sygn. I ACa 1730/21 12 września 2023 Sąd Apelacyjny w Katowicach

Wyrok z 12 września 2023, sygn. I ACa 1730/21

Data orzeczenia 12 września 2023

Sąd Sąd Apelacyjny w Katowicach

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Tomasz Ślęzak

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Katowicach #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 5 kc art. 76 kpa art. 84 kpc art. 98 kpc art. 99 kpc art. 104 kpa art. 187 kpc art. 194 kpc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (8)

art. 233 kpc art. 234 kpc art. 244 kpc art. 321 kpc art. 385 kpc art. 435 kc art. 442 kc art. 516 kc

Sygn. akt I ACa 1730/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 września 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący :

SSA Tomasz Ślęzak (spr.)

Sędziowie :

SA Aleksandra Korusiewicz

SA Aneta Wolska

Protokolant :

Justyna Leszczyńska

po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2023 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

przeciwko Spółce (...) Spółce Akcyjnej w B.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach

z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II Cgg 146/18

oddala apelację;

zasądza od powódki na rzecz pozwanej 11 250 (jedenaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Aleksandra Korusiewicz

SSA Tomasz Ślęzak

SSA Aneta Wolska

I A Ca 1730/21

UZASADNIENIE

Powódka (...) sp. z o.o. wniosła w dniu 10 listopada 2017 roku do Sądu Okręgowego w Katowicach pozew przeciwko Spółce (...) S.A. w K. domagając się zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki kwoty 4.194.499,97 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie licznymi od dnia 3 sierpnia 2017 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu.

Uzasadniając pozew powódka wskazała, że dnia 22 września 2016 roku na mocy umowy zamiany zawartej w formie aktu notarialnego, ona oraz Gmina S. dokonały zamiany prawa użytkowania wieczystego oraz własności działek o numerach: 464/3, objętą księgą wieczystą o numerze (...), objętych księgą wieczystą o numerze (...), objętych księgą wieczystą numer (...). Wskazała, że na nieruchomości dostrzegła szkody górnicze, które winny zostać naprawione przez pozwaną. Jej zdaniem zasady następstwa prawnego zostały szczegółowo wykazane w piśmie Wyższego Urzędu (...), a informację tę uznać należy za wystarczającą do stwierdzenia legitymacji biernej pozwanej. Nadto zauważyła, że Skarb Państwa byłby odpowiedzialny za wystąpienie szkody dopiero w sytuacji, gdy nie istnieje podmiot odpowiedzialny za szkodę ani jego następca prawny. Podniosła, iż mimo uspokojenia w dużej mierze górotworu, wobec nieprowadzenia eksploatacji górniczej - z uwagi na fakt niewykonania określonych zabezpieczeń mogą wciąż występować ruchy górotworu, a szkoda może się pogłębiać i w zasadzie wciąż występuje oddziaływanie na teren za sprawą eksploatacji górniczej, mimo jej nieprowadzenia od wielu lat. Dodała, że terenu nie można uznać za w pełni stabilny, wobec niezasypania korytarzy podziemnych oraz prowadzenia płytkiej eksploatacji, jak również prowadzenia działalności przez spółkę Kopalnia (...) Zakład (...) Sp. z o.o. aż do roku 2009. Wskazała, że podstawę prawną powództwa stanowią przepisy art. 144 ust. 1 zd. 2, art. 145 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze oraz przepis art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego.

Pozwana Spółka (...) S.A. w B. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu.

Odnosząc się do żądania pozwu pozwana oświadczyła, że kwestionuje roszczenie w całości zarówno co do zasady jak i wysokości. W pierwszej kolejności zaprzeczyła aby była następcą prawnym KWK (...) - Zakład (...) sp. z o.o. opisując w sposób chronologiczny zmiany władztwa prawnego nad tą kopalnią. Podniosła, że ewentualna odpowiedzialność pozwanej (...) S.A. za zobowiązania zlikwidowanej (i wykreślonej z rejestru przedsiębiorstw) KWK (...).G. R." sp. z o.o. oceniana być winna przy uwzględnieniu przepisów prawa upadłościowego, które stanowią o nabyciu przedsiębiorstwa upadłego bez zobowiązań i już z tego względu roszczenie powódki winno zostać oddalone. Niezależnie od tego zakwestionowała istnienie związku przyczynowego pomiędzy szkodami w nieruchomości powódki, a działalnością wydobywczą, albowiem ostatnia eksploatacja prowadzona w rejonie nieruchomości powódki miała miejsce w 1996 r., a w rejonie tym nie prowadzono płytkiej eksploatacji ani też nie odnotowano deformacji nieciągłych. Wobec tego jej zdaniem, wskazywane w pozwie szkody nie mają związku z prowadzoną w przeszłości w rejonie posadowienia spornej nieruchomości eksploatacją górniczą, a zatem odpowiedzialności za te szkody nie może ponosić pozwana (...) S.A.

W piśmie procesowym z dnia 17 września 2018 r. pozwana oświadczyła, że ponosi zarzut przedawnienia roszczeń powoda zgłoszonych w niniejszej sprawie. Wskazała, że wbrew argumentacji zawartej w uzasadnieniu pozwu powód (jego poprzednicy prawni) wiedzieli o szkodzie od co najmniej 18 lat (od 2000r. ). Za moment dowiedzenia się o szkodzie przyjmować należy według niej moment, kiedy poszkodowany już potencjalnie mógł zauważyć i odczuć skutki powstałych uszkodzeń. W jej opinii okoliczność, że poprzednicy prawni powoda roszczeń z tego tytułu nie dochodzili nie ma znaczenia dla podniesionego zarzutu przedawnienia, gdyż skoro poprzednik prawny powoda (poprzedni właściciel spornej nieruchomości ) wiedział jaki jest stan nieruchomości to termin przedawnienia roszczeń i to na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy tj. ustawy z 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze upłynął w najpóźniej z końcem 2003 roku.

W piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2020 r. powódka sprecyzowała podstawę faktyczną powództwa wskazując, iż szkoda powstawała w okresie wrzesień - październik 2016 r., a więc w okresie gdy to powódka była już właścicielką spornej nieruchomości.

W trakcie rozprawy, w dniu 3 marca 2021 r. pełnomocnik powódki wniósł o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora (...) w K.. Precyzując, oświadczył, że wnosi o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Skarb Państwa i zasądzenia od niego kwoty dochodzonej pozwem z odsetkami jak w treści pozwu. Podał przy tym, że nie cofa pozwu w stosunku do pozwanej (...) S.A., a zgłoszone w stosunku do Skarbu Państwa roszczenie jest roszczeniem niezależnym od żądania skierowanego do (...) S.A. Powódka ostatecznie wniosła o zasądzenie takich samych kwot od dotychczasowej pozwanej i od Skarbu Państwa. Powódka w piśmie procesowym z dnia 18 marca 2021 r. oświadczyła, że podtrzymuje w całości dotychczasowe stanowisko procesowe w sprawie. Nadto mając na uwadze treść zobowiązania Sądu doręczonego w dniu 9 marca 2021 roku sprecyzowała, że wnosi o: wezwanie do udziału w sprawie jako drugiego pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Okręgowego Urzędu (...) w K. w trybie art. 194 § 1 k.p.c. Jednocześnie wniosła o zasądzenie odszkodowania zgodnie z żądaniem pozwu alternatywnie (żądanie ewentualne) albo od Spółki (...) Sp. z o.o. w B. albo gdyby Sąd uznał, że żądanie to nie jest uzasadnione z uwagi na brak legitymacji biernej tego podmiotu, to od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora (...) w K. jako statio fisci.

Postanowieniem z dnia 24 marca 2021 r. Sąd Okręgowy w Katowicach postanowił oddalić wniosek powódki o wezwanie do udziału w sprawie Skarbu Państwa – Dyrektora Okręgowego Urzędu (...) w K., na podstawie przepisu art. 194 § 1 k.p.c. (pkt 1), żądanie zawarte w piśmie powoda z dnia 18 marca 2021 r., skierowane przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Okręgowego Urzędu (...) w K. wyłączyć do odrębnego postępowania (pkt 2).

Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że dnia 18 sierpnia 1994 r. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, art. 12 b ust. 2 oraz Dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze i art. 104 nast. k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku (...) S.A. w R. ( Kopalni (...)), w nawiązaniu do umowy z dnia 5 sierpnia 1994r. zawartej pomiędzy wnioskodawcą i Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa postanowił udzielić koncesji (...) S.A. w R. na wydobywanie węgla kamiennego ze złoża Kopalni (...), położonego na terenie miast S., K., S., C., P. i C. woj. (...), objętego obszarami górniczymi: - (...), o powierzchni 25.431.634 m2 utworzonego decyzją Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 10 lipca 1970 r. nr (...), - (...) o powierzchni 6.050.597 m2, utworzonego decyzją Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 8 lipca 1970 r. nr (...). W koncesji ustalono, że eksploatacja złoża będzie prowadzona w oparciu o projekt zagospodarowania złoża Kopalni (...) zatwierdzony decyzją Ministra Przemysłu z dnia 4 stycznia 1989r. (nr PP-V/49/90) do czasu zatwierdzenia nowego projektu zagospodarowania złoża; w terminie do 30 września 1995r. (...) S.A. przedłoży do zatwierdzenia Ministrowi Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa projekt zagospodarowania złoża opracowany zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Stawkę opłaty eksploatacyjnej określają przepisy o opłacie eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin ze złóż. (...) S.A. zobowiązana jest do : a) wydobywania kopaliny z zachowaniem wymagań przewidzianych obowiązującymi przepisami prawa oraz podejmowanymi na ich podstawie decyzjami, w tym dotyczącymi ochrony, kształtowania i wykorzystywania zasobów środowiska, zwłaszcza – wód, gruntów oraz terenów leśnych, - rekultywacji, naprawie szkód, - ochrony przed odpadami, b) ponoszenia kosztów prac związanych z rekultywacją, usuwaniem szkód górniczych, składowaniem odpadów, zapobieganiem szkodliwemu oddziaływaniu eksploatacji na środowisko i usuwaniem jej ewentualnych skutków, c) wydobywania kopalin w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska określonymi w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz ni naruszający określonego tym planem przeznaczenia terenów, d) stosowania systemów eksploatacji ograniczających powstawanie szkód górniczych, e) nie prowadzenia eksploatacji w granicach administracyjnych miast S. i C.. Określono, że termin koncesji upływa 31 grudnia 1998r. W następstwie wydania koncesji doszło do zawarcia pomiędzy Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, jako organem koncesyjnym, a (...) S.A. w R. umowy ustalającej warunki wykonywania koncesji nr 126/94.

