Wyrok z 17 czerwca 2026, sygn. III Pa 11/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Łomży III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodnicząca - sędzia Jolanta Pardo

Protokolant - st. sekr. sąd. Katarzyna Gawrońska

po rozpoznaniu 3 czerwca 2026 r. w Z., na rozprawie

sprawy z powództwa J. B. (1)

przeciwko Szkole Podstawowej im. św. A. w W.

o odszkodowanie

na skutek apelacji powódki J. B. (1)

od wyroku Sądu Rejonowego w Łomży IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z 19 lutego 2026 r., sygn. akt IV P 377/24

1.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a)  zasądza od pozwanej Szkoły Podstawowej im. św. A. w W. na rzecz powódki J. B. (1) 14.957,86 zł (czternaście tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt siedem złotych i 86/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 8 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty;

b)  w pozostałym zakresie powództwo oddala;

c)  koszty procesu między stronami znosi wzajemnie.

2.  w pozostałym zakresie apelację oddala;

3.  koszty procesu za instancję odwoławczą między stronami wzajemnie znosi.

Sygn. akt III Pa 11/26

UZASADNIENIE

Powódka J. B. (1) po ostatecznym sprecyzowaniu stanowiska wniosła o uznanie odwołania jej ze stanowiska dyrektora szkoły za nieuzasadnione i naruszające przepisy prawa oraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz odszkodowania w wysokości 29.915,73 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Wniosła też o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powódka podała, że od 29 marca 2024 r. objęła funkcję Dyrektora Szkoły Podstawowej im. św. A. w W.. Zarządzeniem nr (...) z 12 lipca 2024 r. Wójt Gminy W. unieważnił konkurs na stanowisko dyrektora wskazanej szkoły, zatwierdzony uprzednio zarządzeniem nr (...) z 19 marca 2024 r., wskazując jako przyczynę nieprawidłowości w powołaniu komisji konkursowej oraz odwołał powódkę ze stanowiska dyrektora szkoły. W tym samym dniu doręczono jej również pismo dotyczące zmiany warunków pracy i płacy. Powódka zakwestionowała zasadność powyższych decyzji, podnosząc, że konkurs został przeprowadzony prawidłowo, zaś wskazywane przez organ prowadzący nieprawidłowości w zakresie powołania komisji konkursowej w rzeczywistości nie miały miejsca. W jej ocenie nawet ewentualne uchybienia w procedurze konkursowej nie stanowią podstawy do odwołania dyrektora szkoły. Odwołując się do treści art. 66 ustawy Prawo oświatowe powódka argumentowała, że przesłanki odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole zostały określone w sposób wyczerpujący, a w niniejszej sprawie żadna z nich nie zaistniała. Z tych względów uznała dokonane wobec niej odwołanie za sprzeczne z przepisami prawa.

Pozwana Szkoła Podstawowa im. (...) A. w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwana wskazała, że procedura konkursowa na stanowisko dyrektora szkoły została przeprowadzona z naruszeniem przepisów prawa, albowiem komisja konkursowa została powołana nieprawidłowo. Podała, że jedna z osób powołanych do składu komisji jako przedstawiciel organizacji związkowej została wskazana z naruszeniem zasad reprezentacji tego związku. Dodała, że nieprawidłowości dotyczyły również udziału przedstawiciela organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego. Mimo podjęcia przez Radę Gminy W. uchwały wskazującej przedstawiciela tego organu do komisji konkursowej, osoba ta nie została uwzględniona w składzie komisji powołanej przez Wójta Gminy W.. W ocenie pozwanej wskazane uchybienia świadczyły o tym, że komisja konkursowa została powołana w składzie niezgodnym z przepisami prawa oświatowego, co uzasadniało unieważnienie konkursu przez organ prowadzący szkołę. W konsekwencji brak jest podstaw do uwzględnienia dochodzonego przez powódkę roszczenia o zapłatę odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Z ostrożności procesowej w toku postępowania pozwana powoływała się na treść art. 8 KP. Wskazywała, że powódka utraciła jedynie dodatek z tytułu pełnienia obowiązków dyrektora szkoły, ponadto pozwana szkoła zgodziła się wcześniejsze rozwiązanie z nią umowy o pracę, dzięki czemu mogła objąć z dniem 1 września 2024 r. obowiązki dyrektora jednej ze szkół podstawowych w G.. Pozwana podkreślała, że udział w konkursie na tą posadę powódka wzięła, będąc jeszcze dyrektorem pozwanej szkoły.

Sąd Rejonowy w Łomży IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 19 lutego 2026 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV P 377/24:

I. powództwo oddalił;

II. zasądził od powódki J. B. (1) na rzecz pozwanej Szkoły Podstawowej im. św. A. w W. tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 360 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

Powyższy wyrok Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:

Zarządzeniem nr (...) z 21 lutego 2024 r. Wójt Gminy W. ogłosił konkurs na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej im. św. A. w W.. W celu przeprowadzenia procedury konkursowej pismami z 26 lutego 2024 r. zwrócił się do uprawnionych podmiotów o wskazanie swoich przedstawicieli do komisji konkursowej. W odpowiedzi na powyższe Międzyzakładowy Związek Zawodowy (...) W. (...) 27 lutego 2024 r. wskazał jako swojego przedstawiciela do komisji konkursowej Ł. O.. Pismo zostało podpisane przez członków zarządu związku: J. M., O. B. oraz V. L.. J. M., pełniący w tym czasie funkcję przewodniczącego związku zawodowego, po podpisaniu powyższego pisma uznał, że decyzja o wskazaniu przedstawiciela związku została podjęta niewłaściwie. Stwierdził 29 lutego 2024r., że to on sam powinien reprezentować związek zawodowy w komisji konkursowej. Nie zgodzili się na to pozostali członkowie związku zawodowego i wystąpili z wnioskiem o zwołanie nadzwyczajnego walnego zgromadzenia członków związku.

Zgodnie z § 23 statutu Międzyzakładowego Związku Zawodowego (...) W. (...), na mocy uchwały zarządu związku, komisji rewizyjnej lub na pisemny wniosek co najmniej jednej czwartej liczby członków zarząd obowiązany jest zwołać nadzwyczajne walne zebranie w terminie nie późniejszym niż miesiąc od dnia zgłoszenia wniosku.

Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Związku zostało zwołane na 1 marca 2024 r. i tego dnia się odbyło. Zgromadzenie to powołało na swojego reprezentanta w komisji konkursowej Ł. O..

Pismem z 5 marca 2024 r. członkowie ww. związku zawodowego wyjaśnili, że J. M. samowolnie 29 lutego 2024 r. zmienił decyzję zarządu zgłaszając sam siebie, więc 1 marca 2024 r. odbyło Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Związku, które powołało Ł. O.. W piśmie tym sugerowano związki rodzinne J. M. z jedną z kandydatek – V. B. (1). Pismem z 5 marca 2024 r. członkowie związku potwierdzili delegowanie Ł. O. jako przedstawiciela związku do komisji konkursowej.

Sąd Rejonowy podkreślił, że ww. nadzwyczajne zgromadzenie zostało zwołane przez V. L. i O. B.. Ten ostatni pełnił wówczas funkcję Zastępcy Wójta Gminy W. J. B. (2) (od 2 listopada 2020 r. do 1 maja 2024 r., k. 324, 325). Zgodnie z § 19 pkt 1 ppkt 1 statutu związku, funkcji w organach związku nie może pełnić kierownik zakładu, dyrektor związku wydziału jednostek równorzędnych i jego zastępcy. Z uwagi na powyższe O. B. winien był być odwołany z funkcji w zarządzie związku zawodowego zgodnie z § 20 ust.1 ppkt 4) statutu. Stosownie do §18 statutu związku uchwały zarządu zapadają zwykłą większością w obecności połowy członków. W tej sytuacji O. B. nie mógł reprezentować związku, a zatem nadzwyczajne zgromadzenie zwołała wyłącznie V. L. działając jednoosobowo. Zatem zgromadzenie to nie było zwołane prawidłowo, a uchwały przez nie podjęte nie miały mocy prawnej.

