Zarządzenie z 25 maja 2026, sygn. V GC 1376/23

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 21 kwietnia 2026 roku

Pozwem z dnia 13 czerwca 2023 roku złożonym do tut. Sądu powód Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. domagał się zasądzenia od pozwanego I. B. kwoty 74.784,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 maja 2022 roku do dnia zapłaty oraz wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, iż strony zawarły w dniu 23 marca 2017 roku umowę, na mocy której pozwany zobowiązał się do wykonania generalnego wykonawstwa w zakresie kompleksowej realizacji zadania pn. „Zaprojektowanie i wybudowanie samodzielnej kancelarii w leśnictwie (...)” w trybie zaprojektuj i wybuduj, a powód zobowiązał się do przekazania kierownikowi budowy terenu budowy wraz z dziennikiem budowy, zapewnienia nadzoru przez ustanowienie inspektora nadzoru, dokonywania odbioru wykonanej dokumentacji projektowej oraz realizowanych na jej podstawie robót budowlanych w termiach i na zasadach określonych w umowie oraz dokonania zapłaty. Wykonanie umowy miało nastąpić etapowo w okresie dwuletnim, przy czym odbiór końcowy przedmiotu umowy miał nastąpić do dnia 30 września 2022 roku.

Kolejno wskazał, że pozwany pismem z dnia 5 sierpnia 2021 roku zwrócił się do powoda o podjęcie rozmów zmierzających do urealnienia wynagrodzenia umownego, z uwagi na wzrost cen materiałów budowalnych. Pozwany wniósł jednocześnie, w przypadku niewyrażenia zgody na podniesienie wynagrodzenia, o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron w części wykonawczej. W odpowiedzi na ww. pismo, powód wskazał, że postanowienia umowy jak i ustawy prawo zamówień publicznych nie przewidują możliwości rozwiązania umowy za porozumieniem stron, zaś zmiany umowy są możliwe tylko w zakresie oraz w przypadkach wskazanych w § 18 zawartej umowy. Powód wskazał, że pozwany nie wykazał żadnej z przesłanek umożlwiających zwiększenie wynagrodzenia umownego, a sama okoliczność wahania cen towarów i usług jest zjawiskiem normalnym.

Dalej podał, że pismem z dnia 17 września 2021 roku pozwany wskazał, że w związku z opóźnieniem w procedowaniu wniosku o wydanie pozwolenia na budowę przez organ administracji architektoniczno-budowlanej nie jest możliwe wykonanie umowy w ustalonym terminie i w związku z tym wniósł o rozwiązanie umowy w części dotyczącej etapu II, III i IV umowy. Pozwany zasugerował rozliczenie i rozwiązanie umowy na etapie I. W odpowiedzi, pismem z dnia 17 września 2021 roku, powód wskazał, że opóźnienie w wydaniu pozwolenia na budowę mogą uzasadniać wydłużenie terminu realizacji przedmiotu umowy zgodnie z postanowieniami § 6 ust 8 pkt 8.1 lit. E umowy. Powód jednocześnie wskazał termin, w którym mogłoby dojść do spotkania, a także wskazał na warunki przedłużenia terminu wykonania umowy oraz, że umowa nie przewiduje możliwości rozwiązania umowy w tych okolicznościach na jakie powołuje się pozwany. Powód wskazał również, że podstawy do waloryzacji wynagrodzenia umownego i jej zakres zostały określone w umowie.

Powód podniósł, że w dniu 30 września 2021 roku doszło do spotkania pomiędzy przedstawicielami powoda, a pozwanym przy obecności inspektora nadzoru. Ze spotkania sporządzony został protokół, w którym strony wspólnie stwierdziły konieczność zmiany terminów wykonania umowy nr (...).14.2021 z dnia 23 marca 2021 roku. Powód wskazał dalej, że pozwany odmówił podpisania protokołu, wskazując, że musi go skonsultować ze swoim prawnikiem. Następnie pracownik powoda skontaktował się z pozwanym w celu ustalenia jego stanowiska w przedmiocie protokołu. Podczas rozmowy pozwany poinformował, że nie podpisze dokumentów mających na celu zmiany terminów umowy, ponieważ obawia się, że takie działanie zamknie mu możliwość rozwiązania części umowy w zakresie wykonania robót budowlanych.

