Wyrok z 22 stycznia 2026, sygn. III AUa 1144/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak

Protokolant: Beata Tonak

po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. w Poznaniu

sprawy D. N. i (...) sp. z o.o. z siedzibą w P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

o podleganie ubezpieczeniom społecznym

na skutek apelacji D. N. i (...) sp. z o.o. z siedzibą

w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 6 sierpnia 2025 r. sygn. akt VII U 2122/24

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i stwierdza, że D. N. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom; emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 6 marca 2024 r.;

2.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądza od pozwanego na rzecz odwołującego kwotę 180 zł z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

3.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 3 i zasądza od pozwanego na rzecz odwołującej spółki kwotę 180 zł z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

4.  zasądza od pozwanego na rzecz odwołujących kwoty po 135 zł wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

sędzia Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 lipca 2024 r., nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., stwierdził, że D. N. , jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 6 marca 2024 r.

Od powyższej decyzji, (...) sp. z o.o. oraz D. N. odwołali się, wnosząc o jej zmianę i ustalenie, że D. N. podlega jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 6 marca 2024 r. do nadal, a nadto o zasądzenie od organu rentowego na rzecz płatnika składek (oraz na rzecz ubezpieczonego) zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej za zastępstwo procesowe), wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty.

Wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2025r. w sprawie o sygn. akt VII U 2122/24, Sąd Okręgowy w Poznaniu:

1. oddalił odwołanie,

2. zasądził od odwołującego się D. N. na rzecz pozwanego organu rentowego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego kwotę 180 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty,

3. zasądził od odwołującej spółki (...) sp. z o.o. na rzecz pozwanego organu rentowego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego kwotę 180 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty.

Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

Odwołujący się D. N. (ur. (...)) ma wykształcenie wyższe – w 2018 r. ukończył studia magisterskie na (...)na kierunku mechanika i budowa maszyn.

D. N. w przeszłości pracował w firmie (...) jako technolog, a później pozostawał członkiem zarządu. Od 2020 do października 2024 r. odwołujący się był zatrudniony w (...) M. B. na podstawie umowie o pracę na stanowisku dyrektora. M. B. zgłosił D. N. do ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania ww. umowy o pracę od czerwca 2020 r.

M. B. jest bratem żony D. N. i od 2 czerwca 2019 r. prowadzi działalność (...) M. B. (NIP (...), REGON (...)). Stałym miejscem wykonywania działalności gospodarczej wskazanym w (...) jest ul. (...), lok. 1 w K., jednak świadczenie usług odbywa się pod adresem przy ul. (...) w P.. Przeważającą działalnością gospodarczą jest obróbka mechaniczna elementów metalowych.

Jednocześnie od dnia 5 marca 2024 r. do jej zawieszenia w dniu 1 stycznia 2025 r. odwołujący się prowadził własną działalność - (...) D. N. (NIP (...), REGON (...)). Jako siedzibę spółki wskazano ul. (...), nr (...) w P.. Przeważającą działalnością gospodarczą była pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana, a w ramach wykonywanej działalności gospodarczej wskazano m. in. produkcję konstrukcji metalowych i ich części, oraz obróbkę mechaniczną elementów metalowych

Dodatkowo odwołujący się jest wspólnikiem (w wymiarze 50% udziałów) i prezesem zarządu w spółce (...) sp. z o.o. (NIP (...), REGON (...), KRS (...)) od dnia jej wpisu do rejestru, tj. 7 lutego 2024 r. Drugim wspólnikiem i członkiem zarządu jest M. B., który posiada również 50% udziałów. Siedziba spółki mieści się pod adresem (...) w P., a główny profil działalności stanowi obróbka mechaniczna elementów metalowych. Spółka jest produkcyjno-usługowa, zajmuje się obróbką i skrawaniem; ma około 20-25 klientów.

Przychody (...) sp. z o.o. za rok 2024 wyniosły 1 557 038,45 zł, zaś dochody za rok 2024 wyniosły 99 383,25 zł.

Uchwałami z dnia 29 lutego 2024 r. zgromadzenie wspólników (...) sp. z o.o. m.in. udzieliło zgody na zawarcie umowy o pracę ze spółką a D. N. jako prezesem zarządu oraz M. B. jako członkiem zarządu za wynagrodzeniem nie wyższym niż 30 000 zł brutto miesięcznie.

Pomiędzy(...) sp. z o.o. z siedzibą w P., reprezentowaną przez pełnomocnika D. N. a M. B. została podpisana umowa o pracę z dnia 6 marca 2024 r. na czas niekreślony. Na mocy tej umowy M. B. miał zostać zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku członka zarządu za wynagrodzeniem 14 615 zł brutto miesięcznie, z dodatkowym składnikiem wynagrodzenia w postaci premii uznaniowej do wysokości 100% kwoty podstawowej. Strony ustaliły w ww. umowie, że miejscem wykonywania pracy będzie P..

Pomiędzy (...) sp. z o.o. z siedzibą w P., reprezentowaną przez pełnomocnika M. B. a D. N. została podpisana umowa o pracę z dnia 6 marca 2024 r. na czas niekreślony. Na mocy tej umowy D. N. miał zostać zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku prezesa zarządu za wynagrodzeniem 14 625 zł brutto miesięcznie, z dodatkowym składnikiem wynagrodzenia w postaci premii uznaniowej do wysokości 100% kwoty podstawowej. Strony ustaliły w ww. umowie, że miejscem wykonywania pracy będzie P..

Orzeczeniem lekarskim nr (...) r. z dnia 6 marca 2024 r., wydanym na podstawie skierowania na badania lekarskie z dnia 5 marca 2024 r., lek. med. A. W. stwierdziła wobec odwołującego się D. N. brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku prezesa zarządu i określiła termin następnego badania na 6 marca 2027 r.