W dniu 21 września 1996r. (...) S.A. w oparciu o uchwałę Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenie Akcjonariuszy (...) S.A. z dnia 13.09.1996r., aktem notarialnym Rep. A (...), sporządzonym przez Notariusza J. W. z Kancelarii Notarialnej w K., zawiązała jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą Kopalnia (...) Sp. z o.o. Kapitał Zakładowy Spółki wynosił 45 851 300,00 zł. Przedmiotem przedsiębiorstwa Spółki było między innymi prowadzenie działalności produkcyjnej i usługowej w przemyśle wydobywczym węgla kamiennego, kopalin towarzyszących, gazów i innych paliw, przeróbki mechanicznej i chemicznej oraz prowadzenie prac likwidacyjnych i zabezpieczających pod ziemią i na powierzchni. Zgodnie z postanowieniem § 7 w.w. aktu założycielskiego kapitał zakładowy nowoutworzonej spółki z o.o. został pokryty przez jedynego udziałowca ( (...) S.A.).

Decyzją Ministra Ochrony Środowiska zasobów naturalnych Leśnictwa z dnia 2 czerwca 1999 r. postanowiono odmówić stwierdzenia wygaśnięcia koncesji nr 126/94 z dnia 18 sierpnia 1994 r. udzielonej (...) S.A. przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa na wydobywanie węgla kamiennego ze złoża KWK (...). Dnia 17 czerwca 1998r. (...) S.A. wystąpiła z ponownym wnioskiem. Prezydent Miasta S. uzgodnił warunki dotyczące ochrony środowiska spoczywające na przedsiębiorcy tj. (...) S.A. postanowieniem z dnia 22 października 1998r. (IM.I. (...)). Postanowieniem z dnia 19 lipca 1999r. Prezydent Miasta S. postanowił podtrzymać stanowisko zawarte w postanowieniu wydanym przez Prezydenta Miasta S. z dnia 22 października 1998r. Nr IM.I. (...).

W dniu 29 lipca 1999r. odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Wspólników spółki pod firmą Kopalnia (...) sp. z o.o., na którym D. T. działający w imieniu jednego Wspólnika, a to (...) S.A. z siedzibą w R. oświadczył, że: a) kapitał zakładowy Spółki został obniżony o kwotę 43 860 000 zł, b) kwotę 43 860 000 zł przekazano na fundusz zapasowy Spółki zgodnie z nr 2 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników zawarta w akcie notarialnym z dnia 29 września 1998 r. (akt notarialny A 9984/98 notariusza J. P., Kancelaria Notarialna w R.), b) kapitał spółki wynosi 1 991 300,00 zł. oraz podjęto uchwały: o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki o kwotę 28.152 400,00 zł. i o zmianie nazwy Spółki z K. (...) K. (...) sp. z o.o na K. (...) K. (...) - Zakład (...) Sp. z o.o. Kapitał zakładowy Spółki (...) - Zakład (...) Sp. z o.o. został pokryty wkładem niepieniężnym.

Koncesja nr 126/94, na wydobywanie węgla kamiennego ze złoża KWK (...) została wygaszona decyzją Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 1999r. (DGe/ (...)), na wniosek (...) S.A. po uzyskaniu uzgodnień z właściwymi organami miast i gmin. Z decyzji Ministra Środowiska stwierdzającej wygaszenie koncesji nr 126/94 z dnia 9 grudnia 1999r., wynika że (...) S.A. zobowiązana została w terminie do 31 lipca 2000r. do sporządzenia oceny wpływu na środowisko zakończonej eksploatacji ze złoża KWK (...). Wygaśnięcie koncesji nie zwolniło (...) S.A. z obowiązków dot. ochrony środowiska z tytułu dotychczasowej działalności górniczej. (...) S.A. miała wypełnić warunki dotyczące ochrony środowiska postawione m.in. przez Prezydenta S. w postanowieniu z dn. 22 października 1998r.

W dniu 3 września 2004 roku pomiędzy KWK (...) - Zakład (...) Sp. z o.o. - w upadłości i pozwaną (...) S.A. zawarta została umowa sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa (Akt notarialny Rep. A numer (...) Notariusza E. S. - Kancelaria Notarialna w K. przy ul. (...)), na podstawie której (...) S.A. nabyła od Syndyka masy upadłości zorganizowaną cześć przedsiębiorstwa KWK (...) Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S.. Umowa ta została następnie zmieniona (uzupełniona) aktem notarialnym 21 września 2004r. Rep. A numer (...) przez Notariusza E. S.. W skład nabytej przez (...) S.A. na podstawie ww. umowy zorganizowanej części przedsiębiorstwa wchodziły składniki mienia opisane w § 3 i § 4 umowy z dnia 3 września 2004r. zmienionej (uzupełnionej) opisanym wyżej aktem notarialnym z dnia 21 września 2004r (dowód: Akt notarialny Rep. A numer (...) k. 125-130).

Gmina S. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowych objętych księgami wieczystymi nr (...). Na mocy zawartej w dniu 22 września 2016 roku umowy zamiany zawartej w formie aktu notarialnego, powódka oraz Gmina S. dokonały zamiany prawa użytkowania wieczystego oraz własności działek o numerach: 464/3, objętą księgą wieczystą o numerze (...), objętych księgą wieczystą o numerze (...), objętych księgą wieczystą numer (...). Mianowicie, zgodnie z § 4 umowy, M. D., działający w imieniu Gminy M. S. oraz P. K., działający w imieniu spółki (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. dokonali zamiany prawa użytkowania wieczystego działki gruntu numer (...) o powierzchni 0,6292 ha z nieruchomości objętej księgą wieczystą numer (...) Sądu Rejonowego w Siemianowicach Śląskich i własności działek numer (...) o powierzchni 0,4916 ha i numer 466/3 o powierzchni 3,4644 ha z nieruchomości objętej księgą wieczystą numer (...) tegoż Sądu oraz własności działek numer (...) o powierzchni 0,0364 ha, 430/247 o powierzchni 0,4293 ha, 469/19 o powierzchni 0,1487 ha i 470/19 o powierzchni 2,5847 ha z nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej numer K. (...)/ (...) tegoż Sądu - bliżej opisane w §§ 1, 2 i 3 tego aktu w ten sposób, że: M. D., działający w imieniu Gminy M. S. przeniósł na rzecz spółki (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. prawo użytkowania wieczystego działki gruntu numer (...) o powierzchni 0,6292 ha z nieruchomości objętej księgą wieczystą numer K. (...)/ (...) Sądu Rejonowego w Siemianowicach Śląskich oraz własność działek numer (...) o łącznej powierzchni 3,956 ha z nieruchomości objętej księgą wieczystą numer (...) tegoż Sądu, a spółka (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. działki te nabyła, w zamian za co: P. K., działający w imieniu spółki (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. przenosi na rzecz Gminy M. S. własność działek numer (...) o łącznej powierzchni 3,1991 ha z nieruchomości objętej księgą wieczystą numer (...) tegoż Sądu, a M. D., działający w imieniu Gminy M. S. własność tych działek nabył. Wskutek przekształceń w zakresie wpisów w księgach wieczystych, obecnie dla działki o numerze (...) właściwą jest księga wieczysta numer (...), zaś dla działek (...) - księga wieczysta o numerze (...).

Powódka nabywając przedmiotową nieruchomość wiedziała o istnieniu szkód. Przed nabyciem nieruchomości przedstawiciele Spółki, przeprowadzili wizję lokalną nieruchomości, obchodząc cały jej teren. Stwierdzili, że jest to teren 7 ha, niezabudowany, porośnięty samosiejkami drzew, krzewów i niższych roślin. Zalesienie było bardzo gęste. Na nieruchomości znajdowały się już wówczas urządzenia powodowej Spółki w postaci kolektora zrzutowego ścieków do oczyszczalni (...) w K. oraz wód opadowych do rzeki B.. W trakcie wizji poprzedzającej umowę zamiany, widoczne były liczne zapadliska i wypiętrzenia terenu. Nie sprawiały wrażenia nowo powstałych gdyż były już zarośnięte. Określenie pełnego stanu zapadlisk i wypiętrzeń nastąpiło dopiero po wykarczowaniu terenu, co miało miejsce na początku 2017 roku. W dacie nabycia nieruchomości Spółka nie miała świadomości że na tym ternie była prowadzona płytka eksploatacja. Ten fakt potwierdzono w toku badań geologicznych. W dacie nabycia nieruchomości Spółka wiedziała natomiast, że wcześniej na tym terenie była zlokalizowana kopalnia. Wstępne wyniki badań Spółka otrzymała pod koniec 2016 roku, a ostateczne w sierpniu - wrześniu 2017 roku.

Sądząc, że szkody uniemożliwią jej planowaną inwestycję w postaci budowy oczyszczalni ścieków, powódka zwróciła się pismem z dnia 28 czerwca 2017 roku - za pośrednictwem pełnomocnika - do Spółki (...) S.A. o ustalenie terminu spotkania celem porozumienia się w przedmiocie zaprezentowania stanowisk stron. W piśmie z dnia 3 sierpnia 2017 roku pozwana wskazała, że nigdy nie prowadziła na terenie wystąpienia szkód działalności górniczej, jak również że nie jest następcą prawnym podmiotu, który taką działalność prowadził. Pełnomocnik powódki ponownie - pismem z dnia 15 września 2017 roku zwrócił się do pozwanej (do centrali i oddziału w D. - Oddział Kopalnie (...) w całkowitej likwidacji). Mimo skutecznego doręczenia przesyłki do obu adresatów w dniu 19 września 2017 roku, strona powodowa nie otrzymała od pozwanej pisma w przedmiocie zajęcia stanowiska co do możliwości przeprowadzenia rozmów ugodowych.

