Uzasadnienie z 7 lipca 2026, sygn. I C 376/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
Sygn. akt I C 376/25
UZASADNIENIE
Powodowie J. R. i L. R. w pozwie wniesionym przeciwko (...) Kasie (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. domagali się zapłaty kwoty 205.875,54 zł wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia 23 maja 2025r. w związku z nieistnieniem stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu (...) nr (...), zawartej dnia 6 marca 2008r. Ponadto powodowie żądali zasądzenia na rzecz każdego z powodów kosztów procesu wg norm prawem przepisanych.
(...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w (...) w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu. Pozwany zaprzeczył, że umowa kredytu jest nieważna, jak również temu, że umowa zawiera klauzule abuzywne. Podkreślał, że bank nie dopuścił się jakichkolwiek uchybień w zakresie udzielenia niezbędnych informacji i realizacji umowy kredytu.
Sąd ustalił, co następuje.
W dniu 26 lutego 2008r. powodowie L. R. i J. R. złożyli w (...) Kasie (...) Banku (...) Spółce Akcyjnej w (...) wniosek o przyznanie kredytu hipotecznego w kwocie łącznej 105.741,60 zł, przy czym wnioskowali także o podwyższenie kwoty kredytu o kwotę prowizji w wysokości 1302,29 zł i kwotę kosztu ubezpieczenia z tytułu utraty pracy w wysokości 1480,38 zł. W formularzu wniosku zaznaczyli CHF jako wnioskowaną walutę kredytu. Celem kredytu było pozyskanie środków na budowę domu w systemie gospodarczym oraz na spłatę zobowiązań zaciągniętych w innych bankach.
Powodowie we wniosku kredytowym złożyli oświadczenie, że nie skorzystali z przedstawionej im w pierwszej kolejności przez pozwanego oferty w walucie polskiej i dokonali wyboru oferty w walucie innej niż waluta uzyskiwanego dochodu oraz, że mają świadomość ryzyka związanego z zaciąganiem kredytu w walucie wymienialnej.
Nadto powodowie oświadczyli, że zostali poinformowani o ryzyku zmiany stóp procentowych, ryzyku zmiany kursów walutowych oraz wpływie spreadu walutowego na obciążenie z tytułu spłaty kredytu oraz że zostali poinformowani iż w przypadku kredytu udzielonego w walucie wymienialnej w rozliczeniach między klientami a (...) SA w obrocie dewizowym stosuje się ustalone przez (...) SA kursy walut obcych w złotych.
W dniu 6 marca 2008r. strony zawarły umowę kredytu hipotecznego (...) nr (...) . Umowa składała się z części szczegółowej ((...)) i części ogólnej ((...)).
Kredyt udzielony powodowom był kredytem denominowanym w (...) i wynosił 50.657.83 CHF (§ 2 ust. 1 (...)).
Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 2 (...) kredyt został wypłacony w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku wypłaty kredytu albo transzy kredytu w walucie polskiej, kredytodawca stosował kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów (§ 4 ust. 2 (...)).
Spłata zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek następowała w drodze potrącania przez pozwanego należnych mu wierzytelności z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego powodów. Zgodnie z § 22 ust. 2 pkt 1 (...) w przypadku dokonywania spłat zadłużenia kredytobiorcy z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego środki z rachunku miały być pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony był kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu płatności raty, według aktualnej Tabeli kursów.
Przez „Tabelę kursów” rozumieć należało tabelę kursów (...) SA obowiązującą w chwili dokonywania przez (...) SA określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępną w (...) SA oraz na stronie internetowej (...) SA (§ 1 pkt 14 (...)).
Przez „walutę wymienialną” rozumieć należało walutę wymienialną, której kursy są zamieszczane w Tabeli kursów (§ 1 pkt 19 (...)).
Powodowie złożyli oświadczenie, że zostali poinformowani przez pozwaną, iż ponoszą ryzyko zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu (§ 11 ust. 2 pkt 1 (...)).
Kredytobiorcy nie zostali właściwie poinformowani przed zawarciem umowy kredytowej o ryzyku walutowym związanym z zaciąganiem zobowiązania denominowanego do waluty (...).
Środki kredytu zostały powodom wypłacone w transzach w łącznej wysokości 104.206,74 zł oraz została pobrana prowizja za udzielenie kredytu w kwocie 607.89 (...) i składka na ubezpieczenie od ryzyka utraty pracy w wysokości 691,02 (...).
