Wyrok z 21 stycznia 2026, sygn. III AUa 928/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Protokolant: Emilia Wielgus

po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy O. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C.

o podstawę wymiaru składek

na skutek apelacji O. D.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 7 maja 2025 r. sygn. akt VII U 3115/24

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 oraz poprzedzającą go decyzję i stwierdza, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne O. D. w okresach od stycznia 2018r. do grudnia 2021r. stanowią kwoty zadeklarowane przez płatnika oraz stwierdza brak podstaw do ustalenia dodatkowej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od lutego 2022r. do czerwca 2022r. i od września 2022r. do października 2022r.

2.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C. na rzecz O. D. kwotę 90 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia odpisu orzeczenia zobowiązanemu do zapłaty do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

sędzia Marta Sawińska

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 października 2024 r. nr (...), na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), art. 79 ust. 2, art. 81 ust. 2, art. 82 ust. 3 i 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146) oraz art. 81 ust. 2za obowiązujący od 1 stycznia 2022 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C. stwierdził, że dla O. D. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności:

1.  podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne wynosi

a.  od 01/2018 do 04/2018 – 10.664,79 zł,

b.  od 05/2018 do 12/2018 – 14.219,72 zł,

c.  od 01/2019 do 10/2019 – 15.214,24 zł,

d.  od 11/2019 do 12/2019 – 11.410,68 zł,

e.  od 01/2020 do 12/2020 – 12.078,03 zł,

f.  od 01/2021 do 12/2021 – 12.727,14 zł,

2.  od 02/2022 do 06/2022 i od 09/2022 do 10/2022 dodatkowa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, oprócz już deklarowanych składek, ZUS ustalił dodatkową składkę, która wynosi 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku:

a.  od 02/2022 do 06/2022 – 6.221,04 zł,

b.  od 09/2022 do 10/2022 – 6.221,04 zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że 23 sierpnia 2024 r. wszczął postępowanie w zakresie ustalenia dla O. D. podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia zdrowotne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej oraz pozostawania wspólnikiem spółek komandytowych i spółki partnerskiej. Z ustaleń ZUS wynika, że w okresie od 01/2018 do 01/2022 O. D. deklarował dwie składki na ubezpieczenie zdrowotne – z tytułu jednoosobowej działalności gospodarczej (...) i drugą jako wspólnik w spółce partnerskiej, przekształconej następnie w spółkę komandytową (...)sp. k. Od 29 stycznia 2018 r. do 20 czerwca 2022 r. oraz od 25 maja 2018 r. do 24 października 2019 r. O. D. miał status wspólnika w dwóch spółkach komandytowych i spółki te nie zgłaszały zawieszenia prowadzenia działalności, tj. (...) Sp. z o.o. sp.k. i (...) Sp. z o.o. C. 1 sp.k. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zajął stanowisko, że obowiązek deklarowania składki zdrowotnej uzależniony jest od posiadania potencjalnego źródła przychodów i nie jest uzależniony od uzyskiwania przychodów w każdym miesiącu w ramach danego rodzaju działalności. Z analizy przekazanych przez O. D. sprawozdań finansowych za lata 2019-2021 wynika, że (...) Sp. z o.o. sp.k. kontynuowała działalność, dopiero od 1 stycznia 2022 r. do 19 maja 2022 r. status ten uległ zmianie. Kondycja finansowa spółki była zatem znana i stanowiła dla O. D. potencjalne źródło przychodów. Podobnie (...) Sp. z o.o. (...) sp.k. w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 r. kontynuowała działalność. Posiadanie przez O. D. statusu wspólnika tej spółki od 25 maja 2018 r. do 24 października 2019 r. również stanowiło potencjalne źródło przychodów. Nadto w ocenie ZUS, O. D. jest od 20 września 2022 r. wspólnikiem (...) sp. k. i tym samym za miesiące 09/2022 i 10/2022 winien deklarować dodatkową składkę, bez formy opodatkowania w pojedynczej wysokości, tzn. w wysokości 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku.

Odwołanie od ww. decyzji złożył O. D., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wskazanie prawidłowej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne w poszczególnych miesiącach, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

W uzasadnieniu odwołania O. D. przyznał, że był lub jest wspólnikiem kilku spółek komandytowych, z czego jedna z nich powstała z przekształcenia spółki partnerskiej, odwołujący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od 2005 r. Od lutego 2022 r. odwołujący nie był już komandytariuszem w spółce (...) sp.k., zatem od tego miesiąca nie odprowadzał już drugiej składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z działalności (...) Sp. z o.o. sp.k. i (...) Sp. z o.o. (...) sp.k. odwołujący nie uzyskiwał przychodów, co do (...) sp. k. natomiast odwołujący przyjął, że ewentualny obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne przypada od 11/2022, tj. miesiąca, w którym zostały dokonane zmiany w rejestrze przedsiębiorców, umożliwiające uzyskiwanie przychodów z działalności prawniczej. O. D. zajął stanowisko, że brak obowiązku opłacania składki zdrowotnej, wynika z brzmienia art. 82 ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i skorelowane jest z brakiem uzyskiwania przychodu z tytułu, objętego tym obowiązkiem, co znajduje oparcie w orzecznictwie sądów powszechnych m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2019 r. sygn. III AUa 624/18, wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 25 września 2023 r. sygn. VIII U 271/23. Odwołujący w szczególności podkreślił, że art. 82 ust. 3 i ust. 4 powołanej ustawy odnoszą się do przychodów, osiąganych przez ubezpieczonego, a nie przez spółkę. Zdaniem odwołującego, obowiązek zapłaty składki wystąpi dopiero w miesiącu uzyskania przychodu przez odwołującego, a nie przez spółkę, w której był wspólnikiem. Sytuacja taka nie może wystąpić, jeżeli sama spółka nie prowadzi działalności operacyjnej.

