Uzasadnienie z 3 czerwca 2026, sygn. II Ca 1284/25

UZASADNIENIE

Powód Miasto N. wniósł o nakazanie pozwanej T. F. (1), aby opróżniła ze wszystkich rzeczy do niej należących, opuściła i wydała powodowi pomieszczenie tymczasowe nr (...) położone w N. przy ul. (...). Wnosił również o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i nieobciążanie jej kosztami procesu.

Wyrokiem z dnia 25 lipca 2025 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy, sygn. akt XIV C 1389/24:

1.  oddalił powództwo;

2.  zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 590,40 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postaci kosztów pełnomocnika z urzędu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach natury prawnej:

Powód Miasto N. jest właścicielem pomieszczenia tymczasowego nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) w N.. Dla tej nieruchomości Sąd Rejonowy w Bydgoszczy X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę (...) nr (...).

Wyrokiem z dnia 28 marca 2018 r. w sprawie o sygn. akt I (...) Sąd Rejonowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny nakazał T. F. (2) oraz T. F. (1), aby opuściły, opróżniły i wydały Miastu N. lokal socjalny nr (...) położony w N. przy (...). Nie przyznano wówczas uprawniania do otrzymania lokalu socjalnego.

Ze względu na powyższe w dniu 24 października 2019 r. powód zawarł poprzez pełnomocnika powołanego do wykonywania czynności w zakresie zarządzania nieruchomościami należącymi do mieszkaniowego zasobu gminy – (...) sp. z o.o. w N. – umowę najmu przedmiotowego pomieszczenia tymczasowego z pozwaną T. F. (1) oraz T. F. (2). Została ona zawarta na czas oznaczony do dnia 23 kwietnia 2020 r.

Pismem z dnia 9 września 2021 r. powód wezwał pozwaną do opuszczenia pomieszczenia i poinformował, iż w związku z zajmowaniem przez nią pomieszczenia tymczasowego, naliczone zostało odszkodowanie za jego bezumowne używanie w wysokości stawki, jaką wynajmujący mógłby uzyskać, gdyby lokal wynajmowany był osobie trzeciej na czas nieoznaczony.

W oświadczeniu z dnia 21 marca 2023 r. pozwana poinformowała powoda, iż jej siostra T. F. (1), zamieszkująca wraz z pozwaną w pomieszczeniu tymczasowym, zmarła w dniu 17 grudnia 2022 r. Pozwana nie załączyła aktu zgonu, twierdząc, iż nie ma pieniędzy na jego pobranie oraz ze względu na fakt, iż pochówku dokonała opieka. W oświadczeniu z dnia 25 listopada 2023 r. pozwana wskazała, iż sama zamieszkuje pomieszczenie tymczasowe.

Pozwana jest osobą uzależnioną od alkoholu. Sytuacja zdrowotno-materialno-bytowa pozwanej od czasu eksmisji z dnia 28 marca 2018 r. uległa jednak zmianom i poprawiła się. Pozwana rozpoczęła leczenie medyczne, psychiatryczne, farmakologiczne oraz podjęła się terapii uzależnienia od alkoholu. Pozwana pozostaje w abstynencji i aktywnie uczestniczy w terapii oraz chodzi na spotkania AA. Nadto od 2023 r. udziela się charytatywnie jako wolontariusz w (...), gdzie od 2023 r. stała się uczestniczką projektu „(...)”, w trakcie którego podejmowane są działania zmierzające w przypadku pozwanej do wyjścia z choroby alkoholowej i odseparowania od wykluczenia społecznego. Pozwana nauczyła się gospodarować swoimi środkami pieniężnymi w sposób umiejętny, dzięki czemu wyremontowała wcześniej brudne i zawilgocone pomieszczenie tymczasowe. Pozwana pomalowała w nim ściany i sufit, a także dokupiła nowe meble. Drobne naprawy przeprowadzane są w mieszkaniu na bieżąco. Zmieniono również sposób ogrzewania na grzejnik elektryczny (opłaty za prąd regulowane są na bieżąco).

Pozwana posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jedynym źródłem dochodu pozwanej jest zasiłek stały dla osób niepełnosprawnych w kwocie 792,96 zł. Świadczenie to wypłacane jest w jednej części na konto osobiste pozwanej, a w drugiej wpływa na konto bankowe Miasta N. tytułem opłaty za czynsz. Nadto pozwana zbiera złom. Pozwana otrzymuje pomoc żywnościową z organizacji (...).