Do dnia 13 marca 2019r. powodowie wpłacili pozwanemu 205.875,54 zł.
Pismem z dnia 9 maja 2025r. powodowie wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 205.875,54 zł w terminie 7 dni jako świadczeń nienależnych. Wezwanie zostało doręczone 15 maja 2025r., a zatem roszczenie stało się wymagalne 23 maja 2025r.
/dowód: wniosek kredytowy z załącznikami, k. 132-138; umowa kredytu z załącznikami, k. 29-38; zaświadczenie pozwanego, k. 20-25v, wezwanie do zapłaty wraz z dowodem doręczenie pisma, k. 26-28; zeznania powodów – k 281v-282 /
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo podlegało uwzględnieniu w całości.
Stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy Sąd ustalił na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów zaoferowanych przez strony postępowania, które nie budziły wątpliwości odnośnie ich wiarygodności.
Sąd dał wiarę zeznaniom powodów złożonym w charakterze strony w zakresie, w jakim zeznania te korespondowały z resztą dostępnego w sprawie materiału dowodowego – odnośnie okoliczności związanych z zawarciem umowy kredytu .
Dokumenty przedłożone przez bank w pkt 7 g, j-p odpowiedzi na pozew Sąd przyjął wyłącznie jako poszerzenie argumentacji pozwanego. Znaczenie ma bowiem jedynie fakt czy w tym konkretnym przypadku procedura była zachowana i czy określone postanowienia umowne, oceniane przez powodów jako abuzywne, powstały w wyniku indywidualnych uzgodnień. Decydująca dla rozstrzygnięcia sprawy okazała się ocena prawna kwestionowanych przez powodów postanowień umowy.
Na wstępie oceny prawnej należy zauważyć, że w chwili obecnej orzecznictwo i doktryna zgodnie wskazują, iż o kredycie walutowym można mówić wyłącznie wówczas, gdy kwota kredytu jest wyrażona, wypłacona i spłacana w walucie obcej. Waluta kredytu w takim kredycie nie jest jedynie miernikiem waloryzacji, lecz wyraża wartość zobowiązania pieniężnego. Jak pokazuje praktyka, w Polsce tzw. kredyt czysto walutowy w zasadzie nie występował. Kredytu bowiem nie udzielano w walucie obcej, lecz wykorzystywano walutę obcą w celu jedynie waloryzacyjnym, a więc w celu wyrażenia wysokości kredytu i spłacanych rat, i tak było w przedmiotowej sprawie - przedmiotem umowy był kredyt złotówkowy denominowany do waluty CHF.
Przed rozpoczęciem rozważań dotyczących badania umowy kredytu pod kątem jej ewentualnej abuzywności, podkreślić należy, że analizie takiej poddana zostanie jedynie ta czynność prawna. Nie będą więc brane pod uwagę zdarzenia, które nastąpiły lub mogły nastąpić po jej podpisaniu, a związane m. in. ze sposobem wykonywania umowy, czy też wystąpieniem po stronie powodów szkody w związku z zastosowaniem spornych klauzul umownych. Kwestie te nie są istotne dla oceny, czy dana umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne. Sąd Okręgowy podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt III CZP 29/17, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Strona powodowa podniosła zarzut nieważności umowy kredytu z uwagi na zawarte w niej postanowienia o charakterze niedozwolonym. Przesłanki uznania postanowień umowy zawartej z konsumentem za niedozwolone określa art. 385 1 k.c.
Zgodnie z art. 22 1 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W ocenie Sądu powodowie legitymują się statusem konsumenta – kredyt zaciągnęli na spłatę zobowiązań finansowych nie związanych z działalnością gospodarczą. Skoro tak, to przysługuje im ochrona wynikająca z obowiązujących przepisów, w tym w szczególności z art. 385 1 i nast. k.c.
Kolejną przesłanką, która powinna zostać spełniona, aby możliwe było skuteczne podniesienie zarzutu abuzywności jest nieuzgodnienie indywidualnie z powodami, jako konsumentami, treści umowy w części, w której zarzucono jej abuzywność. W świetle art. 385 1 § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Na podstawie art. 385 1 § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. W rozpoznawanej sprawie pozwany nie wykazał, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowne były z nimi indywidualnie uzgodnione. Z ich zeznań wprost wynika, że przy zawieraniu umowy mieli oni w zasadzie wpływ jedynie na określenie kwoty kredytu, natomiast w pozostałym zakresie umowa została sporządzona na podstawie wzorca sporządzonego jednostronnie przez bank. Za indywidualnym uzgodnieniem tych postanowień nie może przemawiać fakt, że powodowie złożyli wniosek kredytowy, w którym wnosili o zawarcie umowy kredytu denominowanego do CHF, gdyż wybór jaki im pozostawiono ograniczał się wyłącznie do podpisania umowy zgodnie z przedłożonym przez pozwanego wzorem albo do rezygnacji z jej zawarcia.