Kolejno powód wskazał, iż pismem z dnia 21 grudnia 2021 roku pozwany oświadczył, że odstępuje od przedmiotowej umowy, w części obejmującej wykonanie etapów II, III i IV umowy, w związku z niemożliwą do przewidzenia skalą opóźnień w procedowaniu wniosku o wydanie pozwolenia na budowę przez organ administracji architektoniczno-budowlanej, za co nie odpowiada żadna ze stron. W związku z powyższym, powód podał, iż pismem z dnia 7 kwietnia 2022 roku poinformował pozwanego o naliczonej karze umownej w wysokości 74.784,00 zł brutto, przesyłając jednocześnie notę księgową. Powód wskazał, że odstąpienie od umowy nastąpiło z przyczyn leżących po stronie pozwanego, albowiem brak było uzasadnionych podstaw do rozwiązania przez pozwanego umowy, a powód do końca wykazywał wolę dalszej współpracy. Pozwany odmówił zapłaty kary umownej. (k. 3-12)

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 22 września 2023 roku w sprawie V GNc 1984/23 Sąd Rejonowy w Kielcach V Wydział Gospodarczy uwzględnił powództwo w całości. (k.62)

W sprzeciwie od wydanego nakazu zapłaty pozwany I. B. zaskarżył nakaz zapłaty w całości i wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany przyznał, iż strony w dniu 23 marca 2021 roku zwarły umowę, której przedmiotem było zaprojektowanie i wybudowanie samodzielnej kancelarii w leśnictwie R.. Umowę zawarto w wyniku przeprowadzenia przez powoda postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Wskazał, iż jego oferta była jedyną złożoną w tym postępowaniu, a sporządził ją w oparciu o dostępne wówczas informacje oraz w oparciu o dotychczasową praktykę i doświadczenie. Pozwany podniósł, iż wykonał I etap umowy zgodnie z warunkami umowy. Wniosek o pozwolenie na budowę złożony został w dniu 22 czerwca 2021 roku, a zgodnie z prawem budowalnym wniosek winien zostać rozpoznany w terminie 65 dni. Jak podał dalej, ostateczne pozwolenie na budowę wydano z przekroczeniem tego terminu tj. na początku grudnia 2021 roku, wobec czego niemożliwe było z przyczyn obiektywnych zrealizowanie umowy w terminie w zakresie etapów II-IV. Rozpoczęcie prac możliwe było dopiero wiosną 2022 roku.

Pozwany zaznaczył, iż niezależnie od powyższego, od wiosny 2021 roku wraz z rozpoczęciem sezonu budowalnego zaobserwowano znaczący i niemożliwy do przewidzenia w swej skali wzrost cen materiałów budowalnych, na które wpływ miały okoliczności związane z wystąpieniem covid-19. Pozwany wskazał, iż powód mimo powyższej sytuacji oczekiwał, iż ten wykona umowę niezależnie od kosztów jakie z tego tytułu miałby ponieść. Tymczasem, wedle ocen pozwanego, dodatkowe koszty wynikające z niemożliwej do przewidzenia skali wzrostu cen materiałów budowlanych w sierpniu 2021 roku sięgnęły ok 30% wartości zadania. Pozwany podniósł, że w lutym 2021 roku nie był możliwy do przewidzenia skokowy wzrost cen materiałów budowalnych, jak również nie była możliwa do przewidzenia skala opóźnień w rozpoznawaniu wniosków o pozwolenie na budowę. Pozwany podkreślił, że wykonanie umowy na warunkach określonych w ofercie z lutego 2021 roku spowodowałaby powstanie po jego stronie rażącej straty sięgającej kwoty około 100.000,00 zł, która była dla niego niemożliwa do udźwignięcia. Pozwany zaznaczył, postawa zamawiającego utwierdziła go w przekonaniu, że druga strona umowy nie działa z poszanowaniem zachowania zasady równowagi kontraktowej stron i poszanowania uzasadnionych interesów drugiej strony. Zamawiający, w ocenie pozwanego, dążył do zmuszenia wykonawcy do zrealizowania umowy z rażącą stratą, a przez co także do uzyskania nieuzasadnionego wzbogacenia się jego kosztem.

Podniósł, iż wobec braku możliwości nawiązania z powodem jakiegokolwiek porozumienia, w zakresie uwzględnienia jego interesów ekonomicznych, zmuszony został do odstąpienia od umowy, bowiem zaangażowanie się w realizację kontraktu z dodatkowo przedłużony terminem wykonania doprowadziłoby pozwanego do dotkliwej straty, w tym również ryzyka utraty płynności finansowej. Pozwany wskazał, że o fakcie, iż powód doskonale zdawał sobie sprawę ze skali wzrostu cen materiałów budowalnych świadczy również treść informacji publikowanych przez zamawiającego w kolejnym przetargu ogłoszonym na to samo zadanie, gdzie wskazano kwotę 573 tys. zł brutto jako kwotę, którą zamawiający zamierzał przeznaczyć na realizację zadania, przy kwocie około 350 tys. zł wynikającej z oferty pozwanego.