Równocześnie uchwałą nr (...) z 4 marca 2024 r. Rada Gminy W. wskazała jako swojego przedstawiciela do komisji konkursowej H. V.. Pismem z 11 marca 2024 r. przewodniczący komisji konkursowej J. L. poinformował H. V. o terminie posiedzenia komisji konkursowej wyznaczonym na 19 marca 2024 r.

Zarządzeniem nr (...) z 15 marca 2024 r. Wójt Gminy W. powołał skład komisji konkursowej w celu przeprowadzenia konkursu na stanowisko dyrektora szkoły. W składzie komisji nie znalazła się osoba wskazana przez Radę Gminy W. – H. V.. Wśród członków komisji wskazano natomiast Ł. O. jako przedstawiciela związku zawodowego. Przewodniczącym komisji konkursowej został J. L. – Sekretarz Gminy W.. Zgodnie z zarządzeniem Wójta Gminy W. nr (...) z 4 grudnia 2020 r. sprawował on w imieniu organu prowadzącego nadzór nad szkołami prowadzonymi przez Gminę W.. Posiedzenie komisji konkursowej odbyło się 19 marca 2024 r. Do konkursu przystąpiły dwie kandydatki: J. B. (1) oraz V. B. (1). W wyniku przeprowadzonego głosowania komisja wyłoniła kandydata na stanowisko dyrektora szkoły w osobie J. B. (1).

Zarządzeniem nr (...) z 19 marca 2024 r. Wójt Gminy W. powierzył J. B. (1) stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej im. św. A. w W. na okres od 29 marca 2024 r. do 31 sierpnia 2028 r. J. B. (1) z dniem 29 marca 2024 r. została również zatrudniona na stanowisku nauczyciela w Szkole Podstawowej im. św. A. w W.. Miesięczne wynagrodzenie powódki, jak wynika z zaświadczenia pracodawcy, wynosiło 9.544,46 zł.

Zarządzeniem nr (...) z 12 lipca 2024 r. Wójt Gminy W. unieważnił konkurs na stanowisko dyrektora wskazanej szkoły z powodu stwierdzonych nieprawidłowości w powołaniu komisji konkursowej oraz odwołał J. B. (1) ze stanowiska dyrektora szkoły. Pismem z 12 lipca 2024 r. J. B. (1) została oficjalnie poinformowana o odwołaniu jej ze stanowiska dyrektora szkoły. Jednocześnie zaproponowano jej objęcie stanowiska nauczyciela w tej samej szkole od 29 lipca 2024 r. Pismem z 13 sierpnia 2024 r. J. B. (1) wniosła o rozwiązanie umowy o pracę za dwutygodniowym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na 31 sierpnia 2024 r. Ówczesna dyrektor V. B. (2) wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Sąd Rejonowy uznał powództwo za nieuzasadnione.

Sąd Rejonowy wskazał, że powódka wywodziła zasadność swojego roszczenia przede wszystkim z treści art. 66 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, regulującego zasady odwoływania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole lub placówce. W ocenie powódki odwołanie jej z funkcji dyrektora szkoły nastąpiło z naruszeniem wskazanego przepisu, a tym samym stanowiło działanie niezgodne z prawem, uzasadniające dochodzenie odszkodowania.

Sąd Rejonowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe (Dz.U. z 2025 r. poz. 1043.) organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, odwołuje nauczyciela z tego stanowiska w przypadku złożenia przez niego rezygnacji – za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, w razie ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań określonych w art. 57 ust. 2 ustawy w trybie przewidzianym przepisami dotyczącymi oceny pracy nauczycieli – bez wypowiedzenia, a także w przypadku złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku o odwołanie dyrektora szkoły. Ponadto, stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w przypadkach szczególnie uzasadnionych organ prowadzący szkołę może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty. Powyższa regulacja określa zatem w sposób wyczerpujący zarówno przesłanki, jak i tryb odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że katalog przyczyn odwołania dyrektora szkoły wskazany w powołanym przepisie ma charakter zamknięty, co oznacza, że odwołanie z tej funkcji może nastąpić wyłącznie w przypadkach w nim wskazanych, przy zachowaniu przewidzianej prawem procedury. Regulacja ta stanowi bowiem szczególną gwarancję stabilności wykonywania funkcji kierowniczej w jednostkach systemu oświaty, a jednocześnie ma na celu zapewnienie prawidłowego funkcjonowania szkoły oraz ochronę interesu publicznego związanego z realizacją zadań oświatowych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że powierzenie nauczycielowi stanowiska dyrektora szkoły nie prowadzi do nawiązania nowego stosunku pracy, lecz stanowi jedynie powierzenie funkcji kierowniczej w ramach istniejącego stosunku pracy nauczyciela. W konsekwencji odwołanie nauczyciela z tej funkcji nie powoduje rozwiązania stosunku pracy, lecz prowadzi do zmiany jego treści poprzez pozbawienie pracownika funkcji kierowniczej oraz związanych z nią uprawnień, w szczególności dodatku funkcyjnego. Pogląd taki został wyrażony m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1993 r., I PZP 71/92, w której wskazano, że odwołanie nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły stanowi jedynie zmianę treści stosunku pracy, a nie jego rozwiązanie. Jednocześnie w judykaturze wskazuje się, że chociaż odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły nie jest tożsame z wypowiedzeniem zmieniającym w rozumieniu art. 42 § 1 KP, to jednak w sferze faktycznej wywołuje podobny skutek. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 19 maja 2009 r., II PK 288/08, odwołanie nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły stanowi jednostronną zmianę warunków pracy niekorzystną dla pracownika, polegającą na pozbawieniu go funkcji i uprawnień organu zarządzającego szkołą oraz w istotny sposób uszczuplającą należne mu wynagrodzenie poprzez utratę dodatku funkcyjnego. W konsekwencji bezprawność odwołania dyrektora szkoły może wywoływać skutki podobne jak bezprawność działania pracodawcy przy wypowiedzeniu zmieniającym, gdyż są to rodzajowo zbliżone naruszenia praw pracownika. Z tego względu w orzecznictwie dopuszcza się odpowiednie stosowanie do takich sytuacji przepisów Kodeksu pracy regulujących skutki wadliwego wypowiedzenia warunków pracy lub płacy, w szczególności art. 45 § 2 w związku z art. 42 § 1 oraz art. 47 ¹ KP (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 kwietnia 1997 r., I PKN 88/97; z dnia 10 stycznia 2003 r., I PK 74/02; z dnia 9 grudnia 2003 r., I PK 103/03). W takiej sytuacji odwołanemu dyrektorowi przysługuje roszczenie o odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego miało trwać pełnienie powierzonej funkcji, nie więcej jednak niż za trzy miesiące (uchwała
Sądu Najwyższego - Izby Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 3 lutego 1993 r., sygn. akt I PZP 71/92, uchwała Sądu Najwyższego - Izby Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 5 maja 1993 r., sygn. akt I PZP 15/93).

