Wyrok z 25 czerwca 2026, sygn. XI U 604/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Katowicach – XI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

po rozpoznaniu 18 czerwca 2026 roku w W.

odwołania ubezpieczonego D. T.

od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W.

z 10 marca 2026 roku, nr (...)

o wysokość świadczenia

1.  oddala odwołanie;

2.  umarza postępowanie w przedmiocie świadczenia pieniężnego;

3.  zasądza od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Anna Petri

sygn. akt XI U 604/26

UZASADNIENIE

Ubezpieczony D. T. wniósł odwołanie od decyzji organu rentowego - Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W. z 10 marca 2026r. odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie ustalenia nowej podstawy emerytury wojskowej i jej wyrównania od 1 lutego 2024r. Domagał się ostatecznie:

zmiany zaskarżonej decyzji i ponownego przeliczenia mu emerytury i świadczenia pieniężnego z pominięciem niekonstytucyjnego art. 41 ustawy z 1 grudnia 2022r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej, zwanej dalej ustawą okołobudżetową z zastosowaniem 6 grupy uposażenia, jaka powinna mu przysługiwać w styczniu 2023r.;

wypłaty różnicy między:

• emeryturą otrzymaną a należną, obliczoną z pominięciem powyższej regulacji za okres od 1 lutego 2024r. do nadal;

• otrzymanym świadczeniem pieniężnym przysługującym przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej a należnym świadczeniem, obliczonym z pominięciem powołanego przepisu

oraz zasądzenia od X. (...) kosztów zastępstwa procesowego.

Ubezpieczony wskazał, że wysokość jego emerytury jest nieprawidłowa, bowiem została obliczona przy zastosowaniu niekonstytucyjnego art. 41 ustawy okołobudżetowej na podstawie wypłaconego mu w zaniżonej kwocie uposażenia za styczeń 2023r. Wymaga to wyrównania należnych świadczeń i bieżącej wypłaty w prawidłowej wysokości (k. 2-15, 39-43 i 60).

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania jako oczywiście bezzasadnego i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Podniósł, że przepis, w oparciu o który została wydana zaskarżona decyzja nie narusza istoty prawa do zabezpieczenia społecznego, a tym samym art. 41 jest zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zastosowane wobec ubezpieczonego stawki uposażenia za styczeń 2023r. są zgodne z przepisami ustawy i rozporządzeń wykonawczych. Uległy one zmianie dopiero od 1 marca 2023r., a więc już po przejściu ubezpieczonego na emeryturę. Ubezpieczony nie przedstawił żadnych nowych dowodów oraz nie ujawnił nowych okoliczności faktycznych, które mają wpływ na wysokość jego świadczeń pieniężnych, więc brak jest podstaw do wznowienia postępowania w sprawie ponownego ustalenia podstawy wymiaru emerytury wojskowej.

Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2026r. ubezpieczony cofnął odwołanie w zakresie wypłaty różnicy między otrzymanym świadczeniem pieniężnym przysługującym przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej a należnym świadczeniem, obliczonym z pominięciem art. 41 ustawy okołobudżetowej, na co organ rentowy wyraził zgodę. W tym przedmiocie nie zapadło bowiem dotąd jeszcze żadna decyzja i postępowanie jest w toku (k. 60).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony urodził się (...). Pełnił służbę wojskową od 1 czerwca 2000r. do 31 stycznia 2023r. Początkowo była to służba zasadnicza, potem nadterminowa, a od 1 maja 2005r. – zawodowa. W 2015r. nabył uprawnienia emerytalne. W październiku 2022r. złożył wypowiedzenie stosunku służby. Zadecydowały o tym przede wszystkim podjęte dwa lata wcześniej studia z zakresu ratownictwa medycznego, których nie ukończyłby pozostając nadal w służbie z uwagi na konieczność uczestniczenia w praktach zawodowych. Ich wymiar na trzecim roku był większy niż dotąd. Po ich odbyciu ubezpieczony zakończył studia jesienią 2023r. (odpis przebiegu służby wojskowej w aktach emerytalnych ubezpieczonego, przesłuchanie ubezpieczonego – k. 60).

Dnia 20 lutego 2023r. ubezpieczony złożył wniosek o ustalenie prawa do emerytury wojskowej załączając do niego zaświadczenie o wysokości uposażenia i innych należnościach pieniężnych żołnierza zawodowych do celów zaopatrzenia emerytalno-rentowego. Wskazano w nim, że jego ostatnie uposażanie zasadnicze - za styczeń 2023r. według stanowiska służbowego w 6 grupie wynosiło 5.600 zł. Prawomocną decyzją z 9 marca 2023r. organ rentowy przyznał mu prawo do emerytury wojskowej od 1 lutego 2023r., obliczył jej wysokość na podstawie owego zaświadczenia i zawiesił jej wypłatę na okres 1 roku z uwagi na pobieranie rocznego uposażenia po zwolnieniu ze służby. Następnie 20 marca 2023r. wydano decyzję o ustaleniu prawa do świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej od 1 lutego 2023r. do 31 stycznia 2024r. (wniosek o przyznanie emerytury wojskowej wraz z zaświadczeniem i decyzja emerytalna i o przyznaniu świadczenia w aktach emerytalnych ubezpieczonego).

