Wyrok z 26 czerwca 2024, sygn. I ACa 2527/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 czerwca 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Krzysztof Depczyński

Protokolant: st. sekr. sąd. Paulina Działońska

po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. w Łodzi na rozprawie

sprawy z powództwa Z. D.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi

z dnia 18 lipca 2022 r. sygn. akt I C 565/22

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od Z. D. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 4.050,00 (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym;

III.  przyznaje adwokatowi Ł. Z. z Kancelarii (...) w T. kwotę 4.981,50 (cztery tysiące dziewięćset osiemdziesiąt jeden 50/100) zł brutto tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym i kwotę tę nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi.

I ACa (...)

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2022 r. w sprawie z powództwa Z. D. przeciwko Skarbowi Państwa – Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, o zapłatę, Sąd Okręgowy w Łodzi:

1/ oddalił powództwo;

2/ nie obciążył powoda kosztami postępowania w niniejszej sprawie;

3/ przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi
na rzecz adwokata Ł. Z. 5.535 złotych tytułem zwrotu nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

Powyższy wyrok został oparty na następujących ustaleniach faktycznych:

Powód Z. D., urodzony (...), z zawodu jest technikiem budownictwa. Pracował on jako ochroniarz, pracownik budowlany, handlowiec, dyrektor handlowy, a także prowadził działalność gospodarczą, z czego uzyskiwał dochody. Od 2009 r. powód choruje na depresję, w związku z czym podjął leczenie w Poradni (...). W okresie od 2016 r. do listopada 2017 r.
powód przebywał w zakładzie karnym.

Z. D. bezskutecznie ubiegał się o przyznaniu mu renty inwalidzkiej. Od maja 2016 r. powód otrzymuje comiesięczne świadczenie
z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. (zasiłek stały). MOPS wypłaca powodowi również dodatkowe kwoty na określone cele, np. na posiłki.

Orzeczeniem o niepełnosprawności z 16 lipca 2018 r. Miejski Zespół
do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył Z. D. do osób
z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 maja 2016 r.

Decyzją z 14 grudnia 2017 r. Prezydent Miasta T. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej postanowił przyznać powodowi zasiłek stały w okresie od 1 grudnia
2017 r. do 30 czerwca 2018 r. w wysokości 604 złote. Następnie decyzją z 26 lipca 2018 r. przyznano zasiłek stały w okresie od 1 lipca 2018 r. do 31 lipca 2021 r.
w wysokości 604 złote miesięcznie, przy czym od 1 października 2018 r.
kwotę zasiłku zwiększono do kwoty 645 złotych. Z uzasadnienia powyższych decyzji wynikało, że powód zamieszkuje samotnie, jest osobą samotnie gospodarującą, całkowicie niezdolną do pracy, nie pracuje zawodowo ani nie pobiera świadczeń
z ZUS, jak również nie ma żadnego źródła dochodu. Ponadto zgodnie z orzeczeniem z 16 lipca 2018 r. Z. D. uzyskał umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 lipca 2021 r. i z tego tytułu oraz braku dochodu nabył prawo do zasiłku stałego. Wspominany zasiłek stały w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustalany był jako różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, tj. 634 złote, a faktycznym jej dochodem. Powód został pouczony, że od przedmiotowej decyzji przysługuje mu prawo wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., za pośrednictwem organu, który wydal decyzję, w terminie 14 dni od jej doręczenia.

Ponadto decyzjami Prezydenta Miasta T. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Z. D. przyznawano świadczenia pieniężne z tytułu zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego.

Powód nie złożył odwołania od żadnej z wydanych decyzji.

