Uzasadnienie z 1 maja 2026, sygn. I C 1473/22

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 9 kwietnia 2026 r.

W pozwie złożonym w dniu 8 czerwca 2022 r. powódka U. L. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) Zakładu (...) S.A. z siedzibą w J. kwoty 82.000, 00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wskutek śmierci męża B. L. (1). Powódka domagała się nadto zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że w dniu 23 września 2021 r. w miejscowości M. w woj. (...) doszło do zdarzenia (jadący samochód ciężarowy nagle zjechał na pas ruchu, którym poruszał się zmarły, w efekcie czego doszło do czołowego zderzenia pojazdów), w wyniku którego śmierć poniósł mąż powódki B. L. (1). Powódka była niezwykle silnie emocjonalnie związana z tragicznie zmarłym mężem, z którym wspólnie wychowywała syna. Wspólnie tworzyli szczęśliwą rodzinę, wzajemnie okazując sobie wsparcie w trudach życia codziennego i spędzając wspólnie czas. Powódka bardzo mocno przeżyła śmierć męża, ma problemy z koncentracją i normalnym funkcjonowaniem. Powódka jest osobą bezrobotną, wcześniej w kwestiach finansowych mogła liczyć niezawodnie na swojego męża. Z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy śmierć osoby bliskiej, negatywne konsekwencje oddziałowujące na całe dalsze życie powódki, zasadną wysokością zadośćuczynienia, pomniejszoną o kwotę wypłaconą przez pozwanego w kwocie 38.000 zł będzie kwota 82.000 zł. ( pozew k. 2-5).

W piśmie z dnia 16 września 2022 r. powódka zmodyfikowała powództwo, wnosząc dodatkowo o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 40.000 tytułem odszkodowania w związku ze znacznym pogorszeniem się sytuacji życiowej powódki na skutek śmierci męża B. L. (1) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po upływie 30 dni od dnia doręczenia niniejszego pisma pozwanemu do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że śmierć męża wywołała nie tylko głębokie przeżycia emocjonalne powódki, ale w istotny sposób wpłynęła również na jej kondycję finansową, powodując znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Zmarły mąż powódki był zatrudniony w Nadleśnictwie N. i jak podleśniczy otrzymywał wynagrodzenie wraz z dodatkami i premiami w kwocie około 7.000 zł. Powódka nie pracowała, albowiem zgodnie z ustalonym pomiędzy małżonkami podziałem ról społecznych zajmowała się domem. Nie pracował również syn powódki albowiem od wielu lat cierpi na chorobę o podłożu autoimmunologicznym – wrzodziejące zapalenie jelita grubego, posiada także orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim. Obecnie powódka i syn otrzymują łączny dochód w wysokości 3.543, 96 zł z tytułu renty rodzinnej. ( modyfikacja powództwa k. 58-60)

Pismem z dnia 21 grudnia 2022 r. powódka cofnęła powództwo w części obejmującej roszczenie o zasądzenie kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania w związku ze znaczącym się pogorszeniem sytuacji życiowej powódki na skutek śmierci męża ( pismo procesowe powoda k. 102).

Pozwany (...) Zakład (...) S.A. z siedzibą w J. w odpowiedzi na pozew z dnia 8 sierpnia 2022 r. wniósł o: oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, z wyszczególnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwany podniósł, iż zawarł ze sprawcą zdarzenia umowę ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w okresie, w którym miał miejsce wypadek. Zdaniem pozwanego roszczenia powódki są rażąco wygórowane. Zadośćuczynienie nie może być swoistym wynagrodzeniem, a powinno łagodzić jedynie aktualne skutki jakie śmierć wywołała w zakresie dóbr osobistych. Ma ono charakter kompensacyjny, jako forma rekompensaty pieniężnej z tytułu szkody niemajątkowej obejmuje swym zakresem wszelkie cierpienia fizyczne i psychiczne, które nie mogą być bezpośrednio przeliczone na pieniądze. ( odpowiedź na pozew k. 48-49).

W piśmie z dnia 13 grudnia 2022 r. pozwany (...) Zakład (...) S.A. z siedzibą w J. uznał roszczenie co do kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania w związku ze znacznym pogorszeniem sytuacji życiowej po śmierci męża powódki, wnosząc o oddalenie powództwa w pozostałym zakresie ( odpowiedź na zmodyfikowany pozew k. 97-98).

Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Kielcach umorzył postępowanie w zakresie żądania kwoty 20.000 zł odszkodowania zawartego w piśmie z dnia 16 września 2022 ( k. 105)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

B. L. (2) i U. V. z d. B. zawarli związek małżeński w dniu 30 sierpnia 1986 r. w U..

dowód: kopia odpisu skróconego aktu małżeństwa k. 29.