W dniu 6 marca 2024 r. wystawiono dokument dotyczący wstępnego szkolenia odwołującego się D. N. z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Z tytułu zawartej umowy o pracę od 6 marca 2024 roku D. N. został zgłoszony przez płatnika składek do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych po ustawowym terminie, tj. 24 maja 2024 roku.

Do obowiązków odwołującego się D. N., zgodnie z pisemnym zakresem z dnia 6 marca 2024 roku, należeć miało: zarządzanie działalnością spółki, nadzór nad zabezpieczeniem prawnym interesów spółki, koordynacja strategii personalnych, systemów wynagrodzenia i czasu pracy oraz polityki zatrudnienia i płac, przeprowadzanie rozmów kwalifikacyjnych, zapewnienie bezpieczeństwa informacji, m.in.: danych osobowych, wydawanie zarządzeń i pism ogólnych obowiązujących w spółce, współtworzenie oraz rozwój oferty handlowej spółki, przygotowywanie ofert handlowych oraz prowadzenie negocjacji, analiza otoczenia biznesowego oraz konkurencji, nadzorowanie programów GAM na frezarki sterowane numerycznie.

Początkowo wystawcą faktur i podmiotem, który wykonuje usługi była działalność (...) M. B., a później (...) sp. z o.o.

D. N. i M. B. wydawali pracownikom polecenia i nadzorowali ich pracę. D. N. zajmował się ponadto przyjmowaniem klientów, wydawaniem towarów, obsługą przecinarki drutowej, jej naprawą i pisaniem programów do niej, pisaniem programów do frezarki, cięciem materiałów, doborem narzędzi, jeżdżeniem po materiały.

D. N. w spornym okresie wysyłam maile dotyczące zamówień na towar oraz związane z kwestiami organizacyjnymi z adresu e-mail: (...)

Wynagrodzenie za pracę w spornym okresie zostało faktycznie wypłacone zarówno D. N., jak i M. B..

Z treści wpisu w karcie ciąży A. N. ze stanem na dzień 13 marca 2024 roku wynika, że jej ciąża została zakwalifikowana przez lekarza ginekologa-położnika A. S. na 36 tydzień + 3.

Dnia (...) urodziła się córka D. N., przy czym poród A. N. był operacyjny przez cięcie cesarskie.

Treść wypisy ze Szpitala z dnia 28 marca 2024 roku wskazuje w ramach rozpoznania: ciąża II tydzień 38; stan po cieciu cesarskim; poród operacyjny o czasie; córka żywa donoszona o masie 3230 g; Ap. 10,10; niedokrwistość w połogu.

D. N. złożył wniosek o wypłatę zasiłku opiekuńczego od 8 do 12 kwietnia 2024 r., a następnie od 15 do 19 kwietnia 2024 r. oraz od 22 do 26 kwietnia 2024 r.

W związku z powyższym organ rentowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji.

(...) sp. z o.o. zaczęła korzystać z usług (...), który zajmuje się pisaniem programów do maszyn, przy czym faktury zostały wystawione w następujących terminach: 10 lipca 2024 roku (na kwotę 9 000,00 zł); 31 lipca 2024 roku (na kwotę 9 000,00 zł); 29 sierpnia 2024 roku (na kwotę 9 200,00 zł); 26 września 2024 roku (na kwotę 9 000,00 zł); 1 października 2024 roku (na kwotę 9 000,00 zł); 26 listopada 2024 roku (na kwotę 7 000,00 zł); 29 grudnia 2024 roku (na kwotę 8 785,00 zł); 29 stycznia 2025 roku (na kwotę 8 980,00 zł); 27 lutego 2025 roku (na kwotę 8 900,00 zł); 28 marca 2025 roku (na kwotę 9 000,00 zł). Spółka nie podpisała z R. B. (1) umowy na piśmie.

D. N. był nieobecny w pracy od 7 kwietnia do połowy września 2024 r.; wrócił do wykonywania swoich obowiązków we wrześniu 2024 r.

D. N. i jego żona A. N. mają dwójkę dzieci – oba porody odbyły się przez cesarskie cięcie.

W oparciu o wyżej ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy wskazał, że odwołania D. N. i (...)sp. z o.o. nie zasługiwały na uwzględnienie.

Okolicznością sporną w niniejszej sprawie było ustalenie, czy D. N. od 6 marca 2024 r. podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o., czy też umowa ta została zawarta jedynie dla pozoru, a odwołujący się tym samym nie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnia w ww. podmiocie. Konsekwentnie, w rozpoznawanej sprawie badaniu podlegało zatem, czy podpisana przez odwołującego się i płatnika składek umowa o pracę stanowi taką czynność prawną, w wyniku której doszło do nawiązania stosunku pracy i wykonywania pracy w myśl przepisów kodeksu pracy, czy też była to czynność pozorna, zawarta w celu posiadania ochrony ubezpieczeniowej (art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.), bez zamiaru wykonywania stałej pracy, mającej cechy świadczenia pracy charakterystycznej dla umowy o pracę.

Sąd Okręgowy powoływał następnie podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 8 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 83 § 1 k.c., art. 58 k.c. oraz art. 22 k.p.

Zdaniem Sądu Okręgowego przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie dało wystarczających podstaw do przyjęcia, że odwołujący się D. N. faktycznie świadczył pracę na rzecz (...) sp. z o.o. w ramach stosunku pracy.