W dalszej części pozwany podniósł, iż w jego ocenie powód nie poniósł żadnej szkody na skutek odstąpienia od umowy, która usprawiedliwiałaby zasadność naliczenia kary umownej. (k.69-71)

Pismem procesowym z dnia 29 kwietnia 2024 roku powód podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i podał dalszą argumentację na jego poracie. W szczególności podkreślił, iż powód po akceptacji projektu budowalnego tj. w czerwcu 2021 roku, mógł już zakupić materiały budowalne niezbędne do realizacji prac, natomiast według wiedzy powoda, pozwany w ogóle nie zakupił materiałów niezbędnych do budowy do czasu odstąpienia od umowy. (k.81-88)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego nr SA.270.1.11.2020 (...) K. z siedzibą w K. (jako zamawiający) zawarła z I. B. prowadzącym działalność gospodarczą pn. Firma (...) I. B. z siedzibą w D. (jako wykonawcą) w dniu 23 marca 2021 roku umowę nr (...).14.2021, w której wykonawca przyjął do wykonania w systemie zaprojektuj i wybuduj generalne wykonawstwo w zakresie kompleksowej realizacji zadania pn. „Zaprojektowanie i wybudowanie samodzielnej kancelarii w leśnictwie R.” (§1 ust. 1 i 2 umowy)

Zamawiający przewidywał realizację przedmiotu umowy w cyklu dwuletnim, z podziałem na następujące etapy realizacji:

- I etap – opracowanie dokumentacji projektowej na podstawie (...) wraz z uzyskaniem wymaganych prawem prawomocnych decyzji administracyjnych, przy czym odbiór częściowy tego etapu realizacji umowy miał nastąpić w terminie do 30 września 2021 roku,

- II etap – wykonanie części robót budowalnych,

- III etap – wykonanie całości robót budowalnych,

- IV etap – zrealizowanie całego zakresu czynności będących przedmiotem umowy ( w tym uzyskanie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowalnego).

Odbiór końcowy przedmiotu umowy miał nastąpić w terminie do 30 września 2022 roku. (§1 ust. 4 umowy, § 2 ust. 2 umowy)

Zgodnie z § 3 ust. 1 umowy do obowiązków zamawiającego należało protokolarne przekazanie kierownikowi budowy terenu budowy wraz z dziennikiem budowy, zapewnienie nadzoru przez ustanowienie inspektora nadzoru, zapewnienie finansowania inwestycji w wysokości umożliwiającej wypłatę wynagrodzenia zgodnie z warunkami umowy, dokonywanie odbioru wykonanej dokumentacji projektowej oraz zrealizowanych na jej podstawie robót budowlanych w termiach i na zasadach określonych w umowie.

Do obowiązków wykonawcy należało w szczególności sporządzenie dokumentacji projektowej wraz z uzyskaniem wymaganych prawem prawomocnych decyzji administracyjnych, odpowiednie zabezpieczenie terenu budowy wraz ze znajdującymi się na nim obiektami budowalnymi, urządzeniami technicznymi i stałymi punktami osnowy geodezyjnej oraz podlegającymi ochronie elementami środowiska przyrodniczego i kulturowego, realizacja robót budowalnych w ramach przedmiotu umowy zgodnie ze sporządzoną dokumentacją projektową, przepisami prawa i warunkami techniczno – budowalnymi, zasadami sztuki budowalnej, wskazaniami nadzoru inwestorskiego, polskimi normami oraz obowiązującymi przepisami bhp i przeciwpożarowymi, zapewnienie zakupów i dostaw materiałów, konstrukcji, urządzeń, sprzętu i narzędzi niezbędnych do wykonania przedmiotu umowy. (§ 3 ust. 2 umowy)

Zgodnie z § 6 ust. 8.1 umowy, zamawiający przewidywał możliwość zmiany terminów realizacji robót budowlanych i przedmiotu umowy m.in. w przypadku zmian będących następstwem działania organów administracji, w szczególności przekroczenia zakreślonych przez prawo terminów wydawania przez organy administracji decyzji, zezwoleń itp., odmowy wydania przez organ administracji wymaganych decyzji, zezwoleń, uzgodnień na skutek błędów w dokumentacji projektowej, przyczyn zewnętrznych niezależnych od zamawiającego oraz wykonawcy, skutkujących niemożliwością prowadzenia prac lub ich opóźnieniem. Ewentualna zmiana terminu winna była zostać poprzedzona przygotowaniem stosownego protokołu konieczności i udokumentowaniem zaistnienia okoliczności wpływających na zmianę terminu, a następnie podpisaniem przez strony aneksu do umowy w formie pisemnej ( § 6 ust.8.4 umowy).