Sąd Rejonowy podkreślił, że powyższe rozważania znajdują zastosowanie wyłącznie do dyrektora szkoły, a zatem osoby, która została prawidłowo powołana na stanowisko dyrektora szkoły w trybie przewidzianym przepisami prawa oświatowego. Dopiero wówczas możliwe jest badanie, czy odwołanie z tej funkcji nastąpiło z zachowaniem przesłanek oraz trybu określonego w art. 66 ustawy prawo oświatowe. Zasady powierzenia stanowiska dyrektora szkoły zostały określone w art. 63 ustawy Prawo oświatowe. Zgodnie z art. 63 ust. 10 tej ustawy kandydata na stanowisko dyrektora szkoły wyłania się w drodze konkursu przeprowadzanego przez komisję konkursową powołaną przez organ prowadzący szkołę. Jednocześnie w art. 63 ust. 14 ustawy ustawodawca określił skład komisji konkursowej, wskazując podmioty uprawnione do delegowania swoich przedstawicieli do jej składu. Regulacje te nie mają charakteru technicznego, lecz gwarancyjny, albowiem dotyczą samej konstrukcji organu przeprowadzającego konkurs. W judykaturze sądów administracyjnych podkreśla się, że przepisy regulujące skład komisji konkursowej powinny być interpretowane ściśle, gdyż komisja konkursowa stanowi organ właściwy do przeprowadzenia postępowania konkursowego i dokonania oceny kandydatów ubiegających się o powierzenie stanowiska dyrektora szkoły. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 grudnia 2012 r., I OSK 2441/12, przepisy regulujące wyłanianie kandydata na stanowisko dyrektora szkoły odnoszą się wyłącznie do konkursu przeprowadzonego w sposób prawidłowy, natomiast konkurs przeprowadzony z naruszeniem przepisów prawa nie może skutecznie doprowadzić do wyłonienia kandydata na to stanowisko. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia podkreślono również, że wadliwość czynności dotyczących powołania komisji konkursowej oddziałuje na dalsze czynności podejmowane w toku procedury konkursowej, w tym także na akt powierzenia stanowiska dyrektora szkoły.

Sąd Rejonowy zauważył, że w realiach niniejszej sprawy odwołanie powódki ze stanowiska dyrektora szkoły nastąpiło w następstwie unieważnienia konkursu na to stanowisko w drodze uchylenia zarządzenia Wójta Gminy W. stanowiącego podstawę powierzenia powódce tej funkcji. Jak wynika z treści zarządzenia organu prowadzącego szkołę, przyczyną podjęcia powyższych czynności było stwierdzenie nieprawidłowości dotyczących składu komisji konkursowej powołanej do przeprowadzenia postępowania konkursowego. Sąd I instancji podał, że czynności polegające na unieważnieniu konkursu oraz odwołaniu powódki z funkcji dyrektora szkoły zostały dokonane w drodze zarządzeń Wójta Gminy W., które mają charakter aktów z zakresu administracji publicznej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że sąd pracy nie jest uprawniony do samodzielnego badania legalności aktów administracyjnych ani do ich eliminowania z obrotu prawnego. Dopóki akt administracyjny funkcjonuje w obrocie prawnym, sąd pracy jest nim związany. Skutki w sferze prawa pracy mogą powstać dopiero po uprzednim wyeliminowaniu z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego przez właściwy organ lub sąd administracyjny. (Sąd Najwyższy w wyroku z 6 grudnia 2005 r., III PK 96/05). Powódka nie skorzystała natomiast z przysługującej jej drogi prawnej polegającej na zaskarżeniu zarządzeń organu prowadzącego szkołę do sądu administracyjnego. W konsekwencji zarządzenie wójta odwołujące powódkę z funkcji z powodu błędów przy jej powołaniu pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje skutki prawne, którymi sąd pracy jest związany.

Sąd Rejonowy mimo to postanowił zbadać okoliczności dotyczące przebiegu postępowania konkursowego poprzedzającego powierzenie powódce stanowiska dyrektora szkoły. Analiza dokumentacji konkursowej oraz zeznań świadków, zdaniem Sądu Rejonowego prowadzi do wniosku, że w toku tej procedury pojawiły się wątpliwości dotyczące prawidłowości powołania składu komisji konkursowej. Zgodnie z art. 63 ust. 14 Prawo oświatowe w skład komisji konkursowej wchodzą między innymi przedstawiciele organu prowadzącego szkołę, organu sprawującego nadzór pedagogiczny, rady pedagogicznej, rady rodziców oraz reprezentatywnych organizacji związkowych zrzeszających nauczycieli.

Sąd Rejonowy stwierdził, że istotne wątpliwości powstały w odniesieniu do sposobu wskazania przedstawiciela (...) Związku Zawodowego (...) W. (...) do składu komisji konkursowej. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że procedura wyłonienia przedstawiciela tej organizacji nie została przeprowadzona w sposób w pełni odpowiadający postanowieniom statutu związku. Zgodnie z § 23 statutu wskazanego związku zawodowego nadzwyczajne walne zebranie może zostać zwołane na mocy uchwały zarządu związku, komisji rewizyjnej albo na pisemny wniosek co najmniej jednej czwartej liczby członków związku, przy czym w takim przypadku zarząd związku zobowiązany jest do zwołania nadzwyczajnego walnego zebrania w terminie nie późniejszym niż miesiąc od dnia zgłoszenia wniosku. Z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie wynika jednak, że nadzwyczajne walne zgromadzenie członków związku zostało zwołane przez dwie osoby wchodzące w skład zarządu, tj. V. L. oraz O. B., bez udziału przewodniczącego związku (...). Jednocześnie z materiału dowodowego wynika, że O. B. pełnił w tym czasie funkcję zastępcy wójta gminy. Zgodnie natomiast z § 19 statutu związku osoby pełniące funkcje w organach władzy publicznej nie mogą wchodzić w skład zarządu związku zawodowego. Okoliczność ta rodziła poważne wątpliwości co do prawidłowości udziału tej osoby w czynnościach podejmowanych w imieniu zarządu związku, w tym w szczególności w zakresie zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia. Pomimo powyższych wątpliwości podczas wskazanego zgromadzenia podjęto decyzję o delegowaniu Ł. O. jako przedstawiciela związku do składu komisji konkursowej. W ocenie Sądu Rejonowego, z uwagi na fakt, że nadzwyczajne zgromadzenie członków związku zawodowego zostało zwołane wadliwie, to jego uchwały nie mają mocy prawnej. Oznacza to, że Ł. O. została powołana wadliwie do komisji konkursowej, co – jak wynika z przytoczonego stanowiska sądów administracyjnych- przesądza o tym, że wybór dyrektora szkoły nastąpił w sposób nieprawidłowy. W uzasadnieniu zarządzenia wójta z dnia 12.07.2024 wskazano na kontrowersje dotyczące powołania do komisji konkursowej H. V.. Rada Gminy W. uchwałą z 4 marca 2024 r. wskazała jako swojego przedstawiciela do komisji konkursowej H. V.. Uchwała ta nie została uchylona ani zaskarżona w przewidzianym prawem trybie i tym samym funkcjonowała w obrocie prawnym. Pomimo wskazania tej osoby przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, nie została ona ostatecznie uwzględniona w składzie komisji konkursowej powołanej zarządzeniem Wójta Gminy W. z dnia 15 marca 2024 r. Jak wynika z dokumentacji konkursowej, osoba ta została wprawdzie poinformowana o planowanym posiedzeniu komisji konkursowej, jednak następnie przekazano jej informację o niepowołaniu jej do składu komisji.

Sąd Rejonowy argumentował, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż organ prowadzący szkołę, powołując komisję konkursową, nie jest formalnie związany wskazaniem określonej osoby przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, jednakże w sytuacji gdy uchwała tego organu funkcjonuje w obrocie prawnym, pominięcie wskazanego w niej przedstawiciela powinno zostać należycie uzasadnione. Jak podkreślono w orzecznictwie, brak uwzględnienia osoby wskazanej przez organ stanowiący w składzie komisji konkursowej, przy jednoczesnym braku uchylenia lub zakwestionowania uchwały tego organu, może prowadzić do powstania wątpliwości co do prawidłowości powołania komisji konkursowej (por. wyrok WSA w Krakowie z 20 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 917/24).

Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że pominięcie H. V. nie miało wpływu na prawidłowość wyboru członków komisji konkursowej. Jak bowiem wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 19 stycznia 2021 r., III SA/Lu 346/20 organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego nie może powołać piastuna tegoż organu w skład komisji konkursowej, jak i wyznaczać do składu komisji konkursowej jako swych przedstawicieli członków organu stanowiącego, to jest rady gminy. W skład komisji konkursowej nie może bowiem wejść przedstawiciel żadnego innego organu czy podmiotu, niż wymienione w sposób wyczerpujący w art. 63 ust. 14 Prawa oświatowego. W świetle zaś art. 63 ust. 14 tej ustawy rada gminy nie jest uprawniona do wskazywania swoich przedstawicieli do komisji konkursowej. Nie jest zatem dopuszczalne, aby wójt powołał jako swego przedstawiciela w składzie komisji konkursowej członka rady gminy, który wszak jako członek organu stanowiącego nie spełniałby wymogu bycia należycie umocowanym przedstawicielem organu wykonawczego gminy, a jednocześnie w istocie stanowiłby w komisji reprezentację organu, którego udział w komisji nie jest uprawniony. Wątpliwości budził również udział w pracach komisji konkursowej sekretarza gminy – J. L.. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że osoba ta została powołana w skład komisji konkursowej jako przedstawiciel organu prowadzącego szkołę. Jednocześnie ustalono, że J. L. w ramach pełnionej funkcji sekretarza gminy wykonywał w imieniu organu prowadzącego zadania związane z bieżącym nadzorem nad funkcjonowaniem jednostek oświatowych prowadzonych przez gminę. Okoliczność ta wynikała zarówno z treści zarządzeń organizacyjnych Wójta Gminy W., jak i z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Zgodnie z art. 63 ust. 14 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe w skład komisji konkursowej wchodzą przedstawiciele organu prowadzącego szkołę. Przepisy te nie wykluczają co do zasady możliwości powołania do komisji pracowników urzędu gminy. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że ustawa nie ogranicza prawa do udziału w składzie komisji konkursowej pracownika samorządowego zatrudnionego przez organ prowadzący szkołę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 560/14). Jednocześnie jednak w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że skład komisji konkursowej powinien gwarantować zachowanie bezstronności oraz przejrzystości procedury konkursowej, a osoby powoływane w skład komisji powinny reprezentować wskazane w ustawie podmioty w sposób rzeczywisty i niezależny. W sytuacji, gdy dana osoba wykonuje w imieniu organu prowadzącego zadania związane z nadzorem nad działalnością szkoły, jej udział w pracach komisji konkursowej może budzić wątpliwości co do zachowania wskazanej zasady bezstronności procedury konkursowej. Powyższe okoliczności wskazują, że w toku postępowania konkursowego pojawiły się istotne wątpliwości dotyczące prawidłowości powołania składu komisji konkursowej. Jednocześnie jednak czynności polegające na unieważnieniu konkursu oraz odwołaniu powódki z funkcji dyrektora szkoły zostały dokonane w drodze zarządzeń Wójta Gminy W., mających charakter aktów z zakresu administracji publicznej. Dopóki akty te funkcjonują w obrocie prawnym, sąd pracy jest nimi związany, a dokonana przez Sąd analiza okoliczności związanych z przebiegiem postępowania konkursowego nie może prowadzić do podważenia skutków prawnych zarządzeń organu prowadzącego szkołę funkcjonujących w obrocie prawnym.

Reasumując Sąd Rejonowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd Rejonowy stwierdził, że stanowisko prezentowane przez powódkę, iż błędy przy powoływaniu komisji konkursowej nie mają żadnego znaczenia dla ważności wyboru dyrektora, jest nie do przyjęcia. Oznaczałoby to, że konkurs na dyrektora szkoły byłby jedynie pozornym procesem, bowiem niezachowanie przewidzianych w nim formalizmów nie miałoby żadnego wpływu na ważność wyboru. Wadliwie wybrany dyrektor pełniłby swoją funkcję całą kadencję. Takie rozumowanie, w ocenie Sądu I instancji prowadziłoby do dowolności wyboru dyrektora, pozbawiając jakichkolwiek gwarancji obiektywizmu i rzetelności kandydatów startujących w takim konkursie. Gdy do pełnienia jakiejś funkcji konieczne jest spełnienie warunków określonych prawem, to jakiekolwiek uchybienia w tym procesie skutkują nieważnością wyboru. Sąd Rejonowy argumentował, że trudno byłoby przyjąć, iż np. poseł, który nie zdobyłby wymaganej ilości głosów, czy sędzia bez wyższego wykształcenia prawniczego miałby pełnić swoją funkcję tylko dlatego, że błędy przy jego wyborze/powołaniu ujawniły się już po rozpoczęciu przez niego wykonywania danej funkcji. Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że co prawda powódka nie była dyrektorem pozwanej szkoły ex tunc z racji wadliwego wyboru, jednakże podejmowane przez nią czynności (jak np. zlecanie wypłat pracownikom) należy uznać za ważne, gdyż była ona osobą pełniącą funkcję dyrektora.

Z tych względów Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji wyroku.

Na marginesie Sąd Rejonowy wskazał, że powódka doznała szkody na skutek działań osób trzecich. Nie ponosi ona żadnej winy z tego tytułu, że konkurs był wadliwie przeprowadzony, a jej wybór był nieważny. Odszkodowania tego winna ona dochodzić od podmiotów za to odpowiedzialnych (np. organizatora konkursu lub związku zawodowego, który przedstawił swego kandydata w sposób niewłaściwy). Wymaga to złożenia odrębnego powództwa przeciwko konkretnemu podmiotowi i wykazania przesłanek uzasadniających odpowiedzialność odszkodowawczą, zwłaszcza związku przyczynowego i wysokości szkody.

O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 KPC stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Koszty zastępstwa procesowego zostały ustalone na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Apelację od powyższego wyroku złożyła pełnomocnik powódki J. B. (1), zaskarżając go w całości. Skarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie art. 66 ustawy Prawo oświatowe oraz z art. 45 w związku z 42 i art. 47 (1) Kodeksu pracy poprzez ich niezastosowanie i bezzasadne uznanie, że skoro powódka nie skorzystała z przysługującej jej drogi prawnej polegającej na zaskarżeniu zarządzenia organu prowadzącego w przedmiocie jej odwołania do sądu administracyjnego, to przedmiotowe zarządzenie pozostaje w obrocie prawnym, wywołując skutki prawne, którymi sąd pracy jest związany, podczas gdy odwołanie dyrektora publicznej placówki oświatowej jest aktem o podwójnym charakterze, wywołującym skutki zarówno w sferze prawa pracy, jak i w sferze publicznoprawnej i stanowi jednocześnie: akt o charakterze personalnym, wywołującym skutki w sferze prawa pracy i działanie organu administracyjnego podjęte w sferze administracji publicznej, podlegającym dwóm rozłącznym procedurom kontroli zarówno w zakresie obejmującym prawo pracy (przed sądem pracy), jak i kontroli nadzorczej wykonywanej przez wojewodę, a potem także przez sąd administracyjny.

2. naruszenie art. 66 ustawy Prawo oświatowe oraz z art. 45 § 2 w związku z 42 § 1 i art. 47 (1) Kodeksu pracy poprzez ich niezastosowanie i oddalenie powództwa, podczas gdy odwołanie powódki z funkcji dyrektora było nieuzasadnione i naruszało przepisy prawa, co uzasadniało zasądzenie na jej rzecz odszkodowania w dochodzonej kwocie, mając na uwadze fakt, że przyczyny odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole lub placówce publicznej zostały określone w sposób wyczerpujący, a żadna z przesłanek, o których mowa w art. 66 ustawy Prawo oświatowe nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie.