W ocenie Sądu Okręgowego odwołujący się i płatnik składek nie nawiązali stosunku pracy i w okresie od 6 marca 2024 r. w stosunku tym nie pozostawali, pomimo formalnego przygotowania i podpisania dokumentu umowy o pracę. Oświadczenia woli stron o zawarciu umowy o pracę były pozorne – strony nie miały zamiaru realizować zobowiązań wynikających z umowy o pracę, lecz jedynie pozorować ich wykonywanie w celu doprowadzenia do uzyskania przez odwołującego się świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

W przedmiotowej sprawie brak wiarygodnych dowodów potwierdzających w jakimkolwiek zakresie, że praca na rzecz płatnika składek była rzeczywiście przez odwołującego się wykonywana. Sąd Okręgowy nie kwestionuje, że D. N. wykonywał określone czynności, jednak nie zostało skutecznie udowodnione, że wykonywał je na rzecz płatnika składek, a nie na rzecz (...) M. B. lub własnej działalności gospodarczej - (...) D. N..

Zdaniem Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie dowodami na rzekome świadczenie pracy przez D. N. na stanowisku prezesa zarządu były zeznania odwołującego się oraz zeznania złożone w imieniu płatnika przez członka zarządu M. B. oraz nieprecyzyjne zeznania A. Ś. i P. S.. Odwołujący się przedstawili również szereg dokumentów na poparcie swoich twierdzeń, jednak z przyczyn podanych powyżej nie sposób było uznać, że stanowią one dowód na świadczenie pracy przez D. N. na rzecz spółki.

Mając na względzie, że płatnik składek niewątpliwie posiadał interes prawny w korzystnym dla odwołującego się rozstrzygnięciu, jak również mając na uwadze, że zeznania złożone w sprawie (stron i świadków) uznać należało za dowody nieobiektywne i niejednoznaczne, w konsekwencji odwołanie nie mogło zasługiwać na uwzględnienie. Jednocześnie brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających w sposób jednoznaczny wykonywanie czynności pracowniczych przez odwołującego się konkretnie na rzecz płatnika składek, a nie działalności gospodarczej M. B. lub D. N..

Sąd Okręgowy uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, aby odwołujący się wykonywał pracę w systemie podporządkowania na rzecz płatnika składek. W przedmiotowej sprawie nie sposób zignorować wzajemnych zależności pomiędzy działalnościami: (...) M. B. i (...) D. N. oraz (...) sp. z o.o. Bliskoznaczne nazwy, ten sam obszar działalności (obróbka mechaniczna elementów metalowych) oraz przede wszystkim tożsamość stojących za nimi osób, w połączeniu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym nie pozwalają na stwierdzenie, że D. N. świadczył pracę konkretnie na rzecz płatnika składek. Sąd nie kwestionuje, że odwołujący się wykonywał czynności związane ze wskazanym przedmiotem działalności, jednak brak jest przekonujących dowodów, że była to praca wykonywana konkretnie na rzecz (...) sp. z o.o.

Okolicznością mającą szczególne znaczenie dla sprawy jest kwestia ciąży A. N., żony D. N., która w momencie zawarcia umowy o pracę z dnia 6 marca 2024 r. była w zaawansowanej ciąży, a 25 marca 2024 r. urodziła dziecko. Odwołujący się (wraz z żoną) musiał sobie zdawać sprawę, że ciąża żony i okoliczności z nią związane mogą wiązać się z koniecznością jego nieobecności w pracy, zwłaszcza, że nie było to jego pierwsze dziecko. Poród zawsze jest stanem, który może wywoływać komplikacje zdrowotne i związane z organizacją życia rodzinnego. Nie bez znaczenia jest również fakt, że pierwszy poród A. N. odbył się również poprzez cesarskie cięcie, która to procedura wywołuje dodatkowe trudności związane z powrotem kobiety do zdrowia po porodzie i co D. N., jako racjonalny rodzic i przedsiębiorca również musiał brać pod uwagę.

Istotna była również kwestia samej podstawy wymiaru składek, mimo iż przedmiotowa sprawa dotyczy samego podlegania ubezpieczeniom społecznym. Jest tak dlatego, ponieważ wysokość wynagrodzenia D. N. z tytułu umowy o pracę z 6 marca 2024 r. była nader wysoka. Dodatkowo, choć zasady dotyczące wynagrodzenia M. B. i D. N. były identyczne, to zupełnie inna była ich sytuacja życiowa: po pierwsze, odwołujący się D. N. musiał zdawać sobie sprawę, że w najbliższym czasie może być nieobecny w pracy w związku z co najmniej okresem połogu żony; po drugie miał on już zabezpieczenie w postaci równoległej umowy o pracę zawartej w ramach działalności (...) M. B., a mimo to zdecydował się na zawarcie kolejnej umowy o pracę. To, w połączeniu z okolicznościami związanymi z ciążą A. N. oraz gołosłownością twierdzeń odwołujących się ad. 1 i ad. 2 co do zasadności wysokości wynagrodzenia (w szczególności w zakresie wypłaty również premii) – prowadzi do wniosku, że nastąpiła próba sztucznego zawyżenia podstawy wymiaru składek przez odwołujących się ad. 1 i ad. 2, w celu uzyskania jeszcze wyższych świadczeń przez D. N. niż li tylko wynikających z umowy o pracę zawartej z M. B. ((...) M. B.).

Uzasadnione wątpliwości w sprawie budził również fakt, że zgłoszenie D. N. do ubezpieczeń społecznych nastąpiło z opóźnieniem.

Okolicznością mającą znaczenie dla sprawy nie było korzystanie przez spółkę z usług R. B. (1), ponieważ z przedłożonego materiału dowodowego nie sposób wywnioskować, aby wynikało to z konieczności znalezienia zastępstwa dla D. N.. D. N. był przecież nieobecny w firmie już od 8 kwietnia 2024 roku, zaś R. B. (2) zaczął wykonywać swoje zadania dopiero na przełomie czerwca i lipca 2024 roku i kontynuował je po powrocie D. N. do pracy – uznać zatem należy, że było to spowodowane realną potrzebą spółki znalezienia dodatkowego pracownika, a nie chęcią znalezienia zastępstwa dla odwołującego się D. N..