Strony ustaliły łączne wynagrodzenie wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy na kwotę 373.920,00 zł brutto. (§ 11 ust. 2.3 umowy)

W myśl § 14 ust. 2 pkt b umowy wykonawca był zobowiązany do zapłaty zamawiającemu kary umownej w przypadku odstąpienia od umowy przez wykonawcę lub innego rozwiązania umowy przez wykonawcę z przyczyn lezących po jego stronie w wysokości 20 % wynagrodzenia umownego brutto za całość zamówienia a wskazanego w § 11 ust 2 pkt 2.3 umowy.

Dowód: umowa nr (...).14.2021z dnia 23 marca 2021 roku k. 14-30.

Pismem z dnia 5 sierpnia 2021 roku pozwany I. B. zwrócił się do Nadleśnictwa K. z propozycją dokonania ponownej kalkulacji kosztów realizacji umowy będącej formą aktualizacji złożonej oferty oraz uwzględniającej wzrost cen materiałów budowlanych. Ewentualnie na wypadek braku akceptacji wyżej opisanego wariantu zwrócił się o rozważenie możliwości rozwiązania umowy za porozumieniem stron w części wykonawczej ze względu na okoliczności, których nie można było wcześniej przewidzieć.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 18 sierpnia 2021 roku (...) K. podało, że zarówno postanowienia umowy jak i (...) nie przewidują możliwości rozwiązania umowy za porozumieniem stron.

Dowód: pismo pozwanego z dnia 5 sierpnia 2021 roku k.31, pismo powoda z dnia 18 sierpnia 2021 roku k. 32.

Pismem z dnia 17 września 2021 roku pozwany I. B. poinformował (...) K., iż w związku z niemożliwą do przewidzenia skalą opóźnień w procedowaniu wniosku o wydanie pozwolenia na budowę przez organ administracji architektoniczno – budowalnej, niemożliwe jest wykonanie umowy w ustalonym terminie. Wskazał, iż powyższa sytuacja ma wpływ na termin realizacji wszystkich etapów zadania. Z uwagi na powyższą okoliczność, na którą żadna ze stron umowy nie miała wpływu, zwrócił się z wnioskiem o częściowe rozwiązanie umowy w zakresie nie zrealizowanych i niemożliwych do wykonania w zaistniałych warunkach etapów II, III i IV umowy.

W odpowiedzi, pismem z dnia 27 września 2021 roku (...) K. uznało, że wskazane wyżej okoliczności mogą uzasadniać wydłużenie terminu realizacji przedmiotu umowy zgodnie z postanowieniami umowy. W ocenie Nadleśnictwa zagrożenie niedochowania terminu uzyskania pozwolenia na budowę, który w umowie został określony na dzień 30 września 2021 roku, czy nawet jego przekroczenie, nie uzasadnia częściowego rozwiązania umowy.

Dowód: pismo pozwanego z dnia 17 września 2021 roku k. 34, pismo powoda z dnia 27 września 2021 roku k.35-35v.

W dniu 30 września 2021 roku miało miejsce spotkanie, w którym uczestniczyli przedstawiciele zamawiającego: E. V., T. X., a także I. T. (koordynator nadzoru inwestorskiego) oraz I. B. – wykonawca umowy. Spotkanie zostało zorganizowane w celu dojścia do porozumienia w sprawie upływającego terminu umownego na wykonanie dokumentacji projektowej wraz z uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na budowę. W wyniku spotkania, strony w związku z opóźniającymi się procedurami administracyjnymi wydania pozwolenia na budowę dla przedmiotowego zadania inwestycyjnego przez Starostwo Powiatowe stwierdziły, iż zachodzi konieczność zmiany terminów umownych wykonania przedmiotu umowy. Strony wspólnie zaproponowały przyjęcie, iż realizacja I etapu winna zakończyć się do dnia 31 grudnia 2021 roku, a zakończenie realizacji przedmiotu umowy do dnia 30 listopada 2022 roku.

Pozwany I. B. ostatecznie nie zdecydował się na podpisanie dokumentów mających na celu zmiany terminów umowy z uwagi na obawę, że takie działanie zamknie mu możliwość rozwiązania części umowy w zakresie wykonania robót budowalnych.

Dowód: notatka służbowa wraz za załącznikiem protokołem konieczności k.37-39.

W dniu 21 grudnia 2021 roku, pozwany I. B. prowadzący działalność gospodarczą pn. Firma (...) I. B. z siedzibą w D. oświadczył, iż odstępuje od umowy nr (...).14.2021 na zadanie „Zaprojektowanie i wybudowanie samodzielnej kancelarii w leśnictwie R.” w części obejmującej wykonanie etapów II, III i IV umowy, w związku z niemożliwą do przewidzenia skalą opóźnień w procedowaniu wniosku o wydanie pozwolenia na budowę przez organ administracji architektoniczno – budowalnej, za co nie odpowiada żadna ze stron.

