Zarządzenie z 25 maja 2026, sygn. VII GC 882/25

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego Katowice - Wschód w Katowicach

z dnia 11 maja 2026 r., sygn. akt VII GC 882/25

W dniu 6 października 2025 r. powódka (...) S.A. w I. wniosła do tut. Sądu pozew o zapłatę domagając się zasądzenia od pozwanego A. V. kwoty 6.637,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: a) 292,61 zł od dnia 13 lutego 2025 r. do dnia zapłaty, b) 255,51 zł od dnia 13 lutego 2025 r. do dnia zapłaty, c) 794,24 zł od dnia 13 lutego 2025 r. do dnia zapłaty, d) 333,58 zł od dnia 13 lutego 2025 r. do dnia zapłaty, e) 4.961,27 zł od dnia 14 lutego 2025 r. do dnia zapłaty. Ponadto wniosła o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, że strony zawarły umowy na dostawę materiałów ściernych. W ramach tych umów strony przeprowadzały aukcje spotowe, na podstawie których pozwany zobowiązywał się do dostarczenia materiałów ściernych. Zamówienia odbywały się przez portal dostawcy obsługiwany przez (...) S.A. Z uwagi na to, że pozwany nieterminowo realizował dostawy, powódka naliczyła kary umowne na podstawie § 6 ust. 1 pkt 1 lit. c (...) lub § 8 ust. 1 pkt 1 lit. c załącznika nr 3 do umowy. Dochodzona pozwem kwota wynika z wystawionych przez powódkę not księgowych tytułem naliczonych kar umownych.

W dniu 15 października 2025 r. wydany został nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, którym to nakazem uwzględniono roszczenie powódki w całości.

Sprzeciw od ww. nakazu wniósł pozwany A. V. wnosząc o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia, zarzut miarkowania kary umownej, wskazał, że powódka nie wykazała roszczenia co do zasady i wysokości, załączone przez powódkę dokumenty są nieczytelne, załączone do pozwu (...) nie obowiązywały w dacie zawierania umów. Nadto pozwany wskazał, iż nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia, gdyż były one spowodowane problemami z dostawcami materiałów produkcyjnych oraz podniósł zarzut naruszenia art. 5 k.c. W dalszym piśmie procesowym pozwany podniósł, iż naliczone kary umowne w zasadzie pokrywają się z jego zyskiem wynikającym z umowy, gdyż pozwany przystępując do przetargów narzuca bardzo małą marżę. Pozwany wskazał nadto, iż powódka nie dołączyła do pozwu jednej z umów, na które się powołuje, umowa zawarta między stronami narusza zasadę równości stron kontraktu i przekracza zasadę swobody umów. Pozwany zarzucił również, iż powódka z tytułu opóźnień w dostawach nie poniosła żadnej szkody.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Strony łączyły cztery umowy o dostawę materiałów ściernych, zawarte w trybie aukcji spotowych.

Umowa o dostawę materiałów ściernych dla Oddziałów (...) Grupy (...) została zawarta w dniu 6 października 2021 roku. Obowiązywała do dnia 31 października 2022 roku. Podstawę jej zawarcia stanowiły:

1)  protokół końcowy z postępowania z dnia 28 września 2021 roku rozstrzygający postępowanie o udzielenie zamówienia pt. „Dostawa materiałów ściernych dla Oddziałów (...) Grupy (...) S.A.”, nr grupy 269-1, przeprowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego, zgodnie z Regulaminem udzielania zamówień w (...) S.A., nr sprawy (...);

2)  specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia;

3)  oferta złożona przez wykonawcę.

Umowa zawarta została w wyniku wygrania przez pozwanego przetargu w trybie przetargu nieograniczonego na podstawie regulaminu udzielania zamówień u powódki.

Do realizacji omawianej umowy zastosowanie miały, w zakresie w jakim nie są zmieniane lub uchylane umową, Ogólne Warunki Zakupu i (...) Dostaw materiałów, wyrobów i części zamiennych maszyn i urządzeń dla Oddziałów (...) S.A., stanowiące załącznik numer 3 do przedmiotowej umowy. Jednocześnie umowa przewidywała składanie zamówień w formie elektronicznej, poprzez ich publikację w (...). Z chwilą opublikowania zamówienia w ww. portalu następowało dostarczenie zamówienia (§ 4 ust. 1 i 2 omawianej umowy).

