Wyrok z 27 czerwca 2023, sygn. V AGa 141/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

w składzie:

Protokolant: Barbara Franielczyk

po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2023 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa (...)Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Zarządcy masy sanacyjnej pozwanego C. F.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach

z dnia 12 marca 2021 r., sygn. akt XIV GC 166/20

I.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5.417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych z tytułu kosztów procesu;

II.  zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 9.044 (dziewięć tysięcy czterdzieści cztery) złote z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Barbara Konińska SSA Dariusz Chrapoński SSA Wiesława Namirska

Sygn. akt V AGa 141/23

UZASADNIENIE

Powódka(...) Spółka Akcyjna w W. będąca następcą prawnym (...) Spółki Akcyjnej w G. pozwem wniesionym w dniu 11 grudnia 2019 r. /k. 68 akt/ wniosła o zasądzenie od pozwanego C. F. kwoty 99 873,74 zł z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, jednak nie wyższymi niż wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie od 13 października 2016 r. do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania. Na uzasadnienie podała, że (...) Spółka Akcyjna w G., którego jest następcą prawnym, zawarła z pozwanym prowadzącym działalność gospodarczą umowę limitu debetowego na kwotę 154 500 zł. Dodała, że
w związku z niewywiązywaniem się przez pozwanego z warunków umowy, umowa została wypowiedziana, termin świadczenia upłynął w dniu 12 października 2016 r. i z dniem 13 października 2016 r. całość jej roszczeń, w tym dochodzona pozwem należność z tytułu kapitału, stała się wymagalna.

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 17 stycznia 2020 r., sygn. akt XIII GNc 744/19 Sąd Okręgowy w Katowicach orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

Pozwany C. F. w sprzeciwie od nakazu zapłaty wniósł o oddalenie powództwa. Przyznał, że zawarł trzy umowy limitu debetowego, zarzucił jednak że roszczenia z tych umów nie istnieją, względnie że są przedawnione. Pozwany zarzucił także, że powód wypowiedział umowę z dnia 3 stycznia 2014 r. a zatem umowa z dnia 20 stycznia 2015 r. nie została w ogóle wypowiedziana a ewentualne roszczenia z każdej z umów są wygasłe, względnie przedawnione.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 marca 2021 r., sygn. akt XIV GC 166/20 Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego C. F. na rzecz powódki (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 99 873,74 zł z odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, jednak nie wyższymi niż wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 13 października 2016 r. do dnia zapłaty (punkt 1.) i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 10 411 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku tytułem kosztów procesu (punkt 2.).

Jak wynika z ustnych motywów zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy uznał, iż zarzut przedawnienia roszczenia jest niezasadny. Wskazał, że domniemywać należy, iż nastąpiło odnowienie umowy limitu kredytowego oraz że wypowiedzenie umowy i wezwanie do zapłaty ma dotyczyć odnowionych umów, skoro kwoty były identyczne i obejmowały inny okres.

Pozwany w ustawowym terminie złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie wyroku Sądu Okręgowego z uzasadnieniem.

Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 16 września 2021 r. w trybie § 119 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości Regulamin urzędowania sądów powszechnych stwierdzono, że sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego jest niemożliwe. Wraz z informacją o powyższym, udzieloną przez Prezesa Sądu w trybie art. 331 § 4 k.p.c. pouczono jednocześnie pozwanego, iż od daty otrzymania tej informacji biegną ustawowe terminy do ewentualnego wniesienia środka zaskarżenia.

Apelację wniósł pozwany zaskarżając w całości wyrok Sądu I instancji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 327 ¹ k.p.c. w zw. z art. 328 k.p.c. i art. 331 § 4 k.p.c. przez brak możliwości zapoznania się z uzasadnieniem wyroku; art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c. poprzez uznanie, że powódka sprostała obowiązkowi wykazania zasadności swego roszczenia; art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. i art. 237 k.p.c. poprzez przeprowadzenie dowolnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania oceny dowodów a z ostrożności procesowej naruszenie art. 117 § 2 k.c. w zw.
z art. 120 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu zarzutu przedawnienia roszczeń.

