Wyrok - II SA/Po 772/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - z dnia 19 marca 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję. Budowlane prawo, Nadzór budowlany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Daniel Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Robert Talaga (sprawozdawca) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2026 r. sprawy ze skargi A. J. i B. J. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 10 września 2025 r., nr [...] w przedmiocie odstąpienia od obowiązku wykonania określonych czynności I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądzUchylono zaskarżoną decyzję. Budowlane prawo, Nadzór budowlany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Daniel Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Robert Talaga (sprawozdawca) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2026 r. sprawy ze skargi A. J. i B. J. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 10 września 2025 r., nr [...] w przedmiocie odstąpienia od obowiązku wykonania określonych czynności I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądz
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
Uchylono zaskarżoną decyzję
Typ sprawy
sprawa administracyjna
Etap
postępowanie przed WSA
Tematy
Budowlane prawo
Nadzór budowlany
rozbiórka obiektu budowlanego
Role w sprawie
skarżący
organ administracji
Data orzeczenia
19 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Przewodniczący
Izabela Paluszyńska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję
UZASADNIENIE
W dniu 18 września 2024 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej jako: "PINB" lub "organ pierwszej instancji") przeprowadził czynności kontrolne na działce nr ewid. [...], zlokalizowanej w m. T. przy ul. [...], gm. [...]. W ich wyniku stwierdzono istnienie dwóch otworów okiennych w ścianie szczytowej o wymiarach 1,40 m x 2,00 m na piętrze oraz o wymiarach 0,75 m x 1,16 m na parterze znajdującego się na tej działce budynku. Obecny podczas kontroli A. J. (dalej jako: "inwestor") okazał pozwolenie na budowę wraz z dokumentacją techniczną budynku mieszkalnego jednorodzinnego z 1965 r., z której wynikało, że od strony ściany szczytowej budynku powinny znajdować się 4 okna o innych rozmiarach (jedno w przyziemiu, drugie na parterze, trzecie na piętrze oraz czwarte w ścianie werandy budynku). W protokole kontroli wskazano, że inwestor nie posiada zgłoszenia ani pozwolenia na zmiany rozmiarów otworów okiennych i montaż klimatyzacji w ścianie budynku od strony nieruchomości sąsiedniej oznaczonej jako działka nr ewid. [...].Inwestor oświadczył, że powiększenia otworu okiennego dokonał osobiście w 2013 r., z kolei montaż klimatyzatora został przez niego zlecony w 2016 r. Ponadto wskazano, że na powiększenie otworu okiennego i montaż klimatyzacji uzyskano ustną zgodę P. P., będącego właścicielem działki nr ewid. [...]. P. P. oświadczył, że nie wyraził zgody na powiększenie otworu okiennego oraz montaż klimatyzacji. Zgodnie z jego oświadczeniem okno zostało powiększone około 2014 r., a klimatyzator został zamontowany około 2020 r.Pismem z dnia 18 września 2024 r. P. P. przedłożył do akt sprawy kopię mapy stanu prawnego nieruchomości, archiwalną mapę sytuacyjną oraz wyciąg z ksiąg wieczystych. Do akt dołączono również kopie wypożyczonej od inwestora dokumentacji, w której znalazły się: oryginał projektu budowlanego na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz oryginał decyzji udzielającej pozwolenia na budowę nr [...]Zawiadomieniem z dnia 24 września 2024 r. PINB wszczął postępowanie administracyjne w sprawie prawidłowości robót budowlanych polegających na przebudowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego, zlokalizowanego w m. T. , ul. [...], gm. [...] (dz. nr [...]).Pismami z dnia 27 września 2024 r., 5 listopada 2024 r., 17 grudnia 2024 r. oraz 20 stycznia 2025 r. organ pierwszej instancji skierował do Starostwa Powiatowego w [...] oraz do Wójta Gminy [...] prośbę o udzielenie informacji czy na realizację przedmiotowej inwestycji zostało udzielone pozwolenie na budowę, oraz czy ewentualnie dokonane zostało zgłoszenie.Pismem z dnia 3 lutego 2025 r. Starosta [...] wskazał, że nie