sołectwo, może zawierać regulacje dodatkowe. Jednakże z powyższego nie można wywieść uprawnienia gminy do określenia kompetencji sołectwa, jak również zadań organów sołectwa i sposobów ich realizacji w formie katalogu otwartego. Zadania sołectwa oraz sposób ich realizacji, w tym również zadania organów sołectwa, powinny zostać uregulowane w statucie w sposób wyczerpujący, w formie zamkniętego katalogu zadań i form działania sołectwa oraz jego organów. Wynika to wprost z przywołanego wyżej art. 35 ust. 3 pkt 3 i 4 u.s.g., w którym ustawodawca wyraźnie wskazał na konieczność uregulowania w statucie kwestii związanych z zakresem zadań przekazywanych jednostce pomocniczej oraz z organizacją i zadaniami organów sołectwa.Przyjęcie odmiennego stanowiska umożliwiłoby przekazywanie organom sołectwa zadań i sposobów ich realizacji w trybie pozastatutowym, zarówno przez radę gminy, jak i przez organ wykonawczy gminy, a taki porządek ustrojowy sołectwa byłby sprzeczny z upoważnieniem ustawowym zawartym w art. 35 ust. 3 pkt 3 i 4 u.s.g. (por. wyrok NSA z 21 grudnia 2021 r., III OSK 4037/21, wyrok NSAz 15 czerwca 2021 r., III OSK 3778/21, wyrok WSA w Krakowie z 5 kwietnia 2018 r., III SA/Kr 1451/17; wyrok WSA w Łodzi z 20 marca 2019 r., III SA/Łd 27/19, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 10 marca 2021 r., II SA/Go 120/21, P. Chmielnicki (red.), U.s.g. Komentarz, WKP 2022, t. 3 akapit 3 i t. 4 akapit 2 do art. 35).Analiza § 30 statutu dowiodła ponadto, że przez zawarcie w pkt 3 lit. d tego przepisu określenia o treści "innych" stanowi on podstawę do rozszerzenia sposobu realizacji zadań zebrania wiejskiego. W rezultacie przez użycie zwrotu"w szczególności" oraz zwrotu "innych" - § 30 statutu w sposób otwarty określa sposób działania zebrania wiejskiego przy realizacji jego zadań. Ponadto błędne było odesłanie do zadań określonych w § 26, zamiast prawidłowo do § 29. Z tego względu - zdaniem Sądu - § 30 w całości wymagał wyeliminowania z obrotu prawnego.Zasadne jest również stanowisko skargi odnośnie regulacji zawartej w § 8 ust. 2 statutu, stanowiącej, że zebranie wiejskie może powoływać także inne stałe lub doraźne organy samorządowe sołectwa na przykład komisje, określając zakres ich działania. Regulacja ta stanowi bowiem istotne naruszenie przepisów prawa, bowiem art. 35 ust. 3 pkt 4 u.s.g. w sposób jednoznaczny stanowi o obowiązku uregulowaniaw statucie sołectwa zakresu zadań przekazywanych jednostce pomocniczej przez gminę oraz sposobu ich realizacji przez tę jednostkę. Przepis ten nie pozostawia jednostce pomocniczej swobody w zakresie tworzenia kolejnych ogniw, na które cedowane będą niektóre nałożone w statucie obowiązki. Rada gminy, ustalając organizację i zakres działania sołectwa odrębnym statutem, musi czynić to w sposób niezmieniający reguł wynikających z bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy. Naruszeniem tej zasady jest przeniesienie w statucie sołectwa istotnej części uchwałodawczych i wykonawczych kompetencji właściwych jego organów na inny podmiot usytuowany prawnie poza strukturą tych organów. Zakaz takiej regulacji wynika z art. 36 ust. 1 u.s.g., którego redakcja nie pozostawia żadnego "luzu decyzyjnego", który umożliwiałby radzie gminy odmiennie kształtować organy sołectwa i ich kompetencje (por. wyrok WSA w Krakowie z 23 lipca 2025 r., III SA/Kr 2279/24, wyrok WSA w Opolu z 13 lutego 2007 r., II SA/Op 716/06).Kolejny zarzut skarżący sformułował wobec § 8 ust. 1 pkt 3 statutu, zgodnie