W maju 2016 r., a więc przed datą nabycia spornej nieruchomości przez powódkę, (...) sp. z o. o. sporządziło opinię geologiczno-górniczą dotyczącą nieruchomości. W opinii stwierdzono, że nieruchomość na przełomie lat ulegała licznym zmianom i deformacjom. Na powierzchni spornej nieruchomości należącej aktualnie do powódki utworzyły się też zapadliska. Mimo że eksploatacja górnicza została zakończona decyzją Ministra Środowiska wydaną w roku 1999, w opinii nie stwierdzono, kiedy występowały szkody i czy szkody te miały charakter szkody ciągłej. Stwierdzono wyłącznie, że obecnie teren można uznać za uspokojony. Jednocześnie ustalono, że teren znajduje się w granicach byłego obszaru górniczego (...). Obszar ten miał być eksploatowany przez Kopalnię (...) Zakład (...) Sp. z o. o. (numer KRS: (...)) - podmiot obecnie już nieistniejący. Kolejne badania prywatne, tym razem geofizyczne, wykonane na zlecenie powódki, wykazały, że w latach 1991 oraz 1996 utworzyły się dwa bardzo duże zapadliska, zasypane jednak łupkiem kopalnianym, jednak daty powstania obecnych zapadlisk nie są natomiast znane. W lipcu 2017 r. przygotowano kosztorys inwestorski (przygotowany przez (...) sp. z o. o.). stanowiący projekt zabezpieczenia terenu projektowanej miejskiej oczyszczalni ścieków przy ul. (...) w S. przed oddziaływaniem dawnej eksploatacji węgla kamiennego.

Powódka dokonała rozeznania, iż zgodnie z informacją widniejącą w Krajowym Rejestrze Sądowym, rozstrzygnięcie o wykreśleniu ww. spółki (...) sp. z o.o. z Krajowego Rejestru Sądowego nastąpiło w dniu 31 października 2009 roku. Strona powodowa poczyniła wobec tego dalsze własne ustalenia, z których wynikało, że następcą prawnym po wyżej wymienionej spółce jest pozwana. Mianowicie pełnomocnik powódki zwrócił się do Wyższego Urzędu (...) z prośbą o wskazanie podmiotu odpowiedzialnego za szkody wyrządzone w związku z ruchem zakładu górniczego na terenie należącym do pozwanej. Organ ten w piśmie z dnia 4 września 2017 r. wskazał, że „ KWK (...) prowadziła działalność w obszarach górniczych (...) i (...) na podstawie koncesji nr 126/94 z dnia 18 sierpnia 1994 r., udzielonej Rudzkiej Spółce (...). Koncesja ta została wygaszona przez Ministra Środowiska decyzją z dnia 9 grudnia 1999 r., znak: (...). W pierwszej dekadzie XXI wieku, w wyniku przekształceń własnościowych, nastąpiło przejęcie KWK (...) (występują wówczas jako KWK (...) – (...) S.A.) przez Spółkę (...) S.A. z siedzibą w B. ( (...) S.A.). Wobec powyższego następcą prawnym KWK (...) jest (...) S.A. W strukturze (...) S.A. znajduje się Oddział w D. - Kopalnie (...) w całkowitej likwidacji, który zgodnie z informacją posiadaną przez Wyższy Urząd Górniczy, realizuje zobowiązania z tytułu szkód górniczych zlikwidowanych kopalń węgla kamiennego”.

Obszar należący do powódki (...) Sp. z o.o. położony w S. przy ul. (...) podlegał bezpośrednim wpływom eksploatacji górniczej, prowadzonej przez KWK (...) w latach 1981 - 1988. Wpływy tej eksploatacji przejawiające się ciągłymi osiadaniu terenu trwały około 5 lat tj. do około 1993 r. Aktualnie nie występują w tym rejonie bezpośrednie wpływy eksploatacji górniczej o charakterze ciągłych obniżeń terenu. Na tym terenie prowadzona była eksploatacja górnicza od 1900 r. do 1924 r. w pokładach siodłowych 501, 504, 510 zalegających na głębokości około 40 - 100 m p.p.t. oraz w latach 1981 - 1988 w pokładach porębskich 615, 620 położonych na głębokości 160 - 230 m p.p.t. Sporny teren był od 1910r. terenem zakładu górniczego, czyli znajdowały się tam budowle i urządzenia kopalni zlokalizowane na powierzchni. Na przełomie lat 1900 - 1924 r. eksploatację prowadził zakład (...). W 1908 roku rozdzielono go na 2 zakłady o nazwach:"L. ahutte" i (...). Kopalnie te w 1925 roku połączono w jeden zakład o nazwie: Huta (...). W 1933 Huta (...) została unieruchomiona, a jej połę połączono z kopalnią (...) i w 1937 roku zmieniono nazwę na: (...). W czasie okupacji hitlerowskiej należała do koncernu H. G., który uruchomił ponownie kopalnię Huta (...) i oddzielił ją od kopalni (...). W 1945 roku kopalnie zostały ponownie połączone pod nazwą S.. Po restrukturyzacji kopalnia (...) weszła w skład (...) SA. W 1993 rozpoczęto likwidację kopalni. W czasie likwidacji nosiła nazwę: KWK (...). W wyniku eksploatacji górniczej w pokładach 615 i 620 prowadzonej w latach 1981 - 1988, mogła wystąpić reaktywacja starych zrobów płytkiej eksploatacji górniczej z lat 1900- 1924. Zroby te mogły ulec dalszemu „zagęszczeniu”, w wyniku czego powstały strefy zawałowe wypełnione niespoistymi osadami czwartorzędowymi (piaski, kurzawki, żwiry). Skutkowało to wystąpieniem deformacji nieciągłych powierzchni o charakterze zapadlisk. W części północnej i środkowej terenu występują dwa równoległe uskoki o rozciągłości W-E i odpowiednio o zrzutach 20, 35 m na południe, a po stronie południowej terenu przebiega uskok o zrzucie 45 m na północ. Uskoki te widoczne są w wszystkich pokładach. Na spornym terenie, historycznie udokumentowane zostały dwa miejsca występowania deformacji nieciągłych. Informacje o przyczynach tych zapadlisk uzyskano w Głównym Instytucie Górnictwa. Miejsce oznaczone jako 39 jest miejscem zapadliska, które powstało 17 lipca 1991 roku w szybie (...). W wyniku przerwania obudowy szybu wystąpiło wdarcie zawodnionych piasków zalegających w warstwach czwartorzędowych do rury szybowej i zrobów płytkiej eksploatacji prowadzonej w latach 1900-1924, w pokładzie 504 na głębokości około 40 mp.p.t. i w pokładzie 510 na głębokości około 70 mp.p.t.. Spowodowało to powstanie eliptycznego leja o średnicy 40 -45 m i głębokości 15 m. Drugie zapadlisko o średnicy 1,5 m i głębokości 0,6 m powstało w dniu 19 lutego 1996 r. Jedną z przyczyn powstania ww. zapadlisk był wpływ eksploatacji zawałowej prowadzonej w latach 1981 - 1985 w pokładach 615 i 620. Eksploatacja ta spowodowała reaktywację płytkich zrobów w pokładach 501 i 504 położonych w tym obszarze na głębokości około 40 i 70 mp.p.t. Zapadliska te zostały zasypane utworami pochodzenia kopalnianego - łupkiem pozyskanym podczas eksploatacji węgla. Na podstawie przeprowadzonych grawimetrycznych i elektrooprowych badań stwierdzono niedobór masy w podłożu (anomalie), które powiązano z obecnością pustek lub stref silnie przeobrażonych dokonaną eksploatacją podziemną. Rejony takie stwarzają potencjalne zagrożenie geotechniczne dla planowanego, budowlanego zagospodarowania terenu. Wydzielono cztery rejony anomalne, które zostały powiązane z płytką eksploatacją prowadzoną w pokładach 501, 504 i 510 w latach 1900 - 1924. W kilku miejscach terenu, pomimo gęstej roślinności widoczne są zagłębienia, które wypełniane są utworami nasypowymi (glina, glina wymieszana ze żwirem i gruzem). Jedno z zapadlisk, które znajduje się w środkowej części obszaru Rejonu II - obszar gdzie eksploatowano pokład 510 na głębokości około 60 m. ze względu na widoczną miejscami odkrytą glebę, musiało powstać na przełomie jesienno-zimowym lat 2015-2016 lub wiosennym roku 2016. Wymiary poziome zapadliska wynoszą: N-S - ok. 7,5 m, E-W - ok. 6,5 m. Powierzchnia zapadliska ok. 34,5 m2. Gęstość gruntu jest niejednorodna. Może to wynikać zarówno z rozluźnienia się gruntu wynikającego z osiadania w wyniku reaktywacji starych zrobów, ale również z faktu że w istniejące na powierzchni zapadliska zostały nasypane materiały w ramach rekultywacji.

Szkody zgłoszone przez powódkę w pozwie są wynikiem działalności górniczej prowadzonej w latach 1981 - 1988 w pokładach 615 i 620. Wystąpiła reaktywacja starych zrobów płytkiej eksploatacji górniczej z lat 1900-1924. Zroby te mogły ulec dalszemu „zagęszczeniu”, w wyniku czego powstały strefy zawałowe wypełnione niespoistymi osadami czwartorzędowymi (piaski, kurzawki, żwiry). Skutkowało to wystąpieniem deformacji nieciągłych powierzchni o charakterze zapadlisk. Pierwsze udokumentowane zapadliska powstały w latach 1991 i 1996 roku. Kolejne zapadliska stwierdzone w wyniku badań geofizycznych powstały w kolejnych latach. Nie są one udokumentowane czasowo. Deformacje nieciągłe (zapadliska) mają zasięg lokalny i mogą występować zarówno w trakcie eksploatacji, jak i kilkadziesiąt lat po niej. Dla trzech obszarów określona została kategoria terenu pogómiczego B23 i B2,2. Kategoria terenu pogómiczego B2,3 określa zagrożenie duże a kategoria terenu górniczego B2,2 określa zagrożenie średnie.