Przy ocenie indywidualnego uzgodnienia umowy zasadnicze znaczenie ma nie tyle sama możliwość negocjacji danego postanowienia, tylko czy rzeczywiście takie rokowania miały miejsce. W tym miejscu jednocześnie należy odróżnić konsens, czyli złożenie dwóch (lub więcej) zgodnych oświadczeń woli w zakresie związania określonym stosunkiem prawnym, od indywidualnego uzgodnienia jego treści, czyli praw i obowiązków stron. O ile z oczywistych przyczyn w sprawie doszło do konsensu, gdyż zarówno powodowie, jak i pozwany złożyli zgodne oświadczenia woli dotyczące związania ich umową kredytu o określonej treści, to powodowie nie mieli jednak wpływu na brzmienie tych postanowień umownych, którym zarzucają abuzywność. Aktywna rola kredytobiorców sprowadzała się więc do złożenia wniosku kredytowego, w którym podali m. in. kwotę kredytu, cel na jaki chcą go spożytkować oraz okres, w którym go spłacą i zaakceptowaniu sporządzonego przez bank jednostronnie wzorca umowy. Postanowienia umowne dotyczące tak klauzuli walutowej, jak i kursowej nie były więc indywidualnie uzgodnione z powodami.
Niewątpliwym też jest, że kwestionowane jako abuzywne postanowienia umowne regulujące przeliczanie kwoty kredytu udzielonego w walucie polskiej na walutę CHF oraz wskazujące, że spłata kredytu następuje w PLN, w oparciu o kurs waluty stosowany do przeliczenia raty określonej w CHF nie są postanowieniami dodatkowymi, lecz określają główne świadczenie powodów.
Wykładnia literalna i celowościowa norm z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. wskazuje, iż już w momencie zawarcia umowy kwota zobowiązania kredytowego powinna zostać wyraźnie oznaczona w treści umowy. Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu stanowi główne świadczenie kredytobiorców. Klauzula przeliczeniowa odnosi się do zwrotu sumy zaciągniętego zobowiązania i określając wysokość poszczególnych rat, wpływa na wysokość świadczenia. O wielkości kredytu i rat w przedmiotowej umowie decydowało w istocie przeliczenie w pierwszej kolejności z waluty PLN na CHF (moment udostępnienia kredytu), a następnie przeliczanie rat kredytu określonych w CHF na PLN (moment spłaty każdej raty).
Z utrwalonego już orzecznictwa TSUE oraz Sądu Najwyższego wynika przy tym, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu "głównego przedmiotu umowy" w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (zob. uzasadnienie wyroku SN z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i tam powołane orzecznictwo). Za takie uznawane są m.in. postanowienia, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i tam powołane orzecznictwo, w tym wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 r., C-260/18).
Uznanie, że zastrzeżona w umowie kredytu klauzula przeliczeniowa określa główne świadczenie kredytobiorcy nie oznaczało, że zapisy umowne dotyczące przeliczania kwoty udostępnionego kredytu na CHF oraz ustalające wysokość raty w PLN w oparciu kurs waluty stosowany do przeliczenia raty określonej w CHF wyłączone zostały z zakresu badania z punktu widzenia abuzywności, zgodnie z art. 385 ( 1) § 1 k.c. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG "ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług", jeżeli "warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem" (art. 5 Dyrektywy Rady 93/13/EWG). Podobnie wykładnia językowa i funkcjonalna art. 385 ( 1) § 1 k.c. zd.2 nie budzi wątpliwości, że postanowienia określające główne świadczenia stron wyłączone są co do zasady spod kontroli abuzywności, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Sam mechanizm przeliczania nie stanowiłby instrumentu kształtującego obowiązki kredytobiorców sprzecznie z dobrymi obyczajami ani też nie naruszałby w sposób rażący interesów powodów, przy założeniu, że zasady tego mechanizmu byłyby precyzyjnie i jasno określone w oparciu o jednoznacznie i obiektywne kryteria i gdyby umowa nie przerzucała w całości ryzyka wzrostu kursu CHF na konsumenta. Co do zasady możliwość zawierania takich umów istniała bowiem również przed wyżej wskazaną nowelizacją i mieściła się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego, mając swoje źródło w zasadzie swobody umów (zob. wyrok SN z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18).