Wyrokiem z 7 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu (sygn. VII U 3115/24) oddalił odwołanie (w pkt 1 wyroku) oraz zasądził od odwołującego O. D. na rzecz pozwanego organu rentowego kwotę 720 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono do dnia zapłaty (w pkt 2 wyroku).

Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

O. D., ur. (...), z zawodu jest prawnikiem – radcą prawnym, od 28 lutego 2005 r. prowadzi aktywną pozarolniczą działalność gospodarczą NIP (...) pod firmą (...) z siedzibą w C., przeważającym przedmiotem działalności jest działalność prawnicza.

Odwołujący prowadzi działalność w zakresie doradztwa korporacyjnego i transakcyjnego, doradztwa w zakresie prowadzenia projektów, w których stwarza się środowisko do inwestowania i realizacji projektów poprzez m.in. specjalnie powołane do tego podmioty. Odwołujący oferuje usługi, polegające na stworzeniu, a następnie sprzedaży struktury – spółki komandytowej, w której komplementariuszem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest to optymalne rozwiązanie pod względem podatkowym. Taka spółka ma zerowy bilans, brak zobowiązań, brak historii, nie wymaga badania. Koszty tworzenia spółek odwołujący ponosił w ramach indywidualnej działalności gospodarczej.

O. D. nadto w okresie od 13 grudnia 2005 r. do 31 stycznia 2022 r. był wspólnikiem w spółce (...) z siedzibą w C. NIP (...), KRS (...), która uchwałą partnerów spółki z dnia 7 maja 2020 r. została przekształcona w spółkę (...) sp. k. (...) KRS (...). Spółka ta od 23 października 2024 r. prowadzi działalność pod firmą (...) sp. k. z siedzibą w J..

W okresie od 25 maja 2018 r. do 24 października 2019 r. O. D. był wspólnikiem w spółce (...) Sp. z o.o. (...) sp.k. z siedzibą w J. NIP (...), KRS (...). Odwołujący powołał tą spółkę zgodnie z prowadzonym przez siebie przedmiotem działalności jako spółkę celową, do szybkiego uruchomienia i rozpoczęcia inwestycji, jako element strukturalny planowanej inwestycji, zawczasu, w związku z długim okresem oczekiwania na rejestrację w KRS, bez zamiaru uzyskiwania przychodów z jej działalności, po czym w 2019 r. sprzedał ją za kwotę 15.000 zł. Odwołujący przychód ze sprzedaży spółki wykazał w rozliczeniu indywidualnej działalności gospodarczej.

O. D. nadto w okresie od 29 stycznia 2018 r. do 20 czerwca 2022 r. był wspólnikiem w spółce (...) Sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w C. NIP (...), KRS (...). Przedmiotowa spółka również została utworzona z zamiarem jej odsprzedaży, jednakże po zmianie przepisów i opodatkowaniu spółek komandytowych, zainteresowanie na rynku tym produktem spadło. Z tych przyczyn odwołujący wykreślił przedmiotową spółkę z rejestru z dniem 20 czerwca 2022 r. Na koniec 2021 r. spółka posiadała 100% udziałów w kapitale zakładowym (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o.

Z dniem 20 września 2022 r. O. D. przystąpił do spółki (...) sp. k. z siedzibą w C. NIP (...), KRS (...).

W okresie od 01/2018 do 01/2022 O. D. odprowadzał dwie składki na ubezpieczenia zdrowotne – z tytułu jednoosobowej działalności gospodarczej (...) i drugą jako wspólnik w spółce partnerskiej, przekształconej następnie w spółkę komandytową (...) sp. k.

O. D. nie deklarował natomiast składek na ubezpieczenia zdrowotne w związku z byciem wspólnikiem w spółkach (...) Sp. z o.o. sp.k. i (...) Sp. z o.o. (...) sp.k. Mimo przystąpienia do spółki (...) sp. k. w charakterze wspólnika od 20 września 2022 r. odwołujący zadeklarował składkę na ubezpieczenie zdrowotne dopiero od 11/2022 r., po wpisie spółki w dniu 19 października 2022 r. do rejestru przedsiębiorców, tj. z chwilą ujawnienia go jako komplementariusza w spółce.

W dniu 23 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C. wszczął postępowanie w zakresie ustalenia dla O. D. podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i pozostawania wspólnikiem w spółkach komandytowych i w spółce partnerskiej.

Odwołujący wziął czynny udział w postępowaniu wyjaśniającym ZUS i w dniu 19 września 2024 r. nadesłał do organu rentowego wyjaśnienia, w których przedstawił swoje stanowisko w sprawie podstaw do ubezpieczenia zdrowotnego i liczby składek, jakie zobowiązany był płacić w wymienionych w zawiadomieniu okresach.