Pozwana nie pozostaje w zadłużeniu względem powoda z tytułu przedmiotowego pomieszczenia tymczasowego. Nadto od 2024 r. pozwana spłaca swoje zadłużenie za poprzednie mieszkanie, które dzieliła ze zmarłą T. F. (2), a z którego została wyeksmitowana.

Pozwana złożyła do (...) w N. wniosek przyznanie jej lokalu socjalnego. Pismem z dnia 28 czerwca 2024 r. pozwana została poinformowana o ujęciu jej na listę osób zakwalifikowanych do otrzymania lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu Miasta N..

Powyższy stan faktyczny Sąd I instancji ustalił w oparciu o wymienione dowody z dokumentów, których prawdziwość nie budziła wątpliwości Sądu, nie była też kwestionowana przez strony. Sąd Rejonowy dał wiarę dowodowi z przesłuchania pozwanej uznając je za szczere, jasne i znajdujące poparcie w dowodach z dokumentów.

Roszczenie powoda znajdowało swoją materialnoprawną podstawę w art. 222 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. W niniejszej sprawie bezspornym było to, że właścicielem pomieszczenia tymczasowego nr (...) przy ul(...) jest Miasto N.. Równie bezspornym było to, że umowa najmu łącząca strony wygasła w dniu 23 kwietnia 2020 r., co w konsekwencji spowodowało utratę tytułu prawnego T. F. (1) do zajmowania lokalu. Jednakże, w ocenie Sądu I instancji, żądanie powoda jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego i stanowi nadużycie przysługującego mu uprawnienia, co skutkuje brakiem podstaw dla przyznania powodowi ochrony prawnej w świetle art. 5 k.c.

Zgodnie z treścią art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Powyższy przepis ustanawia zakaz korzystania w określonych granicach z praw podmiotowych i stanowi tzw. klauzulę generalną, odsyłającą do zasad współżycia społecznego, której treść wymaga każdorazowo doprecyzowania na gruncie konkretnej sprawy. Rola zasad współżycia społecznego polega na synchronizowaniu przepisów prawa z nakazami moralności i obyczajów. Sąd Rejonowy zważył, iż art 5 k.c. może być stosowany wyjątkowo tylko w takich sytuacjach, w których wykorzystywanie uprawnień wynikających z przepisów prawnych prowadziłoby do skutku nieaprobowanego ze względu na przyjęte w społeczeństwie reguły zachowania, wyznaczane przez wartości powszechnie uznawane w społeczeństwie, których przestrzeganie spotyka się z pozytywną oceną, jest aprobowane, zaś ich naruszanie jest traktowane jako naganne, spotyka się z dezaprobatą. Stosowanie art. 5 k.c. znajduje uzasadnienie w sytuacjach, gdy wydane rozstrzygnięcie, mimo że zgodne z prawem, musiałoby jednocześnie zostać negatywnie ocenione na podstawie norm pozaprawnych, regulujących zasady moralne funkcjonujące w społeczeństwie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn.. IV CSK 578/21).

Działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. to takie, przy którym udzielenie ochrony prawnej prawu podmiotowemu prowadziłoby do nieakceptowalnych rezultatów, mając na względzie założenia aksjologiczne lub funkcjonalne oparte na akceptowanych w społeczeństwie wartościach. Klauzula nadużycia prawa ma szczególny charakter, bo przełamuje zasadę, że wszystkie prawa podmiotowe korzystają z ochrony prawnej, toteż jej zastosowanie musi być uzasadnione okolicznościami rażącymi i nieakceptowanymi (tak w: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn.. VI ACa 304/20).

