Wyrok z 18 kwietnia 2013, sygn. II Ca 94/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 kwietnia 2013 roku

Sąd Okręgowy w Legnicy II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 roku w Legnicy

na rozprawie

sprawy z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych w W. Oddział Terenowy we W.

przeciwko pozwanym M. S. i J. S. (1)

o wydanie nieruchomości

na skutek apelacji pozwanych

od wyroku Sądu Rejonowego w Jaworze

z dnia 18 grudnia 2012 roku

sygn. akt I C 338/12

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt II Ca 94/13

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012r. Sąd Rejonowy w Jaworze nakazał pozwanym M. S. i J. S. (1) solidarnie aby wraz ze wszystkimi osobami, inwentarzem żywym oraz ich rzeczami prawa reprezentującymi opróżnili, opuścili i wydali stronie powodowej Agencji Nieruchomości Rolnych w W. Oddział Terenowy we W. nieruchomość rolną w skład, której wchodzą działki geodezyjne nr (...) o pow. 0,38 ha i nr 200 o pow. 5,08 ha, dla których Sąd Rejonowy w Jaworze prowadzi księgę wieczysta kw nr (...) oraz działki geodezyjne nr (...) o pow. 1,8413 ha, nr 58 o pow. 0,96 ha, nr 61/10 o pow. 0,9156 ha, nr 63 o pow. 0,81 ha, nr 65/1 o pow. 0,27 ha, nr 66 o pow. 4,79 ha, nr 67 o pow. 13 ha, nr 68 o pow. 6,15 ha nr 75 o pow. 1,56 ha, nr 76/1 o pow. 7,9779 ha, nr 76/2 o pow. 14,0421 ha, nr 77 o pow. 9,68 ha, nr 78 o pow. 4,05 ha, nr 79 o pow. 8,54 ha, nr 173 o pow. 13,29 ha, nr 175/1 o pow. 7,90 ha, nr 198 o pow. 4,25 ha, nr 205/1 o pow. 6,31 ha, nr 206 o pow. 42,66 ha, nr 250/1 o pow. 10,14 ha, nr 251 o pow. 1,82 ha, nr 253 o pow. 15,19 ha, nr 255 o pow. 24,89 ha, nr 260 o pow. 17,91 ha i nr 268/1 o pow. 2,22 ha, objęte księgą wieczystą Sądu Rejonowego w Jaworze nr (...), wszystkie położone w obrębie K., Gmina P., powiatu (...), tj. nieruchomość o łącznej powierzchni 226,6269 ha wraz z budynkami, budowlami i urządzeniami z nimi związanymi a wchodzącymi w skład wyżej opisanej nieruchomości. Jednocześnie Sąd zasadził od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej kwotę 2.967,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynikało, że nie doszło do uzgodnienia przez strony nowych warunków dzierżawy co skutkowało uznaniem, że nie doszło do przedłużenia umowy dzierżawy. Wygasła ona zatem z dniem 24 września 2011r. Skoro tak pozwani nie posiadają skutecznego względem właściciela uprawnienia do korzystania z rzeczy a zatem żądanie właściciela oparte na przepisie art. 222 par. 1 kc zasługiwało na uwzględnienie. W ocenie Sądu Rejonowego pismo M. S. z dnia 16 maja 2011r. nie wywołało skutku prawnego w postaci rozpoczęcia biegu terminu, w którym Agnacja winna była ustosunkować się do oświadczenia dzierżawców i przedstawić stanowisko odnośnie warunków dalszego dzierżawienia spornej nieruchomości. Pismo to zostało bowiem podpisane jedynie przez jednego dzierżawcę. Rozpoczęcie biegu terminu, o którym mowa w art. 39 ust. 4 a ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wywołało pismo pozwanych z dnia 16 czerwca 2011r., w którym obaj dzierżawcy wyrazili wolę przedłużenia stosunku dzierżawy. Do pisma tego Agencja ustosunkowała się w ustawowym terminie, w piśmie z dnia 08 lipca 2011r., w którym zaproponowała nowe warunki dzierżawy. Warunki te nie zostały przyjęte przez pozwanych. Z porównania stanowisk dzierżawcy i Agencji wynika zatem, że nie doszło do złożenia zgodnych oświadczeń o warunkach kontynuowania umowy.