Pismem z dnia 27 września 2024 r. organ rentowy powiadomił odwołującego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, pozostawiając jeszcze O. D. prawo do wypowiedzenia się w zakresie zebranego w sprawie materiału dowodowego w terminie 7 dni.

W dniu 21 października 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C. wydał zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję nr (...).

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok w którym oddalił odwołanie (w pkt 1 wyroku) oraz zasądził od odwołującego O. D. na rzecz pozwanego organu rentowego kwotę 720 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono do dnia zapłaty (w pkt 2 wyroku).

Sąd Okręgowy podał, że zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w C. dotyczy wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne O. D. z tytułu prowadzenia indywidualnej działalności gospodarczej oraz prowadzenia działalności jako wspólnik spółek komandytowych i partnerskiej w okresach wskazanych w decyzji.

Na wstępie rozważań wskazał na bezzasadność zarzutów odwołującego w zakresie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez organ rentowy na etapie postępowania prejudycjalnego. Postępowanie sądowe, w tym w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych, spowodowanych ewentualnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, stanowiącego podstawę wydania takiej decyzji, pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2020 r. II UK 396/19, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 listopada 2021 r. III AUa 328/21). W postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, a nie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym wprost stanowi art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm. – dalej ustawa systemowa). W związku z tym, nie ma możliwości badania w świetle przepisów tego kodeksu, prawidłowości wydanej przez organ rentowy decyzji. Sąd ubezpieczeń społecznych jako sąd powszechny, może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania. W uchwale z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. III UZP 1/11, Sąd Najwyższy wskazał, że formalne wady postępowania przed organem rentowym, podobnie jak formalne wady decyzji administracyjnej, wydanej przez organ rentowy nie powodują, co do zasady, jej uchylenia ani stwierdzenia jej nieważności. Sąd ubezpieczeń społecznych ocenia zasadność roszczeń odwołującego się, a nie formalną legalność postępowania przed organem rentowym. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie sądowe nie stanowi prostej kontynuacji postępowania administracyjnego; tylko w wyjątkowych wypadkach sądowa kontrola decyzji organu rentowego przeprowadzana jest przez pryzmat przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Ewentualne braki postępowania wyjaśniającego przed ZUS, podlegają konwalidacji w toku postępowania sądowego, w którym strony mają możliwość zgłoszenia wniosków dowodowych na poparcie swoich racji niezależnie od materiału dowodowego, zgromadzonego w postępowaniu prejudycjalnym.

Jednocześnie sąd I instancji w sprawach ma prawną możliwość uchylenia decyzji ZUS i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu jedynie w przypadku, o którym mowa w art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c., tj. jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym. Przedmiot niniejszej sprawy koncentruje się wokół wysokości podstawy wymiaru składek, zatem już chociażby z tego powodu nie mieści się w katalogu spraw, wskazanych w art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c.

Wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne odwołującego w przedmiotowej decyzji za każdy ujęty w niej miesiąc kalendarzowy, została ustalona przez organ rentowy w oparciu o przepis art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (aktualnie Dz. U. z 2024 r. poz. 146 t.j. – dalej ustawa o świadczeniach zdrowotnych), który stanowi, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 1a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Jednocześnie składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.

W myśl art. 82 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność pozarolniczą uzyskuje przychody z więcej niż jednego z rodzajów działalności, określonych w ust. 5, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności, z zastrzeżeniem ust. 4. Rodzajami pozarolniczej działalności jest prowadzenie zarówno działalności gospodarczej, jak i bycie wspólnikiem spółki komandytowej i partnerskiej. Jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność pozarolniczą, uzyskuje przychody z więcej niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności, o której mowa w ust. 5 pkt 1 – 5, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie od każdej prowadzonej spółki.

Stosownie do przepisu art. 81 ust. 2za powołanej ustawy, obowiązującym od 1 stycznia 2022 r., podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pozostałych osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa, stanowi kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku kalendarzowego.

Następnie Sąd Okręgowy zaznaczył, że decyzja ZUS z dnia 21 października 2024 r. pod względem ustalonej matematycznie wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, ani w zakresie mechanizmu ustalania tej wysokości, nie była kwestionowana przez stronę odwołującą.

Przedmiotem sporu w sprawie był de facto wywiedziony z ww. przepisów prawa przez organ rentowy obowiązek opłacania wielokrotności składki na ubezpieczenie zdrowotne, spoczywający na O. D. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej a nadto, z tytułu bycia wspólnikiem w spółkach komandytowych i w spółce partnerskiej. Strona odwołująca zarzucała organowi rentowemu, że jego stanowisko jest nieprawidłowe, albowiem O. D. nie osiągał przychodu z prowadzonej przez wskazane w decyzji spółki działalności gospodarczej. Organ rentowy natomiast kontrargumentował, że jak wynikało to ze sprawozdań finansowych, złożonych przez O. D. w toku postępowania prejudycjalnego, kondycja finansowa spółek i ich trwanie w obrocie gospodarczym w okresach wskazanych w decyzji wystarczyło do przyjęcia, że potencjalny przychód z działalności tych spółek u odwołującego był możliwy.