Sąd Rejonowy zważył ponadto, że klauzula generalna niedopuszczalności czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej. Jeśli więc uwzględnienie powództwa, zgodnego z literą prawa, powodowałoby skutki rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące ( summum ius summa iniuria), niedające się zaakceptować z punktu widzenia norm moralnych i wartości powszechnie uznawanych w społeczeństwie, art. 5 k.c. zezwala na jego oddalenie. Należy jednak pamiętać, że istotą prawa cywilnego jest ochrona praw podmiotowych, tak więc odmowa udzielenia tej ochrony osobie, która korzysta z przysługującego jej prawa podmiotowego w sposób zgodny z jego treścią, może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo i musi być uzasadniona istnieniem szczególnych okoliczności uzasadniających przyjęcie, że w określonym układzie stosunków uwzględnienie powództwa prowadziłoby do skutków szczególnie dotkliwych i nieakceptowanych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CSK 640/10 i z dnia 24 stycznia 2013 r., II CSK 286/12). Zaznaczenia wymaga, że w orzecznictwie wskazuje się, iż w sprawach o wydanie nieruchomości na podstawie art. 222 § 1 k.c., zastosowanie art. 5 k.c. jest co do zasady wyłączone, a jeśli je dopuścić, to całkiem wyjątkowo i po dokonaniu oceny całokształtu okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym (wyrok z dnia 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, postanowienie SN z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt I CSK 520/10).

W ocenie Sądu I instancji taka właśnie wyjątkowa sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Pozwana aktywnie podejmuje działania zmierzające do uzyskania lokalu socjalnego, zgodnie z jej oświadczeniem złożonym na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. pozwana jest ujęta na miejscu(...) na liście osób zakwalifikowanych do otrzymania lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu powoda. Nadto pozwana wykazuje troskę o stan zajmowanego pomieszczenia tymczasowego – z własnej inicjatywy dokonała jego przemalowania, na bieżąco podejmuje się drobnych napraw i utrzymuje porządek. Co więcej – pozwana nie posiada żadnych zaległości czynszowych wobec powoda z tytułu przedmiotowego pomieszczenia tymczasowego i od 2024 r. zaczęła spłacać zadłużenie za mieszkanie przy (...), z którego została wcześniej wyeksmitowana z powodu powstałych zaległości z tytułu zobowiązań czynszowych. Należy podkreślić przy tym, iż pozwana utrzymuje się jedynie z zasiłku dla osób z niepełnosprawnościami i sprzedaży złomu, co uniemożliwia jej wynajęcie lokalu na wolnym rynku. Dodatkowo pozwana z powodzeniem wychodzi z kryzysu uzależnienia, pozostając pod opieką i wsparciem wyspecjalizowanych organizacji, co wymaga stabilnych warunków mieszkaniowych, zaś w wypadku eksmisji z pomieszczenia tymczasowego nie stosuje się przepisów o przyznaniu lokalu socjalnego, zatem eksmisja musi nastąpić do noclegowni, schroniska lub innej placówki wskazanej przez gminę (art. 1046 § 5 ¹ k.p.c.). W ocenie Sądu I instancji stosowanie eksmisji w momencie, gdy pozwana realnie odbudowuje swoją samodzielność, a także posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, niweczyłoby cele ustawy polegające na ochronie osób szczególnie wrażliwych przed bezdomnością. Działanie to mogłoby zniweczyć osiągnięty dotąd postęp i doprowadzić do ponownego popadnięcia pozwanej w kryzys życiowy.

Po ustaleniu powyższego Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że konsekwencje uwzględnienia powództwa na korzyść powoda byłyby rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące dla pozwanej. Eksmisja pozwanej byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego oraz prowadziłaby do nieuzasadnionego pogorszenia jej sytuacji życiowej, przy jednoczesnym braku negatywnych przesłanek ze strony pozwanej uzasadniających tak drastyczny środek.

Z uwagi na powyższe Sąd I instancji powództwo oddalił.

W pkt 2 wyroku Sąd Rejonowy na podstawie art. 98 k.p.c., zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 590,40 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na kwotę tę złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego ustanowionego dla pozwanej z urzędu. Sąd I instancji przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie w wymiarze stawki minimalnej określonej w § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust 3 tego rozporządzenia - w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. W związku z powyższym wynagrodzenie podwyższono o podatek VAT (pkt 2 wyroku).