Na podstawie tych zarzutów pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kosztów postępowania odwoławczego.

Postanowieniem z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt KA1K/GR/22/2022 Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach otworzył postępowanie sanacyjne pozwanego oraz wyznaczył zarządcę sanacyjnego.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach, po uprzednim zawieszeniu postępowania w sprawie i wezwaniu do udziału w niej zarządcy masy sanacyjnej pozwanego, podjął postępowanie w sprawie z jego udziałem.

Zarządca masy sanacyjnej pozwanego podtrzymał wniesioną przez pozwanego apelację

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja strony pozwanej podlegała uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się skuteczne.

Na podzielenie nie zasługiwał podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art. 327 ¹ k.p.c. w zw. z art. 328 k.p.c. i art. 331 § 4 k.p.c. Chociaż w niniejszej sprawie brak było uzasadnienia orzeczenia zaskarżonego apelacją, tym niemniej brak ten nie uniemożliwił Sądowi II instancji rozpoznania sprawy.

Niemożliwość sporządzenia uzasadnienia orzeczenia, która w niniejszej sprawie miała miejsce z przyczyn obiektywnych, nie pozbawia strony ustawowego prawa do jego zaskarżenia, które jest gwarantowane art. 176 Konstytucji RP. Jak zaś wynika z treści art. 331 § 4 k.p.c. strona nie musi otrzymać uzasadnienia wyroku, ażeby mogła wnieść od niego apelację. Uzasadnienie wyroku nie jest jego integralną częścią co wynika z art. 325 k.p.c. Przy tym sporządzenie uzasadnienia wyroku następuje z reguły na wniosek (art. 329 § 1 k.p.c.).

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy przedstawił po ogłoszeniu zaskarżonego orzeczenia zasadnicze motywy tego rozstrzygnięcia, zaś udział pozwanego w toku postępowania przed tym Sądem, a w konsekwencji obserwacja czynności Sądu I instancji, przeprowadzone czynności dowodowe umożliwiły stronie pozwanej wywiedzenie zarzutów
w środku odwoławczym co do meritum sprawy i zwalczanie zaskarżonego orzeczenia.

W tej sytuacji także, mimo braku sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Apelacyjny nie został pozbawiony możliwości przeprowadzenia kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia na podstawie materiału dotychczas zebranego oraz oceny podjętych w toku procesu czynności (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 9 lutego 2000 r., III CZP 38/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 126).

W systemie apelacji pełnej Sąd II Instancji kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który w zasadzie może rozpoznać sprawę od początku, może uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody (por. art. 382 w związku z art. 381 k.p.c.). Nadto Sąd Apelacyjny z urzędu pod rozwagę naruszenie prawa materialnego oraz czy nie zachodzi w sprawie nieważność postępowania. W niniejszej zaś sprawie i po rozważaniu wszystkich jej okoliczności, w tym wygłoszonych zasadniczych motywów rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny stwierdził, że na skutek nieusuwalnego braku uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie doszło do nieważności postępowania. O ile zaś brak sporządzenia pisemnego uzasadnienia niewątpliwie utrudnił skarżącemu sporządzenie apelacji a Sądowi Apelacyjnemu kontrolę zaskarżonego orzeczenia, o tyle sprawa nie ma szczególnie trudnego charakteru prawnego i nie cechuje jej wyjątkowa zawiłość faktyczna. Brak sporządzenia pisemnego uzasadnienia nie uniemożliwił też stronie pozwanej podniesienia adekwatnych do stanu sprawy zarzutów, sformułowania stanowiska
a Sądowi Odwoławczemu oceny całego materiału dowodowego i wydania orzeczenia co do przedmiotu sporu.

