Wyrok z 19 marca 2026, sygn. III U 445/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 marca 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Cezary Olszewski
Protokolant:	Marta Majewska-Wronowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2026r. w Suwałkach

sprawy Ł. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł.

o ustalenie wysokości kapitału początkowego

w związku z odwołaniem Ł. W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł.

z dnia(...) r. znak (...)-(...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. do obliczenia wysokości kapitału początkowego, z uwzględnieniem do okresów składkowych, okresu zatrudnienia Ł. W. w (...) (...) od (...) do(...)

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. odmówił Ł. W. prawa do ustalenia wartości kapitału początkowego na dzień 01.01.1999 r. Wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), ponowne ustalenie wartości kapitału początkowego jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, gdy po uprawomocnieniu się decyzji pierwotnej zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione zostaną okoliczności istniejące przed dniem jej wydania, które mają wpływ na wysokość tego świadczenia. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do przeliczenia kapitału, gdyż po wydaniu decyzji z dnia 13.11.2023 r. wnioskodawczyni nie przedłożyła nowych dowodów mających wpływ na jego wartość. W tym zakresie wskazał na zatrudnienie od (...)r. do (...) r., który to okres nie został w sposób dostateczny udokumentowany.

W odwołaniu od powyższej decyzji Ł. W. wniosła o jej zmianę poprzez uwzględnienie przy ustalaniu wartości kapitału początkowego okresu zatrudnienia od (...) r. do (...) r. Podniosła, iż w toku postępowania przedłożyła dokumenty potwierdzające sporny staż pracy, w tym legitymację ubezpieczeniową oraz świadectwo pracy. Mimo iż organ rentowy nie zakwestionował ich autentyczności bezzasadnie odmówił zaliczenia wskazanego okresu pracy na stanowisku sprzedawcy do kapitału początkowego. Wyjaśniła, iż pracę w (...) (...) rozpoczęła w dniu (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatrudnienie odbywało się w ramach skierowania przez Urząd Pracy w H. do prac interwencyjnych przewidzianych na okres 6 miesięcy. Stosunek pracy ustał z dniem (...) r. wraz z upływem terminu wskazanego w umowie zawartej w trybie prac interwencyjnych, co znajduje bezpośrednie potwierdzenie w treści przedłożonego świadectwa pracy. W ramach wniosków dowodowych wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań wskazanych świadków na okoliczność potwierdzenia charakteru, wymiaru oraz faktycznego czasu trwania jej zatrudnienia w spornym okresie.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, w pełni podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż do wniosku z dnia 30.07.2025 r. odwołująca nie dołączyła żadnych nowych dowodów które zmieniłyby ocenę spornego okresu zatrudnienia. Przedłożona kopia świadectwa pracy, jako pozbawiona pieczęci kierownika zakładu lub innej upoważnionej osoby, została uznana za dowód niewiarygodny i niemogący stanowić podstawy ustaleń faktycznych. Również kopia legitymacji ubezpieczeniowej nie stanowi wystarczającego dowodu potwierdzającego fakt zatrudnienia w spornym okresie. Nadto z potwierdzenia ubezpieczenia pracowników z dnia 08.11.2023 r. wynika, że (...) (...) w H. dokonywał rozliczeń na podstawie bezimiennych deklaracji rozliczeniowych, co uniemożliwia jednoznaczną identyfikację okresów ubezpieczenia odwołującej.

Sąd ustalił, co następuje :

Ł. W. (ur. (...)) w dniu 20.07.2023 r. złożyła pierwszy wniosek o ustalenie wartości kapitału początkowego. W kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych wskazała m.in., iż w okresie od (...) r. do (...) r. była zatrudniona w (...) (...) w H.. Do wniosku załączyła kserokopię świadectwa pracy z grudnia 1994 r., z którego treści wynikało, iż zajmowała stanowisko sprzedawcy, a stosunek pracy ustał z dniem (...) r. w związku z upływem terminu umowy zawartej w ramach prac interwencyjnych (umowa nr (...) z dnia (...) r.). Pieczęć nagłówkowa zakładu pracy wskazywała, że podmiot ten należał do H. H.. Dokument ten został opatrzony nieczytelnym podpisem, bez pieczęci imiennej oraz informacji o funkcji osoby podpisującej. Z dokumentacji ubezpieczeniowej (potwierdzenie z dnia 08.11.2023 r.) wynikało, iż płatnik składek – (...) (...) H. H. – figurował w systemie przed dniem 01.01.1999 r., dokonując rozliczeń na podstawie bezimiennych deklaracji rozliczeniowych. Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił odwołującej kapitał początkowy na dzień 01.01.1999 r. Przy obliczaniu podstawy wymiaru organ przyjął wskaźnik wysokości podstawy wynoszący 24,65%, co po pomnożeniu przez kwotę bazową (1.220,89 zł) dało kwotę 300,95 zł. Do stażu ubezpieczeniowego zaliczono łącznie 1 rok 9 miesięcy i 28 dni okresów składkowych oraz 2 miesiące okresów opieki nad dzieckiem. Przy uwzględnieniu współczynnika proporcjonalnego (13,80%) oraz średniego dalszego trwania życia (209 miesięcy), wartość kapitału początkowego ustalono na kwotę 10.023,64 zł. Organ rentowy odmówił uwzględnienia okresu od (...) r. do (...) r., podnosząc brak należytego uwiarygodnienia świadectwa pracy pieczęcią pracodawcy lub osoby upoważnionej. Jednocześnie organ wskazał, iż za okresy od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r. przyjęto wynagrodzenie minimalne wobec braku zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (druk Rp-7).