W dalszej części uzasadnia Sąd I instancji podkreślił, że znane mu są stanowiska m.in. Sądu Apelacyjnego w Łodzi w wyroku z dnia 27 października 2020 r. III AUa 1737/19 i Sądu Apelacyjnego w Białymstoku w wyroku z dnia 31 lipca 2020 r. sygn. III AUa 397/20, w świetle których powstanie obowiązku uiszczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne w sytuacji opisanej w art. 82 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika nie z samego istnienia tytułu do ubezpieczenia (prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej), ale z faktu uzyskiwania z każdego rodzaju tej działalności przychodów. Warunkiem uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne z każdego tytułu jest uzyskiwanie przychodów z tych tytułów, to brak takowych przychodów nie powoduje obowiązku opłacania składek od nierodzącego przychodu tytułu.

Nadto, jak w odwołaniu wskazał sam odwołujący, stosownie do art. 82 ust. 3 i ust. 4 powołanej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – przepisy te odnoszą się do przychodów osiąganych przez ubezpieczonego, a nie o uzyskaniu przychodów przez spółkę. Obowiązek zapłaty składki wystąpi dopiero w miesiącu uzyskania przychodu przez ubezpieczonego, a nie przez spółkę, w której ubezpieczony był wspólnikiem. Taka sytuacja nie może wystąpić, jeżeli spółka również nie uzyskiwała żadnych przychodów z działalności operacyjnej.

Następnie Sąd Okręgowy przyznał, że w przedmiotowej sprawie spotkał się z nową konstrukcją świadczenia usług prawnych – przez O. D., polegających w zasadzie na tworzeniu produktu – spółki osobowej prawa handlowego (partnerskiej, komandytowej) w zasadzie na przyszłość, z góry powziętym zamiarem odsprzedaży tej spółki, gdy pojawi się inwestor, reflektujący na tego rodzaju produkt. W zasadzie zatem sąd zgodził się z odwołującym o tyle, że tworzył on spółki nie z zamiarem udziału w przychodzie z ich własnej działalności, bo z materiału dowodowego wynika, że rzeczywiście były to spółki celowe, mające dopiero stanowić strukturę pod przyszłe inwestycje innych podmiotów, a nie odwołującego osobiście. Odwołujący jednakże stracił z pola widzenia fakt, że finalnie jednak – stosownie do cytowanego przez niego samego przepisu art. 82 ust. 3 i 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, on sam generował przychód w związku z tymi spółkami – wskutek ich sprzedaży, który następnie rozliczał we własnej działalności gospodarczej. Tak było ze spółką (...) Sp. z o.o. (...) 1 sp.k., która przyniosła odwołującemu przychód 15.000 zł. Co do spółki (...) Sp. z o.o. sp.k., jakkolwiek odwołujący wykreślił ją z rejestru z dniem 20 czerwca 2022 r., to wszak zgodnie ze złożonymi przed ZUS dokumentami finansowymi tej spółki, pod koniec 2021 r. posiadała ona jeszcze 100% udziałów w kapitale zakładowym (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. Odwołujący zaś nie wykazał, że okoliczność ta nie spowodowała żadnego przysporzenia w jego przychodach. Zaś, co do spornych miesięcy 09/2022 i 10/2022, w których odwołujący posiadał już status wspólnika w (...) sp. k. lecz argumentował, że dopiero ujawnienie go – będącego radcą prawnym – w Rejestrze Przedsiębiorców jako komplementariusza, zrodziło powstanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, sąd w braku przedłożenia przez odwołującego dowodów na brak jego przychodów w związku ze statusem wspólnika w tej spółce za miesiące 09/2022 i 10/2022, przyjął za własne stanowisko organu rentowego, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jeżeli bowiem na odwołującym, z racji bycia radcą prawnym, spoczywają określone wymogi i obowiązki (np. niemożność prowadzenia określonego rodzaju działalności zarobkowej), to rzeczą odwołującego jako profesjonalisty w dziedzinie prawa jest o to zadbać, bez uszczerbku w innych gałęziach prawa.

Z powyższych przyczyn Sąd I instancji uznał zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w C. z dnia 21 października 2024 r. nr (...) za prawidłową pod względem faktycznym i prawnym, a odwołanie O. D. od tej decyzji – za niezasadne, a tym samym podlegające oddaleniu, o czym orzekł na podstawie przepisu art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach postępowania, wyrażających się w kosztach zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego, orzeczono z odsetkami, na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 oraz § 15 ust. 1 i ust. 3 pkt 3-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) – w podwójnej stawce, tj. 720 zł, obciążając nimi odwołującego, jako stronę przegrywającą spór co do zasady.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł odwołujący O. D., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1.  naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 84 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczenia opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 146 z póżn. zm., dalej: UŚZ) polegającą na przyjęciu, iż potencjalny lub przyszły przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki komandytowej wiąże się z obowiązkiem zapłaty składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia takiej działalności, podczas gdy przepisy uzależniają taki obowiązek od osiągnięcia definitywnego przychodu ze spółki (rozumianego jako bezzwrotne, trwałe, przysporzenie majątkowe wspólnika - wykluczające jego potencjalność),