Postanowienia określające główne świadczenie stron nie spełniało powyższych kryteriów sformułowania ich w sposób jednoznaczny, językiem prostym i zrozumiałym. W ocenie Sądu wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe musza zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. Innymi słowy, w przypadku umów kredytowych wymóg określenia głównego przedmiotu umowy językiem prostym i zrozumiałym odnosi się przede wszystkim zarówno do wysokości zaciąganego zobowiązania, jak i wysokości spłacanego zobowiązania; w szczególności kredytobiorca w momencie zaciągania zobowiązania winien znać wysokość zaciąganego kredytu, a nadto z treści umowy powinny wynikać wyrażone w prostym i zrozumiałym języku kryteria pozwalające na określenie przez konsumenta wysokości poszczególnych rat przewidzianych do spłaty w określonych terminach. Wymóg przejrzystości umowy przewidujący, że waluta obca jest walutą rozliczeniową i walutą spłaty, oraz powodujący skutek w postaci ponoszenia ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, jest spełniony tylko o tyle, o ile przedsiębiorca dostarczył konsumentowi wyczerpujących i dokładnych informacji pozwalających na to, aby przeciętny konsument właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny był w stanie zrozumieć konkretne działanie przedmiotowego mechanizmu finansowego i oszacować w ten sposób, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, konsekwencje ekonomiczne - potencjalnie istotne - takich warunków dla swoich zobowiązań finansowych w całym okresie obowiązywania tej umowy (zob. wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., C 776-19).
W przedmiotowej sprawie analizowane postanowienia umowy nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości udzielonego kredytu po przeliczeniu do waluty obcej ani świadczeń kredytobiorców, w sposób możliwy do ustalenia w oparciu o czynniki obiektywne, niezależne od kredytodawcy.
Nie zmienia tego podnoszona okoliczność, że powodowie oświadczyli o znajomości ryzyka zmiany kursów walutowych polegającego na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wzroście wysokości rat kredytu. Pozwany nie przedstawił dowodów, z których mogłoby wynikać, iż powodom zostało szczegółowo wyjaśnione to ryzyko i jego wpływ na wysokość zobowiązania. Oświadczenie powodów nie tworzy domniemania, aby mogli oni w sposób racjonalny i rozsądny określić wysokość własnego zobowiązania, a tym samym ocenić skutki ekonomiczne wynikające z zawartej umowy. Nie konwaliduje ono także braku określenia głównego przedmiotu umowy w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta. Przedmiotowa informacja miała charakter blankietowy, z jej treści nie wynika w żaden sposób, czy i jakie konkretnie informacje dotyczące warunków udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, zasad dotyczących spłaty kredytu zostały udzielone przed zawarciem umowy, co czyni je nieskutecznym. Gdyby bank przedstawił powodom symulację wysokości rat przy założeniu wzrostu kursu CHF o nawet 100 procent, przy jednoczesnej wyraźnej informacji, że taka możliwość również istnieje, trudno uznać aby rozsądnie oceniający sytuację konsument wyraził zgodę na zaciągnięcie takiego zobowiązania. Sąd Okręgowy podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że gdyby rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione znaczenie zmiany kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to racjonalny kredytobiorca nie decydowałby się na kredyt powiązany z kursem waluty obcej w sposób wadliwy w perspektywie jego spłacania przez kilkadziesiąt lat, chyba żeby z okoliczności sprawy wyraźnie wynikało co innego - a takich okoliczności w niniejszej sprawie nie wykazano. Po drugie, gdyby kredytujący bank zamierzał wystarczająco poinformować kredytobiorcę, będącego osobą fizyczną, konsumentem, o niebezpieczeństwach wynikających z kredytu powiązanego z kursem waluty obcej, to nie proponowałby w ogóle zawierania takich umów kredytowych, zdając sobie sprawę - jako profesjonalista - że umowa taka może zostać łatwo oceniona jako nieuczciwa (zob. uzasadnienie wyroku SN z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).