Sąd Apelacyjny ustalił następujące fakty:

C. F. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą C. F. (...)w D. zawarł w dniu 21 grudnia 2012 r. z (...) Spółką Akcyjną w K. umowę limitu debetowego na kwotę 154 500 zł z okresem pozostawienia środków do dyspozycji kredytobiorcy w ramach limitu kredytowego od 10 stycznia 2013 r. do 3 stycznia 2014 r. /umowa jak wyżej – k. 45-50 akt/.

W dniu 3 stycznia 2014 r. C. F. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą C. F. (...) w D. zawarł z (...)Spółką Akcyjną w G. umowę limitu debetowego na kwotę 154 500 zł z okresem pozostawienia środków do dyspozycji kredytobiorcy w ramach limitu kredytowego od 3 stycznia 2014 r. do 29 grudnia 2014 r. /umowa jak wyżej – k. 51-56 akt/.

W dniu 20 stycznia 2015 r. C. F. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą C. F. (...)w D. zawarł z (...) Spółką Akcyjną w G. umowę limitu debetowego na kwotę 154 500 zł z okresem pozostawienia środków do dyspozycji kredytobiorcy w ramach limitu kredytowego od 20 stycznia 2015 r. do 24 grudnia 2015 r. /umowa jak wyżej – k. 57-62 akt/.

Każda z powyższych umów przewidywała, że limit debetowy zostaje udzielony
z możliwością przedłużenia na kolejne 360 dni pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w § 2 umowy. W § 2 każdej z umów zastrzeżono, że po upływie okresu kredytowania, bank na wniosek kredytobiorcy może dokonać odnowienia limitu debetowego, pod warunkiem złożenia wniosku z kompletem wymaganych dokumentów w terminie nie przekraczającym 20 dni przed upływem terminu zapadalności limitu debetowego, posiadania zdolności kredytowej, uiszczenia prowizji i zawarcia umowy o limit debetowy (§ 2 ust.1 każdej z umów). W § 2 ust. 2 każdej z umów bank zastrzegł sobie prawo do odmowy odnowienia kwoty limitu kredytowego. W § 2 ust. 3 każdej z umów wskazano, że po pozytywnej decyzji i podpisaniu umowy, odnowienie limitu debetowego na kolejny okres nie wymaga spłaty zadłużenia z tytułu limitu debetowego.

Zgodnie z § 2 ust. 4 umów w przypadku odmowy odnowienia limitu debetowego, niespłacone zadłużenie z zastrzeżeniem § 2 ust. 6 podlega automatycznemu rozłożeniu na 24 raty powiększone o należne bankowi odsetki i prowizje. W myśl § 2 ust. 6 umów rozłożenie na 24 raty wykorzystanej i niespłaconej kwoty limitu debetowego następuje automatycznie
z zastrzeżeniem jednakże spełnienia szeregu warunków a także wskazano, że decyzja
o możliwości rozłożenia limitu debetowego na raty zostanie przekazana kredytobiorcy wraz
z decyzją kredytową w sprawie odnowienia limitu kredytowego a w przypadku braku możliwości rozłożenia limitu debetowego na raty, wykorzystane saldo limitu przechodzi
w stan wymagalności.

W § 4 ust. 1 każdej z umów wskazano, że w przypadku powstania zadłużenia przeterminowanego z tytułu uruchomionego limitu debetowego bank ustala oprocentowanie według iloczynu stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego
i współczynnika ustalanego przez bank dla limitu debetowego, które w dniu zawarcia umowy wynosi 4-krotność stopy kredytu lombardowego NBP.

W § 9 ust. 4 pkt 2 umów wskazano, że w razie któregokolwiek z wypadków naruszenia umowy określonych w ust. 3 bank ma prawo rozwiązać umowę za uprzednim 30-dniowym wypowiedzeniem. W myśl § 9 ust. 5 umowy w razie rozwiązania umowy za wypowiedzeniem kredytobiorca jest zobowiązany do spłaty wykorzystanego salda limitu debetowego oraz wszelkich innych należności wynikających z umowy najpóźniej w ostatnim dniu okresu wypowiedzenia.