W dniu 30.07.2025 r. odwołująca złożyła ponowny wniosek o przeliczenie kapitału początkowego. Do wniosku załączyła nowe dowody w postaci decyzji Rejonowego Urzędu Pracy w H. z dnia 28.06.1994 r. o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem (...) r. z powodu podjęcia prac interwencyjnych, a także skierowanie z (...) do podjęcia zatrudnienia w (...) (...) z wyznaczoną datą stawiennictwa na dzień (...) r. Ponadto odwołująca przedłożyła legitymację ubezpieczeniową, w której widnieje wpis potwierdzający zatrudnienie u H. H. ((...) (...)) od dnia 14.06.1994 r. dokonany dla celów ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd dopuścił dowód z zeznań świadków zawnioskowanych przez odwołującą. Świadek P. S. potwierdziła, iż Ł. W. podjęła pracę w (...) w okresie letnim (czerwiec) i świadczyła ją przez około pół roku, wykonując obowiązki sprzedawcy i kasjera w pełnym wymiarze czasu pracy. Świadek wskazała na tożsamość zakresu obowiązków oraz potwierdziła, że właścicielem zakładu był H. H.. Zbieżne z powyższymi były zeznania świadka Z. M., która pracując w tym samym zakładzie, wskazała na wspólny termin ustania stosunku pracy z odwołującą w grudniu (...) r. Potwierdziła ona interwencyjny charakter zatrudnienia skarżącej oraz fakt, iż mimo braku pieczęci imiennych na dokumentach (podpisywanych przez księgową), płatnik rzetelnie wywiązywał się z obowiązków ubezpieczeniowych. Także świadek Ł. T. kategorycznie potwierdziła fakt wspólnej pracy z odwołującą w latach (...) przy obsłudze stoiska spożywczego i kasy fiskalnej.

Przesłuchana w charakterze strony Ł. W. szczegółowo opisała mechanizm swojego zatrudnienia w okresie od (...) r. do (...) r., wskazując, iż nastąpiło ono w ramach prac interwencyjnych na podstawie skierowania z Urzędu Pracy. Wyjaśniła, że specyfika tej formy zatrudnienia wiązała się z refundacją części kosztów wynagrodzenia i składek przez organ zatrudnienia. Brak pieczęci imiennej na świadectwie pracy odwołująca uzasadniła praktyką biurową zakładu, podkreślając jednocześnie, że autentyczność zatrudnienia potwierdza wpis w legitymacji ubezpieczeniowej dokonany w czerwcu (...) r.

(dowód: akta kapitałowe ZUS; świadectwo pracy k. 6–6v a.s.; kserokopia legitymacji ubezpieczeniowej k. 7–8v a.s.; decyzja i skierowanie z (...) w aktach organu rentowego; zeznania świadka P. S. k. 63v a.s.; zeznania świadka Z. M. k. 64 a.s.; zeznania świadka Ł. T. k. 64 a.s.; zeznania odwołującej k. 64–64v a.s.)

W celu weryfikacji prawidłowości wyliczeń kapitału początkowego Sąd dopuścił dowód z opinii biegłej sądowej z zakresu ubezpieczeń społecznych Ł. O.. W opinii podstawowej biegła wykazała błąd organu rentowego, który przy nieuwzględnieniu spornego okresu pracy w (...) (...) błędnie przyjął za rok (...) siedmiomiesięczny okres ubezpieczenia, zamiast faktycznego jednego miesiąca (zasiłek), co samo w sobie podwyższyło wartość kapitału do kwoty 10.228,46 zł. W odpowiedzi na zarzuty organu rentowego dotyczące rozbieżności rachunkowych oraz zaniżenia wynagrodzenia minimalnego za rok (...), biegła sporządziła opinię uzupełniającą, w której podzieliła zastrzeżenia ZUS w zakresie kwoty wynagrodzenia, korygując je do wysokości 13.669.999,94 zł, co przełożyło się na wskaźnik wysokości podstawy wymiaru ((...)) na poziomie 33,82% oraz podstawę wymiaru kapitału w kwocie 412,90 zł. Jednocześnie podtrzymała swoje ustalenia co do stażu ubezpieczeniowego, wskazując, iż okres składkowy (z uwzględnieniem zatrudnienia w (...) (...)) wynosi prawidłowo 2 lata i 4 miesiące. Ostateczna wartość kapitału początkowego na dzień 01.01.1999 r. wyliczyła na kwotę 12.253,67 zł. Organ rentowy, w piśmie procesowym będącym odpowiedzią na opinię uzupełniającą, uznał jej poprawność pod względem rachunkowym i matematycznym. Podtrzymał w całości zarzuty dotyczące braku udowodnienia spornego okresu zatrudnienia ((...) r. – (...) r.).