Powódka była bardzo silnie związana z mężem. Małżonkowie tworzyli zgodny związek, pomagając sobie wzajemnie. Ich relacje były pozytywne, serdeczne, oparte na wzajemny zaufaniu, szacunku. Zmarły był bardzo zaangażowany w życie rodzinne, troszczył się i pomagał żonie. Powódka czuła się zaopiekowania, w każdej sprawie mogła liczyć na niezawodną pomoc męża. Nie dochodziło pomiędzy nimi do awantur. Często razem podróżowali, spędzali wolny czas. Zgodnie z przyjętym przez nich podziałem obowiązków powódka zajmowała się domem i wychowaniem dzieci. Nie pracowała. B. L. (1) był głową rodziny, który ponosił cały ciężar jej utrzymania. Po śmierci męża powódka zamknęła się w sobie, nie może pogodzić się ze stratą. Często odwiedza grób męża na cmentarzu. Powódka przeżywała głęboki smutek, poczucie rezygnacji, zagubienia, bólu psychicznego, stanów niepokoju, spadku energii i aktywności. Doświadczyła zachwiania poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji o wzmożonym nasileniu, co rzutowało na znaczene pogorszenie jej funkcjonowania w życiu codziennym, rodzinnym, społecznym, osłabienie zasobów do zmagania się ze stresem, co przełożyło się na ogólny spadek jakości życia.

Zmarły B. L. (1) pracował w Nadleśnictwie N. jako podleśniczy. Z tego tytułu otrzymywał zasadnicze wynagrodzenie w kwocie 6.465, 60 zł brutto. W roku 2018 małżonkowie osiągnęli przychód w kwocie 87.708,03 zł, w roku 2019 przychód wyniósł 96.766, 94 zł, w roku 2020 r. dochód wyniósł 106.799, 30 zł. G. L., syn powódki i jej męża, posiada wydane na stałe orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Powódka przed urodzeniem pierwszego dziecka pracowała na poczcie, ale później całkowicie poświęciła się opiece i wychowaniu synów. Drugi syn założył własną rodzinę, nie mieszka razem z powódką i bratem.

dowód: kopia oświadczenia powódki k. 30, kopia świadectwa pracy B. L. (1) k. 62-63, zaświadczenie o zarobkach B. L. (1) k. 64, zeznanie PIT małżonków za rok 2018 k. 70-73, zeznanie PIT małżonków za rok 2019 k.74-77, zeznanie PIT małżonków za rok 2020 k. 78-81, kopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności G. L. k. 82-83, kopia zaświadczenia lekarskiego G. L. k. 84, dokumentacja medyczna G. L. k. 85-87, zeznania świadka G. L. – protokół rozprawy z dnia 9 listopada 2023 r. k. 129v-130, zeznania powódki U. L. - protokół rozprawy z dnia 9 listopada 2023 r. k. 130, protokół rozprawy z dnia 9 kwietnia 2026 r. k. 277, opinia biegłej sądowej przy Sądzie Okręgowym w Kielcach z zakresu psychologii dr D. G. k. 147-156, opinia uzupełaniająca biegłej sądowej przy Sądzie Okręgowym w Kielcach z zakresu psychologii dr D. G. k. 184-186, opinia uzupełniająca biegłej sądowej przy Sądzie Okręgowym w Kielcach z zakresu psychologii dr D. G. k. 235-236.

W dniu 23 września 2021 r. w miejscowości M. w woj. (...) około godz. 10:15 doszło do wypadku drogowego – czołowego zderzenia samochodu ciężarowego marki W. (...) nr rej. (...) kierowanego przez G. I. z samochodem osobowym marki X. (...) nr rej. (...). Prowadzący W. (...) G. I. naruszył elementarne zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym dot. ruchu prawostronnego, miał nieograniczoną możliwość uniknięcia wypadku. B. L. (1) zmarł o godz. 2:40 w dniu 24 września 2021 r. w K..

dowód: kopia aktu zgonu B. L. (1) k. 9, kopia opinii biegłego inżyniera mechanika M. N. k. 10-28.

Pismem z dnia 25 października 2021 r. powódka zgłosiła szkodę pozwanemu, zgłaszając roszczenie na jej rzecz w kwocie 200.000 zł. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek śmieci męża B. L. (1). Pozwany otrzymał ww. wezwanie w dniu 26 października 2021 r.

dowód: kopia zgłoszenia szkody i wezwania do zapłaty wraz z potwierdzeniem nadania i śledzenia przesyłki u operatora pocztowego k. 31-35.