Pismem z dnia 1 września 2016 r. (...)Spółka Akcyjna w G. powołując się na niespłacenie w terminie należności wypowiedziała w terminie 30-dniowym liczonym od daty tego pisma umowę limitu debetowego z dnia 3 stycznia 2014 r. z późniejszymi zmianami /pismo jak wyżej - k. 63 akt/.

W wyciągu z ksiąg (...) Spółki Akcyjnej w W. z 5 grudnia 2019 r. figuruje zadłużenie C. F. z tytułu kapitału udzielonego kredytu w wysokości 99 873,74 zł na podstawie umowy limitu debetowego z dnia 20 stycznia 2015 r. /wyciąg
z ksiąg banku – k. 66 akt/.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okazał się wyciąg z historii rachunku kredytowego dotyczącego rachunku Kredytu Inwestycyjnego (...) za okres od 1 marca 2017 r. do 21 marca 2022 r., z którego ma wynikać dokonanie przez pozwanego spłaty kredytu nr (...) skoro spłaty te które miały miejsce w dniu 8 września 2017 r. i 5 marca 2015 r. dotyczą kredytu inwestycyjnego a nie umowy limitu debetowego związanego przy tym z innymi rachunkami niż rachunek wskazany w umowach dołączonych przez powódkę do pozwu.

Sąd Okręgowy wydając zaskarżony wyrok, jak wskazano już wyżej i co wynika
z ustnych motywów tego rozstrzygnięcia, oparł się na domniemaniu, że nastąpiło odnowienie umowy limitu kredytowego. Wywodził z tego że wypowiedzenie umowy i wezwanie do zapłaty ma dotyczyć odnowionych umów, skoro kwoty były identyczne i obejmowały inny okres.

Sąd Apelacyjny nie podzielił powyższego zapatrywania Sądu I instancji. O ile bowiem zawarcie kolejnych umów z dnia 21 grudnia 2012 r., 3 stycznia 2014 r. i 20 stycznia 2015 r. dotyczących tej samej kwoty limitu i rachunku C. F. uzasadnia domniemanie, że limit kredytowy udzielony C. F. umową z 21 grudnia 2012 r. został dwukrotnie odnowiony o tyle brak jest podstaw do przyjęcia, by doszło do odnowienia limitu debetowego po dniu 24 grudnia 2015 r. co wymagało zgodnie z § 2 ust.1 pkt 1 umowy zawarcia dalszej umowy o limit debetowy. Powódka zaś obciążona w tym zakresie ciężarem dowodu z art. 6 k.c. nie twierdziła nawet zresztą, by doszło do zawarcia umowy o limit debetowy na kolejny okres.

Dopiero w odpowiedzi na apelację powódka powołała się na to, że w przypadku odmowy odnowienia limitu niespłacone zadłużenie podlegało automatycznie rozłożeniu na 24 raty. Twierdzenie powódki co do tego, iż przedłużyła na 24 raty niespłacone zadłużenie, jako spóźnione w świetle art. 381 k.p.c. podlegało pominięciu. Twierdzenie to powódka mogła powołać przed Sądem I instancji, czego nie uczyniła, nie wykazała też by potrzeba powołania tego twierdzenia powstała później.

Jak wynikało zaś z treści umów kredytowych, automatyczne rozłożenie zadłużenia na raty wskazane w § 2 ust. 4 umowy następowało z zastrzeżeniem § 2 ust. 6. Natomiast § 2 ust. 6 umowy przewidywał, że decyzja o możliwości rozłożenia limitu debetowego na raty miała zostać przekazana kredytobiorcy wraz z decyzją kredytową w sprawie odnowienia limitu kredytowego. Nadto w przypadku braku możliwości rozłożenia limitu debetowego na raty, wykorzystane saldo limitu przechodziło w stan wymagalności (§ 2 ust. 6 umowy).