(dowód: opinia główna k. 23–27 a.s.; opinia uzupełniająca k. 49–52 a.s.)

Sąd zważył, co następuje:

Podstawę prawną roszczenia odwołującej stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), który przewiduje możliwość weryfikacji prawomocnej decyzji w razie ujawnienia nowych dowodów lub okoliczności istniejących przed dniem jej wydania, a mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

Sąd Okręgowy w pełnej rozciągłości podziela pogląd utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki z dnia 18.01.2004 r., II UK 228/03; 27.04.2004 r., II UK 298/03; 13.05.2004 r., III UK 16/04; 26.05.2012 r., II UK 354/09), iż zawarta w art. 114 ustawy emerytalnej przesłanka „nowych okoliczności” wymaga wykładni rozszerzającej. Odnosi się ona bowiem w równej mierze do nieznanych wcześniej okoliczności faktycznych, jak i do błędów organu rentowego w zakresie stosowania prawa lub procedowania, zaistniałych przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Co istotne, przesłanka ta nie ogranicza się wyłącznie do okoliczności, których strona nie mogła powołać w poprzednim postępowaniu. Reaktywacja postępowania jest dopuszczalna także wtedy, gdy określone fakty powinny być znane organowi przy dołożeniu minimum należytej staranności, lecz na skutek błędu, przeoczenia lub niewłaściwej oceny materiału dowodowego nie zostały uwzględnione w podstawie faktycznej decyzji.

W kontekście przesłanki „nowych dowodów” przyjąć należy, iż ich przedstawienie uzasadnia zmianę prawomocnej decyzji, o ile dowody te podważają wiarygodność lub kompletność uprzednio zgromadzonego materiału, rzutując bezpośrednio na prawo do świadczenia lub jego wysokość. Z nowych dowodów muszą wynikać fakty zaistniałe przed wydaniem decyzji, stwarzające realną możliwość dokonania odmiennych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych w rozumieniu art. 227 k.p.c. (por. wyrok SN z dnia 19.10.2017 r., II UK 454/16; wyrok SA w Katowicach z dnia 21.06.2018 r., III AUa 523/18).

W niniejszej sprawie przedłożone przez odwołującą wraz z wnioskiem z dnia 30.07.2025 r. dokumenty z Urzędu Pracy, dołączona do odwołania kserokopia legitymacji ubezpieczeniowej oraz zaoferowane dowody osobowe w postaci zeznań świadków stanowią właśnie takie „nowe okoliczności”, które pozwoliły na merytoryczną weryfikację stażu ubezpieczeniowego wnioskodawczyni, uprzednio bezpodstawnie zakwestionowanego przez organ rentowy. Należy podkreślić, iż żaden z tych dowodów nie był wcześniej zgłaszany przez odwołującą. Za nowe dowody należy uznać nie tylko dokumentację z Rejonowego Urzędu Pracy w Suwałkach (skierowanie do pracy i decyzję o utracie statusu bezrobotnego z dnia 28.06.1994 r.), ale również dowody z zeznań świadków i przesłuchania wnioskodawczyni. Dowody te pozwoliły na definitywne podważenie ustaleń organu co do niewiarygodności zatrudnienia w (...) w okresie od (...) r. do (...) r. Tym samym zostały spełnione ustawowe przesłanki do ponownego ustalenia wysokości kapitału początkowego. Należy również wskazać, iż z wyliczeń zaprezentowanych przez biegłą sądową, uwzględnienie spornego okresu ma wpływ na wartość kapitału początkowego, co czyni zadość wymogowi realnego wpływu nowej okoliczności na wysokość świadczenia. Wyliczenia te ostatecznie nie budziły zastrzeżeń organu rentowego pod względem rachunkowym. W ocenie Sądu, fakt kwestionowania przez organ rentowy zasadności uwzględnienia spornego okresu zatrudnienia nie pozbawiał opinii biegłej waloru dowodowego. Dokument ten pozwolił bowiem na miarodajne i matematyczne zweryfikowanie wpływu spornego stażu na ostateczną wysokość kapitału początkowego odwołującej.

Ostatecznie Sąd uznał sporny okres zatrudnienia Ł. W. w (...) od dnia (...) r. do dnia (...) r. za udowodniony okres składkowy. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym wiarygodne zeznania świadków, pozwolił na jednoznaczne potwierdzenie spornego stażu pracy i uwzględnienie go w wartości kapitału początkowego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., Sąd orzekł jak w sentencji.

mt