Zastrzeżenie w umowie o pracę wypłaty na rzecz odwołującego się premii uznaniowej do wysokości 100% podstawy i jej wypłata na rzecz odwołującego się za pierwszy miesiąc i część kwietnia 2024 roku obowiązywania umowy o pracę również sugeruje, że motywem rzekomego nawiązania przez D. N. stosunku pracy ze spółką (...) sp. z o.o. była chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, albowiem wiarygodnie i przekonywująco nie wykazano w sprawie, że istniały realne powody dla wypłacenia D. N. ww. premii z powodu uruchomienia spółki.

Nadto odwołujący się zwrócił się do spółki (...) sp. z o.o. pismami z dnia 3 czerwca 2024 roku o udzielenie urlopu ojcowskiego oraz z dnia 10 czerwca 2024 roku o udzielenie urlopu rodzicielskiego, co dodatkowo uprawnia wnioskowanie, że decydując się na podpisanie umowy o pracę odwołujący się i jego małżonka musieli co najmniej przedyskutować i zdecydować, że odwołujący się w związku z ciążą i porodem A. N. będzie korzystać zarówno z urlopu ojcowskiego, jak i urlopu rodzicielskiego, tym samym nie będąc obecnym w pracy w ramach zatrudnienia w spółce (...) sp. z o.o.

Podsumowując, Sąd Okręgowy wskazał, że w niniejszej sprawie nie było żadnych wiarygodnych i konsekwentnych dowodów potwierdzających świadczenie przez odwołującego się pracy na rzecz płatnika. Brak obiektywnych i przekonujących dowodów świadczenia przez odwołującego się pracy w charakterze pracownika z cechami charakterystycznymi dla stosunku pracy; z przedstawionych przez odwołujących się ad. 1 i ad. 2 dokumentów nie sposób jednoznacznie wywnioskować, że D. N. świadczył pracę na rzecz (...) sp. z o.o., a nie (...) M. B. lub własnej działalności gospodarczej. Okoliczność braku materialnych dowodów na świadczenie przez D. N. pracy oraz doświadczenie życiowe finalnie świadczą, w opinii Sądu, o pozornym charakterze spornej umowy o pracę.

Sąd Okręgowy uznał, że odwołujący się nie wykonywał obowiązków wynikających z treści zawartej umowy o pracę. Konsekwencją stwierdzenia pozorności wymienionej umowy jest ustalenie, że D. N. od 6 marca 2024 r. nie podlega ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu zatrudnienia u płatnika składek (...) sp. z o.o.

Uwzględniając powyższe rozważania, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołania D. N. i spółki (...) sp. z o.o., o czym orzekł w punkcie 1 wyroku.

O kosztach postępowania, Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 2 i 3 wyroku, na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i § 15 ust. 1 i 3 oraz § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym do zmiany wysokości opłat za czynności radców prawnych zgodnie z zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2024 r., obciążając nimi odwołujących się ad. 1 i ad. 2 jako strony przegrywające postępowanie wobec oddalenia odwołania.

Apelację od powyższego wyroku, w całości, złożyli obaj odwołujący, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania art. 233 § 1 k.p.c., co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, poprzez niezgodną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie, sprowadzającą się do w istocie całkowicie dowolnego przyjęcia, że wszystkie powołane przez odwołujących w sprawie dowody na okoliczność wykonywania rzeczywiście przez odwołującego pracy na rzecz płatnika składek, są niewiarygodne:

2. naruszenie przepisów postępowania art. 232 w zw. z art. 3 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c., co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, poprzez błędne przyjęcie, że odwołujący nie przedłożyli dowodów potwierdzających, że praca na rzecz płatnika składek była rzeczywiście przez odwołującego się wykonywana,

3. błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zaskarżonego wyroku, polegający na błędnym przyjęciu, że:

• odwołujący nie wykonywał rzeczywiście pracy na rzecz płatnika składek,

• odwołujący nie wykonywał pracy na rzecz płatnika składek w systemie podporządkowania,

• do zgłoszenia odwołującego do ubezpieczeń z tytułu spornej umowy o pracę z dn. 6.03.2024 r. doszło dopiero 24.05.2024 r., w sytuacji, gdy w rzeczywistości doszło do tego w dn. 15.03.2024 r. (co wynika z dokumentów znajdujących się w aktach ZUS odwołującego oraz w załączeniu),

a w konsekwencji:

4. naruszenie prawa materialnego art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22 § 1 k.p. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że D. N. nie podlega jako pracownik u płatnika składek (...)Sp. z o.o. z siedzibą w P. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 6.03.2024 r. do nadal, mimo że odwołujący rzeczywiście wykonywał na rzecz Spółki pracę o cechach charakterystycznych dla stosunku pracy, wynikających z art. 22 § 1 k.p.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnieśli o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 oraz zmianę zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P. i ustalenie, że D. N. podlega jako pracownik u płatnika składek (...)Sp. z o.o. z siedzibą w P. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym; emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 6.03.2024 r. do nadal,

2. zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 2 i zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego zwrotu kosztów postępowania, przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (przy czym koszty zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej za zastępstwo procesowe), wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty,

3. zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 3 i zasądzenie od organu rentowego na rzecz płatnika składek zwrotu kosztów postępowania, przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (przy czym koszty zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej za zastępstwo procesowe), wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty.

4. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności za okres od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty,

5. zasądzenie od organu rentowego na rzecz płatnika składek zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności za okres od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty,

6. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych zgłoszeń (...) i (...) (wraz z urzędowymi poświadczeniami odbioru) - w celu wykazania faktu, że księgowość płatnika składek sporządziła zgłoszenie odwołującego do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę już w dn. 12.03.2024 r. (czyli w ustawowym terminie), przy czym jednie z uwagi na błąd księgowości zostało to wysłane do ZUS elektronicznie dopiero w dn. 15.03.2024 r.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku w punkcie 1 oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego i stwierdzeniem, że D. N. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom; emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 6 marca 2024r.

Wskazać należy, że postępowanie apelacyjne, jakkolwiek jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym, to jednakże zachowuje charakter postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że sąd odwoławczy posiada swobodę jurysdykcyjną i kompetencję do ponownej samodzielnej oceny materiału procesowego, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia. Merytoryczny charakter orzekania sądu drugiej instancji polega więc na tym, że ma on obowiązek poczynić własne ustalenia i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego, a więc dokonać subsumcji. Z tego też względu sąd ten może, a jeżeli je dostrzeże - powinien, naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd pierwszej instancji i to niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w apelacji, jeśli tylko mieszczą się w granicach zaskarżenia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 roku w sprawie o sygn. III CKN 812/98, Lex nr 40504).

Mając powyższe na uwadze i oceniając ponownie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz dokonując jego subsumcji do przepisów prawa, Sąd Apelacyjny uznał za zasadną zmianę zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji w oparciu o zgromadzone dowody dokonał błędnych ustaleń faktycznych, że odwołujący się nie wykonywał obowiązków wynikających z treści zawartej umowy o pracę, a konsekwencją stwierdzenia pozorności wymienionej umowy było błędne ustalenie przez Sąd Okręgowy, że D. N. od 6 marca 2024 r. nie podlega ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu zatrudnienia u płatnika składek (...).

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było zatem ustalenie, czy D. N. od 6 marca 2024 r. podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek (...)sp. z o.o.

Odnosząc się do sprecyzowanych w apelacji zarzutów, to trafny był zarzut błędnych ustaleń faktycznych powiązany z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co skutkowało błędnymi ustaleniami polegającymi na przyjęciu, że odwołujący się i płatnik składek nie nawiązali stosunku pracy i w okresie od 6 marca 2024 r. w stosunku tym nie pozostawali, pomimo formalnego przygotowania i podpisania dokumentu umowy o pracę, podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego ocenionego zgodnie z regułami z art. 233 § 1 k.p.c., wynika, że odwołujący świadczył pracę w ramach rzeczywistego stosunku pracy, zaś zawarta przez strony umowa o pracę nie była umową pozorną.

W tym miejscu zauważyć trzeba, że art. 233 § 1 k.p.c. zawiera w sobie obowiązek sądu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego, od którego to obowiązku w zasadzie nie dopuszcza się wyjątków (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2002 r. IV CKN 1256/00 lex nr 80267; wyrok SN z dnia 26 stycznia 2000 r. III CKN 562/98; postanowienie SN dnia 23 stycznia 2002 r. II CKN 691/99). Stąd pominięcie w rozważaniach Sądu części istotnego z punktu widzenia stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia zawsze będzie naruszeniem tego przepisu. Przepis ten daję sądowi prawo do swobodnej, leganie nie narzuconej – oceny tegoż materiału dowodowego, ale w powiązaniu z obowiązkiem sądu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego koreluje zatem jego uprawnienie do swobodnego wartościowania tych dowodów i z reguły właśnie to uprawnienie sądu jest w apelacji negowane. Koniecznym jest zatem w niniejszej sprawie dokonanie oceny materiału dowodnego w aspekcie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, zwłaszcza odnoszącej się do istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym przypadku postulowanej przez organ rentowy pozorności zawartej umowy o pracę.

W celu uwpuklenia tychże istotnych okoliczności w niniejszej sprawie koniecznym jest przypomnienie, iż co do zasady pracownik stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że o tym, czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo tylko formalne zawarcie umowy o pracę (nadanie takiej nazwy umowie), wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych. Inaczej rzecz ujmując, zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego, aby było skuteczne, musi dotyczyć osoby, która może być uznana za podmiot tego rodzaju ubezpieczenia, ponieważ świadczy pracę w ramach stosunku pracy, a nie w oparciu o niepracowniczą podstawę.

Podleganie pracowniczym ubezpieczeniom społecznym jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ale legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, na co Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę, że nie skutkuje w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego taka umowa o pracę, która nie wiąże się z wykonywaniem tej umowy, a zgłoszenie do ubezpieczenia następuje tylko pod pozorem istnienia tytułu ubezpieczenia w postaci zatrudnienia. Chodzi tu zatem o "fikcyjne" zawarcie umowy, gdzie następuje zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego jako pracownika osoby, która w rzeczywistości pracy nie świadczyła (por. wyroki SN z 16 marca 1999 r. II UKN 512/98; z 28 lutego 2001 r. II UKN 244/00; z 17 grudnia 1996 r. II UKN 32/96; z 4 sierpnia 2005 r. II UK 320/04; z 4 sierpnia 2005 r. II UK 320/04; z 25 stycznia 2005 r. II UK 141/04).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego zanegować trzeba ustalenie Sądu I instancji, aby w okolicznościach jak w niniejszej sprawie, nie istniał ważny stosunek pracy odwołującego się D. N. z płatnikiem składek, skutkujący brakiem tytułu do podlegania przez niego ubezpieczeniem społecznym w okresie objętym sporną decyzją.