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości. Sądowi Rejonowemu apelujący zarzucił:

1.  naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1)  art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną i sprzeczną z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności odnoszącą się do załączonej do pozwu umowy najmu pomieszczenia tymczasowego oraz dokumentacji przedłożonej przez pozwaną skutkującej uznaniem, iż wystąpienie przez powoda z żądaniem wydania lokalu mieszkalnego stanowi nadużycie prawa podmiotowego powoda i nie może korzystać z ochrony prawnej - biorąc pod uwagę trudną sytuację życiową pozwanej oraz brak możliwości orzekania w zakresie uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, podczas, gdy nie zachodzą przesłanki uzasadniające oddalenie powództwa, a pozwana w pomieszczeniu tymczasowym znalazła się na skutek własnych zaniechań, polegających na utracie tytułu prawnego do poprzedniego lokalu, za co powód nie ponosi winy;

2)  sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I Instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego (błąd w ustaleniach faktycznych) poprzez:

- błędne i dowolne ustalenie przez Sąd I Instancji, iż pozwana nie jest wstanie zaspokajać swoich potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, podczas gdy pozwana jest w sytuacji materialnej i osobistej pozwalającej na jej zaspokojenie;

- błędne ustalenie, iż orzeczenie eksmisji wobec pozwanej naruszałoby zasady słuszności, podczas gdy orzeczenie eksmisji w realiach niniejszej sprawy takich zasad by nie naruszało,

ewentualnie:

- błędne ustalenie, iż w niniejszej sprawie orzeczenie eksmisji byłoby naruszeniem realizacji przez Sąd I Instancji elementarnej zasady sprawiedliwości realizowanej przez sądy powszechne, podczas gdy w niniejszej sprawie istniała możliwość zastosowania przez Sąd I Instancji art. 320 k.p.c. i odroczenie obowiązku opróżnienia pomieszczenia tymczasowego do czasu zrealizowania wobec pozwanej przez powoda obowiązku przedstawienia oferty najmu socjalnego lokalu, który to obowiązek powoda wynika z faktu ujęcia pozwanej na listę osób oczekujących na zawarcie tego rodzaju umowy najmu, przedstawionej w piśmie (...) Sp. z o.o. z dnia 28 czerwca 2024 r. o oznaczeniu (...)- (...)/(...), co przy prawidłowym ustaleniu przez Sąd I Instancji tego faktu winno skutkować uznaniem, iż istnieje możliwość wydania orzeczenia wyważającego interesy stron z jednoczesnym zapewnieniem potrzeb bytowych pozwanej i w sposób, który nie prowadzi do naruszenia zasad współżycia społecznego i przełamania zasady summum ius summa iniuria;

ewentualnie:

3)  naruszenie art. 320 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie powództwa wobec uznania, iż uwzględnienie żądania pozwu przy jednoczesnym braku możliwości orzekania o najmie socjalnym będzie powodowało naruszenie zasad współżycia społecznego i pozbawienie pozwanej należnej jej ochrony, podczas gdy w niniejszej sprawie istniała możliwość zastosowania przez Sąd I Instancji art. 320 k.p.c. i odroczenie obowiązku opróżnienia pomieszczenia tymczasowego do czasu zrealizowania wobec pozwanej przez powoda obowiązku przedstawienia oferty najmu socjalnego lokalu, który to obowiązek powoda wynika z faktu ujęcia pozwanej na listę osób oczekujących na zawarcie tego rodzaju umowy najmu, przedstawionej w piśmie (...) Sp. z o.o. z dnia 28 czerwca 2024 r. o oznaczeniu (...)-(...)/(...), co pozwalało zastosować niniejszy przepis, niweczyło możliwość zastosowania art. 5 k.c. i gwarantowało zapewnienie stronie pozwanej ochrony przez „eksmisją na bruk", a powodowi zapewnienie konstytucyjnej ochrony jego prawa,

2.  naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1)  art. 5 k.c. w zw. z art. 222 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (ewentualnie także i błędną wykładnię) skutkujące przyjęciem, że wystąpienie przez powoda z żądaniem wydania pomieszczenia tymczasowego zajmowanego przez pozwaną stanowi nadużycie prawa podmiotowego powoda i nie może korzystać z ochrony prawnej, biorąc pod uwagę trudną sytuację życiową pozwanej oraz brak możliwości orzekania przez Sąd w zakresie uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, podczas gdy stosowanie art. 5 k. c. do roszczenia o ochronę własności należałoby co do zasady wykluczyć, w szczególności, gdy powód nie przyczynił się w żadnej mierze do sytuacji pozwanej, a pozwana w wyniku własnych zaniedbań utraciła tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, a następnie została eksmitowana do pomieszczenia tymczasowego, wobec czego pozostawała bierna, a powód w tym czasie dążył do zgodnego z prawem realizowania wyroku eksmisyjnego, a następnie odzyskania swojej własności na drodze postępowania sądowego;