W związku z powyższym powód wystawił na rzecz pozwanego notę księgową nr (...) z dnia 7 kwietnia 2022 roku, na mocy której obciążył pozwanego należnością w wysokości 74.784,00 zł – tytułem naliczonych kar umownych zgodnie z § 14 ust 2b z terminem zapłaty do dnia 9 maja 2022 roku, według wyliczenia 373.920,00 zł x 20% = 74.784,00 zł.

Firma (...) I. B. z siedzibą w D. odesłała otrzymaną ww. notę księgową z powodu braku podstawy do jej wystawienia. Pozwany podkreślił, że w jego ocenie do rozwiązania umowy doszło z przyczyn od niego niezależnych przez co brak jest podstawy prawnej i faktycznej do obciążenia go kara umowną.

Dowód: oświadczenie o odstąpieniu od umowy k.40, pismo z dnia 7 kwietnia 2022 roku k. 41-41v, nota księgowa nr (...) k. 42, notatka służbowa k. 43, potwierdzenie nadania i odbioru korespondencji k. 44-45, odpowiedz na otrzymaną notę księgową wraz z załącznikami k. 46-48v.

W dniu 16 maja 2022 roku (...) K. wezwało I. B. prowadzącego działalność gospodarczą pn. Firma (...) I. B. z siedzibą w D. do zapłaty kwoty 74.784,00 zł tytułem wystawionej noty księgowej w nieprzekraczalnym terminie, najpóźniej do dnia 27 maja 2022 roku.

Pismem z dnia 21 czerwca 2022 roku Firma (...) I. B. z siedzibą w D. odmówiła uregulowania kary umownej, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreśliła, że zaistniała sytuacja wynika wyłącznie ze stanowiska i postępowania zamawiającego.

Z uwagi powyższe powód (...) K. w dniu 7 lipca 2022 roku ponownie wezwał I. B. prowadzącego działalność gospodarczą pn. Firma (...) I. B. z siedzibą w D. do zapłaty kwoty 74.784,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Następnie pismem z dnia 3 stycznia 2023 roku ostatecznie wezwała pozwanego I. B. do zapłaty należności z tytułu wystawionej noty księgowej w terminie najpóźniej do dnia 18 stycznia 2023 roku.

Dowód: wezwanie do zapłaty k.49, pismo pozwanego z dnia 21 czerwca 2022 roku k. 50, ostateczne wezwania do zapłaty k.51-53

Decyzją z dnia 25 listopada 2021 roku Starosta (...) zatwierdził projekt budowalny i udzielił pozwolenia na budowę dla Lasów Państwowych Nadleśnictwa K. obejmujące budowę budynku usługowego o funkcji administracyjnej z instalacjami wewnętrznymi: wodno – kanalizacyjną, centralnego ogrzewania i elektryczną oraz budowę zbiornika na ścieki na działce nr (...). (...) obręb geodezyjny R. gm. K..

Dowód: decyzja nr (...) k. 89-94

Pozwany wszelkie dokumenty złożył w terminie, a także prosił o interwencję powoda w Starostwie Powiatowym w celu ewentualnego przyspieszenia procedur dotyczących wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. Po otrzymaniu pozwolenia na budowę, w okresie zimowym nie było możliwe prowadzenie prac z uwagi na zbyt wysoki poziom wód gruntowych. Nie mógł tam wjechać żaden sprzęt. Taki stan trwa od listopada do końca maja w przypadku przedmiotowej działki, jest to teren wyłącznie leśny

Dowód: zeznania pozwanego I. B. k.154v-155

Wobec odstąpienia od wykonania przez pozwanego od umowy, powód w ramach kolejnej procedury przetargowej wybrał ofertę na realizację opiewającą na kwotę 416.539,98 zł.

dowód: informacja o wyborze oferty k.96-97.

Przy założeniu, że Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo K., było gotowe do wydłużenia terminu umowy, opóźnienie Starostwa Powiatowego w V. w wydaniu decyzji o pozwoleniu na budowę nie miało wpływu na niemożność wykonania przez pozwanego I. B. przedmiotu umowy zawartej w dniu 23 marca 2021 roku. Przedmiotowe dotyczy jednakże wyłącznie możliwości zrealizowania przedmiotu umowy, ale w nowych tj. realnie uwzględniających datę wydania decyzji pozwolenia na budowę (datę jej wykonalności 13 grudnia 2021 roku) oraz porę roku, w której budowa by się mogła realnie rozpocząć. Niniejsze założenie nie uwzględnia także aspektu finansowego, wynikającego ze wzrostów cen materiałów, wyrobów i robocizny w tamtym czasie, co bezwzględnie miało wówczas miejsce.

I. B. mógł w dacie 23 marca 2021 roku liczyć się opóźnieniami w procedowaniu złożonego wniosku o wydanie decyzji pozwolenia na budowę, ale co oczywiste nie mógł przewidzieć skali opóźnienia.