Kary umowne z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy zostały określone na 0,1% umownej wartości netto towaru określonego każdorazowo w zamówieniu, niedostarczonego w terminie, za każdy rozpoczęty dzień zwłoki liczony od dnia dostarczenia towaru, przy czym od 31. dnia zwłoki kara umowna liczona była w wysokości 0,5%. W przypadku definitywnego braku realizacji zamówienia lub jego części, w sytuacji gdy nie odstąpiono od umowy, kara umowna równa jest wartości niezrealizowanego zamówienia. Za definitywny brak realizacji zamówienia lub jego części uznaje się w szczególności oświadczenie wykonawcy (pozwanego) o odstąpieniu od realizacji zamówienia lub jego części oraz sytuację, w której kwota kary umownej z tytułu zwłoki w realizacji zamówienia lub jego części osiągnie wartość niezrealizowanego zamówienia lub jego części. (§ 8 pkt 1 lit c) Ogólnych Warunków Zakupu i (...) Dostaw).

Termin płatności faktur wynosił 30 dni od daty doręczenia powódce faktury wystawionej na podstawie dokumentu odbioru przedmiotu zamówienia potwierdzonego przez powódkę (§ 1 pkt 9 (...)).

/dow ó d: umowa z dnia 6 października 2021 roku o dostawę materia łów ściernych nr (...), k. 13 – 17; Og ó lne Warunki Zakupu i (...) Dostaw, k. 19/

Ponadto strony zawarły umowy w trybie aukcji spotowych, które związane były z konkretnymi zamówieniami.

Umowa nr (...) została zawarta na okres od dnia 20 stycznia 2023 roku do dnia 31 marca 2023 roku. Termin na realizację dostaw wynosił 21 dni od daty dostarczenia zamówienia.

/dow ó d: Umowa nr (...), k. 50 - 54/

Umowa nr (...) została zawarta na okres od dnia 10 marca 2023 roku do dnia 15 maja 2023 roku. Termin na realizację dostaw wynosił 21 dni od daty dostarczenia zamówienia.

/dow ó d: Umowa nr (...), k. 55 - 60/

Umowa nr (...) została zawarta na okres od dnia 21 czerwca 2024 roku do dnia 30 września 2024 roku. Termin na realizację dostaw wynosił 21 dni od daty dostarczenia zamówienia.

/dow ó d: Umowa nr (...), k. 61 – 65/

Do realizacji omawianych umów miały zastosowanie postanowienia Ogólnych Warunków (...) Dostaw dotyczące zamówień udzielanych w trybie aukcji spotowych, obowiązujące od dnia 11 lipca 2022 roku.

Kary umowne z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy zostały określone na 0,1% umownej wartości netto towaru określonego każdorazowo w zamówieniu, niedostarczonego w terminie, za każdy rozpoczęty dzień zwłoki liczony od dnia dostarczenia towaru, przy czym od 31. dnia zwłoki kara umowna liczona była w wysokości 0,5%. W przypadku definitywnego braku realizacji zamówienia lub jego części, w sytuacji gdy nie odstąpiono od umowy, kara umowna równa jest wartości niezrealizowanego zamówienia. Za definitywny brak realizacji zamówienia lub jego części strony uznawały w szczególności oświadczenie wykonawcy (pozwanego) o odstąpieniu od realizacji zamówienia lub jego części oraz sytuację, w której kwota kary umownej z tytułu zwłoki w realizacji zamówienia lub jego części osiągnie wartość niezrealizowanego zamówienia lub jego części (§ 6 pkt 1 lit. c) Ogólnych Warunków (...) Dostaw)

/dow ó d: S. ó lne Warunki (...) dostaw dotyczące zam ó wień udzielanych w trybie aukcji spotowych, k. 23 – 31/

Pozwany miał liczne opóźnienia w realizacji zamówień. Ściernica diamentowa garnkowa (...)-2 (...) miała zostać dostarczona w terminie do dnia 10 lutego 2023 r. Dostarczona została w dniu 3 kwietnia 2023 r. Ściernica żywiczna z obniżonym środkiem do szlifowania T27 125x6, (...),23 A30 Q8 BF miała zostać dostarczona w terminie do dnia 31 marca 2023 r. Dostarczona została w dniu 30 maja 2023 r. Ściernica ceramiczna płaska T1 (...) 350x40x127 (...) miękka węglik krzemu miała zostać dostarczona w terminie do dnia 17 stycznia 2022 r. Dostarczona została w dniu 16 marca 2022 r. Ściernica ceramiczna płaska T1 (...) 60 (...) miękka węglik krzemu miała zostać dostarczona w terminie do dnia 15 grudnia 2021 r. Dostarczona została w dniu 28 lutego 2022 r. Ściernica ceramiczna płaska (...) 60k miękka węglik krzemu miała zostać dostarczona w terminie do dnia 29 lipca 2024 r. Dostarczona została w dniu 2 października 2024 r. Ściernica listkowa trzpieniowa granulacja 150 60x30x6 nasyp elektrokorundowi miała zostać dostarczona w terminie do dnia 29 lipca 2024 r. Dostarczona została w dniu 2 października 2024 r. Ściernica żywiczna z obniżonym środkiem do szlifowania T27 (...) 125x6, 4x22, 23 A30 S8 BF twarda elektrokorund zwykły miała zostać dostarczona w terminie do dnia 29 lipca 2024 r. Dostarczona została w dniu 2 października 2024 r. Na dowodach dostawy widnieją podpisy pozwanego, opatrzone pieczątką firmową pozwanego.