Z rozstrzygnięciem powyższym w całości nie zgodzili się pozwani wnosząc apelację, w której zarzucili:

- naruszenie art. 39 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w zw. z art. 65 par. 1, art. 95 par. 1 i art. 98 kc polegające na bezpodstawnym uznaniu, że oświadczenie z dnia 16 maja 2011r. złożone przez pozwanego M. S. i w imieniu J. S. (1) nie wywarło skutku prawnego,

- naruszenie art. 39 ust. 4 powołanej wyżej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami (…) poprzez jego niezastosowanie pomimo faktu, że w rozpoznawanej sprawie dwukrotnie zaszły przesłanki powodujące wystąpienie skutku prawnego w postaci przedłużenia umowy dzierżawy na dotychczasowych warunkach na okres od dnia 24 września 2011r. a następnie na kolejny okres roczny od dnia 24.09.2012r.,

- naruszenie art. 209 kc poprzez jego niezastosowanie w przypadku uznania, że oświadczenie o zamiarze dalszego dzierżawienia nieruchomości złożonego w dniu 16 maja 2011r. nie wywołało skutków prawnych,

- naruszenie art. 222 par. 1 kc poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie polegające na uznaniu, że pozwanym nie przysługuje skuteczny względem strony powodowej tytuł prawny do władania nieruchomością a stronie pozwanej przysługuje roszczenie o wydanie nieruchomości,

- naruszenie art. 5 kc w zw. z art. 54 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez nieuwzględnienie zasady współżycia społecznego i uznanie, że stronie powodowej przysługuje absolutne uprawnienie do zakończenia stosunku dzierżawy pomimo woli jego kontynuowania wyrażanej przez pozwanych.

Wskazując na powyższe zarzuty domagali się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa oraz zasądzenie od strony pozwanej na ich rzecz kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest nieuzasadniona.

W błędzie są apelujący zarzucając Sądowi Rejonowemu naruszenie przepisów prawa materialnego wymienionych w apelacji. Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy wynikają z prawidłowej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i swobodnej jego oceny, ustaleń tych pozwani zresztą nie kwestionowali. Nie zgodzili się natomiast z oceną materiału dowodowego. Podważenie tej oceny może mieć miejsce tylko w okolicznościach wyjątkowych, jeżeli mianowicie pozostaje w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania, bądź też przeczy regułom doświadczenia życiowego. Żadna z tych okoliczności nie zachodzi w niniejszej sprawie, zważywszy, iż argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia osadzona jest w realiach sprawy, a postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej analizy przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Wynika z nich (art. 38 ust. 2, 4 i 4a), że co najmniej 3 miesiące przed końcem umowy dzierżawca musi złożyć Agencji oświadczenie o zamiarze dalszego kontynuowania umowy. Następnie Agencja ma 1 miesiąc na przedstawienie nowej umowy i uzgodnienie z dzierżawcą nowych warunków umowy. Jeżeli do tego nie dojdzie to umowa dzierżawy nie podlega przedłużeniu a Agencja może wydzierżawić nieruchomość po przeprowadzeniu przetargu. Jeżeli natomiast w ciągu miesiąca Agencja nie przedstawi dzierżawcy dotychczasowemu stanowiska odnośnie warunków dalszego dzierżawienia to domniemywa się, że wyraziła zgodę na dalsze dzierżawienie na dotychczasowych zasadach.

W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy nie podziela zarzutu pozwanych naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 39 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w zw. z art. 65 par. 1 , art. 95 par. 1 i art. 98 kc. Słusznie w ocenie Sądu odwoławczego Sąd pierwszej instancji uznał, że oświadczenie z dnia 16 maja 2011r. złożone przez pozwanego M. S. nie zawierało oświadczenia obu dzierżawców o zamiarze dalszego dzierżawienia nieruchomości i w konsekwencji nie wywarło skutku prawnego w postaci rozpoczęcia biegu miesięcznego terminu dla Agencji, z którym mowa w art. 39 ust. 4 a ustawy. Z literalnego brzmienia tego pisma wynika, że M. S. składał wniosek wyłącznie w imieniu własnym, w nagłówku wskazał bowiem wyłącznie siebie jako wnioskodawcę. Z treści pisma nie wynika aby M. S. składał to oświadczenie również w imieniu J. S. (2), jak również nie powołał się na udzielone mu pełnomocnictwo, które także nie zostało dołączone do tego pisma.