Zgodnie z przepisami ustawy okołobudżetowej ogłoszonej 19 grudnia 2022r. w styczniu 2023r. stawka uposażenia zasadniczego ubezpieczonego nie uległa zmianie – była taka ja w ustawie budżetowej na 2022r. Gdyby pozostał on w służbie, to zostałaby ona podwyższona na podstawie ustawy budżetowej na 2023r. dopiero od 1 marca 2023r., choć zawsze miało to miejsce od początku roku. W ten sposób Ministerstwo Obrony Narodowej chciało zachęcić żołnierzy do przedłużenia służby zawodowej. Innym sposobem zmierzającym do tego było nie przyznawanie należnych awansów w okresie wypowiedzenia, co też dotknęło ubezpieczonego. Ubezpieczony znał mechanizm powodujący, że jego emerytura przyznana przed marcem 2023r. zostanie obliczona przy uwzględnieniu ostatniego - mniej korzystnego uposażenia. Wiedział o możliwości wycofania wypowiedzenia stosunku służby. Jednak z uwagi na większą ilość praktyk na ostatnim roku kontynuowanych przez niego studiów nie rozważał tego. Służbę pełnił do momentu zwolnienia (przesłuchanie ubezpieczonego – k. 60).

Dnia 2 marca 2026r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne obliczenie jego emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego art. 41 ustawy okołobudżetowej oraz wypłatę różnicy między emeryturą otrzymaną a należną, obliczoną z pominięciem tej regulacji i pomiędzy otrzymanym świadczeniem pieniężnym przysługującym przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej a świadczeniem należnym, obliczonym z pominięciem powołanego przepisu. W następstwie tego w przedmiocie przeliczenia emerytury organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję. Natomiast postępowanie w części dotyczącej wyrównania świadczenia pieniężnego przysługującego ubezpieczonemu przez okres roku po zwolnieniu ze służby jest w toku – dopiero na etapie wezwania o usunięcie braków formalnych wniosku w tym zakresie (wniosek ubezpieczonego w jego aktach emerytalnych, przesłuchanie ubezpieczonego – k. 60).

Ubezpieczony nie rozważał złożenia najpierw wniosku o podwyższenie uposażenia za styczeń 2023r. i pochodnych od niego świadczeń - ekwiwalentu urlopowego i odprawy. Zdecydował o wystąpieniu od razu z wnioskiem o przeliczenie emerytury z uwagi na informację, że w takich wypadkach zapadają korzystne dla żołnierzy wyroki, choć nie wiedział przed jakim sądem (przesłuchanie ubezpieczonego – k. 60).

Powyższe okoliczności nie są przez strony kwestionowane. Istotę sporu stanowi rozstrzygnięcie, czy organ rentowy prawidłowo odmówił wznowienia postępowania i ponownego ustalenia wysokości emerytury wojskowej ubezpieczonego.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego nie zasługiwało na uwzględnienie.

Wniosek ubezpieczonego z 2 marca 2026r. zawierał żądanie ponownego przeliczenia świadczenia bez zastosowania przepisu art. 41 ustawy z 1 grudnia 2022r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 2666), zwanej dalej ustawą okołobudżetową z uwagi na uznanie go przez ubezpieczonego za niekonstytucyjny.

Z tej przyczyny Sąd był zobowiązany do rozważenia czy zostały spełnione przesłanki z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t.j. z.U.2025, poz. 305) przewidującego swoiste wznowienie postępowania pozwalające na ponowne ustalenie wysokości świadczenia w oparciu o mniej rygorystyczne przesłanki niż określone w k.p.a., również w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu, na podstawie którego świadczenie było dotychczas ustalone w nieprawidłowej wysokości.

Poza sporem pozostawał fakt przyznania ubezpieczonemu na jego wniosek z 20 lutego 2023r. prawa do emerytury wojskowej począwszy od 1 lutego 2023r. Jej wysokość obliczono na podstawie art. 5 ust. 1 owej ustawy, zgodnie z którym podstawę wymiaru emerytury stanowi uposażenie należne żołnierzowi zawodowemu w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 oraz art. 32b, które nie mają tu zastosowania. W uchwale z 4 czerwca 2008r. (II UZP 4/08) Sąd Najwyższy przesądził, że uposażeniem należnym w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej, które stanowi podstawę wymiaru emerytury wojskowej jest uposażenie wypłacone w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej.