(...) S.A. z siedzibą w J. pismem z dnia 25 kwietnia 2022 r. ustalił i wypłacił na rzecz powódki świadczenie odszkodowawcze w łącznej kwocie 44.724 zł, na które złożyły się kwoty: 38.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę (art. 446 k.c.) oraz kwotę 6.724 zł tytułem kosztów pogrzebu.

dowód: pismo (...) z dnia 25 kwietnia 2022 r. k. 36-37.

Powódka otrzymała rentę rodzinną w miesięcznej wysokości 3.543, 96 zł.

dowód: kopia decyzji ZUS z dnia 4 listopada 2021 r. wraz z załącznikami k. 65-69

Powódka U. L. ma 63 lata. B. wykształcenie średnie. Po zawarciu związku małżeńskiego pracowała krótko na poczcie, poza tym nie ma doświadczenia zawodowego. Obecnie utrzymuje się z renty wypłacanej z ZUS. Pozostaje pod stałą opieką kardiologa.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgormadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dowodów z dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony w toku niniejszego postępowania, a więc brak jest jakichkolwiek podstaw, by kwestionować ich wartość dowodową.

Ustalenia faktyczne Sąd poczynił także w oparciu o zeznania świadka G. L.. Świadek na co dzień, jako syn powódki, mieszka razem z matką, miał więc możliwość bezpośredniej obserwacji przebiegu procesu żałoby u powódki, a także pogorszenia się sytuacji życiowej powódki. Zeznania świadka Sąd uznał za wiarygodne w całości, albowiem po pierwsze świadek starał się zachować obiektywizm, znajdują one potwierdzenie w pozostałych dowodach zgromadzonych w sprawie, korelują z zeznaniami powódki, są spójna i konsekwentne.

Jeśli chodzi natomiast o zeznania powódki U. L. Sąd dał im wiarę w całości. Należy podkreślić, iż powódka w swych zeznaniach nie starała się wyolbrzymiać swoich cierpień, precyzyjnie opisała swoją sytuację materialną przed śmiercią męża i po.

Sąd poczynił nadto ustalenia faktyczne w oparciu o dowód z opinii biegłej psycholog co do konsekwencji psychicznych związanych ze śmiercią męża dla powódki. Biegła precyzyjnie opisała stan psychiczny powódki, relacje jakie łączyły małżonków, negatywne konsekwencje jakie odczuła powódka, a w szczególności przeżycia psychiczne, poczucia rezygnacji, zagubienia, bólu psychicznego, stanów niepokoju, spadku energii i aktywności, zachwiania poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji o wzmożonym nasileniu, co miało wpływ na znaczenie pogorszenie jej funkcjonowania w życiu codziennym, rodzinnym, społecznym, osłabienie zasobów do zmagania się ze stresem, co przełożyło się na ogólny spadek jakości życia.

W ocenie Sądu opinie biegłej D. G. są jasne, zawierają wnioski w pełni weryfikowalne i logiczne, dały więc one podstawy do przyjęcia, iż biegła dysponuje wiadomościami specjalnymi niezbędnymi do stwierdzenia okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nadto biegła na bieżąco ustosunkowywała się do zarzutów zgłaszanych przez pozwanego.

Zdaniem Sądu wszystkie okoliczności konieczne do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zostały już wyjaśnione w sposób należyty.

Sąd zważył co następuje:

Powództwo U. L. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w J. o zapłatę zadośćuczynienia, odszkodowania częściowo zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że podstawę prawną dochodzonego roszczenia stanowi przepis art. 822 § 1 k.c., który stwarza po stronie ubezpieczyciela obowiązek zapłaty określonego w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej odszkodowania za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, wobec której odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Z obowiązkiem tym skorelowane jest wyrażone w art. 822 § 4 k.c. uprawnienie poszkodowanego do dochodzenia roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela. Stosownie natomiast do § 2 wskazanego wyżej przepisu, umowa obejmuje szkody będące następstwem przewidzianego w niej zdarzenia, które miało miejsce w okresie ubezpieczenia.

Przesłanki odpowiedzialności sprawcy wypadku drogowego określone zostały w art. 436 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 435 § 1 k.c. Zgodnie ze wskazanym przepisem samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego środka, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. W razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody wymienione osoby mogą wzajemnie żądać naprawienia poniesionych szkód tylko na zasadach ogólnych. Wina sprawcy szkody G. I. wynika z prawomocnego wyroku karnego. Zgodnie z art.11 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostawał także fakt, że w dacie zdarzenia samochód sprawcy wypadku był ubezpieczony z tytułu odpowiedzialności cywilnej w (...) S.A. z siedzibą w J., jak również i to, że pomiędzy wypadkiem drogowym a zgonem B. L. (1) istnieje adekwatny związek przyczynowy, uzasadniający przypisanie odpowiedzialności pozwanemu na podstawie art. 822 k.c. i § 34 ust. 1 wskazanej powyżej ustawy.