dowody: zestawienie nr (...)/(...).(...) k. 67, zamówienie nr (...) k. 68, dowód dostawy nr (...)/(...) k. 73, dowód dostawy nr (...) k. 74, zestawienie nr (...).(...) k. 78, zamówienie nr (...) k. 79, dowód dostawy nr 51/(...) k. 81, dowód dostawy nr 51/(...) k. 82, dowód dostawy nr 51/(...) k. 83, dowód dostawy nr (...)/(...) k. 84, zamówienie nr (...) k. 89, dowód dostawy nr (...) k. 91, zestawienie nr (...)/(...)/(...).(...) k. 93, zamówienie (...) k. 94, dowód dostawy nr (...) k. 96, zestawienie nr (...)/(...)/(...)/(...).(...) k. 100-101, zamówienie nr (...) k. 102, dowód dostawy nr (...), zamówienie nr (...) k. 108, dowód dostawy nr (...) k. 110

Powódka wielokrotnie wysyłała do pozwanego wezwania o szybszą realizację zamówień. Opóźnienia w dostawach wiążą się dla powódki z możliwością wstrzymania działalności produkcyjnej.

dowody: wiadomość e-mail k. 111, wiadomość e-mail k. 107, wiadomość e-mail k. 106, wiadomość e-mail k. 97, pismo z dnia 19 kwietnia 2023 r. k. 85, pismo z dnia 14 lutego 2023 r. k. 75, zeznania świadka W. Z. k. 223.

Powódka wystawiła następujące noty księgowe z tytułu kar umownych:

- NU/70/401/25/(...) na kwotę 292,61 zł, płatną do dnia 12 lutego 2025 roku; /k. 66/

- NU/70/401/25/(...) na kwotę 255,51 zł, płatną do dnia 12 lutego 2025 roku; /k. 77/

- NU/70/401/25/(...) na kwotę 794,24 zł, płatną do dnia 12 lutego 2025 roku; /k. 86/

- NU/70/401/25/(...) na kwotę 333,58 zł, płatną do dnia 12 lutego 2025 roku; /k. 92/

- NU/70/401/25/(...) na kwotę 4.961,27 zł, płatną do dnia 13 lutego 2025 roku. /k. 99/

Wobec braku zapłaty należności wynikających z ww. umów i dokumentów księgowych, powódka dwukrotnie wzywała pozwanego do zapłaty w drodze monitu, a następnie monitu przedsądowego.

/dow ó d: MONIT/70/25/03/121, k. 115; MONIT/70/25/04/140, k. 116/

Pozwany zareagował na monity i złożył wyjaśnienia co do przyczyn opóźnienia w realizacji zamówień.

/dow ó d: pismo pozwanego, k. 118/

Na skutek działań pozwanego, powódka dokonał ponownej analizy dokonanych obciążeń i stwierdziła ich poprawność.

/dow ó d: pismo powoda, k. 121/

Powyższy stan faktyczny ustalony został na podstawie dowodów z dokumentów, których prawdziwość i rzetelność nie były kwestionowane przez strony. Zeznania świadków oraz pozwanego były wiarygodne. W szczególności świadkowie przedstawili jak wygląda procedura składania zamówień w trybie aukcji spotowych oraz jakie konsekwencje niosą za sobą opóźnienia w dostawach co ma istotne znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności pozwanego za nieterminową realizację dostaw.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 130 ⁴ § 5 k.p.c. pominięto dowód z przesłuchania świadka D. V., a to wobec braku uiszczenia przez pozwanego zaliczki na poczet wydatków związanych ze stawiennictwem świadka na rozprawie, takich jak koszty dojazdu i koszty utraconego zarobku przez świadka. Pozwany mimo wezwania nie uiścił zaliczki.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało uwzględnieniu w całości.

Strony łączyła umowa dostawy uregulowana w treści art. 605 i n. k.c., na podstawie której następnie przeprowadzane były aukcje spotowe za pośrednictwem portalu dostawcy obsługiwanego przez podmiot trzeci. Obowiązkiem pozwanego było realizowanie dostaw w terminie wynikającym z umowy i wskazanym w zamówieniach. Zgodnie z art. 605 k.c., przez umowę dostawy dostawca zobowiązuje się do wytworzenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku oraz do ich dostarczania częściami albo periodycznie, a odbiorca zobowiązuje się do odebrania tych rzeczy i do zapłacenia ceny.