Wzrost cen w okresie od lutego 2021 roku do września 2022 roku wyniósł 18,96%. Oznacza to, że w 2022 roku wskaźnik wzrostu cen budowy budynków był ponad trzykrotnie większy niż w okresie pierwszych ośmiu miesiącach 2021 roku. Tak znaczący wzrost cen nie był przewidywalny w terminie prowadzenia postępowania na wybór wykonawcy inwestycji i także podpisywania umowy.

Dowód: opinia biegłego sądowego mgr inż. M. I. k.128-134, ustna opinia uzupełniająca biegłego sądowego mgr inż. M. I. k.154-154v, opinia biegłego sądowego Ł. G. k.168-172, opinia uzupełniająca biegłego sądowego Ł. G. k.193-193v.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej wskazanych dokumentów złożonych do akt sprawy, zeznań pozwanego. Zeznaniom pozwanego Sąd dał wiarę uznając je za przekonujące i odnajdujące odzwierciedlenie w zgormadzonym materiale dowodowym. Również Sąd czynił ustalenia w oparciu o sporządzone przez biegłych opinie: M. I. – na okoliczność ustalenia czy opóźnienie po stronie starostwa powiatowego w V. w wydaniu decyzji o pozwoleniu na budowę miało wpływ na niemożność wykonania przez pozwanego przedmiotu umowy i Ł. G. – na okoliczność wzrostu cen kosztów budowy budynku objętego umową stron na przestrzeni od lutego 2021r. do września 2022r. Wskazać należy, iż przedmiotowe opinie Sad uznał za wiarygodne, gdyż zostały sporządzone przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. W ocenie Sądu opinie te pozostawały uzupełniające dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w większości korelowały one z doświadczeniem życiowym Sądu, w tym z okolicznościami powszechnie znanymi Sądowi z urzędu jak np. wzrost cen materiałów budowlanych w trakcie pandemii covid-19 i związane z tym problemy gospodarcze. Zauważyć należy, że opinie te były co prawda kwestionowane, jednakże biegli w sporządzonych opiniach uzupełniających zdołali w sposób wystarczający odpowiedzieć na wszelkie zarzuty stawiane im przez strony. Ostatecznie żadna ze stron nie wnosiła zastrzeżeń do wyjaśnień złożonych przez biegłych.

Wskazać również należy, iż zeznaniom świadków E. V. i T. X. Sąd co do zasady dał wiarę, jednak zeznania te pozostawały bez wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż świadkowie ci wskazywali co jedynie na okoliczności znane już sądowi, bezsporne, bądź wykazane za pomocą innego dowodu.

Wskazać również należy, iż zgodnie z treścią art. 229 i 230 k.p.c., okoliczności bezsporne w ogóle nie wymagały wykazywania ich prawdziwości za pomocą dowodów, albowiem zostały przez strony wprost przyznane, bądź też nie zostały zaprzeczone, co zostało przez Sąd ocenione zgodnie z regułami wskazanymi w powołanych przepisach.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Wskazać należy, iż podstawą prawną żądania powoda był §14 ust. 2 pkt b umowy stron, zgodnie z którym wykonawca był zobowiązany do zapłaty zamawiającemu kary umownej w przypadku odstąpienia od umowy przez wykonawcę lub innego rozwiązania umowy przez wykonawcę z przyczyn lezących po jego stronie w wysokości 20 % wynagrodzenia umownego brutto za całość zamówienia a wskazanego w § 11 ust 2 pkt 2.3 umowy.

Zgodnie z art. 483 §1 k.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań. Zastrzeżenie w umowie kar umownych sprawia, że w każdym wypadku nienależytego wykonania lub niewykonania zobowiązania sprawia, że bez znaczenia dla powstania obowiązku ich zapłaty są przyczyny, które spowodowały naruszenie obowiązków ciążących na dłużniku stosownie do treści zobowiązania. Wierzyciel dla realizacji przysługującego mu roszczenia o zapłatę kary umownej musi wykazać istnienie i treść zobowiązania łączącego go z dłużnikiem, a także fakt niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (zob. wyroki SN z dnia 27 czerwca 2000 r., I CKN 791/98, LEX nr 50891; z dnia 7 lipca 2005 r., V CK 869/04, LEX nr 150649; z dnia 9 lutego 2005 r., II CK 420/04, LEX nr 301769).

W niniejszej sprawie kwestią sporną była niewątpliwie ocena charakteru odstąpienia od umowy dokonanego przez pozwanego w dniu 21 grudnia 2021 roku. Sąd przyjął, iż dla oceny zasadności naliczenia kary umownej powód winien był wykazać, iż przyczyna dokonanego odstąpienia leżała wyłącznie po stronie pozwanego jako wykonawcy.