3. naruszenie art. 63 ustawy Prawo oświatowe poprzez uznanie, że Wójt Gminy W. uprawniony był do unieważnienia konkursu i odwołania ze stanowiska dyrektora, podczas gdy ze wskazanego przepisu wynika legitymacja organu prowadzącego szkołę wyłącznie do powierzenia stanowiska dyrektora szkoły, organ prowadzący szkołę nie może odwołać dyrektora szkoły z zajmowanego stanowiska, ani też dokonać w trybie samokontroli uchylenia swojego wcześniejszego aktu o powierzeniu stanowiska dyrektora szkoły, mając przy tym na uwadze, iż możliwość odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego przez organ prowadzący szkołę reguluje art. 66 ustawy Prawo oświatowe, który nie przewiduje jako przesłanki odwołania ze stanowiska kierowniczego wadliwości (niezgodności z prawem) aktu powierzenia stanowiska kierowniczego. Kompetencje do eliminowania z obrotu prawnego uchwał lub zarządzeń organów gminy sprzecznych z prawem ustawodawca przyznał organowi nadzoru.

4. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu przez Sąd, że powódka nie była dyrektorem prawidłowo powołanym w konkursie, podczas gdy unieważnienie konkursu możliwe jest jedynie przed zatwierdzeniem konkursu i gdy zaistnieje związek funkcjonalny pomiędzy stwierdzonymi nieprawidłowościami w postępowaniu konkursowym a ich wpływem na wynik konkursu, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.

5. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu przez Sąd, że Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Związku Zawodowego (...) W. (...) z 1 marca 2024 r. było zwołane nieprawidłowo, a zatem także uchwały przez nie podjęte nie miały mocy prawnej, podczas gdy wadliwe zwołanie zgromadzenia nie powoduje automatycznie nieważności podjętych na nim uchwał, mogąc stanowić ewentualną podstawę do ich zaskarżenia, przy czym decydujące jest, czy uchybienie miało istotny wpływ na treść uchwały lub przebieg zgromadzenia.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, tj.:

1) uznanie dokonanego odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły za nieuzasadnione i naruszające przepisy prawa,

2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki odszkodowania w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia za pracę, tj. kwoty 29.915,73 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu pozwanemu do dnia zapłaty,

3) zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie ze złożonym spisem kosztów, tj. kwoty 1632 zł.

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji w wysokości 6-krotności minimalnej stawki ustawowej wynikającej z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z 22 października 2015 r.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja powódki skutecznie doprowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia na jej rzecz odszkodowania za odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły. Za niezasadne Sąd Okręgowy uznał wyłącznie żądanie odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę tj. 29915,73 zł. oceniając, że słuszne jest przyznanie połowy żądanej kwoty (wysokość półtoramiesięcznego wynagrodzenia).

Uwzględniając art. 387 § 2 ¹ pkt 1 i 2 KPC, Sąd odwoławczy wskazuje, że podziela - bez potrzeby powtarzania - dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne zawarte na stronach 2-5 uzasadnienia skarżonego wyroku. Dla rozpoznania sprawy nie mają natomiast żadnego znaczenia ustalenia i oceny Sądu Rejonowego w zakresie prawidłowości powierzenia powódce stanowiska dyrektora szkoły wiązane z kontrowersjami dotyczącymi powołania komisji konkursowej, a już z całą pewnością, przeprowadzone w I instancji, analizy prawidłowości/nieprawidłowości postępowania konkursowego.

Dla jasności argumentacji będącej podłożem wyroku Sądu Okręgowego nakreślenia wymaga kwestia odwołania dyrektora szkoły w kontekście prawa pracy. W judykaturze utrwalone jest dualistyczne podejście do zdarzenia polegającego na odwołaniu dyrektora szkoły wypracowane na podstawie nieobowiązującego już art. 38 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz.U. Nr 95 poz. 425 ze zm).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że sprawy dotyczące odwołania dyrektorów szkół należą do kategorii spraw z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 1 KPC i w związku z tym rozpoznawane są przez sądy pracy (por. uchwały Sądu Najwyższego z 3.2.1993 r., I PZP 71/92, OSNCP 1993 nr 9, poz. 144, z 5.05.1993 r., I PZP 15/93, OSNCP 1993 nr 12, poz. 217, oraz wyroki Sądu Najwyższego z 9.05.1997 r., I PKN 138/97, OSNAPiUS 1998 nr 9, poz. 261, z 10.04.1997 r., I PKN 88/97, OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 10, z 27.02.2001 r., I PKN 260/00, OSNAPiUS 2002 nr 22, poz. 542). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego z kolei panuje pogląd, że uchwały organów gminy w kwestii odwołania dyrektora szkoły ze stanowiska kierowniczego mogą być przedmiotem nadzorczych rozstrzygnięć wojewody na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym ( Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) i w konsekwencji podlegać kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. uchwałę NSA z 16.12.1996 r., (...) 6/96, ONSA 1997 nr 2, poz. 48).

Sąd Rejonowy w niewłaściwy sposób ocenił wpływ aktów administracyjnych Wójta Gminy w odniesieniu do zatrudnienia powódki na stanowisku dyrektora. Zresztą nie można nie dostrzec, że Sąd Rejonowy w odmienny sposób ocenił te akty. Mianowicie stwierdził, że unieważnienie konkursu na stanowisko dyrektora zarządzeniem z 12 lipca 2024 r. nr 41/24 wiąże sąd na tyle, że nie rodzi żadnych skutków w sferze prawa pracy dopóki nie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego przez właściwy organ czy sąd administracyjny. Takiej samej argumentacji Sąd Rejonowy nie zastosował jednak do zarządzenia Wójta Gminy o powierzeniu powódce stanowiska dyrektora szkoły, które również nie zostało wyeliminowane w drodze administracyjnej przez właściwy organ czy sąd.

Nie ulega oczywiście wątpliwości, że powierzenie nauczycielowi stanowiska dyrektora szkoły lub pozbawienie go tej funkcji kierowniczej następuje na podstawie czynności, które są dokonywane przez organy prowadzące szkołę w oparciu o akty zaliczane do sfery wykonywania publicznoprawnych zadań oświatowych, które z tego „administracyjnego” tytułu mogą być poddane kontroli administracyjnosądowej. Równocześnie jednak tego typu akty z zakresu administracji publicznej przekładają się i oddziałują przede wszystkim na pracowniczą sferę zatrudnienia nauczyciela na dyrektorskim stanowisku pracy, w którym ewidentnie dominuje pracownicza sfera zatrudnienia nauczyciela na kierowniczym stanowisku pracy, podlegająca reżimowi prawa pracy. W konsekwencji oraz niezależnie od możliwego, choć niepożądanego dualizmu orzekania przez sądy administracyjne w zakresie zgodności z prawem aktów publicznoprawnych o powierzeniu lub odwołaniu ze stanowiska dyrektora szkoły, a także przez sądy pracy w odniesieniu do skutków wynikających z dominującej pracowniczej natury zatrudnienia na kierowniczym stanowisku pracy, nie podlega kontrowersji, że to do wyłącznej kompetencji sądów pracy należy rozstrzyganie sporów w zakresie trwałości zatrudnienia oraz orzekanie sankcji za naruszenie przepisów o zatrudnieniu nauczyciela na stanowisku dyrektora szkoły, który jest pracownikiem oraz kierownikiem szkoły, a nie tylko funkcjonariuszem publicznym poddanym regulacjom publicznoprawnym w zakresie praw i obowiązków wymaganych do sprawowania tej funkcji – tak Sąd Najwyższy w wyroku z 12.02.2015 r. I PK 155/14. W konsekwencji stanowisko Sądu Rejonowego, że brak poddania kontroli administracyjnosądowej zarządzenia Wójta Gminy W. o unieważnieniu konkursu na dyrektora szkoły i odwołanie powódki z tego stanowiska wyklucza jej roszczenia wynikające z prawa pracy jest nieuprawnione.