Podstawą roszczenia powódki była naliczona kara umowna stosownie do § 8 pkt 1 lit c) Ogólnych Warunków Zakupu i (...) Dostaw. Kara ta została zastrzeżona na wypadek zwłoki, a zatem na wypadek nienależytego wykonania zobowiązania o charakterze niepieniężnym. Została zatem ważnie zastrzeżona.

Instytucję kary umownej reguluje art. 483 § 1 k.c., który umożliwia zastrzeżenie w umowie, iż naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy. Z kolei, jak wynika z art. 484 k.c., w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Zastrzeżenie kary umownej musi zatem określać zobowiązanie pierwotne i rodzaj jego naruszenia, z którym związany będzie obowiązek świadczenia kary oraz oznaczenie sumy pieniężnej, stanowiącej karę umowną. Elementy te są obligatoryjne. Są to przedmiotowo istotne elementy zastrzeżenia kary umownej.

Nadmienić ponadto należy, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 6 listopada 2003 roku, mającej moc zasady prawnej, wydanej w sprawie o sygn. akt III CZP 61/03 zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie zwalnia dłużnika z obowiązku jej zapłaty nawet w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w wyroku z 8 sierpnia 2008 roku (sygn. akt V CSK 85/08) z punktu widzenia wierzyciela samo niewykonanie zobowiązania jest szkodą a umówiona kara służy w sposób ogólny jej naprawieniu, co w gospodarce opartej na swobodzie umów oznacza funkcję stymulacyjną skłaniającą do wykonywania zobowiązań zgodnie z ich treścią. Kara umowna jest bowiem dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań. Skłania ona tym samym stronę zobowiązaną, może nawet silniej niż jakiekolwiek inne środki, do ścisłego wypełnienia zobowiązania. Dłużnik, godząc się na karę umowną, bierze tym samym na siebie gwarancję jego wykonania. Treścią zastrzeżenia kary umownej jest zobowiązanie się dłużnika do zapłaty wierzycielowi określonej kwoty pieniężnej w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zapłata kary umownej stanowi niejako automatyczną sankcję przysługującą wierzycielowi w stosunku do dłużnika w wypadku niewykonania przez niego lub nienależytego wykonania zobowiązania z przyczyn, za które dłużnik odpowiada.

Istotne z punktu widzenia powyższych okoliczności jest określenie rozkładu ciężaru dowodu okoliczności wpływających na możliwość naliczenia kar umownych.

O rozkładzie ciężaru dowodu w przypadku dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu odpowiedzialności kontraktowej rozstrzyga art. 471 k.c. Zgodnie z jego treścią ciężar dowodu w zakresie wykazania niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, szkody oraz związku przyczynowego spoczywa na dochodzącym naprawienia szkody. Nie jest natomiast konieczne, aby żądający naprawienia szkody wykazywał, że niewykonanie lub nienależyte wykonania zobowiązania było konsekwencją zawinionych zachowań dłużnika; w tym zakresie ustawa przyjmuje domniemanie zawinienia i obciąża dłużnika dowodem przeciwieństwa. Aby uwolnić się od obowiązku naprawienia szkody dłużnik jest obowiązany udowodnić, że do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania doszło w wyniku okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności. Za obciążeniem właśnie dłużnika obowiązkiem udowodnienia, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązana jest następstwem okoliczności, za które on nie ponosi odpowiedzialności, przemawiają ważkie argumenty. Z jednej strony, chodzi o zwiększenie ochrony wierzyciela, o umocnienie jego pozycji w razie naruszenia zobowiązania przez dłużnika; za tym stanowiskiem przemawiają najszerzej rozumiane względy bezpieczeństwa obrotu, usprawiedliwiające zaufanie wierzyciela do prawidłowości i lojalności działania jego kontrahenta. Z drugiej strony, za przyjęciem wspomnianego domniemania prawnego przemawiają potrzeby życiowe. Dłużnik przeważnie jest lepiej zorientowany w okolicznościach, które spowodowały, że zobowiązanie nie zostało wykonane zgodnie z jego treścią. Dłużnikowi będzie zatem stosunkowo łatwiej wykazać przyczyny, które spowodowały naruszenie zobowiązania, a w konsekwencji udowodnić, że nie były to okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność. Obciążenie wierzyciela obowiązkiem udowodnienia, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność, nadmiernie utrudniałoby jego sytuację i zmniejszało szansę wykorzystania tych uprawnień, jakie ustawa przyznaje w razie naruszenia zobowiązania przez dłużnika. (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 18 lutego 2009 r., I CSK 327/08). Dłużnik musi zatem wykazać, że okoliczności takie wystąpiły oraz że doprowadziły one do naruszenia zobowiązania. Domniemanie to jest aktualne także w razie dochodzenia kary umownej, jako surogatu odszkodowania (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 2010 r., V CSK 297/09).

