Wyrok z 21 czerwca 2013, sygn. IV Ca 285/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 czerwca 2013 r.

Sąd Okręgowy w Słupsku IV Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący SSO Mariola Watemborska

Sędziowie SO: Dorota Curzydło (spr.), Jolanta Deniziuk

Protokolant: Barbara Foltyn

po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2013 r. w Słupsku

na rozprawie

sprawy z powództwa Miasta Słupska

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego
w Słupsku z dnia 14 marca 2013r., sygn. akt I C 1464/12

1.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a)  w pkt 1 oddala powództwo,

b)  w pkt 2 zasądza od powoda Miasta S. na rzecz pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 3.617 (trzy tysiące siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4.922 (cztery tysiące dwadzieścia dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt IV Ca 285/13

UZASADNIENIE

Powód Miasto S. domagało się zasądzenia od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. kwoty 62.431 zł wraz z ustawowymi odsetkami, z tytułu udzielonej gwarancji ubezpieczeniowej.

Pozwany (...) Spółka Akcyjna w W. wniósł o oddalenie powództwa, twierdząc, że powód nie spełnił warunków umowy gwarancji, od czego była uzależniona jej wypłata.

Wyrokiem z dnia 14 marca 2013 roku Sąd Rejonowy w Słupsku zasądził od pozwanego kwotę 62.431 zł wraz z ustawowymi odsetkami w stosunku rocznym od dnia 29 marca 2012 roku do dnia zapłaty (punkt 1 sentencji) oraz kwotę 6.722 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt 2 sentencji).

Przedmiotowy wyrok Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach. W dniu 27 marca 2008 roku została zawarta umowa gwarancji ubezpieczeniowej należytego wykonania umowy i usunięcia wad pomiędzy pozwanym (...) S.A. w W., a (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w M.. Jej celem było zabezpieczenie wykonania umowy na realizację kontraktu, polegającego na budowie sali gimnastycznej.

Zgodnie z jej postanowieniami pozwany – jako gwarant - zobowiązał się o wypłaty:

⚫

do 208.103,34 zł z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, w okresie do 2.03.2009 roku,

⚫

do 62.431,00 zł z tytułu rękojmi za wady i gwarancji jakości, w okresie w okresie od 3.03.2009 roku do 18.03.2012 roku.

Wierzytelności gwarant miał wypłacić w ciągu 14 dni od dnia doręczenia pierwszego pisemnego wezwania do zapłaty, zawierającego oświadczenie beneficjenta, że żądana kwota jest należna i wymagalna z określonego tytułu, a ponadto mimo pisemnego wezwania zobowiązany w wyznaczonym terminie nie wykonał lub wykonał nienależycie swoje zobowiązanie, o ile:

⚫

wezwanie zostanie podpisane przez osoby uprawnione do składania oświadczeń w imieniu beneficjenta, a do wezwania powinien był dołączony obowiązujący dokument potwierdzający umocowanie tych osób do składania oświadczeń; w przypadku podpisania wezwania przez pełnomocnika do wezwania powinien być również załączony oryginał stosownego pełnomocnictwa lub jego kopia, uwierzytelniona za zgodność z oryginałem przez notariusza;

⚫

własnoręczność podpisów na wezwaniu zostanie potwierdzona przez radcę prawnego lub bank prowadzący rachunek beneficjenta;

⚫

w wezwaniu zostanie wskazany rachunek bankowy beneficjenta, na który gwarant powinien dokonać zapłaty z tytułu udzielonej gwarancji.

Pismem z 29 lutego 2012 roku powód wezwał kontrahenta do usunięcia wad posadzki sportowej w ostatecznym terminie do 7 marca 2012 roku, pod rygorem przystąpienia do realizacji gwarancji.

Następnie pismem z dnia 8 marca 2012 roku wezwał pozwanego do zapłaty spornej kwoty z tytułu rękojmi i gwarancji jakości wykonania umowy oświadczając, że do tego dnia wykonawca, mimo pisemnego wezwania, nie przystąpił do wykonania i nie wykonał robót. Wezwanie zostało podpisane przez zastępcę Prezydenta Miasta S. z zaznaczeniem w pieczątce – z upoważnienia Prezydenta i potwierdzeniem własnoręczności podpisu przez radcę prawego.