W świetle art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Na tle cytowanego przepisu zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie określone zostały konstytutywne cechy stosunku pracy, odróżniające go od innych stosunków prawnych. Należą do nich: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2006 roku, I PK 110/06, Lex nr 207175).

Z kolei zgodnie z treścią art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Inaczej mówiąc strony niejako udają, że dokonują jakiejś czynności prawnej np. zawierają umowę o pracę. Pozorność jest zatem wadą oświadczenia woli polegającą na świadomej, a przy tym ujawnionej wobec adresata i przez niego aprobowanej, niezgodności pomiędzy treścią złożonego oświadczenia woli, dostępną dla innych uczestników obrotu, a rzeczywistą wolą osoby składającej to oświadczenie. Pozorne oświadczenie woli ma miejsce wówczas gdy jest skierowane do adresata. Wada tego oświadczenia polega na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz (art. 83 § 1k.c.).

Z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż nie można stwierdzić pozorności czynności prawnej - umowy o pracę w sytuacji, gdy praca jest faktycznie wykonywana (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 maja 2006 r., II UK 164/05, 192462; z dnia 2 lipca 2008 r., II UK 334/07, OSNP 2009, nr 23-24, poz. 321; z dnia 29 maja 2013 r., I UK 649/12, LEX nr 1380863; z dnia 22 czerwca 2015 r.,I UK 367/14, LEX nr 1771586). Nie wystarcza jednak jakakolwiek praca, gdyż znaczenie ma dopiero praca przewidziana dla stosunku pracy. Jeśli taka praca jest wykonywana, to generalnie nie ma podstaw do stawiana zarzutu obejścia czy nadużycia prawa, czyli nawiązania stosunku zatrudnienia dla uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego wobec przewidywanej niezdolności do pracy w związku z ciążą. Pozorność umowy wynikająca z art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p. zachodzi, gdy mimo zawarcia umowy praca nie jest w ogóle świadczona, ewentualnie okoliczności faktyczne jej wykonywania nie wypełniają cech stosunku pracy. Nie stanowi ona wówczas tytułu ubezpieczenia społecznego (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 2008 r., II UK 122/07, LEX nr 448905; z dnia 8 lipca 2009 r., I UK 43/09, LEX nr 529772; z dnia 24 lutego 2010 r., II UK 204/09, LEX nr 590241; z dnia 9 lutego 2012 r., I UK 260/11, LEX nr 1169835 i z dnia 20 czerwca 2017 r., I UK 252/16, LEX nr 2347782; stanowisko to potwierdzono także w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 7 listopada 2019 r., I UK 26/19, LEX nr 2763816 i z dnia 4 czerwca 2020 r., III UK 437/19, LEX nr 3028936).

W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, należy zgodzić się z zarzutami strony apelującej, że Sąd Okręgowy naruszył art. 233 § 1 k.p.c., co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, poprzez niezgodną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie, sprowadzającą się do w istocie całkowicie dowolnego przyjęcia, że wszystkie powołane przez odwołujących w sprawie dowody na okoliczność wykonywania przez odwołującego pracy na rzecz płatnika składek, są niewiarygodne.

Sąd Okręgowy odmówił wiary zeznaniom D. N. i M. B. w przeważającym zakresie, odnośnie do okoliczności zawarcia i wykonywania umowy odwołującego z (...)sp. z o. o. motywując to faktem, iż odwołujący nie przedstawili na poparcie swych twierdzeń przekonywujących dowodów. Jednocześnie dowody, które zostały przedstawione przez odwołującego na okoliczności faktycznie wykonywanej pracy w ramach zawartej umowy o pracę, zostały przez Sąd Okręgowy również zasadniczo w całości uznane za niewiarygodne, co zdaniem Sądu Apelacyjnego nie zasługuje na aprobatę.

Zeznania świadka A. Ś. (byłego pracownika odwołującej spółki) Sąd Okręgowy uznał jedynie za częściowo przydatne, mimo, że z zeznań tego świadka wynikały istotne okoliczności dotyczące pracy świadczonej przez odwołującego D. N. - jako prezesa zarządu i osoby nadzorującej ww. świadka. Co istotne – ww. świadek nie jest już zatrudniony w odwołującej spółce, stąd brak podstaw od odmowy wiarygodności jego zeznaniom z tego tylko względu, że mógłby zeznawać na korzyść swojego pracodawcy. Również zeznania P. S. Sąd Okręgowy błędnie uznał za w większości nieprzydatne, mimo, że ww. świadek był kontrahentem odwołującej spółki w spornym okresie i jednoznacznie wskazał, że D. N. wykonywał czynności zarządcze a także bieżące czynności stanowiące przedmiot działalności spółki (...). Z powyższego wynika, że fakt świadczenia pracy przez odwołującego jako prezesa zarządu na podstawie spornej umowy o pracę został wykazany nie tylko zeznaniami D. N. i M. B., ale także zeznaniami ww. świadków, tj. osób trzecich nie będących osobiście zainteresowanymi wynikiem niniejszego sporu.

Analogicznie należy ocenić przedłożone dokumenty pracownicze, takie jak: umowa o pracę, karta szkolenia BHP, listy obecności czy polecenia wyjazdów służbowych, gdyż i w tym zakresie Sąd Okręgowy nie uzasadnił przyczyn odmowy im wiarygodności, poza wskazaniem, że same w sobie nie stanowią dowodu świadczenia pracy przez odwołującego. Dowody te należało zatem uwzględnić w kontekście wszystkich zawnioskowanych przez stronę odwołującą dowodów. Nadto należało uwzględnić jako wiarygodne dowody również inne dokumenty przedłożone przez odwołujących, w tym wydruki korespondencji mailowej i klientami spółki oraz dokumenty WZ zawierające podpisy odwołującego, które Sąd Okręgowy błędnie uznał za niewiarygodne.