Ustawa - Prawo oświatowe ani nie reguluje ani nie wyłącza sankcji za wadliwe lub niezgodne z art. 66 tej ustawy odwołanie nauczyciela z pracowniczego stanowiska dyrektora szkoły.

Nie budzi jednak wątpliwości, że powierzenie nauczycielowi stanowiska dyrektora szkoły oraz odwołanie go z tej funkcji następuje w drodze czynności prawa pracy, których ocena pozostaje w kompetencji jurysdykcyjnej sądów pracy. Nawiązanie i rozwiązanie dyrektorskiego stosunku zatrudnienia jest czynnością z zakresu prawa pracy, którą podejmuje organ działający w imieniu i na rzecz pracodawcy (organ prowadzący szkołę) w celu wywołania zobowiązaniowych skutków prawnych związanych z powierzeniem lub odwołaniem nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły. Nie ma zatem racji Sąd Rejonowy o braku możliwości oceny skuteczności aktów administracyjnych w sferze pracowniczej, gdyż ani orzeczenia organów administracyjnych ani nawet wyroki sądów administracyjnych nie mogą rozstrzygać o istnieniu pomiędzy pracownikiem a pracodawcą zobowiązaniowych więzi pracowniczych, które wynikają z powierzenia nauczycielowi stanowiska dyrektora szkoły lub pozbawienia go tej kierowniczej funkcji. Weryfikujące sferę publicznoprawną skutki orzeczenia administracyjnosądowego nie przenoszą się na pracowniczy stosunek powierzenia nauczycielowi okresowego sprawowania funkcji kierownika szkoły oraz odwołania go z kierowniczego stanowiska zatrudnienia. Wyrok sądu administracyjnego w sferze administracji publicznej nie może rozstrzygać o istnieniu pracowniczego stosunku zatrudnienia na kierowniczym stanowisku w szkolnictwie. W tym zakresie trafnie argumentuje się, że np. akceptacja koncepcji nieważności odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły na podstawie orzeczenia sądu administracyjnego jako sankcji wywołującej skutek również w sferze prawa pracy prowadziłaby do skutków niemożliwych do zaakceptowania. Tego samego kierowniczego stanowiska zatrudnienia w tym samym okresie nie powinny bowiem zajmować dwie osoby, ponieważ wszystkie czynności podejmowane przez kolejną osobę powołaną na to samo kierownicze stanowisko zatrudnienia byłyby wadliwe, a nawet obarczone ryzykiem nieważności. W konsekwencji skutki orzeczenia administracyjno-sądowego o nieważności zarządzenia o odwołaniu skarżącej z funkcji dyrektora szkoły nie mogłyby rozciągać się na sferę jej pracowniczego zatrudnienia na kierowniczym stanowisku pracy i nie wywołałyby skutku np. nieważności odwołania ani reaktywowania zatrudnienia na stanowisku dyrektora pozwanej szkoły (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2004 r., I PK 100/04, OSNP 2005 nr 14, poz. 212). Nie ulega zatem wątpliwości, że odwołanie powódki ze stanowiska dyrektora zarządzeniem Wójta Gminy W. z 12 lipca 2024 r. jest skuteczne i jakiekolwiek czynności powódki zmierzające do wyeliminowania tego zarządzenia nie doprowadziłyby do reaktywacji jej zatrudnienia na stanowisku dyrektora i są irrelewantne z punktu widzenia jej roszczeń jako pracownika szkoły.

Zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe szkołą lub placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora. Oczywistym przy tym jest, że akt powierzenia stanowiska dyrektora szkoły, dla której organem prowadzącym jest gmina, a który następuje w formie zarządzenia organu wykonawczego gminy ma charakter kompetencji władczej przysługującej temu organowi na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Akt powierzenia jest aktem prawnym o podwójnym charakterze, wywołującym skutki zarówno w sferze publicznoprawnej, jak i w sferze prawa pracy. W orzecznictwie NSA przyjmuje się, że wadliwie przeprowadzona procedura konkursowa nie stanowi przesłanki uznania aktu powierzenia stanowiska za nieważny. Powierzenie wywołuje zatem skutki prawne, a jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, uchwała bądź zarządzenie w tej sprawie mogą być uchylone wyłącznie z uwzględnieniem ustawowych przesłanek odwołania z tego stanowiska- tak wyrok NSA z 8.11.2000 r. II SA 2070/00. W późniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny doprecyzował, iż stwierdzenie nieważności zarządzenia o zatwierdzeniu wyników konkursu nie może być utożsamiane z nieważnością samego aktu powierzenia stanowiska dyrektora. W wyroku z 16.12.2016 r. I OSK 1735/16 NSA wskazano, że wadliwość procedury konkursowej nie jest wskazana jako przyczyna odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły. Stąd unieważnienie przez organ prowadzący szkołę zarządzenia zatwierdzającego konkurs na stanowisko dyrektora nie eliminuje faktu powierzenia stanowiska. W takiej sytuacji dyrektor może zostać odwołany jedynie wówczas, gdy zachodzi tzw. „ przypadek szczególnie uzasadniony”. Za tego rodzaju przypadki uznawane są: 1. zdarzenia (działanie lub zaniechanie) o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza działanie rutynowe, codzienne); 2. mające charakter niedopełnienia obowiązków lub naruszenia uprawnień, określonych prawem, przez nauczyciela - dyrektora szkoły; 3. przy czym stwierdzone uchybienie nauczyciela są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego; 4. konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godzi w interes szkoły jako interes publiczny. Zaistnienie tak rozumianego, szczególnie uzasadnionego przypadku, upoważnia organ prowadzący szkołę, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, do odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Przepis o możliwości odwołania w takich sytuacjach jest przewidziany dla przypadków wymagających natychmiastowego działania. Błąd proceduralny w odniesieniu do działania komisji konkursowej nie musi mieć tego rodzaju znamion.

W okolicznościach sprawy jasne jest, że Wójt Gminy W. unieważniając konkurs na dyrektora szkoły zatwierdzony zarządzeniem nr (...) z 19.03.2024 r. z powodu nieprawidłowości w powołaniu komisji konkursowej, w ocenie Sądu Okręgowego naruszył przepisy Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 11.08.2017 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1428) w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, publicznej szkoły podstawowej, publicznej szkoły ponadpodstawowej lub publicznej placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej oraz ustawy z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2024 r. poz. 609).

Zgodnie bowiem z § 8 Rozporządzenia ust. 1 i 2 po zakończeniu obrad komisji przewodniczący komisji niezwłocznie powiadamia organ prowadzący publiczne przedszkole, publiczną szkołę lub publiczną placówkę o wyniku postępowania konkursowego oraz przekazuje temu organowi dokumentację postępowania konkursowego. Organ prowadzący publiczne przedszkole, publiczną szkołę lub publiczną placówkę zatwierdza konkurs albo unieważnia konkurs i zarządza ponowne jego przeprowadzenie w razie stwierdzenia:

1) nieuzasadnionego niedopuszczenia kandydata do postępowania konkursowego;

2) przeprowadzenia przez komisję postępowania konkursowego bez wymaganego udziału 2/3 jej członków;

3) naruszenia tajności głosowania, z zastrzeżeniem § 4 ust. 1;

4)innych nieprawidłowości, które mogły mieć wpływ na wynik konkursu.