Na piśmie powód dokonał oświadczenia analogicznej treści, gdzie doprecyzował, że żądana kwota należy się z tytułu części kosztów zastępczego wykonania usterki posadzki sportowej.

Na podstawie zarządzenia Prezydenta Miasta S., A. K. (1) - jako zastępcy Prezydenta - powierzono prowadzenie spraw Miasta oraz udzielanie upoważnień i pełnomocnictw do wydawania decyzji administracyjnych i reprezentowania w stosunkach zewnętrznych w zakresie określonym w tym zarządzeniu, w tym w trakcie nieobecności Prezydenta do zastępowania go. Jako załącznik do powyższych dokumentów, wysłanych pozwanemu, zostało ono potwierdzone za zgodność przez Sekretarza Miasta.

Pozwany odmówił wypłaty wskazując, iż oświadczenie powoda nie zawiera słów, że dochodzona kwota jest należna i wymagalna z określonego w umowie tytułu, a ponadto kopia pełnomocnictwa dla reprezentującego powoda A. K. (1) nie została uwierzytelniona przez notariusza.

W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności do dokonania wypłaty na podstawie umowy gwarancji. Jego zdaniem, zważywszy na rodzaj postawionych powodowi zastrzeżeń, odmowa spełnienia świadczenia nie była zasadna. Podniósł, że wątpliwości pozwanego co do należności i wymagalności dochodzonej kwoty oraz umocowania osoby działającej w jego imieniu mogły być wyjaśnione w toku wszczętej procedury wypłaty, tak jak to się dzieje przy wypłacie świadczeń z ubezpieczenia. Powołując się na obowiązująca w strukturach administracyjnych praktykę uznał, że zarzuty pozwanego dotyczące nieprzedstawienia potwierdzonego notarialnie pełnomocnictwa dla osoby reprezentującej powoda są w realiach niniejszej sprawy nieuzasadnione. Dodał przy tym, że poprzez złożenie pozwu w imieniu powoda, reprezentująca go osoba niejako uwiarygodniła swoje umocowanie. W podobnym tonie Sąd Rejonowy wypowiedział się w kwestii niezłożenia przez powoda oświadczenia, iż dochodzona wierzytelność jest należna i wymagalna. Jak bowiem stwierdził, mimo użycia innego sformułowania językowego, wynika to wprost z treści oświadczenia powoda.

O odsetkach ustawowych Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 481 k.c., zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. z uwzględnieniem § 6 ust. 6 rozporządzenia z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Pozwany zaskarżył powyższe orzeczenie apelacją, domagając się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenia od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje i kosztów postępowania zażaleniowego. Skarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., poprzez uznanie, że powodowi przysługuje świadczenie wynikające z gwarancji ubezpieczeniowej należytego wykonania umowy i usunięcia wad. Skarżący podkreślił, że umowa gwarancji ubezpieczeniowej jest szczególna formą gwarancji samoistnej, a zobowiązania z niej wynikające są abstrakcyjne, samodzielne i ściśle sformalizowane. Dlatego też najmniejsze uchybienie w wypełnianiu wymogów formalnych prowadzi do odmowy spełnienia świadczenia z tytułu udzielonej gwarancji. Formalizm gwarancji jest – w jego ocenie - spowodowany wyłączeniem możliwości podnoszenia przez gwaranta zarzutów wynikających ze stosunku prawnego zabezpieczonego gwarancją. Nadto wskazał, że treść oświadczeń, które ma złożyć beneficjent jest ściśle określona w umowie gwarancji i stanowi zabezpieczenie jego interesów na wypadek nadużycia gwarancji. Jak podkreślił, owe szczególne wymogi formalne zaakceptował sam beneficjent, wobec czego nie może ich starając się o wypłatę gwarancji. Sąd z kolei nie może stosować do nich liberalnej wykładni, gdyż narusza to interesy gwaranta, pozbawiając go jedynego narzędzia obrony. Skarżący zakwestionował również pogląd, jakoby sam fakt złożenia pozwu w imieniu powoda uwiarygadniał umocowanie osoby, która to zrobiła do reprezentowania go.

Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie Sądu Okręgowego ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji nie budzą wątpliwości. Zostały one poczynione na podstawie niekwestionowanych, co do swej treści, przez żadną ze stron dokumentów. Mimo, że w apelacji pozwany wskazał na naruszenie przez Sąd Rejonowy art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów to w rzeczywistości ustalenia te nie są podważane w apelacji. W uzasadnieniu środka zaskarżenia pozwany nie wskazał jakie konkretne ustalenie sądu orzekającego pozostawałoby w sprzeczności z indywidualnie oznaczonym elementem materiału dowodowego. W rzeczywistości stawiając zarzut charakterze procesowym apelujący stara się podważyć prawidłowość przeprowadzonego przez sąd procesu subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod właściwe przepisy prawa materialnego.

W tej sytuacji ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego Sąd Okręgowy w pełni akceptuje, przyjmując je za podstawę własnego rozstrzygnięcia.

Niewątpliwie natomiast wydając wyrok Sąd pierwszej instancji naruszył normy prawa materialnego a naruszenia w tym zakresie sąd winien brać pod uwagę z urzędu.

Kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było rozstrzygnięcie, czy postanowienia zawarte w umowie gwarancji ubezpieczeniowej, regulujące wymogi formalne wniosku o wypłatę gwarancji oraz formę pełnomocnictwa osoby reprezentującej beneficjenta, należy interpretować ściśle z ich treścią, czy też w sposób bardziej liberalny.

Gwarancja ubezpieczeniowa jest specyficzną, niestypizowaną, ukształtowaną głównie przez praktykę, czynnością ubezpieczeniową, znajdującą oparcie prawne przede wszystkim w zasadzie swobody układania stosunków zobowiązaniowych (art. 353 ¹ k.c.) a jej treść sprowadza się do zagwarantowania wypłaty przez gwaranta (zakład ubezpieczeń) na rzecz beneficjenta gwarancji (gwarantariusza) określonego świadczenia pieniężnego na wypadek zajścia wymienionego w gwarancji zdarzenia losowego. (tak Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 11 stycznia 2006 r. I ACa 761/05, LEX nr 186159, OSA 2007/5/16). Sąd Okręgowy podziela pogląd wyrażany zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i w doktrynie, że gwarancja ma charakter zobowiązania w znacznym stopniu abstrakcyjnego, co związane jest z tym, że gwarant w zasadzie nie może odwoływać się do stosunku podstawowego łączącego zleceniodawcę z beneficjentem, będącego przyczyną udzielenia gwarancji (por. np.: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1993 r. w spr. III CZP 16/93, OSNC, z. 10 z 1993 r., poz. 166, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietna 1996 r. w sprawie II CRN 38/96, OSNC, z. 9 z 1996 r., poz. 122, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004 r. w spr. II CK 17/04, nie publ., itp.) . Z uwagi na tą specyfikę gwarancji przyjąć należy, że treść gwarancji nie powinna być poddawana wykładni elastycznej i liberalnej (zob. wyrok SN z dnia 4 października 1995 r. w spr. II CRN 123/95, OSNC, z. 2 z 1996 r., poz. 29 z glosą aprobującą F. Prusaka, Przegląd Sądowy, nr 2 z 1996 r., str. 74). Trafne są, w świetle powyższych uwag, zarzuty pozwanego, że z uwagi na abstrakcyjny i sformalizowany charakter zobowiązania płynącego z gwarancji a także sytuację gwaranta, który ocenia zasadność roszczenia wyłącznie w oparciu o oświadczenia złożone w wezwaniu do zapłaty – konieczne jest formalistyczne podejście do składanych przez beneficjenta oświadczeń o spełnieniu warunków do wypłaty świadczenia z gwarancji.

Z będącej przedmiotem sporu umowy gwarancji wynika, że warunkiem wypłaty świadczenia jest wezwanie do zapłaty zawierające oświadczenie beneficjenta, że żądana kwota jest należna i wymagalna z określonego tytułu natomiast kierowane do pozwanego przez powoda wezwanie – zarówno w pierwotnej wersji jak i wersji poprawionej – zawiera jedynie oświadczenie iż żądana kwota jest należna z tytułu rękojmi i gwarancji . Nie zawiera natomiast oświadczenia o tym, iż jest wymagalna. Pojęcia należna i wymagalna nie są pojęciami tożsamymi a pojęcie należna nie implikuje pojęcia „wymagalna” . Oświadczenie powoda nie spełnia zatem warunków określonych w umowie gwarancji.