2.  naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 84 ust. 5 UŚZ polegającą na przyjęciu, iż źródłem przychodu wspólnika z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w formie spółki komandytowej, uzasadniającym ustalenie i odprowadzenie składki zdrowotnej jest przychód z tytułu sprzedaży praw majątkowych, podczas gdy ten rodzaj działalności nie jest wymieniony w art. 84 ust. 5 UŚZ i jest odrębnym rodzajem przychodu od przychodu z tytułu działalności w formie spółki komandytowej, o którym mowa w art. 84 ust. 5 UŚZ,

3.  naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2024.1568 t.j. z dnia 23.10.2024) (dalej: KPC), poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, polegające na uznaniu, że (...) sp. z o.o. sp. k. oraz (...) sp. z o.o. sp. k. prowadziły i kontynuowały faktycznie działalność gospodarczą, a tym samym pozwoliły Ubezpieczonemu na uzyskanie przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jako wspólnika tych spółek, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego (zeznania Ubezpieczonego, sprawozdania finansowe ww. spółek) wynikało, że spółki te nigdy nie prowadziły faktycznej działalności operacyjnej, pozwalającej na uzyskanie przychodów dla Ubezpieczonego jako wspólnika tych spółek i nie były powołane ani utrzymywane w celu prowadzenia w ramach tych spółek działalności operacyjnej.

Mając na uwadze wskazane wyżej zarzuty, wniósł o:

1)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie o zmianie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C. (dalej: ZUS, Organ) z dnia 21 października 2024 r.,(...), oznaczonej numerem (...) (dalej: Decyzja) dotyczącej ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wskazanie prawidłowej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne w poszczególnych miesiącach, według dotychczasowych deklaracji Ubezpieczonego, tj.

a.  od 01/2018 do 04/2018-7.109,86 zł

b.  od 05/2018 do 12/2018-7.109,86 zł

c.  od 01/2019 do 10/2019-7.607,12 zł

d.  od 11/2019 do 12/2019-7.607,12 zł

e.  od 01/2020 do 12/2020-8.052,02 zł

f.  od 01/2021 do 12/2021 -8.484,76 zł,

(z tytułu prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej i prowadzenia działalności w formie spółki partnerskiej, następnie przekształconej w spółkę komandytową)

zaś za okres od 02/2022 do 06/2022 oraz 09/2022 do 10/2022 poprzez nieustalanie dodatkowej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne oprócz już zadeklarowanych.

2)  ewentualnie, w razie braku podstaw do orzeczenia zgodnie z wnioskiem w punkcie 1 o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

3)  zasądzenie od Organu rentowego na rzecz Ubezpieczonego zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa złożonego w niniejszej sprawie w kwocie 17 zł.

W odpowiedzi na apelację odwołującego O. D. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C. wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie odwołującego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja odwołującego O. D. jest zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku.

Oceniając ponownie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i dokonując jego subsumcji do przepisów prawa, Sąd Apelacyjny uznał za zasadne wydanie wyroku reformatoryjnego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził zasadniczo prawidłowe postępowanie dowodowe, jednakże przekraczając granice wyznaczone przez art. 233 § 1 k.p.c., błędnie ustalił, iż podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne powinny wynosić kwoty wskazane szczegółowo przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zaskarżonej decyzji z dnia 21 października 2024 r. nr (...).

Sąd Apelacyjny dokonał natomiast odmiennej oceny prawnej zgromadzone w sprawie materiału dowodowego, skutkiem czego było uwzględnienie odwołania O. D..

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 12 ust. 1 ustawy).

Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się też wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej (art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Okres podlegania obowiązkowi ubezpieczeń określa przepis art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, zgodnie z którym osoby prowadzące pozarolniczą działalność obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone czy to pierwotnie na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej następnie zaś na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

Na podstawie zaś art. 66 ust. 1 pkt 1c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z 27 sierpnia 2004 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.) osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Przy tym na podstawie art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach, użyte w ustawie o świadczeniach określenie osoby prowadzącej działalność pozarolniczą, oznacza osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. W konsekwencji, art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach wyraźnie odsyła do ustawy systemowej w zakresie pojęcia osoby prowadzącej działalność pozarolniczą, które precyzuje - jako przepis szczególny - art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Przepis art. 8 ust. 6 ustawy systemowej definiuje osobę prowadzącą pozarolniczą działalność w zakresie zarówno ubezpieczeń społecznych, jak i ubezpieczenia zdrowotnego, co wyraźnie wynika z jego treści. Jako dwie odrębne podstawy uznania danej osoby za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: w pkt 1 osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych oraz w pkt 4 m.in. wspólnika spółki komandytowej.

W konsekwencji wspólnicy spółki jawnej, a także komandytowej, partnerskiej i wspólnicy jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stosownie do treści art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które prowadzą działalność pozarolniczą.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Tym samym z przepisu tego wynika generalna zasada, w myśl której jeżeli spełnione są warunki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia więcej niż z jednego tytułu składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego tytułu oddzielnie.