Tymczasem uposażenie ubezpieczonego w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej tj. w styczniu 2023r. zostało mu wypłacona w oparciu o przepis art. 41 ustawy okołobudżetowej. Po myśli art. 41 ust.1 owej ustawy kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych stosuje się do obliczenia ich uposażeń w okresie od dnia 1 marca 2023r. do dnia 31 grudnia 2023r. Z mocy art. 41 ust. 2 tej ustawy do obliczenia uposażeń żołnierzy zawodowych należnych od dnia 1 stycznia 2023r. do dnia 28 lutego 2023r. stosuje się kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2022 z dnia 17 grudnia 2021r. (Dz. U. z 2022r., poz. 270).

Ustawa okołobudżetowa, na podstawie której ustalono uposażenie ubezpieczonego za styczeń 2023r., a co za tym idzie - obliczono wysokość jego emerytury została ogłoszona 19 grudnia 2022r., a weszła w życie 1 stycznia 2023r., więc winna być ubezpieczonemu znana w dacie składania wniosku o emeryturę. Zgodnie z zasadą ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi) żadnego znaczenia nie ma czy składając wniosek emerytalny, którego data złożenia miała decydować o wysokości świadczenia, ubezpieczony wiedział, że jego uposażenie za styczeń 2023r. nie zostanie jeszcze podwyższone na podstawie ustawy budżetowej na rok 2023r., lecz pozostanie na poziomie z 2022r. Miał bowiem możliwość zapoznania się ze zmienionymi zasadami obliczania tego świadczenia od momentu ogłoszenia ich jej w Dzienniku Ustaw 19 grudnia 2022r. Organ rentowy nie miał przy tym obowiązku pouczenia go o tym. Ta okoliczność przesądza o tym, że wbrew błędnym założeniom ubezpieczonego nie doszło do naruszenia wobec niego unormowanej w art. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczonemu pozostawał wybór: skorzystanie z uprawnienia do emerytury wojskowej począwszy od 1 lutego 2023r. bądź dopiero od kwietnia 2023r. Wybrał jednak pierwszą opcję, kiedy winien mieć świadomość, że jej wysokość będzie niższa niż przy wyborze drugiego wariantu, w jakim miała ona być obliczona już w oparciu o wyższe uposażenie obowiązujące od 1 marca 2023r., bo ustalone na podstawie ustawy budżetowej na 2023r. Taki wybór oznaczał akceptację obliczenia świadczenia emerytalnego na mniej korzystnych zasadach. Fakt posiadania przez niego omawianego wyboru nie pozwala przyjąć, że ustawodawca popełnił błąd w odniesieniu do niego.

Ubezpieczony sam przyznał przy tym podczas przesłuchania, że znał mechanizm, który powodował, że ustalenie wysokości emerytury przyznanej w lutym 2023r. nastąpi przy uwzględnieniu ostatniego - mniej korzystnego uposażenia za styczeń 2023r. Potwierdził również, że Ministerstwo Obrony Narodowej podejmowało działania zmierzające do przedłużenia służby zawodowej żołnierzy i wiedział o możliwości wycofania wypowiedzenia stosunku służby. Pomimo tego nie zdecydował się na to, w konsekwencji czego złożył wniosek emerytalny już w lutym 2023r. dokonując tym samym wyboru niekorzystnego sposobu obliczania jego świadczenia.

Niezależnie od powyższego rację ma organ rentowy wskazując, iż że konstytucyjnych zasad sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa nie można rozumieć w odniesieniu do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w ten sposób, że wszyscy mają prawo do takich samych świadczeń. Równość wobec prawa oznacza jednakowe traktowanie osób spełniających takie same warunki. Jeżeli ustawa przyznaje uprawnienia określonemu kręgowi osób spełniających wymagane warunki, osoby nienależące do tego kręgu nie mogą powoływać się na zasadę równości, skoro wymaganych warunków nie spełniają. Równość wobec prawa należy rozumieć jako równość szans, a nie równość w zakresie wszystkich uprawnień (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 20 stycznia 2022r., III AUa 528/21). Ponieważ ubezpieczony z własnego wyboru przeszedł na emeryturę od lutego 2023r., to nie spełniał warunku do otrzymania wyższego uposażenia obowiązującego od marca 2023r., a co za tym idzie – do uzyskania na tej podstawie wyższej emerytury, więc zasada równości wobec prawa nie ma tu zastosowania.