Już tylko ten brak oświadczenia złożonego przez powoda był wystarczający dla odmowy wypłaty świadczenia – nie jest to jednak brak jedyny. Wezwanie do zapłaty nie spełniało dalszych , określonych § 3 pkt 1 umowy gwarancji wymagań. Zgodnie z tym postanowieniem umownym wezwanie powinno być podpisane przez osoby uprawnione do składania oświadczeń w imieniu beneficjenta a do wezwania powinien być dołączony obowiązujący dokument potwierdzający umocowanie tych osób do składania oświadczeń, w przypadku wezwania przez pełnomocnika do wezwania powinien być również załączony oryginał stosowanego pełnomocnictwa lub jego kopia, uwierzytelniona za zgodność z oryginałem przez notariusza. Wezwanie w imieniu powoda podpisał Zastępca Prezydenta Miasta S. A. K. (1) a do wezwania została dołączona potwierdzona przez Sekretarza Miasta kopia informacyjna Zarządzenia Prezydenta Miasta o powierzeniu A. K. (2) spraw Miasta oraz udzielaniu upoważnień i pełnomocnictw do wydawania decyzji administracyjnych oraz reprezentowania Miasta S. i Urzędu Miejskiego. Zarządzenia wydawane przez powołane do tego organy niewątpliwie stanowią dokumenty urzędowe, które nie wymagają potwierdzenia przez notariusza. Jednak zarządzenie, na które powołuje się powód nie miało jednolitego charakteru a wynika z faktu, że Miasto S. z jednej strony jest jednostką samorządu gminnego uprawnioną do podejmowania w ramach zadań publicznych określonych czynność władczych a z drugiej osobą prawną, która uczestniczy obrocie cywilnoprawnym jako równorzędny innym podmiot tych stosunków. Analizując wspomniane zarządzenie Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zarządzenie to w części tj. w § 5, w którym Prezydent Miasta udzielił A. K. (2) pełnomocnictwa do składania oświadczeń woli w imieniu Miasta S. w sprawach cywilnoprawnych o wartości nie przekraczającej 100.000 zł, nie stanowi dokumentu urzędowego. Nie dotyczy bowiem czynności Miasta jako organu władzy publicznej a zgodnie z art. 244 k.p.c. dokumentem urzędowym jest jedynie taki dokument, który został sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 kwietnia 1965 r., I PR 88/65, OSP 1965, z. 12, poz. 263 - nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 czynność prawna w formie pisemnej dokonana przez organ administracji publicznej, związana wyłącznie z jego udziałem w obrocie cywilnoprawnym. Za słuszne uznać należy stanowisko pozwanego, że przedstawione przez powoda zarządzenie nie spełniało warunków określonych w umowie gwarancyjnej bowiem w części w jakiej obejmowało pełnomocnictwo do czynności cywilnoprawnych wymagało uwierzytelnienia przez notariusza za zgodność z oryginałem.

W świetle powyższego, ponieważ skierowane do pozwanego wezwanie do zapłaty nie spełniało warunków określonych w umowie gwarancji, roszczenie powódki nie zasługiwało na uwzględnienie i dlatego Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddalił powództwo a w punkcie 2 zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Zmiana zaskarżonego orzeczenia w zakresie kosztów sądowych była konsekwencją zmiany tego orzeczenia w punkcie 1. Skoro bowiem powód przegrał sprawę w całości to zgodnie z przewidzianą w art. 98 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik procesu winien zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty procesu. Na koszty te składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika obliczone na podstawie § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu , Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm. (3.600 zł).

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i zasądził od powoda jako przegrywającego postępowanie apelacyjne w całości na rzecz pozwanego kwotę 4.922 zł, na którą składają się opłata od apelacji (3.122 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika obliczone na podstawie § 12 ust 1 pkt 1 i § 6 pkt 6 cytowanego rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.