2)  art. 5 k. c. w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego skutkującego przyjęciem, że żądanie eksmisji pozwanej z pomieszczenia tymczasowego stanowi nadużycie prawa podmiotowego powoda i nic może korzystać z ochrony prawnej w kontekście zadań własnych powoda w postaci obowiązku zaspokajania potrzeb mieszkaniowych gospodarstw domowych o niskich dochodach, podczas gdy elementarną czynnością, składającą się na wykonanie powyższego obowiązku jest odzyskiwanie przez powoda władztwa nad lokalami i pomieszczeniami tymczasowymi, pochodzącymi z zasobu gminnego, znajdujących się w posiadaniu osób nieuprawnionych, a następnie rozdysponowanie tak odzyskanymi lokalami i pomieszczeniami tymczasowymi zgodnie z określoną w stosownej Uchwale procedurą, celem przeznaczenia ich na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych gospodarstw domowych o niskich dochodach lub w wykonaniu wyroków eksmisyjnych, ubiegających się o ich najem zgodnie z prawem. Powód nie może tolerować faktu zajmowania lokali i pomieszczeń tymczasowych, pochodzących z mieszkaniowego zasobu gminy, bez tytułu prawnego i różnicować sytuację osób je zajmujących wobec własnego uznania, w świetle przesłanek nie znajdujących uzasadnienia prawnego;

3)art. 5 k.c. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że zasady uczciwości i poczucie sprawiedliwości sprzeciwiają się eksmitowaniu do schroniska czy noclegowni pozwanej, albowiem to takim osobom gmina powinna udzielić pomocy i zapobiec ich bezdomności, podczas gdy na terenie Gminy działają powołane do wykonania tych zadań instytucje, takie jak Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, mogące m. in. zapewnić pobyt pozwanej w (...), a udzielanie pomocy wobec takich osób odbywa się na zasadzie dobrowolności i inicjatywy samych osób zainteresowanych jej uzyskaniem, co w sytuacji, w której pozwana nie była zainteresowani uzyskaniem takiej pomocy winno skutkować uznaniem przez Sąd I instancji, że powoda nie mogą obarczać negatywne konsekwencje wynikające z bierności samej pozwanej;

4)art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji RP poprzez odmówienie konstytucyjnej ochrony prawa własności powoda i możliwości domagania się sądowej ochrony tego prawa na skutek oddalenia powództwa stanowiącego jedyną legalną możliwość odzyskania pomieszczenia tymczasowego pomimo, iż powód sam spełnił ciążący na nim obowiązek dostarczenia pozwanej oferty najmu takiego pomieszczenia, wykonał ciążące na nim obowiązki, a pozwana nie wydała powodowi spornego pomieszczenia.

Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez nakazanie pozwanej, aby opróżniła, opuściła i wydała powodowi pomieszczenie tymczasowe nr (...) położone w N. przy (...)oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania przed Sądem I Instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

2. ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia żądania, o którymi mowa powyżej o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez:

- nakazanie pozwanej, aby opróżniła, opuściła i wydała powodowi pomieszczenie tymczasowe nr (...) położone w N. przy ul(...);

- na podstawie art. 320 k.p.c. wstrzymanie wykonania obowiązku opróżnienia, opuszczenia i wydania powodowi pomieszczenia tymczasowego nr (...)położonego w N. przy ul. (...) do czasu przedstawienia przez powoda pozwanej oferty do najmu socjalnego lokalu, które to uprawnienie pozwanej wynika z powodu ujęcia ją na listę osób oczekujących na zawarcie tego rodzaju umowy najmu, przedstawionej w piśmie (...) Sp. z o.o. z dnia 28 czerwca 2024 r. o oznaczeniu (...) (...)/(...);

- zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania przed Sądem I Instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

3. zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda była niezasadna.