z którym organem sołectwa jest rada sołecka jako organ wspierającym sołtysa. Jak wyżej wskazano organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie,a wykonawczym - sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. W związkuz tym rada sołecka nie pełni w jednostce pomocniczej roli żadnego organu. Nie posiada ona własnych kompetencji. Pełni funkcje o charakterze doradczymi opiniodawczym. Jest utworzona w celu wspomagania sołtysa w realizacji jego zadań. W statucie sołectwa określić należało organizację i zadania organów jednostki pomocniczej (art. 35 ust. 3 pkt 3 u.s.g.). Z uwagi na brak samoistnych kompetencji rady sołeckiej określenie ich w § 33 statutu uznać należało za nieprawidłowe, jako pozostające w oczywistej sprzeczności z u.s.g, i to nawet w sytuacji, gdy mieściły się one w pojęciu "wspomaganie sołtysa" (por. wyroki NSA z 30 lipca 2024 r., III OSK 433/23, III OSK 657/23, M. Stych, Status prawny rady sołeckiej w przeprowadzonych badaniach własnych, "Przegląd Prawa Publicznego" 2014, nr 6, s. 91-99).Jeśli chodzi o zakwestionowany przez skarżącego § 31 ust. 1 pkt 3 statutu to stanowi on, że do zadań sołtysa należy zwoływanie zebrań wiejskich i rady sołeckiej oraz im przewodniczenie Odnosząc się do tej regulacji wskazać należy, że literalne brzmienie art. 36 ust. 1 u.s.g. wskazuje na odrębny byt podmiotu, jakim jest rada sołecka, w stosunku do organu wykonawczego (sołtysa). Nie jest zatem możliwe łączenie funkcji sołtysa z przewodniczeniem radzie sołeckiej. Skoro funkcja przewodniczącego rady sołeckiej nie została ustawowo przewidziana dla sołtysa, to lokalny prawodawca nie może takiej funkcji określić w akcie prawa miejscowego, jakim jest statut. Organ uchwałodawczy nie ma swobody w kształtowaniu struktury organów sołectwa. Nie jest dopuszczalna wykładnia przyjmująca, że nie narusza prawa regulacja, że przewodniczącym rady sołeckiej jest sołtys, gdyż żaden przepis prawa nie zakazuje łączenia tego typu funkcji. Trzeba mieć na względzie, że z konstytucyjnej zasady legalności, jak również zasady państwa prawa wynika, iżw przypadku, gdy normy prawne nie przewidują wyraźnie kompetencji organu państwowego, kompetencji tej nie wolno domniemywać i w oparciu o inną rodzajowo kompetencję przypisywać ustawodawcy zamiaru, którego nie wyraził (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 10 maja 1994 r., W 7/94, OTK ZU 1994, poz. 23). Normy kompetencyjne powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii (por. wyrok NSA z 20 lutego 2019 r.,II OSK 1017/17, wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2023 r., IlI OSK 3127/21). Jednocześnie należy wskazać, że to do zadań przewodniczącego organu należy zwoływaniei prowadzenie posiedzeń tego organu, jak również kierowanie jego pracą. Nie jest dopuszczalne, aby osoba, która nie jest przewodniczącym tego organu kierowała jego pracą (por. wyroki NSA z dnia 30 lipca 2024 r., III OSK 954/23, III OSK 55/23).Mając na uwadze powyższe, Sąd uznając, że wskazane naruszenia prawa miały charakter istotny, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 5, § 8 ust. 1 pkt 3, § 8 ust. 2, § 30, § 31 ust. 1 w zakresie zwrotu "w szczególności", § 31 ust. 1 pkt 3 w zakresie zwrotu "i rady sołeckiej", § 31 ust. 1 pkt 5, § 33.., orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 5, § 8 ust. 1 pkt 3, § 8 ust. 2, § 30, § 31 ust. 1 w zakresie zwrotu "w szczególności", § 31 ust. 1 pkt 3 w zakresie zwrotu "i rady sołeckiej", § 31 ust. 1 pkt 5, § 33.