Zgodnie z art. 82 ust. 3 i 4 jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność pozarolniczą uzyskuje przychody z więcej niż jednego z rodzajów działalności określonych w ust. 5, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności, z zastrzeżeniem ust. 4. Jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność pozarolniczą uzyskuje przychody z więcej niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności, o której mowa w ust. 5 pkt 1-5, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie od każdej prowadzonej spółki.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy, odwołujący O. D. zajął stanowisko, że brak obowiązku opłacania składki zdrowotnej, wynika z brzmienia art. 82 ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i skorelowane jest z brakiem uzyskiwania przychodu z tytułu, objętego tym obowiązkiem. I w tym zakresie Sąd Odwoławczy podzielił stanowisko odwołującego.

Cały art. 82 ustawy oświadczeniach z opieki zdrowotnej konsekwentnie odnosi się do przychodów, dlatego należy uznać, że dopiero ich osiągnięcie wywołuje skutek w postaci zapłaty składki. Jeżeli zatem powstanie zbieg tytułów, to obowiązek odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne powstanie z chwilą, gdy z obu tytułów zostanie osiągnięty przychód. W przypadku więc, gdy osoba zarejestruje działalność gospodarczą, lecz nie osiągnie z jej tytułu przychodu, obowiązek zapłaty składki nie powstanie do momentu uzyskania pierwszego przychodu (J. Nowak-Kubiak, B Łukasik, Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Wolters Kluwer, komentarz do art. 82, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 lipca 2009 r., III AUa 281/09 (LEX nr 781153).