Za powstanie szkód górniczych odpowiedzialny jest następca prawny kopalni (...) prowadzącej eksploatację górniczą w opiniowanym terenie do 1988 roku. W tym okresie kopalnia (...) należała do Zrzeszenia Kopalń (...) w S. i w 1994 roku kopalnia (...) weszła w skład (...) S.A.. Wygaśnięcie koncesji nr 126/94 z dnia 18.08.1994 r. na wydobycie węgla kamiennego udzielonej Rudzkiej Spółce (...) wystąpiło 09.12.1999 r. w oparciu o decyzję Ministra Środowiska, znak: (...).

W piśmie z dnia 17 grudnia 2018 r. Departament Prawy Wyższego Urzędu (...) przedstawił następującą informację: „Następcą prawnym KWK (...), w ocenie Wyższego Urzędu (...), jest (...) S.A. W strukturze (...) S.A. znajduje się Odział w D. - Kopalnie (...) w całkowitej likwidacji, który realizuje zobowiązania z tytułu szkód górniczych zlikwidowanych kopalń (...) kamiennego”.

W opracowaniu „Ocena oddziaływania KWK (...) na środowisko” autorzy określają prognozowane wpływy deformacji ciągłych od projektowanej w latach 1995 - 1996 eksploatacji górniczej KWK (...). Podane jest, że wpływy ujawniać się będą w kilkunastu miejscach w postaci niecek obniżeniowych o obniżeniach ok. 1,5. Wpływy te ujawniać się mogą jeszcze przez okres około 2 lat po zakończeniu eksploatacji. Podają również, że powierzchnia tych terenów będzie narażona w dalszym ciągu na występowanie deformacji nieciągłych. W opracowaniu tym nie jest określony czas, w którym można przewidzieć powstanie deformacji nieciągłych. W związku z powyższym na postawie opracowania „Ocena oddziaływania KWK (...) na środowisko” nie można ustalić kiedy na spornej nieruchomości powstały ujawnione tam zapadliska.

W dniu 29 maja 2019 roku została zawarta pomiędzy Gminą S., jako Cedentem, a spółką (...) sp. z o. o., S., jako Cesjonariuszem umowa cesji, mając na względzie fakt, że Cedent powziął po zainicjowaniu przez Cesjonariusza postępowania sądowego prowadzonego obecnie przed Sądem Okręgowym w Katowicach pod sygnaturą akt II C1031/17 informację, że na działkach o numerach (...) (objętej księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich) oraz nr 462/3 i 466/3 (objętych księgą wieczystą o numerze (...) tegoż Sądu) występują szkody, których ulokowanie i charakterystyka mogą wskazywać na to, że są to szkody pochodzenia górniczego. W § 1 umowy Cedent oświadczył, że przysługuje mu wierzytelność w stosunku do Spółki (...) Spółka Akcyjna (zwana dalej Pozwaną) w związku ze szkodami pochodzenia górniczego na działkach o numerach (...) (objętej księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich) oraz nr 462/3 i 466/3 (objętych księgą wieczystą o numerze (...) tegoż Sądu). Cesjonariusz prowadzi postępowanie sądowe o w/w należność przed Sądem Okręgowym w Katowicach prowadzoną pod sygnaturą akt II C 1031/17. Zgodnie z § 2 umowy Cedent przenosi na Cesjonariusza wierzytelność w postaci roszczenia o zapłatę odszkodowania lub przywrócenia stanu poprzedniego w związku ze stwierdzonymi szkodami pochodzenia górniczego na działkach określonych w §1, a Cesjonariusz tą wierzytelność przyjmuje (ust. 1), Cedent przenosi na Cesjonariusza wszystkie prawa związane z dochodzeniem roszczeń określonych wyżej, w tym także prawo do dochodzenia odsetek ustawowych za opóźnienie (ust. 2), Strony wyłączają odpowiedzialność Cedenta z tytułu zawarcia niniejszej umowy względem Cesjonariusza, w szczególności wynikającą z art. 516 kc (ust. 3). W § 3 umowy wskazano, że z tytułu przeniesienia wierzytelności na Cesjonariusza przez Cedenta, Cesjonariusz zobowiązuje się, iż w przypadku wygranej w sprawie Sądowej określonej w § 1 środki wyegzekwowanej od pozwanej zostaną wniesione na kapitał zakładowy spółki w pełnej wysokości z przekazaniem całości udziałów z tego tytułu na rzecz Cedenta. Warunki podwyższenia kapitału strony ustalą odrębnym porozumieniem po zakończeniu postępowania sądowego (ust. 1), Cesjonariusz zrzeka się wszelkich roszczeń względem Cedenta z tytułu zamiany nieruchomości opisanych w § 1 (ust. 2).

W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności, wobec podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu braku legitymacji biernej, Sąd pierwszej instancji odniósł się do tej kwestii i w oparciu o opinię biegłej sądowej z zakresu sejsmologii górniczej, górnictwa i geologii K. S. (1), podzielił stanowisko pozwanej, że łączenie występowania zapadlisk w spornym terenie z prowadzoną eksploatacją ( KWK (...) pokł. 615 i 620), która reaktywowała płytkie zroby eksploatacji prowadzonej w latach 1900-1924 nie uzasadnia przypisywania pozwanej (...) S.A. następstwa prawnego co do odpowiedzialności za szkody. Postępowanie dowodowe, w tym treść opinii bieglej, nie wykazało, by pozwana (...) S.A. była następcą prawnym podmiotu, który prowadził eksploatacje w latach 1900-1924. Sąd ten zwrócił uwagę, że następstwo prawne jest pojęciem strice prawnym, a więc jego ustalenie wykracza poza wiadomości specjalne biegłego. Sąd Okręgowy odniósł się do twierdzeń powódki opartych na pismach Wyższego Urzędu (...) z dnia 4 września 2017 r. i 17 grudnia 2018 r. i stwierdził, że stanowiska tego organu nie mogą być wystarczające dla przyjęcia - co do zasady - odpowiedzialności pozwanej za szkody wywołane przez KWK (...) Sp. z o.o., skoro twierdzenia te nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Organ ten w przedstawionych pismach sam zastrzega, że nie posiada materiałów w przedmiotowym zakresie informacji, co więcej posługuje się ogólnikowym pojęciem „przejecie KWK (...)". Zatem, zdaniem Sądu Okręgowego, zaprezentowany pogląd organu, stanowi wyłącznie hipotetyczną interpretację stanu faktycznego i wbrew stanowisku powódki, nie korzysta z domniemania prawnego dla zaświadczenia wydanego w trybie art. 244 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 76 § 1 i 2 k.p.a. Przepis art. 76 § 3 k.p.a. stanowi, że „przepisy § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach”. Wobec okoliczności niniejszej sprawy nie można zatem uznać, iż treść pisma (...) z dnia 4 września 2017 r. ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (zwłaszcza w obliczu treści pisma (...) z dnia 17 grudnia 2018 r., w którym (...) wprost wskazał, że z powodu braku własnych materiałów w tej sprawie zmuszony jest posiłkować się wiedzą m. in. ze strony internetowej). Tym samym treść pism sporządzonych przez (...) stanowi jedynie wskazówkę która w żaden sposób nie może być wiążąca dla ustalenia odpowiedzialności za szkodę dochodzoną niniejszym postępowaniem.

Dalej Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka jako postawę odpowiedzialności pozwanej określiła art. 8c ustawy o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego. Zgodnie z 8c ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego (z późn. zm) z dniem nabycia, o którym mowa w art. 8a ust. 1, przedsiębiorstwo, o którym mowa w art. 8 ust. 1, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki nabytej kopalni, zakładu górniczego lub jego oznaczonej części wynikające z ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze oraz innych ustaw w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do prowadzenia zakładu górniczego, w szczególności staje się stroną umowy o ustanowienie użytkowania górniczego dotyczącego złoża nabytej kopalni, zakładu górniczego lub jego oznaczonej części oraz wstępuje w prawa i obowiązki wynikające z koncesji oraz innych decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze. Przepisy art. 6 ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio. Do nabycia, o którym mowa w art. 8a ust. 1, przepisu art. 36 ust. 11 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze nie stosuje się (ust. 1), z dniem nabycia mienia, o którym mowa w art. 8a ust. 1, przedsiębiorstwo, o którym mowa w art. 8 ust. 1, przejmuje zobowiązania z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego, w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów. Środki na finansowanie tych zobowiązań pochodzą z dotacji budżetowej (ust. 2). Przyjmuje się, że ww. przepis ustawy ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji gdy kopalnia zostaje, w trybie art. 8a ww. ustawy, nieodpłatnie zbyta na rzecz przedsiębiorstwa górniczego, którego podstawowym przedmiotem działalności jest prowadzenie likwidacji kopalni - w celu likwidacji tej kopalni.

Nie było natomiast w sprawie kwestionowane, że do nabycia przez (...) S.A. zakładu – przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym „ KWK (...).G. (...) sp. z o.o.” doszło przy zastosowaniu regulacji Prawa upadłościowego, co za tym idzie art. 8c ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego nie będzie miał w niniejszej sprawie zastosowania. Co jednak najistotniejsze, ustawa o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego weszła w życie dopiero 7 września 2007 r. a zatem w chwili nabycia ww. przedsiębiorstwa tj. 9 września 2004 r. jeszcze nie obowiązywała.