Zadaniem organu prowadzącego publiczne przedszkole, publiczną szkołę lub publiczną placówkę jest wydanie zarządzenia o ogłoszeniu konkursu, powołanie komisji konkursowej, a następnie - po otrzymaniu od komisji konkursowej dokumentacji - ocena konkursu i albo zatwierdzenie konkursu, albo unieważnienie konkursu wraz z zarządzeniem ponownego jego przeprowadzenia. Zarządzenie o zatwierdzeniu konkursu poprzedzające powierzenie stanowiska dyrektora szkoły mogło być skontrolowane przez organ nadzoru w trybie art. 91 ust 1 ustawy o samorządzie gminnym albo zaskarżone do sądu administracyjnego w trybie art. 93 lub 101 ustawy. Przepisy nie przewidują możliwości unieważnienia procedury konkursowej przez organ prowadzący szkołę po zatwierdzeniu konkursu i powierzeniu stanowiska dyrektora szkoły.

Po powierzeniu stanowiska dyrektora szkoły jego odwołanie może nastąpić wyłącznie z przyczyn określonych art. 66 ust 1 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe czyli w razie :

a) złożenia przez nauczyciela rezygnacji, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem,

b) ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli - bez wypowiedzenia,

c) złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3;

Może to nastąpić również w sytuacji opisanej w art. 66 ust. 1 pkt 2 czyli w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Przywołany przepis art. 66 ust. 1 ustawy ma tożsame brzmienie z art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, uchylonym przez art. 15 pkt 54 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. przepisy wprowadzające prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 60). Z tego powodu, stanowisko orzecznictwa i judykatury odnoszące się do omawianej kwestii, wyrażone na tle art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, regulowanej obecnie przez art. 66 ust. 1 ustawy- Prawo oświatowe zachowuje swoją aktualność.

Jak już wyżej omawiano do przyczyn odwołania dyrektora nie należy unieważnienie konkursu chyba, że wypełnia kryteria „przypadku szczególnie uzasadnionego”. Jest to możliwe wyłącznie po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty co w realiach sprawy nie miało miejsca. Zarządzenie Wójta Gminy W. o odwołaniu powódki ze stanowiska dyrektora nie ma żadnego uzasadnienia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że akt o odwołaniu dyrektora szkoły powinien zawierać odpowiednie uzasadnienie (wyroki Sądu Najwyższego: z 19 lutego 1997 r., III RN 3/97, OSNAPiUS 1997 Nr 19, poz. 369 oraz z 9 grudnia 2003 r., I PK 103/03, OSNP 2004 Nr 21, poz. 371), jako że zakres swobody organu gminy przy odwołaniu nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły jest ograniczony przepisami prawa oświatowego, a sfera uznania tego organu jest co prawda znaczna, ale niepełna, bo musi on uwzględniać między innymi ograniczenia wyraźnie ustanowione w art. 38 ustawy o systemie oświaty – odpowiednika aktualnego art. 66 ustawy – Prawo oświatowe. Przepisy te - jako stwarzające gwarancje dla stabilności stosunku zatrudnienia nauczycieli - muszą być zarówno przez organy decydujące, jak i przez organy nadzorujące, a także sprawujące kontrolę legalności decyzji podejmowanych w tym zakresie (także przez sąd pracy) traktowane ze szczególną uwagą. Jeśli bowiem ustawodawca stwarza dla pewnych wyraźnie określonych grup pracowników (w tym przypadku nauczycieli) szczególne i dosyć rygorystyczne gwarancje, to rzeczą organów kontroli prawnej jest dołożenie wszelkich starań, by gwarancje te stały się rzeczywiście funkcjonujące w praktyce – tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z 6.02.2024 r. I PSK 20/23.

Z powyższego wynika, że odwołanie powódki ze stanowiska dyrektora było niezgodne z prawem, lektura akt sprawy prowadzi do konkluzji, że akt Wójta Gminy W. podyktowany był niezgodą na powierzenie powódce a nie jej kontrkandydatce stanowiska dyrektora co z kolei oznacza, że roszczenie odszkodowawcze powódki jest zasadne.

Odnośnie do wysokości przysługującego powódce odszkodowania i podstawy prawnej tego odszkodowania warto w tym miejscu zacytować uzasadnienie wyroku SN z 16 czerwca 2016 r., sygn. akt III PK 121/15, zgodnie z którym: "bezprawność odwołania mianowanego nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły wynikająca z braku uzasadnionych podstaw ku temu czy też będąca skutkiem naruszenia przepisów dotyczących tego odwołania winna wywoływać skutek podobny jak bezprawność działania pracodawcy przy wypowiedzeniu zmieniającym, bowiem są to rodzajowo podobne uchybienia prawom pracownika. Odpowiednie stosowanie do odwołanego dyrektora szkoły art. 45 § 2 KP i art. 47 ¹ KP nie może zatem prowadzić do zmniejszenia wysokości ustawowego odszkodowania. Konieczna jest jednak uwaga, że w przypadku gdy odwołanie nastąpiło ze skutkiem natychmiastowych (bez wypowiedzenia), po powierzeniu funkcji na czas określony, to odpowiednie stosowanie powinien mieć przepis art. 58 zdanie drugie KP w związku z art. 59 KP. Odszkodowanie za naruszenie przepisów prawa pracy przy wypowiadaniu lub rozwiązywaniu stosunków pracy jest to, że ma ono charakter ściśle określony (ryczałtowy). Jednakowe konstrukcyjnie odszkodowanie ma również ten walor, że nie różnicuje pracowników w przypadku naruszenia przepisów o odwołaniu z funkcji dyrektora szkoły. Odszkodowanie za naruszające przepisy wypowiedzenie zmieniające jest takie samo jak za naruszające przepisy dotyczące wypowiedzenia definitywnego ( art. 42 § 1 w związku z art. 45 i art. 47 ¹ KP). Odszkodowanie nie podlega wówczas miarkowaniu ani zmniejszeniu, ze względu na dalsze pozostawanie pracownika w zatrudnieniu lub podjęcie nowego zatrudnienia. Odwołanie z funkcji dyrektora szkoły z naruszeniem przepisów powoduje również podobny skutek w sferze zatrudnienia jako wadliwe wypowiedzenie zmieniające. Nie powinno więc przeważyć to, że odwołany dyrektor nie traci zatrudnienia, gdyż przy wypowiedzeniu zmieniającym umowę pracownik może poddać kontroli tylko samą zgodność wypowiedzenia z prawem i pozostać w zatrudnieniu na nowych warunkach. Niemożliwe jest przywrócenie zatrudnienia na stanowisku dyrektora i dlatego wspólnym mianownikiem powinno być odszkodowanie, takie jak w przypadku niezasadnego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia zmieniającego". Powódka została odwołana ze stanowiska dyrektora szkoły w trybie natychmiastowym z dniem 12.07.2024 r., jednocześnie wypowiedziano jej dotychczasowe warunki pracy i płacy za dwutygodniowym wypowiedzeniem. Trudno zgodzić się z zastosowaną przez K. procedurą, która narusza normy Karty Nauczyciela chociażby w zakresie rozwiązania stosunku pracy w razie odmowy przyjęcia zaproponowanych warunków pracy. Powódka była nauczycielem mianowanym, do którego nie stosuje się art. 42 KP. Sąd Najwyższy w wyroku z 23.02.1999 r., I PKN 595/98, OSNP 2000/8, poz. 300, wyjaśnił, że „ważnym względem przemawiającym przeciwko możliwości stosowania wypowiedzenia zmieniającego jest jego konstrukcja, zwłaszcza zaś przewidziany w art. 42 § 3 KP skutek odmowy przyjęcia przez pracownika nowych warunków pracy lub płacy w postaci rozwiązania się umowy o pracę z upływem okresu wypowiedzenia. Tymczasem Karta Nauczyciela określające sytuacje, w których następuje rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym ( art. 23), nie wymienia wśród nich rozwiązania się stosunku pracy wskutek odmowy przyjęcia przez nauczyciela mianowanego nowo zaproponowanych mu warunków pracy lub płacy”. Pogląd o dopuszczalności stosowania – w odniesieniu do stosunku pracy tych nauczycieli – wypowiedzenia zmieniającego prowadziłby „do skutku nieprzewidzianego w omawianej ustawie (rozwiązanie stosunku pracy), a zarazem sprzecznego z zasadą stabilizacji ich zatrudnienia”. Nie sposób jednak pominąć, że wynagrodzenie z dodatkiem funkcyjnym przynależne dyrektorowi powódka otrzymywała do końca lipca 2026 r.