Przechodząc do omówienia poszczególnych zarzutów pozwanego, rozważania zacząć należy od zarzutu przedawnienia, jako najdalej idącego. Roszczenie powódki nie jest przedawnione. Rzeczywiście najstarsze zamówienia sięgają roku 2022. Roszczenia z tytułu kar umownych przedawniają się na zasadach ogólnych (zob. wyrok SN z dnia 20 października 2006 r., sygn. akt IV CSK 178/06). Zgodnie z art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Stosownie natomiast do treści art. 120 § 1 k.c., bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.).

Roszczenia z tytułu kar umownych należało postawić w stan wymagalności stosownie do treści art. 455 k.c. Powódka uczyniła to dopiero w 2025 r. Zgodnie z treścią art. 120 § 1 k.c. powinna była to jednak uczynić niezwłocznie po wystąpieniu przesłanek uzasadniających naliczenie kar. Bieg przedawnienia rozpoczął się zatem w 2022 r. Tym niemniej zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Wniesienie pozwu w niniejszej sprawie przerwało bieg przedawnienia. Pozew został bowiem wniesiony w dniu 6 października 2025 r., a bieg przedawnienia upływał w dniu 31 grudnia 2025 r. Tym samym zarzut pozwanego był niezasadny.

Zarzut naruszenia zasady swobody umów poprzez naruszenie równości kontraktowej jest w ocenie Sądu niezasadny. Rzeczywiście umowa dostawy zawarta między stronami ma charakter umowy adhezyjnej. Powódka jest zdecydowanie silniejszą stroną umowy, gdyż to ona narzuca postanowienia umowne i druga strona w zasadzie staje wyłącznie przed wyborem, czy do takiej umowy przystąpić czy też nie. Nie oznacza to jednak naruszenia zasady swobody umów. Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez pozwanego oznaczałoby de facto, że w obrocie prawnym w ogóle nie powinny występować umowy o charakterze adhezyjnym, a co jest oczywiście nieprawidłowym założeniem. Umowy adhezyjne polegają na jednostronnym kształtowaniu treści zobowiązania. Nie oznacza to automatycznego zawłaszczenia większości praw umownych przez jedną ze stron. Umowy adhezyjne pojawiają się przede wszystkim w obrocie profesjonalnym, a więc tam, gdzie mamy do czynienia z przedsiębiorcami. Druga strona przyszłego zobowiązania nie ma w zasadzie możliwości wpływu na treść danej umowy, może jedynie zaakceptować ją w całości albo zrezygnować z zaciągnięcia zobowiązania.

Pozwany nie wykazał, które konkretnie postanowienie umowne narusza zasadę swobody umów (art. 353 ¹ k.c.). Pozwany wskazywał, że nie był w stanie realizować dostaw w terminie. Jeżeli pozwany od samego początku wiedział, że nie zrealizuje dostaw w terminie to nie powinien był zawierać umowy z powódką. W ramach ryzyka gospodarczego pozwany powinien zważyć możliwości produkcyjne i to czy jest w stanie zrealizować na czas zamówienie. Pozwany jako profesjonalny podmiot obrotu gospodarczego powinien brać pod uwagę ryzyka. Jeżeli doszedłby do przekonania, iż terminowa realizacja zamówienia jest niemożliwa to nie powinien przystępować do umowy. Pozwany nie może przerzucać na powódkę własnych błędów w zakresie oceny możliwości realizacji zamówień. Sam fakt ustanowienia w umowie 21-dniowego terminu realizacji zamówienia nie narusza swobody umów (art. 353 ¹ k.c.). Należy bowiem zadać pytanie, skoro zdaniem pozwanego nie było możliwości realizacji zamówienia w terminie to dlaczego zdecydował się na zawarcie umowy z powódką. Pozwany bronił się nadto niską marżowością jego produktów. Jest to kolejny przykład związany z ponoszeniem ryzyka gospodarczego. Pozwany jako przedsiębiorca nie może się uskarżać na to, że stosuje niskie marże celem wygrania aukcji. Pozwany jako podmiot profesjonalny powinien szacować jakie umowy zawierać, a jakich nie, oraz czy dana konkretna transakcja jest dla niego opłacalna. Skoro pozwany zdecydował się na prowadzenie działalności gospodarczej to powinien brać pod uwagę możliwość wystąpienia negatywnych skutków ekonomicznych związanych z prowadzeniem tejże działalności. Przedsiębiorca sam ponosi skutki swoich decyzji gospodarczych. Ryzyko gospodarcze obciąża przedsiębiorcę i nie może być przerzucane na kontrahenta.