Sąd Okręgowy przyjął, podzielając stanowisko strony pozwanej, że ustawą obowiązującą w dniu nabywania przez (...) S. A. zorganizowanej części ww. przedsiębiorstwa, była ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węglowego w latach 2003-2006. Zgodnie z art. 26 ust. 1 tej ustawy „Likwidowana kopalnia może być zbyta na rzecz przedsiębiorstwa górniczego, o którym mowa w art. 27 ust. 1”. W art. 27 ust. 2 ustawa wymieniała natomiast zlikwidowane Kopalnie (...), których zobowiązania z tytułu szkód górniczych wyrządzonych ruchem zakładów górniczych tych przedsiębiorstw przejmuje przedsiębiorstwo górnicze, o którym mowa w ust. 1 art. 27. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, przedsiębiorstwo górnicze, o którym mowa w ust. 1, przejmuje zobowiązania zlikwidowanych: Kopalni (...) S.A., Kopalni (...) S.A., Kopalni (...) S.A., Kopalni (...) S.A., Kopalni (...) S.A., (...) Kopalń (...), Kopalni (...), z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładów górniczych tych przedsiębiorstw, w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów; środki na finansowanie tych zobowiązań pochodzą z budżetu państwa. Stosownie do obowiązujących od 1998 r. ustaw w zakresie restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego pozwana Spółka (powstała w 2000 roku) niewątpliwie przejęła zobowiązania z tytułu szkód górniczych spowodowanych ruchem Kopalni (...) SA, Kopalni (...) SA, Kopalni (...) SA, Kopalni (...) SA, Kopalni (...) SA, (...) Kopalń (...), Kopalni (...). W świetle powyższego, nawet gdyby przyjąć, że pozwana jest przedsiębiorstwem górniczym w rozumieniu ww. przepisu, to KWK (...) nie znajduje się wśród wymienionych podmiotów.

Niezależnie od powyższego, Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że środki na finansowanie zobowiązań podmiotów o których mowa w ww. przepisie miały pochodzić z budżetu państwa. Zasady przyznawania tych środków uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej W Sprawie Dotacji Na Finansowanie Likwidacji Kopalń z dnia 28 stycznia 2004 r. (Dz. U. nr 18 poz. 171). Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, dotacja jest przeznaczana również na finansowanie naprawiania szkód wywołanych ruchem zakładu górniczego, w tym: powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów; zobowiązań podmiotów wymienionych w art. 27 ust. 2 ustawy - zwanych dalej "szkodami". Dotację przyznaje się na wniosek przedsiębiorstwa górniczego. Wniosek, o którym mowa w ust. 2, zawiera: oznaczenie przedsiębiorstwa górniczego; tytuł zadania przewidzianego do realizacji w ramach obowiązku naprawienia szkód, w tym podstawę prawną wykonania tego obowiązku; preliminarz środków planowanych na realizację zadań w danym roku kalendarzowym, opis zamierzonego sposobu naprawienia szkód; stan zaawansowania prac związanych z naprawieniem szkód. Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, należy dołączyć prawomocne orzeczenie sądu albo ugodę zawartą pomiędzy przedsiębiorcą a poszkodowanym, albo prawomocne orzeczenie komisji do spraw szkód górniczych. Z powyższego przepisu jasno wynika, że dotowane miały być jedynie szkody górnicze kopalni wymienionych w art. 27 ust. 2 ustawy o ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węglowego w latach 2003-2006.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu Okręgowego, odpowiedzialność (...) S.A. za zobowiązania zlikwidowanej i wykreślonej z rejestru przedsiębiorstw KWK „S. - Z.G. R.” Sp. z o.o. winna być oceniana wyłącznie przy uwzględnieniu przepisów Prawa upadłościowego, które stanowi o nabyciu przedsiębiorstwa upadłego bez zobowiązań. Zgodnie bowiem z art. 317 ust. 2 zd. 2 ustawy Prawo upadłościowe z dnia 28 lutego 2003 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.): „Nabywca przedsiębiorstwa upadłego nabywa je w stanie wolnym od obciążeń i nie odpowiada za zobowiązania upadłego. Wszelkie obciążenia na składnikach przedsiębiorstwa wygasają z wyjątkiem obciążeń wymienionych w art. 313 ust. 3 i 4.”. Przepis ten od dnia nabycia przez (...) S.A. zorganizowanej części przedsiębiorstwa KWK (...) Zakład (...) Sp. z o. o. pozostaje niezmieniony. Pozwana, w zakresie dotyczącym KWK (...) - Zakładu (...)" sp. z o.o. została jedynie wskazana Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2003 r. wydanym na podstawie delegacji art. 31 z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych jako jednostka która przejęła obowiązek wypłacania - z dotacji budżetowej - świadczeń o których mowa w art. 22 i art. 23 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, a także wypłacania rent wyrównawczych byłym pracownikom Kopalni (...) - Zakładu (...) Sp. z o.o. po likwidacji Kopalni (...) - Zakładu (...) Sp. z o.o. Przepis ten ma jednak charakter szczególny i nie można go wykładać rozszerzająco.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu Okręgowego, brak jest podstaw do przyjmowania, iż pozwana odpowiedzialna jest za naprawę szkód wywołanych ruchem KWK (...) - Zakładu (...)" sp. z o.o. (...) sporem pozostawało przy tym, że pozwana własnej działalności górniczej na spornych nieruchomościach nie prowadziła, a do nabycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa KWK „ S. - Zakładu (...)" sp. z o.o. doszło już po wygaśnięciu koncesji umożliwiającej wydobycie.

Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że tryb ustalania podmiotu odpowiedzialnego za szkodę, w tej sytuacji, określa art. 146 ustawy Prawo górnicze i geologiczne z dnia 9 czerwca 2011 r. Zgodnie z jego brzmieniem odpowiedzialność za szkodę ponosi przedsiębiorca prowadzący ruch zakładu górniczego, wskutek którego wystąpiła szkoda (ust.1), przepis ust. 1 stosuje się także do innych podmiotów prowadzących działalność regulowaną ustawą, nawet jeżeli nie stosuje się do nich przepisów dotyczących ruchu zakładu górniczego (ust. 2), jeżeli nie można ustalić, kto wyrządził szkodę, odpowiada za nią przedsiębiorca, który w dniu ujawnienia się szkody ma prawo prowadzić w obszarze górniczym, w granicach którego wystąpiła szkoda, działalność regulowaną ustawą (ust. 3), jeżeli nie istnieje przedsiębiorca odpowiedzialny za szkodę ani jego następca prawny, za szkodę odpowiada Skarb Państwa reprezentowany przez właściwy organ nadzoru górniczego na zasadach określonych niniejszym działem (ust. 4), Jeżeli szkoda nastąpiła także z innych przyczyn niż ruch zakładu górniczego, odpowiedzialność podmiotów określonych w ust. 1-4 oraz innych podmiotów jest solidarna (ust. 5), Odpowiedzialność przedsiębiorcy oraz podmiotów trudniących się zawodowo wykonywaniem powierzonych im przez tego przedsiębiorcę czynności jest solidarna (ust. 6). Powyższe przepisy określają zatem, że brak możliwości ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za szkodę przedsiębiorcę prowadzącego ruch zakładu górniczego skutkuje ustaleniem osoby odpowiedzialnej wśród przedsiębiorców, którzy w dniu ujawnienia się szkody mieli prawo prowadzić w obszarze górniczym, w granicach w których wystąpiła szkoda, działalność regulowaną. Jeżeli nie uda się ustalić przedsiębiorcy odpowiedzialnego za szkodę ani jego następcy prawnego za szkodę odpowiada Skarb Państwa. (...) S. A. nie należy do żadnej z kategorii podmiotów wymienionych powyżej, którym można by przypisać odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę. Powódka nie wykazała zatem, by pozwana była legitymowaną biernie w niniejszej sprawie, co prowadziło do oddalenia powództwa.