Przesłankami powstania odpowiedzialności odszkodowawczej ubezpieczyciela, są:

1)  zaistnienie zdarzenia, z którym umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wiąże odpowiedzialność odszkodowawczą ubezpieczającego lub ubezpieczonego (zdarzenie ubezpieczeniowe),

2)  szkoda,

3)  adekwatny związek przyczynowo-skutkowy między szkodą, a wskazanym wyżej zdarzeniem.

Odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej reguluje w sposób szczegółowy ustawa z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

W świetle art. 14 ust. 1 oraz art. 19 ust. 1 ww. ustawy, poszkodowany w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczeń bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń, który powinien wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Natomiast według art. 34 ww. ustawy, z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia.

W pierwszej kolejności Sąd odniósł się do kwestii związanych z żądaniem przez powódkę zasądzenia na jej rzecz zadośćuczynienia.

Na kanwie powyższych rozważań oraz w świetle poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych uznać należało, że w przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie przesłanki odpowiedzialności pozwanego za szkodę powstałą w wyniku w wypadku z dnia 23 września 2021 r. w następstwie którego śmierć poniósł mąż powódki. Przepis art. 446 § 4 stanowi, że Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Przedmiotowe przepisy odwołują się do pojęć „krzywdy”, oraz „zadośćuczynienia”, jednocześnie nie zawierając definicji legalnej przedmiotowych pojęć ani żadnych dodatkowych kryteriów pozwalających definiować je w jakiś szczególny sposób, co rodzi konieczność odwołania się do dotychczasowego dorobku nauki prawa cywilnego, jak i orzecznictwa. Na ich podstawie należy stwierdzić, iż kryteriami oceny rozmiarów krzywdy winny być w odniesieniu do powodów: charakter, rodzaj i intensywność więzi, jaka łączyła ją z tragicznie zmarłym, role pełnione w rodzinie przez osobę zmarłą, okoliczności, w jakich nastąpiła śmierć, skutki w postaci poczucia stagnacji, osamotnienia i pustki po śmierci osoby bliskiej, wstrząs psychiczny i cierpienia moralne wywołane tym zdarzeniem, utrata radości życia, lęk przed przyszłością, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem zgonu osób bliskich (np. nerwica, depresja), a także wiek i sytuacja rodzinna pokrzywdzonego, zwłaszcza stopień, w jakim pokrzywdzony będzie umiał odnaleźć się w nowej rzeczywistości i ją zaakceptować (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 99/05, LEX nr 198509, wyrok Sądu Najwyższego z 1 kwietnia 2004 r., II CK 131/03, LEX nr 327923, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9 listopada 2011 r., I ACa 989/11, wyrok Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10, LEX nr 898254, OSP 2012/4/44, wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2012 r., IV CSK 416/11, LEX nr 1212823, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 17 maja 2013 r., I ACa 382/13). W swoim założeniu zadośćuczynienie ma w całości zrekompensować szkodę niemajątkową (krzywdę), pomóc w przezwyciężeniu przykrych doznań i wspierać realizację tych celów pokrzywdzonego, które zostały udaremnione przez negatywne doświadczenia. Wysokość zadośćuczynienia powinna przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, jednak musi być utrzymana w rozsądnych granicach, tym samym nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy i prowadzić do wzbogacenia pokrzywdzonego przez niezasadne czerpanie korzyści z faktu naruszenia (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 10 marca 2006 r., IV CSK 80/05, OSNC 2006/10/175). Subiektywny charakter krzywdy ogranicza przydatność kierowania się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia sumami zasądzonymi z tego tytułu w innych przypadkach, jednak przesłanki tej całkowicie nie eliminuje. Ze względu na nieprzeliczalność krzywdy na pieniądze konfrontacja danego przypadku z innym może dać wyłącznie orientację co do wysokości odpowiedniego zadośćuczynienia zasądzanego w innym przypadku i pomaga uniknąć dysproporcji (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03, OSNC 2005/2/40, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2005 r., III CK 392/04, LEX nr 177203 i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2008 r., II CSK 78/08, LEX nr 420389). Należy wziąć pod uwagę, iż, zadośćuczynienie zasądzone w związku ze śmiercią osoby bliskiej ma kompensować nie tylko doznany ból spowodowany śmiercią tej osoby, ale też przedwczesną utratę członka rodziny, która zawsze będzie nieodwracalna w skutkach. Z kolei o tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa. Aby ustalić czy zadośćuczynienie jest należne danej osobie, trzeba uprzednio dokonać analizy faktycznych więzi między osobami.

W niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości fakt, że śmierć głowy rodziny, którą niewątpliwie był zmarły B. L. (1), miała negatywny wpływ na funkcjonowanie całej rodziny. Powódka i jej synowie wraz z mężem jako rodzina byli ze sobą bardzo zżyci, wspólnie spędzali czas, przez wiele lat wspierali się wzajemnie, pomagając sobie w trudach życia codziennego, będąc dla siebie nawzajem olbrzymim wsparciem. Okazywali sobie wzajemny szacunek, troskę. Powódka czuła się bardzo bezpiecznie przy mężu. Nikt z członków rodziny nie spodziewał się że B. L. (1) zginie w wypadku samochodowym, do którego w żaden sposób się nie przyczynił. Powódka przeżyła długi i bardzo trudny proces żałoby, pełen bólu, żalu i cierpienia psychicznego. B. L. (1) był głową rodziny, osobą spajającą całą rodzinę. U swoich bliskich cieszył się autorytetem. Chętnie służył innym radą i pomocą. Świetnie wywiązywał się z roli męża, ojca. Powódka na skutek śmierci męża doświadczyła znacznych trudności w codziennym funkcjonowaniu. Skutki śmierci B. L. (1) są odczuwane przez nią do dnia dzisiejszego, a życie całej rodziny już nigdy nie powróci do stanu sprzed tego dramatycznego dnia. Powódka była w związku małżeńskim przez ponad 35 lat, znała się ze zmarłym jeszcze dłużej. Bardzo mocno kochała swojego męża, była z nim bardzo emocjonalnie i uczuciowo związana, co niewątpliwie wynika z materiału zgromadzonego w toku postępowania dowodowego. Było to bardzo zgodne małżeństwo, wzajemnie troszczące się o siebie. Mąż był dla powódki nieocenionym wsparciem. Powódka wraz z mężem wychowała dwoje dzieci. Małżonkowie mieli wspólne plany na przyszłość.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., II CSKP 769/22, LEX nr 3399826), wskazano, że najistotniejszym celem zadośćuczynienia, o którym stanowi art. 446 § 4 k.c. jest wynagrodzenie doznanej przez poszkodowanego krzywdy, czyli zrealizowanie funkcji kompensacyjnej. Ma ono umożliwić mu uzyskanie satysfakcji, która wpłynie korzystnie na jego samopoczucie i pozwoli zniwelować poczucie krzywdy wywołanej czynem niedozwolonym (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1978 r., IV CR 79/78, nie publ., z dnia 28 września 2001 r., III CKN 427/00, nie publ.). Podstawowym kryterium jest rozmiar i intensywność doznanej krzywdy, ocenianej według kryteriów zobiektywizowanych, przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i zawodowej poszkodowanego. Określając wysokość zadośćuczynienia, sąd powinien in casu wziąć też pod uwagę te okoliczności, które dotyczą sytuacji osobistej pokrzywdzonego, które wpływają na silniejsze odczuwanie przez niego bólu i cierpienia. Rozmiar zadośćuczynienia może być odnoszony do stopy życiowej społeczeństwa, która tylko pośrednio rzutuje na umiarkowany jego wymiar i to w zasadzie bez względu na status społeczny oraz materialny poszkodowanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10, nie publ.).

Wysokość zadośćuczynienia powinna przedstawiać przy tym odczuwalną wartość ekonomiczną, adekwatną do warunków gospodarki rynkowej, jednak musi być utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., II CSK 787/14 nie publ. i powołane tam orzecznictwo). Zakres dyskrecjonalności sędziowskiej w kwestii określenia wysokości zadośćuczynienia jest szeroki, ale nie oznacza dowolności. Ocenny charakter kryteriów przydatnych do określenia odpowiedniej sumy pieniężnej na podstawie art. 446 § 4 k.c. sprawia, że o oczywistej zasadności apelacji, tak samo i skargi kasacyjnej kwestionującej wysokość przyznanej z tego tytułu sumy pieniężnej można mówić wówczas, gdy w stanie faktycznym danej sprawy zasądzone przez Sąd niższej instancji zadośćuczynienie jest rażąco zaniżone albo zawyżone (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 września 1999 r., III CKN 338/98, OSNC 2000, Nr 3, poz. 58, z dnia 29 października 1999 r., I CKN 173/98, nie publ., z dnia 27 lutego 2004 r., V CK 282/03, nie publ., z dnia 15 lutego 2006 r., IV CK 384/05, nie publ.).