W ocenie Sądu Okręgowego ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd I instancji, są prawidłowe. Sąd Okręgowy w pełni je podziela i przyjmuje za własne. Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej analizy materiału dowodowego i na tej podstawie wysnuł trafne wnioski, które Sąd odwoławczy także w całości podziela.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, należy stwierdzić, że ocena dowodów musi zostać dokonana w oparciu o kryteria logiczne, ustawowe i ideologiczne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 2004 r., w sprawie II UK 236/03). Oznacza to, iż sąd ma obowiązek wyprowadzenia z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków poprawnych logicznie. Zastrzeżona dla sądu swobodna ocena dowodów nie opiera się na ilościowym porównaniu przedstawionych przez świadków i biegłych spostrzeżeń oraz wniosków, lecz na odpowiadającemu zasadom logiki powiązaniu ujawnionych w postępowaniu dowodowym okoliczności w całość zgodną z doświadczeniem życiowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 marca 1980 r., w sprawie II URN 175/79). Takiej właśnie oceny dokonał Sąd pierwszej instancji, co znajduje wyraźne odzwierciedlenie w sporządzonym uzasadnieniu. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne (wyrok Sądu Najwyższego z 27 września 2002 r. w sprawie IV CKN 1316/00). Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (wyrok Sądu Najwyższego: z 27 września 2002 r., w sprawie II CKN 817/00 oraz z 16 grudnia 2005 r., w sprawie III CK 314/05).

Sąd Okręgowy podziela w całej rozciągłości przytoczone powyżej poglądy dotyczące oceny zasadności zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. Jak wynika z uzasadnienia apelacji powód nie podważył skutecznie logiczności w rozumowaniu Sądu I instancji, a jedynie przedstawił inną – własną ocenę zebranych w sprawie dowodów. Tymczasem sąd zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenił dowody i na ich podstawie wyciągnął trafne wnioski.

Sąd Okręgowy na wstępie wskazuje, że nie kwestionuje uprawnienia właściciela pomieszczenia tymczasowego nr (...) położonego w budynku przy (...) w N. – Miasta N. – do dochodzenia ochrony prawa własności poprzez żądanie opróżnienia lokalu przez osobę zajmującą go bez tytułu prawnego. Uprawnienie to znajduje podstawę w przepisach prawa cywilnego i co do zasady podlega ochronie. Niemniej jednak wykonywanie prawa podmiotowego nie może pozostawać w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego ani prowadzić do skutków rażąco niesprawiedliwych. W takich sytuacjach, jak słusznie zauważył Sąd I instancji zastosowanie znajduje art. 5 k.c., który wyłącza ochronę prawną działań stanowiących nadużycie prawa.

W ocenie Sądu odwoławczego okoliczności niniejszej sprawy przemawiają za uznaniem, że dochodzone przez powoda roszczenie eksmisyjne stanowi właśnie taki wyjątkowy przypadek. Tym samym zarzuty naruszenia art. 5 k.c. są chybione. Powód ma pełną świadomość szczególnie trudnej sytuacji życiowej pozwanej. Pozwana posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jedynym źródłem dochodu pozwanej jest zasiłek stały dla osób niepełnosprawnych w kwocie 792,96 zł. Świadczenie to wypłacane jest w jednej części na konto osobiste pozwanej, a w drugiej wpływa na konto bankowe Miasta N. tytułem opłaty za czynsz. Nadto pozwana zbiera złom. Pozwana otrzymuje pomoc żywnościową z organizacji (...). Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że pozwana znajduje się w bardzo trudnym położeniu materialnym oraz problemem uzależnienia od alkoholu, co w sposób istotny ogranicza jej możliwości samodzielnego zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych.

Co istotne, Sąd II instancji nie stawia tezy, że powód nie realizuje względem pozwanej wszystkich obowiązków wynikających z ustawy o pomocy społecznej dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz innych ustaw. Jednoznacznie ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pozwana korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Szczególnego znaczenia nabiera fakt, że sam powód uznaje potrzebę zapewnienia pozwanej lokalu z najmu socjalnego. Pozwana złożyła bowiem do (...) sp. z o.o. w N. wniosek przyznanie jej lokalu socjalnego. Pismem z dnia 28 czerwca 2024 r. pozwana została poinformowana o ujęciu jej na listę osób zakwalifikowanych do otrzymania lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu Miasta N.. Pozwana zajmuje obecnie (...) miejsce na tej liście, co oznacza, że powód dostrzega jej uprawnienie do uzyskania pomocy mieszkaniowej ze strony miasta oraz konieczność objęcia jej ochroną przewidzianą dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