Sąd Okręgowy, już niejako na marginesie stwierdził także, że niezależnie od braku legitymacji pozwanej jako przyczyny oddalenia powództwa, powództwo to nie mogłoby zostać uwzględnione jako że było merytorycznie niezasadne. W tym zakresie Sąd ten zwrócił uwagę, że strona powodowa stała początkowo na stanowisku, iż w momencie nabywania nieruchomości nie miała ona wiedzy o tym, że sporny teren objęty był szkodami górniczymi, które powstały we wcześniejszym okresie, przy czym jak powzięła o tym wiedzę nie występowała z roszczeniami do podmiotu od którego nabyła nieruchomość - Gminy S.. Podczas rozprawy w dniu 30 października 2020 r., pełnomocnik powódki potwierdził, że szkody w postaci zapadlisk na spornej nieruchomości powstały przed momentem nabycia nieruchomości przez powódkę, stąd zawarła umowę cesji roszczeń o naprawienie tej szkody z poprzednim właścicielem. Następnie, w piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2020 r. powódka sprecyzowała (zmieniła) podstawę faktyczną powództwa wskazując, że szkody na spornej nieruchomości pojawiły się dopiero po dacie jej nabycia przez powódkę, a tym samym cesja wierzytelności jest bezprzedmiotowa. Sąd Okręgowy stwierdził, że przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło aby po dacie nabycia spornej nieruchomości przez powódkę, to jest po 22 września 2016 r., na spornej nieruchomości powstały jakieś nowe szkody. Wręcz przeciwnie wszystkie przeprowadzone dowody wskazują jednoznacznie, iż do uszkodzeń doszło przed datą nabycia. Dotyczy to również dowodów z przesłuchania świadków wskazanych przez powódkę. Ostateczna podstawa faktyczna wskazana przez powódkę jest o tyle niezrozumiała, że wśród szkód powódka wymienia również szkodę wynikającą z nieprawidłowo zasypanych zapadlisk, podczas gdy żadne prace związane z rekultywacją nie były wówczas prowadzone. Powódka powołuje się też na istnienie dwóch zapadlisk które zostały już wyszczególnione w opracowaniu z maja 2016 r., a więc również sporządzonym przed datą nabycia. Dodatkowo Sąd Okręgowy zauważył, że z decyzji Ministra Środowiska stwierdzającej wygaszenie koncesji nr 126/94 z dnia 9 grudnia 1999 r., wydanej na wniosek (...) S.A. wynika, że (...) S.A. zobowiązana została w terminie do 31 lipca 2000 r. do sporządzenia oceny wpływu na środowisko zakończonej eksploatacji ze złoża KWK (...). Wygaśnięcie koncesji nie zwolniło (...) S.A. z obowiązków dot. ochrony środowiska z tytułu dotychczasowej działalności górniczej. (...) S.A. miała wypełnić warunki dotyczące ochrony środowiska postawione m.in. przez Prezydenta S. w postanowieniu z dnia 22 października 1998 r. To zaś Gmina S. była poprzednim właścicielem spornej nieruchomości, od którego powódka własność nabyła. Przyjąć zatem należy, że Gmina S. informacje o przedmiotowym terenie przedstawione w dokumentacji (...) Sp. z o.o. z 2016 r. i z 2017 r. posiadała już od 2000 r. z treści wyżej wskazanej oceny wpływu na środowisko zakończonej eksploatacji ze złoża KWK (...), wykonanej przez (...) S.A. Między innymi w oparciu o taką ocenę Gmina winna wykonać miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i w nim racjonalnie ustalić przeznaczenie terenu. Tym samym, przyjąć należy, zdaniem Sądu Okręgowego, że poprzednik prawny powódki - Gmina wiedziała o szkodzie od co najmniej 2000 r.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z ugruntowanego stanowiska doktryny i orzecznictwa wynika, iż za moment dowiedzenia się o szkodzie przyjmować należy moment, kiedy poszkodowany już potencjalnie mógł zauważyć i odczuć skutki powstałych uszkodzeń. Jednocześnie okoliczność, że poprzednicy prawni powódki roszczeń z tego tytułu nie dochodzili nie ma przy tym znaczenia. W opinii uzupełniającej biegłej sądowej K. S. (1) z dnia 27 grudnia 2018 r. wskazano, że po zapoznaniu się z dokumentacją przekazaną przez przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. można ustalić, że ewentualnie jedno zapadlisko powstało na przełomie jesienno-zimowym lat 2015-2016 lub wiosennym roku 2016, a zatem i tak przed dniem nabycia przez powódkę przedmiotowej nieruchomości. Również znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja zdjęciowa, a przede wszystkim zeznania świadków D. S. i S. K. pozwalają ustalić, że zapadliska powstały przed dniem 22 września 2016 r. a tym samym na długo przed dniem nabycia przez powódkę nieruchomości. Z zeznań ww. świadków w sposób jednoznaczny wynikało, że powódka nabywając przedmiotową nieruchomość wiedziała o istnieniu szkód. W dacie nabycia nieruchomości Spółka wiedziała, że wcześniej na tym terenie była zlokalizowana kopalnia - zakład główny. Okoliczności sprawy pozwalają zatem na ustalenie, iż szkody w postaci zapadlisk na nieruchomości powstały przed momentem nabycia nieruchomości przez powódkę. Zgodnie zaś z przepisem art. 321 § 1 k.p.c. kardynalną zasadą wyrokowania w postępowaniu cywilnym jest ta, według której sąd związany jest żądaniem zgłoszonym przez powoda w pozwie, a więc nie może wbrew żądaniu powoda (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.) zasądzić czegoś jakościowo innego albo w większym rozmiarze czy też zasądzić powództwo na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda. Każdy powód bowiem już w pozwie jest zobowiązany wskazać podstawę faktyczną powództwa. Powódka w pozwie a ostatecznie w piśmie z dnia 5 listopada 2020 r., wyraźnie wskazała podstawę faktyczną powództwa, a mianowicie dochodziła zasądzenia odszkodowania wynikającego ze szkód górniczych, które powstały po dacie nabycia przez nią spornej nieruchomości tj. po 22 września 2016 r.

Jako podstawa rozstrzygnięcia podane zostały przepisy art. 435 § 1 k.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ustawy Prawo geologiczne i górnicze a contrario.

W apelacji od tego wyroku strona powodowa zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego oraz sprzeczną z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym jego ocenę polegającej na uznaniu, że:

a) po stronie pozwanej występuje brak legitymacji biernej pomimo tego, że pozwana bezspornie nabyła zakład górniczy którego ruch spowodował szkodę na nieruchomościach należących do powódki, na co wyraźnie wskazuje treść pisma (...) z dnia 4 września 2017 roku o nr PR. (...).28.2017 oraz opinie biegłej K. S. (2) a także uprzednie ustalenia poczynione przez (...) Sp. z o.o.,

b) nabycie przez pozwaną kopalni, której ruch wyrządził szkodę na nieruchomościach powódki, nastąpiło z naruszeniem zasad współżycia społecznego, tj. w trybie przepisów prawa upadłościowego bez jednoczesnego przejęcia odpowiedzialności za tzw. szkody górnicze (o czym powódka dowiedziała się de facto dopiero w toku niniejszego postępowania - takich okoliczności nie wskazywali w toku postępowania przedsądowego ani przedstawiciele (...) ani (...)).

c) roszczenie uległo przedawnieniu pomimo tego, że w żaden sposób nie zostało wykazane, aby powódka lub jej poprzednicy prawni posiadali wiedzę o istnieniu szkód na spornym terenie przed 2016 rokiem, w szczególności w kontekście braków dowodów przeprowadzonych w tym zakresie na wniosek pozwanej; Sąd oparł de facto w tej części wyrok wyłączenie na twierdzeniach pozwanej a nie na dowodach materialnych.

d) postępowanie dowodowe miało nie potwierdzić powstania szkód na spornych nieruchomościach po dniu 22 września 2016 roku pomimo tego, że istnienie nowych szkód zostało potwierdzone przez biegłą K. S. (2), której to opinia nie została przez pozwaną skutecznie zakwestionowana a biegła podczas wykonywania wizji w terenie ujawniła „świeże" szkody;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 234 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie domniemania prawnego w zakresie treści i ustaleń wynikających z pisma (...) z dnia 4 września 2017 roku o nr PR. (...).28.2017 stanowiącego o istnieniu legitymacji biernej po stronie pozwanej;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 442¹ k.c. w zw. z art. 5 k.c., poprzez jego niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, co doprowadziło Sąd I instancji do przyjęcia, iż dochodzone przez powoda roszczenie uległo przedawnieniu, bowiem Sąd ten uznał, że początek biegu terminu przedawnienia należy liczyć od co najmniej roku 2000 kiedy to Gmina S. miała dowiedzieć się o szkodzie - pomimo tego, że nie ma żadnego dowodu przeprowadzonego na tę okoliczność, a nadto przyjęcie przedawnienia w sytuacji kiedy pozwana nabyła KWK (...) w trybie przepisów prawa upadłościowego bez przejęcia odpowiedzialności za tzw. szkody górnicze narusza zasady współżycia społecznego albowiem pozbawia możliwości dochodzenia roszczeń od podmiotu, który szkodę wyrządził.

W oparciu o te zarzuty powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie na rzecz powódki kwoty 4.194.500,00 zł. tytułem odszkodowania za zaistniałe szkody górnicze na nieruchomościach stanowiących własność powódki oraz użytkowanie wieczyste, położonych w S. przy ul. (...) wraz z odsetkami liczonymi od dnia 3 sierpnia 2017 roku do dnia zapłaty i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania za obie instancje lub uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności odnieść się należy do zawartych w apelacji zarzutów naruszenia prawa procesowego. W pierwszym z nich strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Przepis ten przewiduje, że Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów, ramy której są wyznaczone przez przepisy procedury cywilnej, doświadczenie życiowe, zasady logicznego rozumowania, co razem wziąwszy, pozwala Sądowi na wszechstronne, a przy tym racjonalne i bezstronne ocenienie przeprowadzonych dowodów i w oparciu o te kryteria, z jednej strony spojrzenie na zgromadzony materiał dowodowy jako całość, z akcentem na dostrzeżenie ewentualnych niespójności, z drugiej, dokonanie wyboru tych dowodów, które w sposób przekonujący pozwalają na ustalenie stanu faktycznego, będącego podstawą subsumcji. Poczynienie ustaleń faktycznych i ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego należy do Sądu pierwszej instancji, który przeprowadza postępowanie dowodowe i ocenia materiał dowodowy według przedstawionych reguł. Sąd drugiej instancji może takiej oceny nie podzielić tylko wtedy, gdy doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji swobodnej oceny dowodów. Oznacza to, że skuteczne zakwestionowanie tej swobody w ocenie dowodów wymaga od skarżącego wykazania, że w następstwie istotnych błędów w logicznym rozumowaniu czy stosowaniu zasad doświadczenia życiowego lub pominięcia dowodów prowadzących w sposób nie budzący wątpliwości do wniosków odmiennych niż wyciągnięte przez Sąd pierwszej instancji, ocena dowodów dokonana przez ten Sąd była błędna lub rażąco wadliwa. Podważenie oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wymaga więc od skarżącego wskazania konkretnego dowodu przeprowadzonego w sprawie, którego zarzut ten dotyczy i podania, w czym skarżący upatruje wadliwą jego ocenę. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej, odmiennej ocenie dowodów niż ta dokonana przez Sąd. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd pierwszej instancji wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, a przy tym znajdujące oparcie w innych dowodach, to ocenę taką, jako zgodną z art. 233 § 1 k.p.c., należy zaaprobować.

Tymczasem argumentacja apelacji oparta na zarzucie wynikającym z omawianego przepisu nie odnosi się do kontestowania, dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, reguł oceny dowodów które przepis ten wymienia lecz zawiera twierdzenia, których ocena dokonywana jest przez pryzmat przepisów prawa materialnego (brak legitymacji biernej, naruszenie zasad współżycia społecznego, przedawnienie), a w pozostałym zakresie stanowi polemikę z prawidłowymi ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd pierwszej instancji w oparciu o opinie biegłej sądowej.

Kluczowym zagadnieniem, które determinuje rozstrzygnięcie tej sprawy, jest to czy pozwana Spółka (...) Spółka Akcyjna w B. jest odpowiedzialna za szkody górnicze ujawnione na nabytej przez powódkę 22 września 2016 roku w drodze zamiany z Gminą S. nieruchomości i w związku z tym jest legitymowana biernie w tym procesie.