Aby uznać dane postanowienie umowne za abuzywne niezbędne jest także, aby kształtowało ono prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W judykaturze ukształtowało się jednolite stanowisko, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 385 1 § 1 k.c.), jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza natomiast nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (zob. uzasadnienie wyroku SN z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).
Postanowienia przedmiotowej umowy odnosiły się do Tabeli kursów walut obcych stosowanej u pozwanego. W umowie nie wskazano jednak, w jaki sposób bank ustalać będzie kursy waluty CHF, w szczególności jakie wskaźniki będzie miał na uwadze. Sytuacja, w której bank w sposób jednostronny, dowolny i nieograniczony ma możliwość określania wysokości kursów kupna i sprzedaży walut, na podstawie których jest następnie ustalana wysokość wypłaconego kredytu i świadczenia konsumenta (raty), godzi w równowagę kontraktową stron wprowadzając daleko idącą dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta.
Tym samym oczywiste jest, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Postanowienia odwołujące się do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" również w sposób rażący naruszają interes konsumenta, w tym przede wszystkim jego interes ekonomiczny związany z wysokością poszczególnych rat kredytu. Postanowienia te godzą w równowagę kontraktową, nierównomiernie rozkładając prawa i obowiązki między stronami przedmiotowej umowy (zob. uzasadnienie wyroku SN z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18). Przyznają bankowi uprawnienie do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron, poprzez stosowanie bliżej niesprecyzowanego mechanizmu przeliczenia waluty, zarówno kwoty kredytu, jak i rat kapitałowo - odsetkowych. Mechanizm ten kształtowany jest bowiem poprzez odesłanie do kursów walut ustalanych każdorazowo na podstawie tabeli sporządzanej przez bank, w oparciu o nieustalone z pozwaną kryteria, które nie są transparentne, nie spełniają wymogu wyrażenia ich prostym i zrozumiałym językiem.
Sąd Okręgowy zauważa, że przyznanie sobie przez bank prawa do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta. Sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego, w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku jest nie do zaakceptowania w świetle w art. 385 1 k.c. (zob. uzasadnienie wyroku SN z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, wyrok SN z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18).
Podnoszone przez bank argumenty, że przez cały okres obowiązywania umowy stosował kursy nieodbiegające od kursu sprzedaży NBP i kursów innych banków - nie mogły skutecznie zmienić powyższego wniosku, gdyż, jak to już wcześniej wykazano, prawnie obojętne było to, w jaki sposób umowa w zakresie abuzywnych przepisów była w rzeczywistości wykonywana przez bank, w jaki sposób bank ustalał kursy CHF względem PLN oraz czy stosowane przez bank kursy kupna i sprzedaży były de facto kursami rynkowymi, gdyż relewantnym dla oceny tego, czy dane postanowienie umowy jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.) jest stan z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała SN 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17).
Konsekwencją stwierdzenia niedozwolonej klauzuli umownej, spełniającej wymagania art. 385 1 § 1 k.c., jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, przy czym art. 385 1 § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c. Należy mieć bowiem na uwadze orzeczenie wydane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-260/18. Istota tego orzeczenia sprowadza się do stwierdzenia, że artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. Na temat wypełniania luk w umowie wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 2025 roku, I CSK 3419/24 stwierdzając, iż „niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 385 1 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne.” Powyższa argumentacja przemawiająca za zakazem wprowadzania przez Sąd do umowy treści zastępujących klauzule abuzywne, wbrew woli konsumenta, jest przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podzielana.
Z tego powodu należy przyjąć, że eliminacja z umowy klauzul abuzywnych, powoduje, że pozostałe postanowienia umowne nie mogą kształtować praw i obowiązków stron umowy w taki sposób, że da się to pogodzić z naturą typowego stosunku prawnego wykreowanego umową kredytową. Umowa w tak okrojonym kształcie jest sprzeczna z art. 353 1 k.c. i z tego powodu nieważna. Innymi słowy, z umowy bez abuzywnych postanowień umownych nie da się odtworzyć stosunku prawnego, do którego strony zmierzały w dniu zawarcia umowy.