W toku postępowania apelacyjnego Sąd zobowiązał stronę powodową do podania czy i w jaki sposób Miasto N. realizuje swoje obowiązki ustawowe w zakresie polityki mieszkaniowej, w tym, czy oferuje osobom uprawnionym zawarcie umów najmu socjalnego lokali, ile takich umów zawarto w 2025 r. oraz o wskazanie aktualnego miejsca pozwanej na liście oczekujących na zawarcie umowy najmu socjalnego lokalu i jaki jest przewidywany termin złożenia pozowanej oferty zawarcia takiej umowy. W odpowiedzi na to zobowiązanie Sądu powód wyjaśnił, że w 2025 r. nie przydzielił żadnego lokalu socjalnego osobom oczekującym na ich otrzymanie, zapewniając jedynie lokale osobom eksmitowanym i tym, którzy kontynuują najem.

W ocenie Sądu Okręgowego, powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że żądanie powoda zawarte w pozwie stanowi instrumentalne wykorzystywanie jego uprawnień właścicielskich. W takiej sytuacji dochodzenie przez gminę eksmisji wobec osoby, której sama nie jest w stanie zapewnić lokalu w ramach najmu socjalnego mimo uznania jej potrzeb mieszkaniowych, prowadziłoby do przerzucenia na pozwaną negatywnych skutków niewykonywania przez powoda jego publicznoprawnych obowiązków. Sąd odwoławczy stroi na stanowisko, że realizacja ustawowych obowiązków gminy w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych osób najuboższych pozostaje co najmniej niewystarczająca.

Nie sposób pominąć okoliczności, że powód jest jednostką samorządu terytorialnego dysponującą znacznym majątkiem komunalnym, wielomilionowym budżetem (w 2026 roku około 4 miliardy złotych) oraz wyspecjalizowanym aparatem organizacyjnym powołanym między innymi do realizacji ustawowych zadań w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej. Miasto N. odpowiada za prowadzenie polityki mieszkaniowej wobec mieszkańców znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, w tym osób oczekujących na lokale socjalne. Tymczasem z ustaleń w niniejszej sprawie wynika, że w 2025 r. powód nie przydzielił ani jednego lokalu w ramach najmu socjalnego osobom oczekującym na ich otrzymanie. Stan ten świadczy o faktycznej niewydolności realizacji ustawowych obowiązków gminy w tym zakresie. Niedopuszczalne jest przy tym, aby konsekwencje wieloletnich zaniedbań lub nieskuteczności polityki mieszkaniowej gminy były przerzucane na osoby najuboższe i najbardziej bezradne życiowo. Miasto N. liczące 320.000 mieszkańców tworzy pozory wypełniania swoich obowiązków, tworzy listę osób uprawnionych do zawarcia umowy najmu lokalu wschodzącego do mieszkaniowego zasobu gminy według kryteriów ustalonych przez samo miasto, po czym przez cały rok nie przydziela takiego lokalu żadnej z osób umieszczonych przez siebie samą na liście osób uprawnionych. Sąd oczywiście nie neguje prawa samorządu to samodzielnego decydowania o tym na jaki cel przeznacza swoje środki budżetowe (np. po około 60 milionów złotych rocznie na cele inwestycji w infrastrukturę wykorzystywaną na cele sportu zawodowego), ma jednak obowiązek reagować na instrumentalne wykorzystywania prawa, choćby jak w niniejszej sprawie, gdzie Miasto N. domaga się wyeksmitowania bez zapewnienia jakiegokolwiek lokum osobie, którą samo kwalifikuje jako uprawnioną do zawarcia najmu na preferencyjnych warunkach z gminą. Tyle, że z tej kwalifikacji i umieszczenia na liście oczekujących nic nie wynika, bowiem miasto nie zawiera przez cały rok ani jednej umowy, z ani jedną osobą z tejże listy. Takie działania nosi znamion oczywistego naruszania zasad współżycia społecznego i nie może w żadnym razie znaleźć aprobaty ze strony sądu.