W tym zakresie prawidłowe są ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego dotyczące następstwa prawnego przedsiębiorstw górniczych które prowadziły eksploatację górniczą na terenie gdzie znajduje się nieruchomość o którą chodzi w tej sprawie, źródeł powstania szkód górniczych na tej nieruchomości i sposobu oraz podstawy na jakiej pozwana spółka nabyła prowadzącą w ostatnim czasie na tym terenie działalność KWK (...)- Zakład (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.

Z ustaleń tych wynika, że na tym terenie prowadzona była eksploatacja górnicza od 1900 r. do 1924 r. w pokładach zalegających na głębokości około 40 - 100 m p.p.t. oraz w latach 1981 - 1988 w pokładach położonych na głębokości 160 - 230 m p.p.t. Sporny teren był od 1910r. terenem zakładu górniczego, czyli znajdowały się tam budowle i urządzenia kopalni zlokalizowane na powierzchni. Na przełomie lat 1900 - 1924 r. eksploatację prowadził zakład (...). W 1908 roku rozdzielono go na 2 zakłady o nazwach:"L. ahutte" i (...). Kopalnie te w 1925 roku połączono w jeden zakład o nazwie: Huta (...). W 1933 Huta (...) została unieruchomiona, a jej połę połączono z kopalnią (...) i w 1937 roku zmieniono nazwę na: (...). W czasie okupacji hitlerowskiej należała do koncernu H. G., który uruchomił ponownie kopalnię Huta (...) i oddzielił ją od kopalni (...). W 1945 roku kopalnie zostały ponownie połączone pod nazwą S.. Po restrukturyzacji kopalnia (...) weszła w skład (...) SA. W 1993 rozpoczęto likwidację kopalni. W czasie likwidacji nosiła nazwę: KWK (...).

Za powstanie szkód górniczych odpowiedzialny jest następca prawny kopalni (...) prowadzącej eksploatację górniczą w terenie o który chodzi do 1988 roku. W tym okresie kopalnia (...) należała do Zrzeszenia Kopalń (...) w S. i w 1994 roku kopalnia (...) weszła w skład (...) S.A. Wygaśnięcie koncesji z dnia 18 sierpnia 1994 r. na wydobycie węgla kamiennego udzielonej Rudzkiej Spółce (...) (która w 1996 r. utworzyła jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą Kopalnia (...) Sp. z o.o., która następnie w lipcu 1999 r. zmieniła nazwę na Kopalnia (...)- Zakład (...) Sp. z o.o.) nastąpiło 9 grudnia 1999 r. w oparciu o decyzję Ministra Środowiska.

W dniu 3 września 2004 roku pomiędzy KWK (...) - Zakład (...) Sp. z o.o. - w upadłości i pozwaną (...) S.A. zawarta została umowa sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa na podstawie której (...) S.A. nabyła od Syndyka masy upadłości zorganizowaną cześć przedsiębiorstwa KWK (...) Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S.. Umowa ta została następnie zmieniona (uzupełniona) aktem notarialnym 21 września 2004r. W skład nabytej przez (...) S.A. na podstawie ww. umowy zorganizowanej części przedsiębiorstwa wchodziły składniki mienia opisane w § 3 i § 4 umowy z dnia 3 września 2004r. zmienionej (uzupełnionej) aktem notarialnym z dnia 21 września 2004r.

Nabycie przez pozwaną od Syndyka masy upadłości zorganizowanej cześć przedsiębiorstwa KWK (...) Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z art. 317 ust. 2 zd. 2 tej ustawy nabywca przedsiębiorstwa upadłego nabywa je w stanie wolnym od obciążeń i nie odpowiada za zobowiązania upadłego. Wszelkie obciążenia na składnikach przedsiębiorstwa wygasają z wyjątkiem obciążeń wymienionych w art. 313 ust. 3 i 4.”. Przepis ten od dnia nabycia przez pozwaną zorganizowanej części przedsiębiorstwa KWK (...) Zakład (...) Sp. z o. o. pozostaje niezmieniony.

Pozwana, w zakresie dotyczącym KWK (...) - Zakładu (...) sp. z o.o. została jedynie wskazana Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2003 r. wydanym na podstawie delegacji art. 31 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych jako jednostka, która przejęła obowiązek wypłacania - z dotacji budżetowej - świadczeń o których mowa w art. 22 i art. 23 tej ustawy, a także wypłacania rent wyrównawczych byłym pracownikom Kopalni (...) - Zakładu (...) Sp. z o.o. po likwidacji Kopalni (...) - Zakładu (...) Sp. z o.o. Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, że przepisy te mają charakter szczególny i nie można ich wykładać rozszerzająco.

Wobec takiego sposobu nabycia przez pozwaną zorganizowanej cześć przedsiębiorstwa KWK (...) Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S., nie mają zastosowania dla oceny odpowiedzialności pozwanej, wbrew twierdzeniom powódki, przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego. Zgodnie z 8c tej ustawy z dniem nabycia, o którym mowa w art. 8a ust. 1, przedsiębiorstwo, o którym mowa w art. 8 ust. 1, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki nabytej kopalni, zakładu górniczego lub jego oznaczonej części wynikające z ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze oraz innych ustaw w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do prowadzenia zakładu górniczego, w szczególności staje się stroną umowy o ustanowienie użytkowania górniczego dotyczącego złoża nabytej kopalni, zakładu górniczego lub jego oznaczonej części oraz wstępuje w prawa i obowiązki wynikające z koncesji oraz innych decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze. Przepisy art. 6 ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio. Do nabycia, o którym mowa w art. 8a ust. 1, przepisu art. 36 ust. 11 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze nie stosuje się (ust. 1), z dniem nabycia mienia, o którym mowa w art. 8a ust. 1, przedsiębiorstwo, o którym mowa w art. 8 ust. 1, przejmuje zobowiązania z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego, w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów. Środki na finansowanie tych zobowiązań pochodzą z dotacji budżetowej (ust. 2). Przyjmuje się, że ww. przepis ustawy ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji gdy kopalnia zostaje, w trybie art. 8a ww. ustawy, nieodpłatnie zbyta na rzecz przedsiębiorstwa górniczego, którego podstawowym przedmiotem działalności jest prowadzenie likwidacji kopalni. Tymczasem jak już wskazano, do nabycia przez pozwaną KWK (...).G. (...) sp. z o.o. doszło przy zastosowaniu regulacji Prawa upadłościowego, co za tym idzie art. 8c ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego nie ma w tej sprawie zastosowania. Przede wszystkim jednak, na co zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, ustawa o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego weszła w życie dopiero 7 września 2007 r. a zatem w chwili nabycia ww. przedsiębiorstwa tj. 9 września 2004 r. jeszcze nie obowiązywała.

Dlatego trafnie Sąd Okręgowy przyjął, podzielając stanowisko pozwanej, że ustawą obowiązującą w dniu nabywania przez (...) S. A. zorganizowanej części ww. przedsiębiorstwa, była ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węglowego w latach 2003-2006. Zgodnie z art. 26 ust. 1 tej ustawy „Likwidowana kopalnia może być zbyta na rzecz przedsiębiorstwa górniczego, o którym mowa w art. 27 ust. 1”. W art. 27 ust. 2 ustawa wymieniała natomiast zlikwidowane Kopalnie (...), których zobowiązania z tytułu szkód górniczych wyrządzonych ruchem zakładów górniczych tych przedsiębiorstw przejmuje przedsiębiorstwo górnicze, o którym mowa w ust. 1 art. 27. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, przedsiębiorstwo górnicze, o którym mowa w ust. 1, przejmuje zobowiązania zlikwidowanych: Kopalni (...) S.A., Kopalni (...) S.A., Kopalni (...) S.A., Kopalni (...) S.A., Kopalni (...) S.A., (...) Kopalń (...), Kopalni (...), z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładów górniczych tych przedsiębiorstw, w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów; środki na finansowanie tych zobowiązań pochodzą z budżetu państwa. Stosownie do obowiązujących od 1998 r. ustaw w zakresie restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego pozwana Spółka (powstała w 2000 roku) niewątpliwie przejęła zobowiązania z tytułu szkód górniczych spowodowanych ruchem Kopalni (...) SA, Kopalni (...) SA, Kopalni (...) SA, Kopalni (...) SA, Kopalni (...) SA, (...) Kopalń (...), Kopalni (...). W świetle powyższego, nawet gdyby przyjąć, że pozwana jest przedsiębiorstwem górniczym w rozumieniu ww. przepisu, to KWK (...) nie znajduje się wśród wymienionych podmiotów.

Niezależnie od powyższego, Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że środki na finansowanie zobowiązań podmiotów o których mowa w ww. przepisie miały pochodzić z budżetu państwa. Zasady przyznawania tych środków uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej W Sprawie Dotacji Na Finansowanie Likwidacji Kopalń z dnia 28 stycznia 2004 r. (Dz. U. nr 18 poz. 171). Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, dotacja jest przeznaczana również na finansowanie naprawiania szkód wywołanych ruchem zakładu górniczego, w tym: powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów; zobowiązań podmiotów wymienionych w art. 27 ust. 2 ustawy - zwanych dalej "szkodami". Dotację przyznaje się na wniosek przedsiębiorstwa górniczego. Wniosek, o którym mowa w ust. 2, zawiera: oznaczenie przedsiębiorstwa górniczego; tytuł zadania przewidzianego do realizacji w ramach obowiązku naprawienia szkód, w tym podstawę prawną wykonania tego obowiązku; preliminarz środków planowanych na realizację zadań w danym roku kalendarzowym, opis zamierzonego sposobu naprawienia szkód; stan zaawansowania prac związanych z naprawieniem szkód. Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, należy dołączyć prawomocne orzeczenie sądu albo ugodę zawartą pomiędzy przedsiębiorcą a poszkodowanym, albo prawomocne orzeczenie komisji do spraw szkód górniczych. Z przepisu tego jasno wynika, że dotowane miały być jedynie szkody górnicze kopalni wymienionych w art. 27 ust. 2 ustawy o ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węglowego w latach 2003-2006.