Mając na uwadze przytoczone powyżej okoliczności, a w szczególności znaczny stopień cierpień psychicznych doznanych przez powódkę wskutek śmierci męża B. L. (1), Sąd uznał, że kwota 82.000 zł tytułu zadośćuczynienia będzie odpowiednia w rozumieniu art. 446 § 4 k.c. W ocenie Sądu zasądzona kwota dla powódki pozwoli, choć w minimalnym stopniu, na złagodzenie doznanej przez niej straty. Sąd zdaje sobie sprawę, że żadna kwota zadośćuczynienia nie jest tak naprawdę w stanie uśmierzyć bólu po stracie ukochanej, najbliższej osoby. Sąd bowiem w okolicznościach konkretnej sprawy, badając rodzaj i intensywność więzi łączących strony, w oparciu o wskazania wiedzy i doświadczenie życiowe, jest w stanie ocenić następstwa śmierci osoby bliskiej, tym bardziej, że odczuwanie bólu nie wymaga przeprowadzania skomplikowanego procesu dowodzenia. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd nie miał żadnych wątpliwości, że powódkę łączyły ze zmarłym szczególne, bliskie i serdecznie więzi. Relacje w rodzinie były nader poprawne, nie występowały tam konflikty, a wręcz przeciwnie wzajemny szacunek i zrozumienie oraz wsparcie. Zmarły był dla powódki oparciem, wypełniającym swojej wielorakie role w rodzinie. Orzekając w zakresie zadośćuczynienia Sąd wziął także pod uwagę, że powódka otrzymała już wcześniej wypłacone przez pozwanego kwotę zadośćuczynienia 38.000 zł i orzekł zgodnie z żądaniem pozwu w tym zakresie.

Zdaniem Sądu zadośćuczynienie w takiej kwocie spełni swój cel, jakim jest złagodzenie powodowi doznanych przez nią cierpień psychicznych, będzie stanowić dla niej ekonomicznie odczuwalną wartość, spełni swoją kompensacyjną rolę, a równocześnie nie będzie ani nadmierne, ani też zaniżone i nie doprowadzi ani do bezpodstawnego zubożenia pozwanego, ani do bezpodstawnego wzbogacenia powódki, odpowiadając w pełni ocenionej całościowo krzywdzie jakiej doznała powódka w wyniku śmierci jej męża w wypadku samochodowym, za który odpowiedzialność ponosi strona pozwana jako ubezpieczyciel.

O odsetkach ustawowych od kwoty zadośćuczynienia zasądzonego od pozwanego (...) Zakładu (...) S.A. Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. na rzecz powódki U. L. od dnia 29 sierpnia 2022 r. Powódka domagała się zasądzenia odsetek od dnia 26 listopada 2021 r, natomiast Sąd nie podzielił tego stanowiska. Na etapie przedproceoswym powódka nie zakwestionowała pierwotnie wypłaconej kwoty odszkodowania przez pozwanego (tj. 38.000 zł), zatem pozwany mógł pozostawiać w usprawiedliwimy przekonaniu, że zaakceptowała ona ww. kwotę. Wobec powyższego Sąd przyjął, iż zasadnym będzie obliczenie terminu początkowego obliczenia odsetek ustawowych z uwzględnieniem 30 dni od dnia doręczenia pozwu. Pozwany bowiem w ww. terminie miał możliwość uznania roszczenia powódki.

Orzekając w przedmiocie odsetek od zasądzonej tytułem zadośćuczynienia kwoty, Sąd miał nadto na uwadze, że orzeczenie dotyczące zadośćuczynienia nie ma charakteru konstytutywnego - nie uzasadnia tego użyte w art. 446 § 4 k.c. sformułowanie "sąd może", bowiem przyznanie zadośćuczynienia nastąpić może nie tylko na podstawie orzeczenia sądu; nie jest wyłączone dobrowolne uznanie odpowiedzialności z tego tytułu bez skorzystania z drogi sądowej (tak też m.in. wyrok S.A. w E. z 7 czerwca 2013 r., I ACa 229/13, Lex nr (...)).

Wobec powyższego, na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku.

Przechodząc do kolejnego żądania powódki w zakresie roszczenia o odszkodowanie, znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w ujęciu art. 446 § 3 k.c. poszkodowanego stanowi przesłankę przyznania najbliższemu członkowi rodziny odszkodowania w przypadku śmierci poszkodowanego. W razie spełnienia tej przesłanki odszkodowanie powinno odpowiadać pełnej wysokości poniesionej szkody majątkowej. Sąd na podstawie okoliczności faktycznych danego przypadku winien określić właściwą wysokość tego odszkodowania, które winno stanowić realne i odczuwalne przysporzenie majątkowe dla członka rodziny zmarłego w celu przystosowania się do zmienionych warunków życia. Hipotezą tego przepisu objęte są wszelkie negatywne zmiany w sytuacji materialnej członków rodziny, jak również zmiany w sferze dóbr niematerialnych, które rzutują na ich sytuację materialną. Pogorszenie sytuacji życiowej jako przesłanka przyznania uprawnionemu odszkodowania odnosi się do jego bieżącej sytuacji życiowej, jak również polega na utracie możliwości jej polepszenia w przyszłości. W przypadku dziecka, do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej prowadzi przede wszystkim utrata osobistych starań rodzica o jego utrzymanie i wychowanie. (zob. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 lutego 2023 r., V ACa 443/21)