W ocenie Sądu Okręgowego szczególnie rażące jest to, że powód z jednej strony uznaje, iż pozwana spełnia kryteria kwalifikujące ją do otrzymania lokalu socjalnego, umieszczając ją na liście oczekujących, z drugiej zaś podejmuje działania zmierzające do pozbawienia jej jedynego miejsca zamieszkania, nie zapewniając żadnej realnej alternatywy. Takie postępowanie pozostaje wewnętrznie sprzeczne i nie może korzystać z ochrony prawnej. W konsekwencji orzeczenia eksmisji doszłoby do dalszego pogłębienia wykluczenia społecznego pozwanej i mogłoby skutkować jej bezdomnością. Takie następstwa pozostawałyby w oczywistej sprzeczności z zasadami humanitaryzmu, sprawiedliwości społecznej oraz lojalności organów samorządu terytorialnego wobec osób znajdujących się w szczególnie trudnym położeniu życiowym.

W ocenie Sądu II instancji dochodzenie przez powoda roszczenia zawartego w pozwie w przedstawionych okolicznościach nie służy realizacji społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa własności, lecz prowadzi do osiągnięcia rezultatu rażąco nieproporcjonalnego względem chronionego interesu właściciela. Dlatego żądanie nakazania pozwanej opróżnienia i opuszczenia lokalu należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz stanowiące jaskrawy przykład nadużycia prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c., co uzasadnia odmowę udzielenia powodowi ochrony prawnej.

Warto zauważyć również, że pozwana nie pozostaje w zadłużeniu względem powoda z tytułu przedmiotowego pomieszczenia tymczasowego. Nadto od 2024 r. pozwana spłaca swoje zadłużenie za poprzednie mieszkanie, które dzieliła ze zmarłą T. F. (2), a z którego została wyeksmitowana. Także sposób korzystania przez pozwaną z lokalu nie narusza interesów właściciela w stopniu uzasadniającym konieczność niezwłocznego odzyskania lokalu. Przeciwnie, pozwana podejmuje działania świadczące o dbałości o zajmowany lokal. Z własnych środków odmalowała mieszkanie, utrzymuje je w należytym stanie oraz regularnie uiszcza należności związane z jego używaniem. Powód nie wykazał, aby pozwana generowała zadłużenie, dopuszczała się dewastacji lokalu czy też naruszała porządek domowy. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że dalsze zajmowanie przez nią lokalu prowadzi do powstania istotnej szkody po stronie właściciela.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 320 k.p.c. Zgodnie z jego treścią w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku o wydanie nieruchomości lub o opróżnienie pomieszczenia wyznaczyć odpowiedni termin do spełnienia tego świadczenia. Zaznaczyć należy, że po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.). W aktualnym stanie faktycznym i prowadzonej przez powoda polityce mieszkaniowej doprowadziłoby do sytuacji, że pozwana nie była by w żadnej mierze pewna swojej sytuacji związanej z zajmowaniem przedmiotowego pomieszczenia tymczasowego.

Jednocześnie rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy nie pozbawia powoda jego uprawnień właścicielskich, które w sytuacji zmiany okoliczności sprawy mogłyby podlegać ochronie prawnej. Nie narusza też art. 64 Konstytucji, w sytuacji zmiany okoliczności faktycznych (zresztą zależnych od samego powoda) powód będzie mógł ponownie domagać się wydania przez pozwaną zajmowanego lokalu.

Sąd odwoławczy podkreśla, że żądanie eksmisji pozwanej w niniejszej sprawie było nieuprawnione nie dlatego, że sąd uznaje, że żądanie eksmisji z pomieszczenia tymczasowego do noclegowni stanowi nadużycie prawa podmiotowego i nie może korzystać z ochrony prawnej, a skutkiem czego gmina nie będzie mogła realizować swojego obowiązku wynikającego z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Żądanie eksmisji pozwanej w przedmiotowej sprawie jest dlatego niedopuszczalne, gdyż powodowa gmina ten obowiązek wynikający z przywołanych wyżej przepisów realizuje w sposób ewidentnie niewystarczający, co narusza wprost uprawnienia pozwanej w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy, w oparciu o przepis art. 385 k.p.c. oddalił apelację w pkt I wyroku.

W pkt 2 wyroku Sąd odwoławczy orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. Na koszty poniesione przez stronę pozwaną złożyły się koszty pełnomocnika pozwanej w wysokości 295,20 zł ustalone w oparciu o § 13 ust. 1 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Stawkę minimalną podwyższono o kwotę podatku od towarów i usług.

SSO Tomasz Adamski