Z przytoczonych ustaleń wynika, że pozwana, nabywając od syndyka masy upadłości przedsiębiorstwo górnicze w upadłości z działalnością którego wiąże się powstanie szkód górniczych na terenie nieruchomości nabytej przez powódkę, nie odpowiada za te szkody, co wprost wynika z przytoczonych przepisów prawa upadłościowego.

Nabycie w ten sposób majątku upadłego nie może, wbrew zarzutowi apelacji, być oceniane jako naruszenie przez pozwaną zasad współżycia społecznego, wszak nastąpiło to zgodnie z prawem i zgodne z nim są także skutki takiego nabycia w zakresie braku przejęcia zobowiązań upadłego przedsiębiorstwa.

Za podstawę uznania odpowiedzialności pozwanej nie mogą być przyjęte pisma Wyższego Urzędu (...) z dnia 4 września 2017 r. i 17 grudnia 2018 r. Wyższy Urząd Górniczy w piśmie z dnia 4 września 2017 r. wskazał, że „ KWK (...) prowadziła działalność w obszarach górniczych (...) i (...) na podstawie koncesji nr 126/94 z dnia 18 sierpnia 1994 r., udzielonej Rudzkiej Spółce (...). Koncesja ta została wygaszona przez Ministra Środowiska decyzją z dnia 9 grudnia 1999 r., znak: (...). W pierwszej dekadzie XXI wieku, w wyniku przekształceń własnościowych, nastąpiło przejęcie KWK (...) (występują wówczas jako KWK (...) – (...) S.A.) przez Spółkę (...) S.A. z siedzibą w B. ( (...) S.A.). Wobec powyższego następcą prawnym KWK (...) jest (...) S.A. W strukturze (...) S.A. znajduje się Oddział w D. – Kopalnie (...) w całkowitej likwidacji, który – zgodnie z informacją posiadaną przez Wyższy Urząd Górniczy – realizuje zobowiązania z tytułu szkód górniczych zlikwidowanych kopalń węgla kamiennego.”

Pismo z dnia 17 grudnia 2018 r. było odpowiedzią na pytania skierowane przez biegłą sądową opracowująca opinię w tej sprawie i Departament Prawy Wyższego Urzędu (...) przedstawił w nim informację, że następcą prawnym KWK (...), w ocenie Wyższego Urzędu (...), jest (...) S.A. ale jednocześnie wskazał, że „informacje przekazywane przez (...) w przedmiocie wskazania podmiotu odpowiedzialnego za szkody górnicze spowodowane przez ruch zakładu KWK „S. - Z.G. R.” Sp. z o.o. „zostały zaczerpnięte m. in. z (...) S.A. z 2005 r. oraz ze strony internetowej (...) S.A., ponieważ Wyższy Urząd Górniczy nie posiada własnych materiałów w tej sprawie”.

Zgodzić się zatem należy z Sądem Okręgowym, że Wyższy Urząd Górniczy w przedstawionych pismach sam zastrzega, że nie posiada materiałów w zakresie następstwa prawnego i przejęcia odpowiedzialności, co więcej posługuje się ogólnikowym pojęciem „przejecie KWK (...)", zatem zaprezentowany pogląd tego organu, stanowi wyłącznie hipotetyczną interpretację stanu faktycznego i wbrew stanowisku powódki, nie korzysta z domniemania prawnego dla zaświadczenia wydanego w trybie art. 244 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 76 § 1 i 2 k.p.a. Przepis art. 76 § 3 k.p.a. stanowi bowiem, że „przepisy § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach”. W okolicznościach tej sprawy nie można zatem uznać, że treść pisma Wyższego Urzędu (...) z dnia 4 września 2017 r. ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (zwłaszcza w obliczu treści pisma tego urzędu z dnia 17 grudnia 2018 r., w którym organ ten wprost wskazał, że z powodu braku własnych materiałów w tej sprawie zmuszony jest posiłkować się wiedzą m. in. ze strony internetowej).

Dlatego zarzut apelacji oparty na przepisach art. 244 § 1 k.p.c. w związku z art. 234 k.p.c. i argumentacja z nim związana nie zasługują na uwzględnienie.

Nie zasługuje na uwzględnienie również podniesiony w apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 442¹k.c. w związku z art. 5 k.c. Odnosząc się do tego zarzutu i jego uzasadnienia przede wszystkim należy podkreślić, że Sąd Okręgowy nie oparł swego rozstrzygnięcia na uwzględnieniu podniesionego przez pozwaną na początkowym etapie postępowania zarzutu przedawnienia roszczenia. Odnoszenie się do tego zarzutu było zbędne wobec sprecyzowania na późniejszym etapie postępowania przez powódkę podstawy faktycznej swego żądania i wyraźnego stwierdzenia, że domaga się odszkodowania za szkody górnicze powstałe po nabyciu przez nią nieruchomości o którą chodzi w tej sprawie, a zatem szkody powstałe po 22 września 2016 roku. Sąd pierwszej instancji tylko na marginesie odniósł się do okoliczności związanych z rzeczywistym czasem powstania tych szkód stwierdzając, że strona powodowa stała początkowo na stanowisku, iż w momencie nabywania nieruchomości nie miała ona wiedzy o tym, że sporny teren objęty był szkodami górniczymi, które powstały we wcześniejszym okresie, przy czym jak powzięła o tym wiedzę nie występowała z roszczeniami do podmiotu od którego nabyła nieruchomość - Gminy S.. Podczas rozprawy w dniu 30 października 2020 r., pełnomocnik powódki potwierdził, że szkody w postaci zapadlisk na spornej nieruchomości powstały przed momentem nabycia nieruchomości przez powódkę, stąd zawarła umowę cesji roszczeń o naprawienie tej szkody z poprzednim właścicielem. Następnie, w piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2020 r. powódka sprecyzowała (zmieniła) podstawę faktyczną powództwa wskazując, że szkody na spornej nieruchomości pojawiły się dopiero po dacie jej nabycia przez powódkę, a tym samym cesja wierzytelności jest bezprzedmiotowa. Sąd Okręgowy stwierdził, że przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło aby po dacie nabycia spornej nieruchomości przez powódkę, to jest po 22 września 2016 r., na spornej nieruchomości powstały jakieś nowe szkody. Wręcz przeciwnie wszystkie przeprowadzone dowody wskazują jednoznacznie, iż do uszkodzeń doszło przed datą nabycia. Dotyczy to również dowodów z przesłuchania świadków wskazanych przez powódkę. Ostateczna podstawa faktyczna wskazana przez powódkę jest o tyle niezrozumiała, że wśród szkód powódka wymienia również szkodę wynikającą z nieprawidłowo zasypanych zapadlisk, podczas gdy żadne prace związane z rekultywacją nie były wówczas prowadzone. Powódka powołuje się też na istnienie dwóch zapadlisk które zostały już wyszczególnione w opracowaniu z maja 2016 r., a więc również sporządzonym przed datą nabycia. Dodatkowo Sąd Okręgowy zauważył, że z decyzji Ministra Środowiska stwierdzającej wygaszenie koncesji nr 126/94 z dnia 9 grudnia 1999 r., wydanej na wniosek (...) S.A. wynika, że (...) S.A. zobowiązana została w terminie do 31 lipca 2000 r. do sporządzenia oceny wpływu na środowisko zakończonej eksploatacji ze złoża KWK (...). Wygaśnięcie koncesji nie zwolniło (...) S.A. z obowiązków dot. ochrony środowiska z tytułu dotychczasowej działalności górniczej. (...) S.A. miała wypełnić warunki dotyczące ochrony środowiska postawione m.in. przez Prezydenta S. w postanowieniu z dnia 22 października 1998 r. Gmina S. była poprzednim właścicielem spornej nieruchomości, od którego powódka ją nabyła. Przyjąć zatem należy, że Gmina S. informacje o przedmiotowym terenie przedstawione w dokumentacji (...) Sp. z o.o. z 2016 r. i z 2017 r. posiadała już od 2000 r. z treści wyżej wskazanej oceny wpływu na środowisko zakończonej eksploatacji ze złoża KWK (...), wykonanej przez (...) S.A. Między innymi w oparciu o taką ocenę Gmina winna wykonać miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i w nim racjonalnie ustalić przeznaczenie terenu. Tym samym, przyjąć należy, zdaniem Sądu Okręgowego, że poprzednik prawny powódki - Gmina wiedziała o szkodzie od co najmniej 2000 r.

Te ustalenia i wnioski Sądu pierwszej instancji nie oznaczają, jak już zaznaczono, że Sąd ten uznał roszczenie powódki za przedawnione ponieważ podstawa faktyczna tego roszczenia czyniła zbędną jego ocenę z tego punktu widzenia. Ocena ta byłaby wymagana wówczas gdyby powódka powstania szkody upatrywała w czasie gdy właścicielką nieruchomości była Gmina S..

Na koniec podnieść należy, że tak jak nie było podstaw do uwzględnienia przez Sąd Okręgowy wniosku powódki o wezwanie do udziału w sprawie Skarbu Państwa w trybie art. 194 § 1 k.p.c., tak również bezpodstawny był jej wniosek złożony ustnie do protokołu na rozprawie apelacyjnej o przypozwanie Skarbu Państwa-Dyrektora Okręgowego Urzędu (...) w trybie art. 84 § 1 k.p.c., w tym drugim wypadku z tej podstawowej przyczyny, że w świetle art. 84 § 2 k.p.c., w celu przypozwania osoby trzeciej zgodnie z § 1 tego artykułu, konieczne jest wniesienie do sądu pisma procesowego wskazującego przyczynę wezwania i stan sprawy, a pismo to doręcza się tej osobie, która może zgłosić swe przystąpienie do strony jako interwenient uboczny. Powódka nie spełniła tych wymogów procesowych.

Z tych względów Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację, o kosztach postępowania apelacyjnego orzekając w oparciu o przepisy art. 98 § 1, 1¹, 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. oraz § 2 pkt 8 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zmienionego rozporządzeniem z dnia 3 października 2016 r (Dz. U. 2016, poz. 1667).

SSA Aleksandra Korusiewicz SSA Tomasz Ślęzak SSA Aneta Wolska