Zgodnie z przepisem art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Odpowiednikiem tego przepisu w procedurze cywilnej jest art. 232 k.p.c. stanowiący, iż strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Ustalenia Sądu uzależnione są zatem od przedstawionego przez strony materiału dowodowego. Powód zobowiązany był wskazać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodził skutki prawne.

Wskazać należy, iż szczegółowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwoliła przyjąć, iż pozwany odstąpił od umowy z przyczyn od niego niezależnych, co jednocześnie wykluczona możliwość obciążenia go karą umowną z tego tytułu. W pierwszej kolejności należy podnieść, iż z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że I etap umowy tj. projektowanie i uzyskanie pozwolenia na budowę uległ znacznemu wydłużeniu z powodu opóźnień w Starostwie Powiatowym w V.. Pomimo, że biegły sądowy wskazał, że teoretycznie inwestycja była możliwa do dokończenia w nowym terminem, to w ocenie Sądu czas opóźnienia ww. starostwa był niemożliwy do przewidzenia. Podkreślić jednak wypada, iż w myśl wniosków biegłego sądowego M. I. przy założeniu, że Skarb Państwa – Lasy Państwowe (...) K., było gotowe do wydłużenia terminu umowy, opóźnienie Starostwa Powiatowego w V. w wydaniu decyzji o pozwoleniu na budowę nie miało wpływu na niemożność wykonania przez pozwanego I. B. przedmiotu umowy zawartej w dniu 23 marca 2021 roku, jednakże niniejsze dotyczy wyłącznie możliwości zrealizowania przedmiotu umowy ale w nowych tj. realnie uwzględniających datę wydania decyzji pozwolenia na budowę (datę jej wykonalności 13 grudnia 2021 roku) oraz porę roku, w której budowa by się mogła realnie rozpocząć. Niniejsze założenie nie uwzględnia także aspektu finansowego, wynikającego ze wzrostów cen materiałów, wyrobów i robocizny w tamtym czasie, co bezwzględnie miało wówczas miejsce. Należy zaznaczyć, że w po uzyskaniu pozwolenia w grudniu 2021 roku rozpoczęcie prac było niemożliwe ze względu na specyfikę terenu. Powód jako profesjonalista w zakresie terenów leśnych, winien był mieć świadomość, że przekroczenie wyznaczonego terminu uniemożliwia jednocześnie wejście na budowę aż do wiosny następnego roku.

Poza powyższym kluczowym w sprawie pozostaje twierdzenie pozwanego dotyczące gwałtownego wzrostu cen materiałów budowlanych w wysokości 20%-30% w 2021 roku. Podkreślić wypada, że wystąpienie pandemii covid-19 i wynikające z tego powodu przeszkody rynkowe doprowadziły do sytuacji, w której to pierwotna kalkulacja ofertowa pozwanego stała się całkowicie nieadekwatna dla rzeczywistości. Zgodnie z wnioskami biegłego sądowego Ł. G., które Sąd w pełni podziela, wzrost cen w okresie od lutego 2021 roku do września 2022 roku wyniósł 18,96%. Oznacza to, że w 2022 roku wskaźnik wzrostu cen budowy budynków był ponad trzykrotnie większy niż w okresie pierwszych ośmiu miesiącach 2021 roku. Podkreślić trzeba, że tak znaczący wzrost cen nie był przewidywalny w terminie prowadzenia postępowania na wybór wykonawcy inwestycji i także podpisywania umowy.

Poza powyższym w ocenie Sądu twierdzenia powoda jakoby pozwany winien był zakupić wszelkie potrzebne mu materiały wcześniej za całkowicie bezzasadne i irracjonalne. Stanowisko powoda w tym zakresie pozostaje sprzeczne z praktyką budowlaną. Należy zauważyć, ze w procesie inwestycyjnym typu „zaprojektuj i wybuduj” wykonawca nie zakupuje materiałów konstrukcyjnych na zapas, gdyż wiązałoby się to z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów składowania, przewozem, ochroną materiałów przed zniszczeniem oraz ryzkiem ich kradzieży.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie ze strony powoda nastąpił brak chęci i współdziałania z pozwanym. Wskazać należy przy tym, iż pozwany już w sierpniu 2021 roku sygnalizował potrzebę urealnienia wynagrodzenia. Postawa powoda, zgodnie z którą ograniczył się do jedynie do konsekwentnego trzymania się zapisów umowy i odmowy jakiejkolwiek waloryzacji w obliczu znanych wzrostów cen materiałów i przeszkód rynkowych, w ocenie Sądu stanowi naruszenie obowiązku współdziałania wierzyciela przy wykonywaniu zobowiązania. Podkreślić należy, że bezspornie dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. W taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel (art. 354 § 1 i 2 k.c.). (art. 354 §2 k.c.)