Zaakcentować należy, że dla obowiązku opłacania składki zdrowotnej kluczowym jest uzyskiwanie przez odwołującego przychodów z tytułu posiadania statusu wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością-spółki komandytowej. Obowiązek zapłaty składek na to ubezpieczenie z każdego z tych tytułów odrębnie powstaje z chwilą, gdy z obu tytułów ubezpieczenia zdrowotnego zostanie osiągnięty przychód. Wynika to wprost z treści art. 82 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego z rodzajów działalności określonych w ust. 5, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności. W przypadku więc, gdy osoba zarejestruje działalność gospodarczą, lecz nie osiąga z jej tytułu przychodu, obowiązek zapłaty składki nie powstanie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 7 lipca 2009 r., III AUa 281/09). Przychód nie stanowi, zatem kryterium, od którego ustawodawca uzależnił powstanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, lecz jest to kryterium realizacji obowiązku uiszczania składek z tego tytułu - tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt III AUa 1001/16. Samo przesądzenie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez odwołującego się nie oznacza jeszcze automatycznego obowiązku uiszczania składek na to ubezpieczenie, a decyzja Dyrektora NFZ wiążąca w zakresie istnienia obowiązku ubezpieczania zdrowotnego nie ma takiego charakteru w zakresie istnienia obowiązku uiszczanie konkretnych składek na to ubezpieczenie, bo po pierwsze leży to w kompetencji Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a po drugie mogą istnieć okoliczności, w których obowiązek uiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne oderwany jest od potencjalnego faktu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Chodzi tu przede wszystkim o sytuacje zbiegu tytułów ubezpieczenia zdrowotnego oraz zbiegów rodzajów prowadzonej działalności pozarolniczej. Zasadą w tym zakresie jest wprawdzie zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, że składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie, to z treści tego przepisu wynika jednocześnie, iż warunkiem jest uzyskiwanie przychodów z tych różnych tytułów. A contrario zatem brak jakichkolwiek przychodów (nie chodzi zatem o brak dochodów) przekłada się na brak obowiązku uiszczania z tego tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z danego tytułu. Podobne zasady dotyczą też zbiegu tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego w przypadku prowadzenia więcej niż jednego rodzaju pozarolniczej działalności (art. 82 ust. 3 ustawy) lub z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w ramach więcej niż jednej spółki (art. 82 ust. 4 ustawy), gdzie również składkę opłaca się od każdego z tych rodzajów działalności odrębnie, to warunkiem tego jest również uzyskiwanie przychodów tych działalności. Wykładania literalna tych norm (art. 82 ust. 1, 3, i 4 ustawy) nie powinna budzić wątpliwości, zwłaszcza że w prawie ubezpieczeń ze względu na swoją istotę i konstrukcję przepisy te podlegają wykładni ścisłej. Nie powinno się więc stosować do nich wykładni celowościowej, funkcjonalnej lub aksjologicznej w opozycji do wykładni językowej, jeżeli ta ostatnia prowadzi do jednoznacznych rezultatów interpretacyjnych, a zatem nie można ich poddawać ani wykładni rozszerzającej, ani zawężającej, modyfikującej ( vide w tym uchwały Sądu Najwyższego z 3 listopada 1997 r., III ZP 38/97, OSNAPiUS 1998 Nr 8, poz. 234; z 8 lutego 2000 r., I KZP 50/99, OSNKW 2000 nr 3-4, poz. 24 i z 25 kwietnia 2003 r., III CZP 8/03, OSNC 2004 Nr 1, poz. 1; uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z a 11 grudnia 2008 r., I UZP 6/08, OSNP 2009 nr 9-10, poz. 120). Skoro zatem wedle przyjętej wykładni art. 81 ust. 1, 3 i 4 powołanej ustawy warunkiem uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne z każdego tytułu (rodzaju działalności) jest uzyskiwanie przychodów z tych tytułów (rodzajów działalności), to brak takowych przychodów nie powoduje obowiązku opłacania składek od nierodzącego przychodu tytułu. Wykładnia taka jest już utrwalona w orzecznictwie sądów powszechnych, które zgodnie przyjmują, że obowiązek uiszczania składek w przypadku zbiegu powstaje dopiero po osiągnięciu przychodu z danego rodzaju działalności ( vide w tym zakresie wyroki Sądów Apelacyjnych: w Katowicach z 12 września 2019 r., III AUa 1794/2018 LEX nr 2741242; we Wrocławiu z 28 lutego 2019 r., III AUa 1501/18 LEX nr 2891816; w Krakowie z 21 listopada 2018 r., III AUa 954/16, LEX nr 2611138; w Gdańsku z 27 grudnia 2017 r., III AUa 469/17, LEX nr 2427758; w Białymstoku z 13 lutego 2020 r. III AUa 463/19 LEX nr 2847164). Odmienny pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 20 maja 2025 r., II USKP 18/25 jest odosobniony i stanowi nieuzasadnione w żaden przekonujący sposób odstępstwo od ugruntowanego już stanowiska sądów powszechnych, które, co najistotniejsze, odwołuje się wprost do brzmienia przepisów art. 82 ust. 2, 3 i 4 ustawy, z których jasno i jednoznacznie wynika, że warunkiem opłacania składki od każdego z tytułów ubezpieczenia i rodzajów działalności jest osiąganie przychodu. Skoro wykładnia językowa powołanych regulacji jest jasna, to niewłaściwe i zbędne jest odwoływanie się w tej kwestii do reguł wykładni systemowej. Zresztą odwołanie to zostało dokonane w niezrozumiały sposób. Z przyjęcia założenia, że dla obowiązku uiszczania składki od więcej niż jednego rodzaju działalności istotne jest osiąganie przychodów z więcej niż jednego źródła w żaden sposób nie czyni bowiem, jak twierdzi Sąd Najwyższy, art. 82 ust. 2 bezprzedmiotowym. Nie jest również tak, jak wskazał w przywołanym judykacie Sąd Najwyższy, że „nie można przecież zakładać, że w razie prowadzenia tylko jednej działalności pozarolniczej „uzyskanie przychodu” ma znaczenie”. Jest właśnie, z woli ustawodawcy, dokładnie odwrotnie. Z powołanego przepisu art. 82 ust. 2 ustawy oraz art. 82 ust. 3 w zw. z art. 82 ust. 1 ustawy wynika, że w przypadku prowadzenia jednego rodzaju działalności, bądź działalności stanowiącej jeden tylko tytuł do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, opłaca się składkę na to ubezpieczenie niezależnie od tego, czy działalność ta przynosi przychody, czy ich nie przynosi. Dla możliwości zwielokrotnienia składki na ubezpieczenie zdrowotne w związku z prowadzeniem kilku rodzajów działalności, bądź działalności stanowiących więcej niż jeden tytuł do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, niezbędne jest natomiast uzyskiwanie przychodów z owych dodatkowych rodzajów (tytułów) działalności. Wynika to jasno i jednoznacznie z art. 82 ust. 2 i 3 ustawy. Reguła ta obowiązuje nie tylko w stanie prawnym obowiązującym od 2022 roku, ale obowiązywała także wcześniej, w tym także w okresie obowiązywania ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym – Dz.U. z 1997 r. Nr 28, poz. 153 (art. 22 ust. 2 i 3 ustawy) oraz ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia - Dz.U. z 2003 r., nr 45, poz. 391 (art. 24 ust. 2 i 3 ustawy). W każdym z przywołanych przepisów jest mowa o osiąganiu przychodu jako warunku opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z więcej niż jednego tytułu (rodzaju działalności). Wskazać należy, że reguły opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku zbiegu tytułów ubezpieczenia, czy zbiegu rodzajów działalności prowadzonej przez ubezpieczonego zostały doprecyzowane w nowelizacji ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, która weszła w życie 27 września 2001 r. (ustawa z dnia 20 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2001 r., nr 88, poz. 961). Przepisy wprowadzone wówczas do porządku prawnego były następnie powielane w kolejnych ustawach regulujących zasady dostępu do publicznej służby zdrowia i zasady ubezpieczenia zdrowotnego. Ich zawartość merytoryczna pozostaje niezmieniona, były one tylko zawierane w innych jednostkach redakcyjnych (artykułach) kolejnych ustaw. W każdej z wersji ustaw omawiane przepisu odwołują się do osiągania przychodu jako warunku pobierania składki od więcej niż jednego tytułu ubezpieczenia czy rodzaju działalności. Tak było także w pierwotnej wersji art. 22 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, w której wskazano, że jeżeli ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego źródła, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od wszystkich tych przychodów, dla których podstawa wymiaru składki jest określona w art. 21. Wszystko to oznacza, zdaniem sądu apelacyjnego, że stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w przywołanym powyżej wyroku, pomijające warunek uzyskiwania przychodu jako podstawę do „multiplikowania” podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie może zostać uznane za prawidłowe.

W ocenie sądu rozpoznającego sprawę przepis art. 82 powołanej wyżej ustawy posługuje się pojęciem przychodu i tym samym należy uznać, że odwoływanie się do tego pojęcia jest działaniem świadomym, które ma skutkować wskazaniem, że dopiero osiągnięcie przychodu wywołuje skutek w postaci obowiązku zapłaty składki.