Powódka domagała się odszkodowania wynikającego art. 47 ¹ KP powołując się na treść uchwały Sądu Najwyższego z 5 maja 1993 r. w sprawie I (...) 15/93. Zgodnie z tym przepisem odszkodowanie, o którym mowa w art. 45, przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, nie niższej jednak od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony, której termin, do którego umowa ta miała trwać, określony w umowie upłynął przed wydaniem orzeczenia przez sąd pracy, lub gdy przywrócenie do pracy byłoby niewskazane ze względu na krótki okres, jaki pozostał do upływu tego terminu, odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za okres 3 miesięcy. Warto przytoczyć, że w przywoływanej uchwale Sąd Najwyższy argumentował, że do odwołania ze stanowiska dyrektora zbliżony charakter mają unormowania dotyczące wypowiedzenia zmieniającego i przewidujące roszczenia o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenie na poprzednie warunki pracy lub odszkodowanie ( art. 42 § 1 KP i 45 KP). Wskazywał jednakże, że stosowanie przepisów KP powinno być jednak odpowiednie, uwzględniające przede wszystkim charakter powierzenia funkcji kierowniczej w szkole i zasad jej sprawowania.

Kwestią odszkodowania dla nauczyciela odwołanego ze stanowiska kierowniczego w szkole zajmował się Sąd Najwyższy w wyroku z 25 maja 2022 r. II (...) 101/21. Sąd Najwyższy potwierdził, że nauczycielowi odwołanemu niezgodnie z prawem z funkcji kierowniczej w szkole przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a nie tylko utraconego dodatku funkcyjnego.

Orzecznictwo sądowe i konieczność poszukiwania podstaw prawnych do oceny roszczeń dyrektora szkoły odwołanego niezgodnie z przepisami prawa dowodzi niedoskonałości prawa oświatowego, braku regulacji, które winny normować te kwestie w sferze stosunku pracy.

Analiza art. 66 ustawy – Prawo oświatowe wskazuje, że przepis ten nie zawiera regulacji dotyczących okresu wypowiedzenia. Pracodawca w odróżnieniu np. do zasad określonych art. 42 KP nie jest uprawniony do odwołania dyrektora szkoły za wypowiedzeniem. Takie uprawnienie przysługuje wyłącznie nauczycielowi, który może złożyć rezygnację ze stanowiska za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Złożenie takiej rezygnacji nie powoduje samo przez się skutku prawnego, gdyż powierzenie stanowiska jest czynnością prawną jednostronną powierzającego. Wobec tego również odwołanie ze stanowiska nie może nastąpić na podstawie samego tylko oświadczenia nauczyciela zajmującego stanowisko kierownicze, lecz potrzeba do tego oświadczenia woli organu powierzającego stanowisko, który winien odwołać dyrektora bez niepotrzebnej zwłoki. Nie ma zatem żadnych podstaw do określania w przypadku odwołania ze stanowiska dyrektora nieznanego ustawie okresu wypowiedzenia, z którego organ prowadzący szkołę nie może skorzystać.

Zdaniem Sądu Okręgowego ustawodawca mógłby uregulować roszczenia wynikające z niezgodnego z prawem odwołania dyrektora szkoły czy innej osoby na kierowniczym stanowisku poprzez wprowadzenie przepisów określających roszczenia z tego tytułu np. w wysokości dodatku funkcyjnego za cały okres do którego powierzono sprawowanie stanowiska czy też w wysokości wynagrodzenia za określony czas. Brak takich regulacji znacząco utrudnia rekompensowanie niewłaściwych działań pracodawcy w tym obszarze.

Przenosząc te rozważania na realia niniejszej sprawy, w ocenie Sądu Okręgowego przyznanie powódce odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia (zgodnie ze stanowiskiem judykatury wywiedzionym z norm prawa pracy regulujących kwestie wypowiadania stosunku pracy czy dokonywania wypowiedzenia zmieniającego) byłoby niesłuszne i naruszałoby zasady współżycia społecznego określone art. 8 KP. Powódka została pracownikiem Szkoły Podstawowej im. Św. A. w W. dopiero z dniem powierzenia jej obowiązków dyrektora szkoły tj. od 29 marca 2024 r. Od tego dnia została również mianowana na stanowisko nauczyciela tej szkoły. Do czasu odwołania jej ze stanowiska dyrektora pracowała w szkole ok. 3,5 miesiąca. Gdyby odnieść okres zatrudnienia do okresów wypowiedzenia przewidzianych dla umów o pracę to wyniósł on by dwa tygodnie – art. 36 § 1 KP. Nie sposób też nie uwzględnić przy ocenie roszczeń powódki kwestii przystąpienia do konkursu na dyrektora innej szkoły podstawowej, jeszcze przed odwołaniem jej ze stanowiska dyrektora w szkole w W.. Powódka wygrała konkurs na dyrektora Szkoły Podstawowej nr (...) w G. w lipcu 2024 r. i od września 2024 r. rozpoczęła pracę jako dyrektor uprzednio rozwiązując stosunek pracy w szkole w W.. Powódka w pozwanej szkole pracowała do 31 sierpnia 2024 r. Wynagrodzenie z dodatkiem funkcyjnym otrzymywała do końca lipca 2024 r., czyli wynagrodzenie bez dodatku uzyskała wyłącznie za sierpień 2024 r., a od września 2024 r. zmieniła szkołę obejmując stanowisko dyrektora w Szkole Podstawowej nr (...) w G.. Ostatecznie powódka była pracownikiem pozwanej szkoły niewiele ponad 5 miesięcy – od 29 marca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r.

Zdaniem Sądu Okręgowego odszkodowanie w wysokości półtoramiesięcznego wynagrodzenia czyni zadość i zasadom współżycia społecznego z art. 8 KP, spełnia też przynależną mu funkcję i represyjną i socjalną (patrz pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z 27 listopada 2007 r., SK 18/05 ((...)-A 2007 Nr 10, poz. 128). Krótki okres zatrudnienia w pozwanej szkole, uzyskiwanie wynagrodzenia z dodatkiem funkcyjnym prawie przez cały czas zatrudnienia, objęcie stanowiska dyrektora w innej szkole sprzeciwiają się ustaleniu w kwocie trzymiesięcznego wynagrodzenia tym bardziej, że przedziału czasowego trzech miesięcy w odniesieniu do powódki w żadnym razie nie można utożsamiać z okresem wypowiedzenia stosunku pracy.

Z tych wszystkich względów na zasadzie art. 386 § 1 KPC zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanej na rzecz powódki odszkodowanie w wysokości półtoramiesięcznego wynagrodzenia, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Z uwagi na uwzględnienie żądania w połowie, na zasadzie art. 100 KPC koszty procesu między stronami zniesiono wzajemnie.

W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy oddalił apelację na zasadzie art. 385 KPC, a na podstawie art. 108 § 1 KPC w zw. z art. 100 KPC zniósł miedzy stronami koszty procesu za instancję odwoławczą.

Dlatego orzeczono jak wyroku.