W konsekwencji na aprobatę zasługują także zarzuty naruszenia prawa materialnego art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22 § 1 k.p. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że D. N. nie podlega jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 6.03.2024 r. do nadal, mimo że odwołujący rzeczywiście wykonywał na rzecz Spółki pracę o cechach charakterystycznych dla stosunku pracy, wynikających z art. 22 § 1 k.p.

Sąd Apelacyjny uznał, że wszechstronna ocena dowodów pod kątem elementów stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 k.p. wskazywała na świadczenie przez D. N. pracy na rzecz płatnika w rozumieniu tego przepisu. Sąd Apelacyjny uznał, że wobec wykazania okoliczności wykonywania pracy przez D. N. na podstawie umowy z dnia 6 marca 2024r. na stanowisku prezesa zarządu, nie było żadnych podstaw do stwierdzenia, że przedmiotowa umowa o prace mała charakter czynności pozornej.

Co więcej – Sąd Okręgowy w pisemnych motywach wyroku co prawda zauważył, że z przedłożonych w sprawie dokumentów, jak również zeznań odwołującego się, za spółkę - M. B. i wskazanych świadków wynika, że jakkolwiek D. N. faktycznie wykonywał określone czynności – jednak, ze względu na wzajemne powiązania podmiotów ( (...) sp. z o.o., (...) M. B., (...) D. N.) i ich profil działalności, nie sposób jednoznacznie stwierdzić, że czynności te stanowiły świadczenie pracy konkretnie na rzecz (...) sp. z o.o., a nie (...) M. B. lub własnej działalności gospodarczej odwołującego się. W tym zakresie należy wskazać, że zatrudnienie odwołującego z spółce (...) było związane z jednoczesnym wygaszaniem działalności gospodarczej prowadzonej przez M. B. (odwołujący nie jest zatrudniony w (...) M. B. od września 2024r.); a także odwołujący do stycznia 2025r. zawiesił własną działalność gospodarczą. W tej sytuacji jego jedynym tytułem ubezpieczenia było zatrudnienie jako prezes zarządu w odwołującej spółce (...).

Do obowiązków D. N. na stanowisku prezesa zarządu należało: zarządzanie działalnością spółki, nadzór nad zabezpieczeniem prawnym interesów spółki, koordynacja strategii personalnych, systemów wynagrodzenia i czasu pracy oraz polityki zatrudnienia i płac, przeprowadzanie rozmów kwalifikacyjnych, zapewnienie bezpieczeństwa informacji, m.in.: danych osobowych, wydawanie zarządzeń i pism ogólnych obowiązujących w spółce, współtworzenie oraz rozwój oferty handlowej spółki, przygotowywanie ofert handlowych oraz prowadzenie negocjacji, analiza otoczenia biznesowego oraz konkurencji, nadzorowanie programów GAM na frezarki sterowane numerycznie. Co istotne - odwołujący nie zajmował się tylko wykonywanie czynności zarządczych, ale także faktycznie wykonywał czynności związane z obsługą specjalistycznych maszyn, do czego posiadał stosowne uprawnienia. Nadto odwołujący powrócił do pracy po urlopie ojcowskim i rodzicielskim.

Uwzględniając poczynione wyżej rozważania, a także uznając, że zarówno ocena dowodów jak i poczynione na jej podstawie ustalenia faktyczne Sądu I instancji są błędne, Sąd Apelacyjny dokonał własnych ustaleń w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, dochodząc do wniosku, że sporna umowa o pracę faktycznie była wykonywana, a tym samym nie została zawarta dla pozoru i stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych. Przypomnieć tutaj należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby będące pracownikami, od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Inaczej mówiąc, tytułem ubezpieczeń społecznych tych osób jest stosunek pracy.

Przypomnieć należy, że nawiązanie stosunku pracy wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika (art. 11 k.p.), a przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 k.p.). Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę, że w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego prawną doniosłość ma taka pozorność zawarcia umowy o pracę, która nie wiąże się z wykonywaniem tej umowy i gdy zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje tylko pod pozorem istnienia tytułu ubezpieczenia w postaci zatrudnienia, tj. zgłoszenie do ubezpieczenia dotyczy takiej osoby, która w rzeczywistości pracy nie świadczyła (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17.12.1996 r. II UKN 32/96; z dnia 28.12.2001 r. II UKN 244/00). Do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zatem zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje pod pozorem zatrudnienia (por. wyrok SN z 18 maja 2006r., III UK 32/06).

Nawiązanie stosunku pracy skutkuje równoległym powstaniem stosunku ubezpieczenia. Stosunek ubezpieczenia społecznego pracowniczego jest konsekwencją stosunku pracy i jako taki ma charakter wtórny. Ubezpieczenie społeczne w tym znaczeniu nie może bowiem istnieć bez stosunku pracy. Uruchomienie stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć. Przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku prawa do świadczenia stanowi nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz rzeczywiste zatrudnienie.

Uwzględniając powyższe rozważania – Sąd Apelacyjny nie zgodził się z ustaleniem Sądu I instancji, że sporna umowa o pracę została zawarta dla pozoru, zaś zamiarem stron nie było nawiązanie umowy o pracę o cechach charakterystycznych dla tego stosunku prawnego.

Sąd Apelacyjny, odmiennie aniżeli Sąd I instancji, ustalił także, że spełniona została przesłanka podporządkowania pracowniczego w ramach tzw. podporządkowania autonomicznego.

Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że aktualne orzecznictwo sądowe dopuszcza tzw. podporządkowanie autonomiczne, wskazując, że inna jest charakterystyka stosunku pracy specjalistów zatrudnionych na stanowiskach niezależnych, czy na stanowiskach zarządczych. Osoby takie mogą być bowiem zatrudnione na podstawie stosunku pracy, w ramach którego wykonywanie pracy podporządkowanej ma cechy specyficzne, odmienne od "zwykłego" stosunku pracy. Tradycyjne pojmowanie podporządkowania jako obowiązku wykonywania przez pracownika poleceń pracodawcy ewoluuje w miarę rozwoju stosunków społecznych. W miejsce dawnego systemu ścisłego hierarchicznego podporządkowania pracownika i obowiązku stosowania się przez niego do dyspozycji pracodawcy nawet w technicznym zakresie działania, pojawia się nowe podporządkowanie mające charakter autonomiczny, polegające na wyznaczeniu pracownikowi przez pracodawcę zadań bez ingerowania w sposób ich wykonania. W takim systemie podporządkowania pracodawca określa godziny czasu pracy i wyznacza zadania, natomiast sposób realizacji tych zadań pozostawiony jest pracownikowi. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2017 r. I UK 240/16, z dnia 12 maja 2011 r., II UK 20/11, z dnia 7 września 1999 r., I PKN 277/99, OSNAPiUS 2001 Nr 1, poz. 18 i z dnia 9 września 2004 r., I PK 659/03, OSNP 2005 Nr 10, poz. 139).

Podzielając przedstawione wyżej poglądy, należy dodać, że kształt podporządkowania pracowniczego może być różny w zależności od pełnionej funkcji czy też stanowiska. O ile bowiem archetypem pracy podporządkowanej była prosta fizyczna praca, o tyle współcześnie wobec nowych warunków społeczno-gospodarczych, rozwoju techniki, organizacji pracy, teleinformatyki i innych pojęcie podporządkowania ewoluuje, aż po tzw. podporządkowanie autonomiczne, w którym pracownik otrzymuje jedynie zadania do wykonania, samodzielnie jednak decyduje o sposobie ich realizacji.

Sad Apelacyjny podziela także pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2011r., II UK 20/11, w którym wskazano, że w modelu "autonomicznego" podporządkowania pracowniczego osoby zarządzającej zakładem pracy, podległość wobec pracodawcy (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników i wypełnianiu obowiązków płynących z kodeksu spółek handlowych. Praca wspólnika dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na stanowisku członka zarządu tej spółki, niepolegająca na obrocie wyłącznie jego własnym kapitałem w ramach tej spółki, nie oznacza połączenia kapitału i pracy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego przytoczone okoliczności faktyczne przemawiają za uznaniem, że stosunek prawny łączący D. N. z płatnikiem składek wykazywał takie cechy stosunku pracy, jak osobiste i odpłatne wykonywanie pracy przez osobę zatrudnioną na rzecz podmiotu zatrudniającego, ale był także realizowany w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy w warunkach wyżej opisanego autonomicznego podporządkowania, uwzględniającego jego specyfikę, to jest dużą samodzielność charakterystyczną dla rodzaju stanowiska zajmowanego przez D. N. (prezes zarządu) oraz przypisanego temu stanowisku zakresu obowiązków.

Dodatkowo w tym miejscu wskazać należy, że co prawda odwołujący się zwrócił się do spółki (...) sp. z o.o. o udzielenie urlopu ojcowskiego oraz o udzielenie urlopu rodzicielskiego i z takich urlopów skorzystał, jednakże sam ten fakt nie może dyskwalifikować istnienia stosunku pracy, w sytuacji gdy strony zawarły umowę o pracę z zamiarem realizacji stosunku pracy i praca ta faktycznie była wykonywana. Dodać w tym miejscu należy, że celem stosunku pracy jest również ochrona pracownika i umożliwienie mu korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego w przypadkach określonych w ustawie. Tym bardziej nieuzasadnione jest kwestionowanie zamiaru świadczenia pracy przez odwołującego, w sytuacji gdy zasadniczo niezdolność do pracy w związku z ciążą dotyczyła jego żony, nie zaś samego odwołującego. Odwołujący zaś w związku z ww. urlopami rodzicielskimi był nieobecny w pracy tylko przez kilka miesięcy (od kwietnia do września 2024r.).

Dodatkowo wskazać w tym miejscu należy, że ugruntowany jest pogląd, że cel zawarcia umowy o pracę w postaci osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą (por. wyrok SN z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II UK 43/05, wyrok SN z 9 lutego 2012 r., I UK 265/11). Sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jako motywacja do podjęcia zatrudnienia, nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak na przykład chęć uzyskania środków utrzymania (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04, OSNP 2005 Nr 15, poz. 235; z 5 października 2005 r., I UK 32/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 249; z 28 kwietnia 2005 r., I UK 236/04, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28; z 11 stycznia 2006 r., II UK 51/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 366, z 22 czerwca 2015 r., I UK 367/14).

Z powyższych względów Sąd Apelacyjny uznał, że sporna umowa o pracę była wykonywana i była ważna, zaś jako taka stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym w myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i w punkcie 1 oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i stwierdził, że D. N. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom; emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 6 marca 2024 r.; a także zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 i 3 zasądził od pozwanego na rzecz każdego z odwołujących kwoty po 180 zł z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, gdyż to pozwany jest stroną przegrywającą sprawę, która w myśl art. 98 §1, 1 ¹ i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. zobowiązana jest do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz strony przeciwnej. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono w wysokości stawki minimalnej na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265).

W pkt 3 wyroku Sąd Apelacyjny rozstrzygnął o kosztach procesu w drugiej instancji, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu określoną w art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., stosownie do której strona przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty zastępstwa procesowego, których wysokość w niniejszej sprawie określa przepis § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W konsekwencji Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego na rzecz odwołujących kwoty po 135 zł wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

sędzia Wiesława Stachowiak