Zauważyć należy, że z literalnego brzmienia, a także z wykładni systemowej przepisów prawa podatkowego wynika, iż obowiązek zapłaty daniny powiązany przez ustawodawcę z uzyskaniem przychodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wiąże się z jego faktycznym uzyskaniem nie zaś z jego potencjalnym charakterem – jak to błędnie przyjął Sąd I instancji.

Jak już była mowa wyżej art. 82 ust. 3 i ust. 4 UŚZ odnoszą się do przychodów osiąganych przez ubezpieczonego (ale z tytułu działalności prowadzonej w formie spółki komandytowej), a nie o uzyskaniu przychodów przez spółkę. Oznacza, to że obowiązek zapłaty składki wystąpi dopiero w miesiącu uzyskania przychodu przez ubezpieczonego (ale przychodu uzyskanego z działalności w formie spółki, a nie ze zbycia praw), a nie przez spółkę, w której ubezpieczony był wspólnikiem.

Przychód wspólnika, rozumiany jako definitywne przysporzenie, zmiana w jego sferze majątkowej (często podlegające opodatkowaniu), powstaje dopiero w momencie otrzymania środków od spółki będącej podatnikiem CIT, np. z chwilą wypłaty dywidendy. Takie rozumienie przychodu potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyr. z dnia 27 listopada 2003 r., sygn. akt Ili SA 3382/02, zgodnie z którym: do przychodów zaliczyć można tylko takie wartości, które określają definitywny przyrost majątku podatnika, czy też w wyr. z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1602/12, w którym sąd ten stwierdził, że: Z istoty podatku dochodowego wynika, że jest on ciężarem publicznoprawnym od przyrostu majątkowego (dochodu), a zatem przychodem - jako źródłem dochodu - jest tylko ta wartość, która wchodząc do majątku podatnika może powiększyć jego aktywa. Otrzymanymi pieniędzmi lub wartościami pieniężnymi są zatem w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. tylko takie wartości, które powiększają aktywa majątkowe podatnika, a więc takie, którymi może on rozporządzać jak własnymi.

W chwili osiągnięcia przychodu przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością czy spółkę komandytową będącymi odrębnymi podatnikami CIT, wspólnikowi nie przysługuje prawo do rozporządzania środkami spółki jak środkami własnymi. Prawo takie powstaje dopiero w momencie otrzymania przez wspólnika określonych środków. Dopiero wtedy wspólnik zyskuje przychód z tytułu bycia wspólnikiem spółki i wtedy ma on obowiązek zapłaty składki zdrowotnej. Inna wykładnia przepisu art. 82 ust. 3 i ust. 4 UŚZ byłaby w istocie wykładnią contra legem.

W związku z tym, w przypadku zbiegu tytułów, w spółce będącej podatnikiem CIT obowiązek zapłaty składki zdrowotnej wystąpi dopiero w momencie uzyskania przychodu przez wspólnika, a nie przez spółkę.

Powyższą okoliczność odwołujący wykazał, składając do akt postępowania sprawozdania finansowe spółki (...) sp. z o.o., (...) sp. k. oraz (...) sp. z o.o. sp. k. Ze sprawozdań tych wynika jednoznacznie, że w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji ZUS spółki te nie mogły być źródłem przychodu wspólnika, gdyż nie wykazywały żadnych zysków.

Z kolei w przypadku spółki (...) zaczęła ona uzyskiwać przychody dopiero po zmianie wspólników i ujawnieniu ich w rejestrze - wcześniej Spółka nie mogła prowadzić działalności gospodarczej, do której została przeznaczona, tj. działalności prawniczej. Stąd należy uznać, że dopiero rejestracja zmian i jej ujawnienie mogły prowadzić do rozpoczęcia uzyskiwania przychodów z tego tytułu. Z powyższych względów również w zakresie dotyczącym ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia zdrowotne w miesiącu 09/2022 i 10/2022.

Mając na uwadze powyższe należy uznać, że Sąd I instancji dopuścił się błędnej wykładni art. 82 ust. 3, ust. 4 i ust. 5 UŚZ, które wskazują, że w przypadku zbiegu tytułów do ubezpieczenia, obowiązek zapłaty składki zdrowotnej osobno w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki komandytowej, uzależniony jest od wystąpienia przychodu po stronie ubezpieczonego, a nie potencjonalnego uzyskania przychodu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny uznał, iż apelacja odwołującego O. D. jest w pełni zasadna i na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 oraz poprzedzającą go decyzję i stwierdził, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne O. D. w okresach od stycznia 2018r. do grudnia 2021r. stanowią kwoty zadeklarowane przez płatnika oraz stwierdził brak podstaw do ustalenia dodatkowej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od lutego 2022r. do czerwca 2022r. i od września 2022r. do października 2022r. (pkt 1 wyroku) i stosownie do art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c., w zw. z § 2 ust. 1 i w zw. § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C. na rzecz O. D. kwotę 90 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia odpisu orzeczenia zobowiązanemu do zapłaty do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2 wyroku).

sędzia Marta Sawińska