Wobec powyższych rozważań, Sąd wskazuje, że wykonanie umowy na pierwotnych warunkach finansowych w 2022 roku bezsprzecznie doprowadziłoby pozwanego do rażącej straty, zagrażającej jego płynności finansowej. Zwrócić należy uwagę, ze skoro powód w kolejnym przetargu na wykonanie tej samej inwestycji wybrał ofertę z wyższym wynagrodzeniem to przyznał tym samym rację twierdzeniu pozwanego, że za kwotę umowną nie dało się wykonać umowy.

Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu odstąpienie pozwanego od umowy nie było spowodowane brakiem chęci dokończenia zadania ze strony pozwanego, czy też nienależytym wykonaniem zobowiązania, ale racjonalną decyzją podjętą w wyniku zmiany stosunków, sytuacji gospodarczej w kraju, której nie można było przewidzieć w czasie podpisywania umowy.

W związku z czym, skoro powód nie zdołał wykazać winy pozwanego, zaś pozwany udowodnił, że odstąpienie nastąpiło z uwagi na czynniki zewnętrzne od niego niezależne tj. opóźnienia urzędowe, warunki występujące w miejscu inwestycji oraz nadzwyczajny i gwałtowny wzrost cen materiałów, stwierdzić należy, iż brak jest podstaw zarówno prawnych jak i faktycznych do obciążenia pozwanego karą umowną. W opinii Sądu pozwany w ramach stosunku zobowiązaniowego stron wykazał się należytą starannością. Zaznaczyć należy, że wielokrotnie wnosił on do powoda o zmianę wysokości wynagrodzenia oraz o polubowne rozwiązanie sytuacji, wskazując na zmianę okoliczności finansowych. Sąd wskazuje, że co prawda umowa stron nie przewidywała możliwości odstąpienia od umowy z powodu np. wzrostu cen materiałów to jednak w przedmiotowej sytuacji nie sposób kierować się co jedynie literalnym brzmieniem umowy z pominięciem okoliczności towarzyszących współpracy stron. Nadto zgodnie z § 6 ust. 8.1 umowy, zamawiający przewidywał możliwość zmiany terminów realizacji robót budowlanych i przedmiotu umowy m.in. w przypadku zmian będących następstwem działania organów administracji, w szczególności przekroczenia zakreślonych przez prawo terminów wydawania przez organy administracji decyzji, zezwoleń itp., odmowy wydania przez organ administracji wymaganych decyzji, zezwoleń, uzgodnień na skutek błędów w dokumentacji projektowej, przyczyn zewnętrznych niezależnych od zamawiającego oraz wykonawcy, skutkujących niemożliwością prowadzenia prac lub ich opóźnieniem.

Zdaniem Sądu okoliczność wystąpienia pandemii covid-19 i idących za tym konsekwencji na skalę globalną, w tym wzrostu cen materiałów budowlanych stanowi niezależną, zewnętrzną przyczynę, która w zupełności stanowiła podstawę do zmiany umowy stron w zakresie wysokości wynagrodzenia (§ 6 ust. 8.1 umowy ) o co wnosił niejednokrotnie pozwany, a co spotykało się z brakiem akceptacji powoda. Podkreślić z całą stanowczością należy, że tego rodzaju stanowisko powoda, co do braku możliwości zmiany wynagrodzenia wykonawcy w przedstawionych okolicznościach, pomimo zapisów umownych na to pozwalających, w ocenie Sądu stanowi wyraz nadużycia prawa poprzez oczekiwanie, że pozwany wykona inwestycję z pokrzywdzeniem własnego interesu finansowego, ponosząc z tego tytułu szkodę.

Mają powyższe na względzie oraz przyjmując, że odstąpienie od umowy nie wynikało z przyczyn leżących po stronie pozwanego, Sąd oddalił powództwo o czym orzekł w sentencji.

O kosztach procesu od powoda na rzecz pozwanej Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 i art. 99 k.p.c. Na koszty te złożyły się następujące kwoty: 5.400 zł jako koszt zastępstwa pozwanego przez radcę prawnego obliczony zgodnie z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych i 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 2391,73 zł tytułem wykorzystanej zaliczki na poczet opinii biegłych sądowych.

O nieuiszczonych kosztach sądowych Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 113 ust. 1 i art. 83 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005r. w zw. z art. 100 k.p.c. nakazując pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 296,01 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, a koszty te wyniknęły z uwagi na tymczasowe wypłacenie z sum Skarbu Państwa części wynagrodzenia biegłego.

SSR Anna Jermak

ZARZĄDZENIE

Odpis wyroku wraz z uzasadnianiem doręczyć pełnomocnikowi powoda.