Na gruncie prawa polskiego, i to nie tylko w zakresie stosunków z udziałem konsumentów (art. 385 § 2 k.c.), wątpliwości należy tłumaczyć na niekorzyść strony, która jest autorem tekstu umowy. Wobec tego ryzyko wątpliwości wynikających z niejasnych postanowień umowy, nie dających usunąć się w drodze wykładni, powinna bowiem ponieść strona, która zredagowała umowę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2006r., III CSK 349/06, Monitor Prawniczy z 2007r., Nr 3 str. 117).

Jak zaś wskazują zasady wykładni językowej § 2 ust. 4 i § 2 ust. 6 umowy, przewidywała ona przekazanie kredytobiorcy decyzji o możliwości rozłożenia limitu debetowego na raty, która to decyzja miała zostać przekazana kredytobiorcy wraz z decyzją kredytową w sprawie odnowienia limitu kredytowego. Skoro kredytobiorcy zgodnie z umową należało przekazać decyzję o możliwości rozłożenia limitu debetowego nie może być mowy
o automatycznym przedłużeniu umowy bez poinformowania o treści tej decyzji kredytobiorcy. Powódka obciążona w tym zakresie ciężarem dowodu wynikającym z art. 6 k.c. nie wykazała by przekazała pozwanemu jakąkolwiek decyzję co do możliwości rozłożenia limitu debetowego na raty w jakiejkolwiek formie. Powódka nie wykazała także, by pozwanemu miał być znany inny sposób rozumienia treści umowy mogący skutkować automatycznym rozłożeniem limitu debetowego na raty bez wydania w tym zakresie decyzji banku i poinformowania o niej (przekazania jej) kredytobiorcy. Stroną która zredagowała umowę jest powódka i dlatego też wątpliwości co do redakcji zapisów umowy w tym zakresie należy tłumaczyć na niekorzyść tejże strony.

Skoro zgodnie z treścią umowy w przypadku braku możliwości rozłożenia limitu debetowego na raty, wykorzystane saldo limitu przechodziło w stan wymagalności zgodnie
z § 2 ust. 6 umowy, wymagalność roszczenia dochodzonego pozwem nastąpiła z chwilą upływu terminu określonego jako okres korzystania z limitu w ostatniej z umów zawartych przez strony. Ostatnia z tych umów przewidywała okres korzystania z limitu debetowego od 20 stycznia 2015 r. do 24 grudnia 2015 r. Jak już wskazano wyżej, zgodnie z umową,
w przypadku braku możliwości rozłożenia limitu debetowego na raty, wykorzystane saldo limitu przechodziło w stan wymagalności. Wobec tego stan wymagalności należy liczyć od dnia 25 grudnia 2015 r. W konsekwencji trzyletni bieg terminu przedawnienia dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą liczony od tego dnia upłynął zgodnie z art. 118 k.c.
z ostatnim dniem 2018 r.

Ponieważ pozew w niniejszej sprawie wniesiony został 11 grudnia 2019 r., a więc po upływie terminu przedawnienia, pozwany mógł się skutecznie uchylić od zaspokojenia tego roszczenia zgodnie z art. 117 § 2 zd. 1 k.c.

W efekcie podniesienia przez pozwanego skutecznie zarzutu przedawnienia zaskarżony wyrok podlegał zmianie przez oddalenie powództwa o czym Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. art. 15 zzs ¹ ust.1 pkt.4 zd. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 1842 ze zm.). O kosztach postępowania przed Sądem I instancji Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt. 6
Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) obciążając nimi w całości pozwaną stosownie do wyniku sporu. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 5400 zł i opłata od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt. 6 i 10 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 4050 zł i opłata od apelacji w kwocie 4994 zł.

SSA Barbara Konińska SSA Dariusz Chrapoński SSA Wiesława Namirska