Warto też wspomnieć o tym, że uregulowanie, które weszło w życie 26 sierpnia 2011 r., ma wprawdzie zastosowanie do umów zawartych przed tą datą, ale wejście w życie przepisów art. 69 ust. 2 pkt 4a w zw. z art. 69 ust. 3 w zw. z art. 75b ustawy z 1997 r. Prawo bankowe w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych inny ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984) nie spowodowało, że kwestionowane postanowienia umowne utraciły abuzywny charakter w rozumieniu art. 385 ( 1) § 1 k.c. (tak SA w G. w orzeczeniu z dnia 9 czerwca 2021 r., V ACa (...)). Przedmiotowa ustawa nie zawierała regulacji mogących zastąpić ewentualne klauzule abuzywne, a jedynie nakładała na banki ciężar dokonania ogólnie określonych, wymagających skonkretyzowania in casu zmian umowy. Nie wystarcza to do przyjęcia domniemania, iż owe konkretne rozwiązania są wynikiem należytego wyważenia ogółu praw i obowiązków stron przez ustawodawcę (por. motyw 13 dyrektywy 93/13, także uzasadnienie wyroku SN z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i tam powołane orzecznictwo). Samo umożliwienie spłaty bezpośrednio w walucie obcej jest uzasadnione tylko w przypadku mechanizmu przeliczania skonstruowanego prawidłowo, co nie rozwiązuje problemu określenia kursu, po którym przeliczona została kwota kredytu oddawana do dyspozycji kredytobiorców. Jeżeli natomiast chodzi o wskazaną w art. 4 zd. 2 ustawy antyspreadowej zmianę umowy kredytu, to mogłaby wywoływać skutek sanujący tylko wtedy, gdyby stanowiła wyraz następczej "świadomej, wyraźnej i wolnej" rezygnacji kredytobiorcy-konsumenta z powoływania się na abuzywność postanowienia (ewentualnie także nieważność umowy) i zgody na jego zastąpienie (ex tunc lub pro futuro) postanowieniem dozwolonym (zob. uzasadnienie wyroku SN z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i tam powołane orzecznictwo, w szczególności uchwała SN 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Podobne stanowisko wyraził także - w kontekście aneksów do umów kredytowych - TSUE w powoływanym już wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20, podkreślając, że "wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody, czego zbadanie należy do sądu krajowego". Sąd Okręgowy w tym składzie, zauważa także to, że ustawa antyspredowa nie mogła konwalidować wszystkich umów zawartych przed jej wejściem w życie, gdyż tym samym iluzoryczna pozostałaby ochrona konsumentów przy ocenie umów, której należy dokonać na dzień zawarcia umowy.
Skutkiem powyższego wszelkie kwoty przekazane pozwanemu przez stronę powodową w ramach wykonywania nieważnej umowy kredytowej stanowiły świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c.
Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty zasądzonego roszczenia stanowił art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Ustalając datę wymagalności roszczenia wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 455 k.c., jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, dłużnik powinien spełnić świadczenie niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela do wykonania zobowiązania. Powodowie wezwali bank do zapłaty pismem doręczonym 15 maja 2025r. z 7 dniowym terminem zapłaty, a zatem wierzytelność powodów stała się wymagalna z dniem 23 maja 2025r.
Sąd nie uwzględnił w rozliczeniu świadczeń wzajemnych stron teorii salda, o której mowa w wyroku TSUE z dnia 19 czerwca 2025 r., w sprawie C-396/24. Przedmiotowy wyrok dotyczył odmiennego stanu procesowego, a mianowicie sytuacji, w której powództwo wytoczone zostaje przez instytucję finansową dysponującą środkami pieniężnymi wpłaconymi przez pozwanego – w takim przypadku instytucja ta jest uprawniona do żądania zapłaty wyłącznie kwoty niedopłaty względem kwoty świadczenia wypłaconego przez tę instytucję na podstawie nieważnej umowy. W przedmiotowej sprawie Sąd związany jest żądaniem pozwu, a powodowie domagali się zasądzenia całej kwoty wpłaconej przez siebie do banku jako świadczenia nienależnego. Pozwany nie skorzystał z możliwości podniesienia zarzutu potrącenia w trybie art. 203 1 k.p.c. Pozwany zatem, nadal dysponując środkami pieniężnymi wpłaconymi przez powodów, winien rozliczyć swoją wierzytelność w drodze potrącenia i tym samym jego interes zostanie zaspokojony na drodze pozasądowej.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.
O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik sprawy na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., a także w oparciu o § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. 2023, poz. 1935). Na zasądzone koszty składały się: zwrot opłaty od pozwu (1.000 zł), wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów (10.800 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (34zł) – łącznie 11.834 zł.