Uprawnienie ubezpieczonego do ponownego ustalenia wysokości emerytury należało przeanalizować na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Zgodnie z jego treścią decyzja organu emerytalnego ustalająca prawo do zaopatrzenia emerytalnego lub wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia ulega uchyleniu lub zmianie na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli zostaną przedstawione nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności faktyczne, które mają wpływ na prawo do zaopatrzenia emerytalnego lub wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia bądź, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy, w tym na skutek błędu organu emerytalnego lub na podstawie błędnie wystawionych dokumentów innego organu. Przepis ten stanowi podstawę prawną dla weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto ustalenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych zainteresowanych.

Żadna z przesłanek przewidzianych tą regulacją nie wystąpiła w przypadku ubezpieczonego, co wyklucza możliwość wznowienia na tej podstawie postępowania w sprawie ustalenia wysokości jego emerytury, ponieważ w przypadku ubezpieczonego:

nie pojawiły się żadne nowe okoliczności – brak nawet nowej wykładni przepisów mających zastosowanie w jego sytuacji prawnej i faktycznej

ani też

organ rentowy nie dopuścił się wobec niego błędu – brak także wadliwej techniki legislacyjnej w jego sytuacji,

– przeto brak podstaw do zastosowania jedynej podstawy prawnej unormowanej w art. 32 ust. 1 tej ustawy pozwalającej na przeliczenie jego świadczenia.

Nie ulega wątpliwości, że ustalenie wysokości emerytury ubezpieczonego przyznanej mu decyzją z 9 marca 2023r., nastąpiło w prawidłowej wysokości, wskutek zastosowania przez organ rentowy powołanych regulacji, które – jak wykazano wyżej – nie są niekonstytucyjne i były znane ubezpieczonemu, a przynajmniej powinny być znane od 19 grudnia 2022r. tj. w dacie składania 20 marca 2023r. wniosku emerytalnego.

W tej sytuacji na uwzględnienie nie zasługuje również żądanie ubezpieczonego w zakresie wypłaty zaległej kwoty stanowiącej różnicę między emeryturą otrzymaną a należną, obliczoną z pominięciem art. 41 ustawy okołobudżetowej. Przede wszystkim tak skonstruowane żądanie ubezpieczonego zakłada, że otrzymana kwota jako odjemna była wyższa niż potencjalna jako odjemnik, bo tylko wówczas różnica może mieć wartość dodatnią, co jest sprzeczne z intencją ubezpieczonego. Ponadto, skoro – jak wykazano wyżej - świadczenie emerytalne ubezpieczonego zostało prawidłowo obliczone prawomocną decyzją z 9 marca 2023r., przeto nie powstała żadna różnica do jego wyrównania.

Na koniec należy zauważyć, że gdyby nawet założyć niekonstytucyjność regulacji prawnych stanowiących podstawę obliczenia uposażenia ubezpieczonego za styczeń 2023r., to w pierwszej kolejności winien on dochodzić jego wyrównania, a dopiero potem – podwyższenia emerytury z uwzględnieniem wyższego uposażenia. Taka jest bowiem istota wszystkich spraw ubezpieczeniowych. Przed uzyskaniem wyrównania świadczeń o charakterze pracowniczym, a tu - wynikających ze stosunku służby, wykluczone jest domaganie podwyższenia świadczeń emerytalnych z uwzględnieniem owego wyrównania, które jeszcze nie nastąpiło. Świadczenia ubezpieczeniowe są bowiem pochodną świadczeń pracowniczych, a nie odwrotnie, jak zdaje się zakładać ubezpieczony. Potwierdza to jednoznacznie przywołany wyżej art. 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin wraz z jego interpretacją orzeczniczą.

Mając powyższe na względzie na mocy art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. odwołanie ubezpieczonego w zakresie przeliczenia emerytury i wypłaty jej wyrównania od 1 lutego 2024r. w świetle powołanych wyżej regulacji należało oddalić jako bezzasadne.

Na zasadzie art. 203 § 1, 3 i 4 k.p.c. i art. 469 k.p.c. w związku z art. 355 k.p.c. umorzono postępowanie w zakresie żądania wypłaty różnicy między otrzymanym świadczeniem pieniężnym przysługującym ubezpieczonemu przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej a należnym świadczeniem obliczonym z pominięciem art. 41 ustawy .z 1 grudnia 2022r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej. W tym przedmiocie nie została bowiem dotąd wydana decyzja, a postępowanie jest w toku. Stąd ubezpieczony cofnął w tej części odwołanie, na co organ rentowy wyraził zgodę, a Sąd uznał tę czynność za skuteczną i dopuszczalną.

O kosztach procesu orzeczono uwzględniając wynik sprawy, na podstawie art. 98 § 1, art. 98 § 1 ¹ i art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026r. poz. 118) zasądzając je od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego w wysokości stawki minimalnej wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

SSO Anna Petri