Niezasadny był również podniesiony przez pozwanego zarzut niewykazania przez powódkę dochodzonego roszczenia. Po pierwsze, w ocenie Sądu i wbrew twierdzeniu pozwanego dokumenty przedłożone przez powódkę są czytelne. Sąd na ich podstawie był w stanie odtworzyć stan faktyczny sprawy. Po drugie powódka przedstawiła szereg dokumentów, z których wynika: jakiego materiału dotyczy kara, na jaki dzień przypadał termin dostawy, kiedy dostawa nastąpiła, ile dni wyniosła zwłoka, jaka była cena materiału. Z kolei dokumenty dostawy zostały podpisane przez pozwanego i zostały opatrzone pieczątką firmową pozwanego. Powódka w szczególności przedłożyła: dokumenty potwierdzające zamówienia, dowody dostaw, zestawienia materiałów. Tym samym na podstawie przedłożonych przez powódkę dokumentów w łatwy sposób można wyliczyć wysokość naliczonej kary, a kara została przez powódkę wyliczona w sposób prawidłowy.

Wbrew twierdzeniu pozwanego, powódka przedłożyła ogólne warunki realizacji dostaw, które miały zastosowanie do umów zawartych z pozwanym. Zarzut w tym zakresie jest niezasadny.

W ocenie Sądu pozwany nie wykazał braku zawinienia w opóźnieniu dostaw (art. 6 k.c.). Pozwany wskazywał, iż do opóźnienia doszło na skutek problemów z dostawami leżącymi po stronie dostawców materiałów. Rzecz jednak w tym, że pozwany poprzestał w tym zakresie wyłącznie na twierdzeniach. Pozwany nie wykazał, aby w tym konkretnym przypadku miały miejsce problemy z dostawami materiałów. W szczególności pozwany nie przedłożył żadnego dowodu na tę okoliczność. Pozwany nie przedłożył jakiejkolwiek korespondencji z dostawcami materiałów, z której wynikałoby, że w zakresie konkretnych materiałów objętych żądaniem pozwu miały miejsce problemy. Z przyczyn wskazanych wcześniej nie został również przeprowadzony dowód z przesłuchania świadka. Jedyny dowód, jaki pozwany przedłożył w toku postępowania to dokument prywatny w postaci (art. 245 k.p.c.) kalkulacji marży. Zauważyć jednak należy, że dokument ten został wytworzony przez pozwanego i nie został poparty jakimikolwiek dowodami potwierdzającymi uzyskiwany dochód przez pozwanego na konkretnym zamówieniu. Co więcej dotyczy on innego materiału, nieobjętego żądaniem pozwu. Pozwany powinien był przedłożyć dowody, z których wynikałoby, że w zakresie materiałów objętych karami istniały przerwy w dostawach, które finalnie miały wpływ na możliwości dostarczenia produktów do powódki. Pozwany powinien był wykazać nie tylko samo istnienie zakłóceń w łańcuchu dostaw, lecz również ich realny i bezpośredni wpływ na możliwość terminowego wykonania konkretnego zobowiązania.

Wbrew twierdzeniu pozwanego umowy przewidywały 30-dniowy termin płatności. Nie było to 120 dni, które powódka stosowała w latach wcześniejszych. Z uwagi na powyższe Sąd nie znalazł również podstaw do zastosowania art. 5 k.c. i przyjęcia, że powódka nadużywa prawa podmiotowego. Uprawnienie powódki związane z naliczeniem kary wynika wprost z umowy i związane jest ze zwłoką dłużnika w realizacji zobowiązania. Nie sposób uznać, że powódka korzystając z tej możliwości naruszyła prawo podmiotowe. Strony pozostające w relacjach gospodarczych są związane treścią zawartych przez siebie umów, zaś wynikająca z nich odpowiedzialność kontraktowa stanowi normalne następstwo nienależytego wykonania zobowiązania. W realiach niniejszej sprawy strony w sposób jednoznaczny przewidziały możliwość naliczenia kary umownej na wypadek zwłoki w realizacji zobowiązania, a pozwany jako profesjonalny uczestnik obrotu gospodarczego zaakceptował takie warunki kontraktowe.

Rację miał natomiast pozwany, iż powódka nie dołączyła jednej z umów, z tytułu której naliczyła karę. Pozwany jednak nie kwestionował faktu zawarcia umowy. Tym samym pozwany przyznał fakt zawarcia umowy i naliczenia z tego tytuły kary (art. 230 k.p.c.).