zarejestrowano wpływu żadnych dokumentów dotyczących pozwolenia na budowę lub zgłoszenia robót budowlanych związanych z przedmiotową inwestycją.Pismem z dnia 2 października 2024 r. Wójt Gminy [...] poinformował, że nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem, tj. dz. nr [...], obręb T. nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Ponadto wskazano, że nie odnaleziono zapisów świadczących o wydaniu decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu w latach 2013-2014.Postanowieniem z dnia 4 lutego 2025 r. PINB nałożył na inwestora obowiązek przedłożenia w terminie do dnia 24 marca 2025 r., oceny technicznej wykonanych robót budowlanych – przebudowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego, zlokalizowanego w T. , ul. [...], gm. [...] (dz. nr [...]). Ponadto poinformowano, że wraz z dokumentacją należy przedłożyć kopię uprawnień budowlanych osoby dokonującej powyższej oceny oraz aktualne na dzień jej opracowania zaświadczenie o wpisie na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego.W dniu 24 marca 2025 r. do PINB wpłynęła przekazana przez Inwestora ocena techniczna przebudowy przedmiotowego budynku mieszkalnego jednorodzinnego.Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2025 r. znak: [...] Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako: "WWINB" lub "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia I. P., uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.W dniu 22 maja 2025 r. PINB przeprowadził czynności kontrolne na przedmiotowej nieruchomości w sprawie sprawdzenia wykonania demontażu jednostki zewnętrznej klimatyzatora ze ściany północnej budynku mieszkalnego jednorodzinnego. W ich wyniku stwierdzono, że została zdemontowana jednostka zewnętrzna klimatyzatora, która istniała w dniu kontroli 18 września 2024 r. Jak wynika z protokołu kontroli, inwestor oświadczył, że pozostawione kable zostaną zdemontowane w ciągu miesiąca z powodu odległych terminów dostępności elektryków.W dniu 29 maja 2025 r. dokonano niezapowiedzianej kontroli na nieruchomości w m. T. , ul. [...], gm. [...]. (dz. nr [...]), w wyniku której stwierdzono, że została zdemontowana zewnętrzna jednostka klimatyzatora wraz z konstrukcją wsporną oraz kablami zasilającymi (demontaż całkowity).Zawiadomieniem z dnia 30 maja 2025 r. PINB poinformował strony o możliwości zapoznania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie.Postanowieniem z dnia 2 lipca 2025 r. Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z 21 kwietnia 1965 r. znak: [...]Decyzją z dnia 2 lipca 2025 r. znak: [...] PINB odstąpił od nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem robót budowlanych – przebudowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego, zlokalizowanego w m. T. , ul. [...], gm. [...]. (dz. nr [...]).W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że bezsporna w niniejszej sprawie jest samowolna realizacja przez A. J. w latach 2012-2013 zmiany wielkości otworów okiennych w ścianie szczytowej budynku. Powyższe działanie stanowiło przebudowę w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego i wymagało zgłoszenia, którego inwestor nie dokonał. Z przedstawionej przez inwestora oceny technicznej robót budowlanych związanych z realizacją przebudowy wynika, że wykonane one zostały zgodnie ze sztuką budowlaną i nie stwarzają zagrożenia bezpieczeństwa dla użytkowników. Z kolei w odniesieniu do klimatyzatora PINB wskazał, że z przeprowadzonych czynności wynika, iż został on zdemontowany. Z uwagi na okoliczność, że w wyniku przeprowadzonego postępowania naprawczego nie stwierdzono czynności, jakich miałby dokonać inwestor, w celu doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z decyzją udzielającą pozwolenia na budowę, PINB postanowił więc odstąpić od nakładania obowiązków.Pismem z dnia 9 lipca 2025 r. I. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie od wyżej opisanej decyzji organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięciu temu zarzucono naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, w wyniku którego odstąpiono od nałożenia obowiązku doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem budynku znajdującego się w granicy działek, a który podlegał przebudowie.Decyzją z dnia 10 września 2025 r., znak: [...] WWINB uchylił w całości zaskarżoną decyzję i w to miejsce orzekł, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 418 ze zm.; dalej jako: "Prawo budowlane"), o nakazaniu współwłaścicielom – B. J. i A. J. – doprowadzenia do stanu poprzedniego budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego w m. T. , ul. [...], gm. [...]. (dz. nr [...]) poprzez wykonanie robót budowlanych przy istniejących otworach okiennych w północnej ścianie szczytowej budynku zgodnie z projektem budowlanym zatwierdzonym decyzją pozwoleniem na budowę z dnia 21 kwietnia 1965 r. (znak: [...]) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] tj. przywrócenie wymiarów okna znajdującego się na parterze budynku o wym. 0,75 m x 1,16 m na okno o wym. 1,00 m x 1,50 m oraz przywrócenie wymiarów okna znajdującego się na piętrze budynku o wym. 1,40 m x 2,00 m na okno o wym. 1,00 x 1,40 m.W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że prawidłowo PINB zakwalifikował przeprowadzone roboty budowlane jako przebudowę, o której mowa w art. 3 pkt 7a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Z oświadczeń stron wynika, że roboty budowlane zostały wykonane ok. 2013-2014 r. Na gruncie wówczas obowiązujących przepisów (Prawo budowlane, t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1409) przedmiotowa rozbudowa nie została zwolniona z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. WWINB nie podzielił przy tym stanowiska przyjętego przez PINB odnoszącego się do możliwości odstąpienia od nałożenia obowiązku wyjaśniając, że przepis art. 51 ust. 1 pkt 1 pr. bud. dotyczy robót budowlanych, których nie można zalegalizować, na przykład gdy doszło do naruszenia prawa, którego nie można usunąć. Wówczas organ wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części albo o doprowadzeniu go do stanu poprzedniego. Z kolei, zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 2 pr. bud., gdy istnieje możliwość doprowadzenia robót do stanu zgodnego z prawem, organ zobowiązany jest nałożyć obowiązek wykonania określonych czynności lub robót określając termin ich wykonania.Sporne otwory okienne znajdują się ścianie budynku przy granicy działki [...], wobec czego przedmiotowe roboty budowlane w dacie realizacji niezgodne były z § 12 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, bowiem odległości zabudowy od granicy działki budowlanej powinny wynosić wówczas co najmniej, przy równoległym do granicy sytuowaniu ściany budynku, z otworami okiennymi lub drzwiowymi – 4 m, bez otworów okiennych lub drzwiowych – 3 m. Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów odległości te są tożsame. W tym kontekście przedmiotowy budynek mieszkalny został wybudowany legalnie na podstawie decyzji pozwolenia na budowę, a zatwierdzona dokumentacja techniczna przewidywała istnienie spornych okien w granicy, lecz o innych wymiarach.W konsekwencji WWINB stwierdził, że organ pierwszej instancji niezasadnie odstąpił od nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem robót budowlanych na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego.Odnosząc się do argumentów odwołania dotyczących naruszenia granic działki WWINB wskazał, że kwestie te rozstrzygane są na drodze postępowania cywilnego.Pismem z dnia 8 października 2025 r. skargę na wyżej opisaną decyzję WWINB do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli A. i B. J. (dalej jako: "skarżący") wnioskując o jej uchylenie.W uzasadnieniu skarżący przyznali, że nie posiadali stosownej zgody na przeprowadzenie robót budowlanych, podkreślili jednak, że ich działanie nie było umyślne i celowe. Niedopełnienie stosownych formalności wynikało z niewiedzy oraz nieznajomości prawa. Dalej podkreślili, że wywiązali się z obowiązku sporządzenia analizy technicznej dokonanych prac, do czego zobowiązał ich PINB. Jakość i rodzaj wykonanych prac został więc zweryfikowany i oceniony poprzez dokonanie stosownej ekspertyzy, z której wynika, że wykonane prace nie zagrażają bezpieczeństwu użytkowników, a także nie zwiększają obszaru oddziaływania obiektu poza działkę na której posadowiony jest budynek. Końcowo skarżący podkreślili, że niedawno ukończony został remont elewacji budynku i wykonanie obowiązku nałożonego przez WWINB doprowadziłoby do potrzeby ponownego jej remontu w zakresie ściany szczytowej, co wiązałoby się ze znacznymi kosztami.W odpowiedzi na skargę WWINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako: "P.p.s.a.") sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Podkreślenia przy tym wymaga, że z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, (która to regulacja nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie).Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.Na wstępie podkreślenia wymaga, że WWINB decyzją z dnia 10 września 2025 r. znak: [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję PINB i w to miejsce orzekł, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego o doprowadzeniu obiektu do stanu poprzedniego poprzez zmianę rozmiarów dwóch istniejących otworów okiennych.Decyzje, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, nakazujące zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego, wydaje właściwy organ nadzoru budowlanego w sytuacjach, gdy nie ma możliwości doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem wykonywanych bądź już wykonanych robót budowlanych, o czym mowa w pkt 2 i 3 ust. 1 art. 51 p.b. (por. Wyrok WSA w Olsztynie z 2 października 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 170/25, LEX nr 3930638). Innymi słowy nakazy wymienione w treści art. 51 ust. 1 pkt 1 P.b. mogą być zastosowane, gdy nastąpiło niedające się usunąć naruszenie prawa i wykonane roboty budowlane nie mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem. Innymi słowy organ musi stwierdzić, że nie ma możliwości doprowadzenia konkretnego obiektu budowlanego do stanu zgodności z prawem (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 576/24, LEX nr 3790793).W niniejszej sprawie zaistniała wyżej opisana sytuacja. Wobec faktu dokonania podziału nieruchomości, usytuowane w ścianie szczytowej budynku okna nie spełniają wymogów donoszących się do odległości od granicy działki. Sąd zwrócił uwagę, że oryginalny projekt budowlany, który zatwierdzony został decyzją Prezydium Rady Narodowej w [...] z 21 kwietnia 1965 r. znak: [...] przewidywał, że od strony ściany szczytowej budynku, będącej aktualnie w granicy z działką nr ewid. [...], znajdować się będą nie dwa, ale cztery okna, co zostało pominięte przez organ odwoławczy, a wymagało odniesienia się do tego zagadnienia przez organ nadzoru budowalnego.Kwestia liczby i wymiarów okien wymaga w tym zakresie poczynienia stosownych ustaleń przez organ odwoławczy. Doprowadzenie do stanu poprzedniego powinno się wobec powyższego wiązać z doprowadzeniem budynku do stanu zgodnego z treścią decyzji o pozwoleniu na budowę przy jednoczesnym braku zgodności z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, albo z odstąpieniem od nakładania obowiązków na skarżących.W ocenie Sądu zmiana wielkości okien, którą nakazał organ drugiej instancji, a która jak podkreślił PINB w swoim rozstrzygnięciu – wykonana została w sposób niezagrażający konstrukcji nośnej budynku może nie rozwiązać problemu zawisłego w niniejszej sprawie. W istocie bowiem postępowanie w sprawie zostało zainicjowane przez P. P. (sąsiada skarżącego), który pismem z dnia 3 września 2024 roku wniósł o ustalenie zgodności z prawem okien na posesji A. J., gdyż "pozbawiają" one wnioskodawcę prywatności na jego działce. W takich okolicznościach zdaniem Sądu organ przed wydaniem decyzji w przedmiotowej sprawie powinien rozważyć zasadność doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego poprzez zwiększenie wymiarów okna na posesji skarżącego w kontekście istniejącego sporu sąsiedzkiego.Wobec powyższego Sąd stwierdził, że w swojej decyzji WWINB nie rozważył dokładnie wszystkich okoliczności sprawy, w tym nie uzasadnił w sposób właściwy, dlaczego "doprowadzenie do stanu poprzedniego" skutkować ma zmianą wymiarów jedynie istniejących okien. To z kolei świadczy o naruszeniu przez organ odwoławczy art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572).W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego przez skarżących wpisu od skargi.., uwzględniając wysokość uiszczonego przez skarżących wpisu od skargi.