Nie można zgodzić się ze skarżącymi, że Sąd Rejonowy dopuścił się naruszenia art. 209 k, albowiem przepis ten w ogóle nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Reguluje on bowiem kwestię czynności dotyczących zarządu nieruchomością wspólną a więc współwłasności natomiast strony w mniejszej sprawie łączył stosunek zobowiązaniowy – umowa dzierżawy, a żaden przepis kodeksu cywilnego nie przewiduje możliwości stosowania do tej umowy przepisu art. 209 kc.

Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że pismo pozwanych z dnia 16 czerwca 2011r. podpisane przez obu dzierżawców zawierało wolę przedłużenia umowy dzierżawy i zainicjowało bieg terminu do złożenia przez stronę powodową stanowiska co do warunków dalszego dzierżawienia spornej nieruchomości. W terminie ustawowym w piśmie z dnia 08 lipca 2011r. Agencja zaproponowała nowe warunki umowy, czym obalone zostało domniemanie z art. 39 ust. 4 ustawy. Ustawa wprost stanowi, że Agencja ma przestawić nowe warunki dzierżawy a więc nie muszą to być warunku dotychczasowe, w szczególności co do wysokości czynszu. Bezsporne było, że nowe warunki nie zostały przyjęte przez pozwanych. W konsekwencji spowodowało to, że nie doszło od przedłużenia umowy a zatem wygasła ona z dniem 24 września 2011r. W związku z tym pismo pozwanych z dnia 16 czerwca 2012r. zawierające wniosek o przedłużenie umowy na kolejny okres nie mogło wywołać zamierzonego skutku prawnego albowiem w dacie tej pozwani nie byli już dzierżawcami nieruchomości. Umowa wygasła, a zatem nie byli legitymowani do złożenia wniosku w tym przedmiocie.

Nie można podzielić zarzuty skarżących, że stronie powodowej nie przysługiwało uprawnienie do zakończenia stosunku dzierżawy pomimo istnienia po stronie pozwanych woli kontynuowania umowy. Prawo własności jest prawem najszerszym i chronionym przez Konstytucję RP, jego ograniczenie może mieć charakter wyjątkowy i musi wynikać z ustawy. Taka sytuacja nie zachodziła w niniejszej sprawie. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można dopatrzeć się naruszeń przez stronę powodową zasad współżycia społecznego (art. 5 kc) oraz zasad kształtowania ustroju rolnego. Norma art. 5 kc ma bowiem charakter wyjątkowy i może być zastosowana tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności, które zdaniem Sądu Okręgowego nie mają miejsca w sprawie. Ponadto jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 2003r., sygn. akt IV CKN 120/01 , LEX nr 14139 „nie można powoływać się ogólnie na - z natury rzeczy - nieokreślone zasady współżycia, lecz należy konkretnie wskazać, jaka z przyjętych w społeczeństwie zasad współżycia społecznego doznałaby naruszenia w konkretnej sytuacji”. Takich konkretnych zasad apelacja nie wskazuje. Niczym nieuzasadnione są twierdzenia pozwanych, że pozostawali oni w uzasadnionym przekonaniu, że będą mogli dysonować nieruchomością przez okres 30 lat. Nie wiadomo co uzasadniło takie przeświadczenie skoro umowa została zawarta na okres lat 16. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy odniósł się wyczerpująco do powyższych kwestii i podnoszone przez pozwanych zarzuty zostały odparte. Podjęta polemika z ustaleniami i wnioskami końcowymi nie jest przekonująca. W tych okolicznościach niecelowe jest by po raz kolejny przedstawiać rozważania, które zostały z dużą precyzją przedstawione w pisemnych motywach wyroku. Sąd Okręgowy podzielając je w całości podnosi ze zarzuty podniesione w apelacji są całkowicie chybione i nieprzekonujące.

Skoro pozwani nie posiadali na dzień wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji skutecznego względem właściciela uprawnienia do korzystania z rzeczy roszczenie strony powodowej oparte na art. 222 par. 1 kc zasługiwało na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 kpc jako pozbawioną uzasadnionych postaw prawnych.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 par. 1 kpc oraz par. 12 ust. 1 pkt. 1 w zw. z par. 9 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(…). W ocenie Sądu Okręgowego brak było podstaw do przyznania pełnomocnikowi strony powodowej kosztów w wysokości 75 % stawki minimalnej, w szczególności nie uzasadniał tego nakład pracy pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem odwoławczym oraz stopień skomplikowania sprawy.