Z uwagi na powyższe nie było podstaw do zmiarkowania kary. Zgodnie z art. 484 § 1 i 2 k.c., wierzycielowi w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania należy się kara umowna w zastrzeżonej w takiej sytuacji wysokości bez względu na wysokość poniesionej przez niego szkody. Dłużnik ma prawo do żądania zmniejszenia ustalonej kary umownej, jeśli w znacznej części zobowiązanie wypełnił lub gdy zastrzeżona kara umowna jest rażąco wygórowana. Miarkowanie kary umownej jest przejawem prawa sądu do ingerencji w stosunki umowne, a katalog kryteriów pozwalających na zmniejszenie kary umownej jest otwarty. Oceniając wysokość kary umownej w związku z podniesieniem zarzutu jej miarkowania, z uwagi na jej rażące wygórowanie, należy brać pod uwagę szereg kryteriów. Względy aksjologiczne przemawiają bowiem za tym, że zastrzeżenie kary nie powinno prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia wierzyciela. Szkoda spowodowana niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania determinuje interes wierzyciela chroniony przez zapłatę kary umownej, a przewidziane w art. 484 § 2 k.c. miarkowanie kary umownej ma przeciwdziałać dysproporcjom między wysokością zastrzeżonej kary umownej a godnym ochrony interesem wierzyciela.

Przepis art. 484 § 2 k.c. opiera się na tzw. sędziowskim uznaniu, gdyż ustawodawca, posługując się w nim pojęciem ,,rażącego wygórowania” kary umownej, nie wskazał żadnych konkretnych kryteriów, jakimi sąd powinien kierować się w tym zakresie. Tak więc in casu, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych i skutków niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, sąd powinien ustalić, czy kara umowna w określonej wysokości wypełnia znamiona kary rażąco wygórowanej. Jako kryteria odniesienia dla dokonywanej przez sąd oceny wysokości kary umownej w tym kontekście można wskazać przede wszystkim na: stosunek kary umownej do wartości umownego zobowiązania i szkody, jaką poniósł wierzyciel z uwagi na niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez dłużnika, zakres i czas trwania naruszenia przez dłużnika postanowień umownych, wagę naruszonych postanowień umownych, tj. czy chodzi o obowiązki główne związane z istotą świadczenia, czy uboczne (dodatkowe), zgodny zamiar stron w zakresie ustalenia celu zastrzeżenia kary umownej w określonej wysokości (np. uwypuklenie przez strony funkcji represyjnej), nieznaczny stopień zawinienia dłużnika. Nie można jednak zapominać, że skoro instytucja kary umownej należy do praw tzw. sędziowskich, to do sądu należy wybór kryteriów, na podstawie których poddaje on kontroli wysokość kary umownej. Te kryteria nie mogą być jednak oderwane od stanu faktycznego. Wina dłużnika sama przez się nie wyłącza możliwości obniżenia kary umownej na podstawie art. 484 § 2 k.c., a zmniejszenie zastrzeżonej kary umownej może uwzględniać łączne stosowanie obu wskazanych w art. 484 § 2 k.c. podstaw miarkowania, gdy kara umowna, po zmniejszeniu jej z powodu wykonania zobowiązania w znacznej części, nadal pozostaje rażąco wygórowana (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2016 roku, IV CSK 223/15, LEX nr 1994283).

Instytucja miarkowania musi być stosowana ostrożnie i powściągliwie, aby nie zniweczyć podstawowej funkcji kary umownej, jaką jest stymulowanie prawidłowego wykonania zobowiązania. Stosując instytucję miarkowania sąd powinien mieć na względzie podstawowe funkcje kary, jakimi są funkcja stymulująca wykonanie zobowiązania, funkcja represyjna w postaci sankcji za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania oraz funkcja kompensacyjna, polegająca na naprawieniu szkody, jeśli wierzyciel ją poniósł, bez konieczności precyzyjnego wyliczania jej wysokości. Wysokość zastrzeżonej kary nie musi pokrywać się z wysokością szkody. Jednak wysokość szkody stanowić może istotne kryterium redukcji wysokości kary (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1976 roku, I CR 221/76, OSNCP 1977, nr 4, poz. 76; z dnia 30 listopada 2006 roku, I CSK 256/06, LEX Nr 398369; z dnia 16 stycznia 2009 roku, III CSK 198/08, LEX Nr 523684; z dnia 19 kwietnia 2006 roku, V CSK 34/06, LEX nr 195426, z dnia 21 czerwca 2002 roku, V CKN 1075/00, LEX nr 566024; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2008 roku, V ACa 483/08, LEX nr 491137).