Sąd określając wysokość odszkodowania przyznanego najbliższym członkom rodziny osoby zmarłej z powodu wypadku zawinionego przez inną osobę, jeżeli wskutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, jest obowiązany wziąć pod uwagę różnicę między stanem, w jakim znaleźli się członkowie rodziny zmarłego po jego śmierci a ich przewidywanym stanem materialnym, gdyby zmarły żył. Sąd nie uwzględnia natomiast cierpień i krzywdy moralnej bliskich zmarłego (por.wyrok SN z 7 lipca 2004r., I CK 83/04, M.Prawn. 2004/16/726).

Zgodnie z przyjętym orzecznictwem, ocena znacznego pogorszenia sytuacji życiowej zależna jest od rozmiarów ujemnych następstw natury majątkowej wywołanych przez śmierć osoby najbliższej, zarówno już istniejących, jak i dających się na podstawie zasad doświadczenia życiowego przewidzieć w przyszłości. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c. obejmuje te szkody spowodowane śmiercią najbliższego członka rodziny, które nie podlegają wyrównaniu na podstawie innych przepisów, a w szczególności art. 446 § 1, 2 i 4 k.c.(por. wyrok SA w Łodzi z dnia 21.02.2013 r. I ACa 1185/12, wyrok SA w Warszawie z dnia 22.08.2012 r. I ACa 86/12, wyrok SA w Łodzi z dnia 25.09.2012 r. I ACa 673/12, wyrok SA w Łodzi z dnia 27.06.2013 r. I ACa 183/13).

Podkreślić należy, że ciężar wykazania znacznego pogorszenia sytuacji życiowej spoczywa na powodzie, zgodnie z ogólną regułą dowodową zawartą w art. 6 k.c. Roszczenie z art. 446 § 3 k.c. przysługuje najbliższym członkom rodziny zmarłego, czyli takim osobom, których sytuacja życiowa kształtowała się w pewnej zależności od zmarłego. Sąd orzekający w sprawie podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w orzeczeniu z dnia 24 października 2007 roku, IV CSK 192/07, zgodnie z którym rekompensacie w ramach stosownego odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 k.c. podlegają szkody majątkowe i niemajątkowe, doznane przez rodzica, którego stan zdrowia na skutek silnego wstrząsu psychicznego spowodowanego nagłą tragiczną śmiercią dziecka uległ zmianie uzasadniającej przyjęcie znacznego pogorszenia jego sytuacji życiowej.

Odnosząc powyższe rozważania do zgłoszonego przez powódkę żądania odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 k.c. podnieść należy, że odszkodowanie to nie jest odszkodowaniem pełnym w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., lecz "stosownym" świadczeniem, to jest takim, które posłuży przystosowaniu się uprawnionego do zmienionych warunków. W ocenie Sądu powódka udowodniła, w oparciu o własne zeznania, zobiektywizowane opinią biegłego sądowego z zakresu psychologii, że w wyniku śmierci męża jej sytuacja życiowa pogorszyła się w stopniu uzasadniającym przyznanie na jej rzecz odszkodowania, choć w mniejszej wartości niż żądała powódka. Przed śmiercią małżonkowie prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Główny ciężar utrzymania rodziny od wielu lat ponosił B. L. (1). Jego zarobki były na tyle wysokie, że powódka nie pracowała zawodowo, lecz zajmowała się domem i dziećmi. Powódka zawsze mogła liczyć na pomoc finansową męża. B. L. (1) pracował jako podleśniczy i z tego tytułu osiągał dochód w łącznej wysokości około 7.000 zł. B. L. (1) również miał zapewniony coroczny deputat opałowy, który obecnie powódce nie przysługuje.

Po śmierci B. L. (1) sytuacja finansowa powódki uległa znacznemu pogorszeniu. Powódka od wielu lat nie była czynna zawodowo, nie ma zatem możliwości podjąć pracy zawodowej. Jej obecnym i jednym źródłem dochodu jest renta rodzinna w wysokości około 3.500 zł netto, który musi przeznaczyć na utrzymanie siebie i syna, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności. Rodzina niewątpliwie straciła jedynego żywiciela. B. L. (1) był dla żony także nieocenionym wsparciem w zakresie codziennego funkcjonowania m.in. naprawiał bieżące usterki w domku, robił zakupy, kupował lekarstwa etc.

Zdaniem Sądu, śmierć B. L. (1), a następnie przedłużona żałoba, odczuwane emocje smutek, żal, rozpacz, całkowita utrata poczucia bezpieczeństwa, apatia, radykalnie zmieniły tryb życia U. L.. U powódki nastąpił istotny spadek jej aktywności w każdej sferze życia.