Szkoda w prawie cywilnym jest rozumiana różnie. Ustawodawca nie definiuje pojęcia szkody. W polskiej nauce prawa najpowszechniej określa się szkodę jako uszczerbek w prawnie chronionych dobrach, wyrażający się różnicą pomiędzy stanem dóbr, jaki już istniał i jaki mógłby następnie w normalnej kolei rzeczy się wytworzyć, a stanem, jaki powstał wskutek zdarzenia wywołującego zmianę w dotychczasowym stanie rzeczy, z którym to zdarzeniem ustawodawca wiąże powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej (zob. R.Longchamps dc Berier,op.cit.,s.191;Z.(...), P. pieniężne za szkodę niemajątkową, X. 1956, s. 3; S. (...), S. cywilna za nieszczęśliwe wypadki, Warszawa 1971, s. 381). Szkoda nie jest zatem rozumiana w sposób prosty, jako strata majątkowa. Naruszeniu ulegają bowiem dobra i interesy, rozumiane jako wszystko to co służy zaspokojeniu potrzeb i celów materialnych. A. zmian w tych dobrach i interesach oznacza zmniejszenie zdolności zaspokajania przez te dobra potrzeb po- szkodowanego i realizacji celów zasługujących z punktu widzenia społecznego na ochronę (zob. A. Sinkiewicz, Pojęcie i rodzaje szkody w polskim prawie cywilnym, V., rok 8, nr 2, 1998).

Takie rozumienie szkody, aprobowane przez Sąd, implikuje wniosek, że strona powodowa nie była zobligowana do wskazywania konkretnej, wyliczonej w pieniądzu, wartości. Co więcej opóźnienia w dostawach narażały powódkę na wystąpienie realnego ryzyka zakłócenia jej pracy. Szkoda w realizacji dostaw wyraża się także w naruszeniu stabilności organizacyjnej przedsiębiorstwa, zakłóceniu ciągłości procesów produkcyjnych, konieczności podejmowania działań zastępczych, reorganizacji pracy czy zwiększeniu ryzyka niewywiązania się z własnych zobowiązań wobec dalszych kontrahentów. Są to następstwa realne ekonomicznie, choć często trudne do ścisłego wyliczenia w kategoriach rachunkowych. Świadek W. Z. potwierdził, iż opóźnienia ze strony pozwanego miały realny wpływ na działalność powódki. Potwierdza to również fakt wielokrotnego wysyłania przez powódkę do pozwanego monitów i wiadomości z ponagleniem o realizację dostaw. Nie jest zatem tak, jak się to zdaje przedstawiać pozwany, że fakt wystąpienia opóźnień był dla powódki obojętny. Ponadto kara zastrzeżona w umowie nie jest rażąco wygórowana. Stanowi raptem kilkuprocentową wartość całej umowy. Nawet brak osiągnięcia zysku wynikającego z umowy nie oznacza, że karę należy zmiarkować. Należy bowiem pamiętać, iż kara pełni przede wszystkim funkcję stymulacyjną. Ma motywować dłużnika do prawidłowej realizacji zobowiązania. Zastrzeżone kary w wysokości 0,1% czy 0,5% za dzień zwłoki nie odbiegają od standardowych wysokości kar występujących w obrocie prawnym. Nie jest to wysokość, która groziłaby pozwanemu stratą. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zmiarkowanie kary stanowiłoby zbyt daleko idącą ingerencję w zasadę autonomii kontraktowej. Co prawda pozwany finalnie zrealizował wszystkie zamówienia, jednak zrobił to sporo po terminie, czym zignorował stymulacyjny charakter postanowienia umownego o karze. Należało zatem w pełni zasądzić kwotę dochodzoną przez powódkę, a wynikającą z kary umownej.

O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 § 2 k.c., zgodnie z żądaniem pozwu. Ustawowe odsetki za opóźnienie należały się od dat wynikających z wystawionych przez powódkę not. Powódka wystawiając noty i wyznaczając termin do spłaty zadłużenia, postawiła roszczenie w stan wymagalności po myśli art. 455 k.c.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. mając na uwadze wyrażoną w tym przepisie zasadę, że koszty te ponosi strona przegrywająca. Na koszty powódki złożyły się kwoty: 400 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu (art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, 1.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).

Na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od zasądzonych kosztów procesu zasądzono ustawowe odsetki za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji wyroku na podstawie powołanych w uzasadnieniu przepisów prawa.

sędzia Sebastian Koczułap

Sygn. akt VII GC 882/25

ZARZĄDZENIE

1.  odnotować;

2.  odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć (pocztą tradycyjną) pełnomocnikowi powódki;

3.  kal. 21 dni.

I., dnia 25 maja 2026 r.

sędzia Sebastian Koczułap