Niewątpliwie, u powódki doszło do istotnego pogorszenia sytuacji życiowej wskutek śmierci męża. Jak wynika z przedłożonej dokumentacji podatkowej dochody zmarłego były znaczne. Z zeznań stron, które Sąd w całości obdarzył przymiotem wiarygodności wynika, iż B. L. (1) osiągał wysokie dochody i regularnie, co pozwalało mu na bycie jednym żywicielem rodziny, a cała rodzina żyła na wysokiej stopie życiowej.

W przedmiotowej sprawie powódka określiła żądaną kwotę odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej 40.000 zł. Na udowodnienie swojego roszczenia przedłożyła dokumentację podatkową małżonków i z ZUS-u w celu wykazania, iż jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Niniejsze dowody rzeczowe oraz wiarygodne zeznania stron potwierdzają, iż roszczenie powódki o odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. jest zasadne co do zasady. Sąd jednak w ramach postępowania musiał zanalizować roszczenie również co do jego wysokości.

W toku procesu pozwany ( odpowiedź na modyfikowany pozew k. 97) uznał roszczenie co do kwoty 20.000 tytułem stosownego odszkodowania w związku ze znacznym pogorszeniem sytuacji życiowej po śmierci męża powódki, a Sąd postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2023 r. umorzył postępowanie w zakresie żądania kwoty 20.000 zł.

W ocenie Sądu pozostałe należne odszkodowanie na rzecz powódki należało określić na kwotę 20.000 zł, zgodnie z żądaniem powódki. Z poczynionych ustaleń faktycznych wynika, iż B. L. (1) osiągał wysokie zarobki, które regularnie przeznaczał na zaspokojenie potrzeb materialno-bytowych rodziny, będąc przez ponad 30 lat głównym i jedynym żywicielem rodziny. Wkład finansowy B. L. (1) niewątpliwie sprawiał, że jego rodzina żyła wysokiej stopie życiowej. Oprócz tego, wskutek nagłej i niespodziewanej śmierci B. L. (1), nastąpił u powódki gwałtowany rozstrój zdrowia psychicznego, który uniemożliwił jej normalne i codzienne funkcjonowanie, a powrót do osiągniecia stopy życiowej na jakim żyła przed wypadkiem jest zdaniem Sądu niemożliwy.

Powódka żądała odsetek od kwoty odszkodowania od dnia doręczenia pisma stanowiącego modyfikację powództwa z dnia 16 września 2022 r. Ww. pismo zostało doręczone pozwanemu w dniu 5 grudnia 2022 r. Sąd zgodnie z żądaniem powódki, zasądził odsetki w zakresie roszczenia odszkodowawczego, biorąc za podstawę termin 30 dni od dnia doręczenia pozwu, od dnia następnego po upływie ww. terminu, tj. od dnia 5 stycznia 2023 r.

Z tych też względów orzeczono jak w pkt. sentencji II wyroku.

W pozostałym zakresie, w jakim powódka domagała się zasądzenia na swoją rzecz odsetek w ramach zadośćuczynienia, Sąd nie podzielił zaprezentowanego przez nią stanowiska i roszczenie w tym zakresie, w pozostałej części, oddalił.

Wobec powyższego orzeczono jak w pkt. III sentencji wyroku.

Stosownie do treści przepisu art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.). Stronom reprezentowanym przez radcę prawnego zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata (art. 99 k.p.c.).

Powódka poniosła w sumie 12.217 zł kosztów procesu, na co składa się: kwota 5.400 zł z tytułu wynagrodzenia reprezentującego ją radcy prawnego adwokata stosownie do treści przepisu § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2024 poz. 1947), 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa stosownie do dyspozycji art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz. Ust. 2025 poz. 1154), kwota 4.100 zł tytułem opłaty od pozwu, 700 zł tytułem kwoty uiszczonej w ramach zaliczki na wynagrodzenie biegłego, kwota 2.000 zł tytułem opłaty uzupełniającej od modyfikacji powództwa. Dlatego też Sąd zasądził na rzecz powódki od pozwanego, który przegrał sprawę ww. kwotę tytułem zwrotu kosztów procesu.

Z uwagi na powyższe i na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w pkt. IV sentencji wyroku.

Stosownie do treści przepisu art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Na tej podstawie Sąd nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Kielcach kwotę 1.150, 36 zł tytułem kosztów sądowych, na którą to sumę składają się wydatki poniesione na wynagrodzenie biegłego sądowego w kwotach: 250 zł, 435, 42 zł, 464, 94 zł.

Z uwagi na powyższe i na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w pkt. V sentencji wyroku.

SSO Beata Kupiec