Obecnie Z. D. przebywa w mieszkaniu brata,
w którym jest zameldowany i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Aktualnie otrzymuje on zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T.
w wysokości 720 złotych netto miesięcznie, przy czym w ostatnim czasie zasiłek wypłacany powodowi wzrósł o około 20 złotych. Powód nie ma innych źródeł dochodu, nie wykonuje prac dorywczych ani nie jest zarejestrowany
jako bezrobotny. Powód podejmował starania mające na celu znalezienie pracy, również jako osoba niepełnosprawna, jednak bezskutecznie. Sytuacja powoda uległa pogorszeniu, gdyż w związku z panującą inflacją ceny produktów oraz wysokość opłat znacznie wzrosły. Powód ponosi comiesięczne opłaty w postaci czynszu mieszkaniowego w kwocie 470 złotych (nie otrzymuje on dodatku mieszkaniowego, ponieważ mieszkanie jest własnością jego brata), a także należności za media
(gaz, woda) w kwocie 150 złotych. Powód nie ma zaległości w opłatach.
Ponadto powód ponosi również koszty ubrań, wyżywienia, oraz leków.

Z. D. ma problemy zdrowotne – cierpi na zaburzenia psychiczne oraz choruje na cukrzycę. W związku z zaburzeniami psychicznymi podjął
on leczenie w Poradni (...) i na stałe zażywa leki, których koszt wynosi około 300 złotych miesięcznie. Natomiast cukrzycę powód leczy w ramach NFZ i przyjmuje leki, których koszt wynosi 100 złotych miesięcznie.

Do 2023 roku powód Z. D. miał orzeczoną grupę inwalidzką. Powód nie wymaga pomocy osób trzecich. Nie posiada on samochodu, ponieważ sprzedał go w 2019 r. za cenę około 3.000 złotych. Powód przemieszcza się środkami transportu publicznego lub podwożą go znajomi.

Zasiłek otrzymywany z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T.
nie wystarcza powodowi na życie. W związku z tym zdarza się, że powód uzyskuje pomoc od rodziny oraz pożycza pieniądze od innych osób bądź zbiera rzeczy
na śmietniku.

Powód podjął decyzję o wystąpieniu z przedmiotowym powództwem
po tym, gdy usłyszał od znajomego, że kwota świadczenia socjalnego,
jakie otrzymuje, jest zbyt niska.

W swych rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy uznał powództwo Z. D. za bezzasadne. Sąd podkreślił, że podstawową przesłanką ochrony dóbr osobistych na gruncie cywilnoprawnym jest ustalenie, że dobro osobiste konkretnej osoby zostało naruszone, a naruszenie to zostało spowodowane działaniem bezprawnym. Odnosząc się do sytuacji powoda, Sąd a quo wskazał,
że otrzymał on prawo do zasiłku stałego oraz pobierał również inne zasiłki.
Mimo uzyskanych pouczeń powód nie odwołał się w trybie administracyjnym
od wydanych decyzji przyznających mu zasiłek stały, wobec czego Sąd uznał,
że powód zgodził się z faktem przyznania mu tego zasiłku, także jego wysokością. Jednocześnie wskazano, że powód nie wyczerpał wszystkich możliwości związanych z uzyskaniem pomocy socjalnej od państwa. Ponadto w ocenie Sądu powód
nie wykazał, aby zachowanie pracowników pozwanego spowodowało naruszenie
jego godności osobistej. Zaznaczono, iż powód otrzymywał wszystkie wnioskowane
i należne mu świadczenia, a jednocześnie nie wykazano, że pracownicy pozwanego negatywnie odnosili się do powoda w związku z jego trudną sytuacją.
Sąd jednocześnie podkreślił, że same subiektywne odczucia powoda
co do naruszenia jego dobra osobistego czy jego twierdzenia, iż świadczenia
z pomocy społecznej były nieadekwatne do jego potrzeb i że otrzymywana
przez niego suma zasiłku jest zbyt niska, nie mogą przesądzać o zasadności dochodzonych przez niego roszczeń, bowiem przy ocenie naruszenia dobra osobistego uwzględnia się czynniki obiektywne, a nie subiektywne odczucia danej osoby.

O nieobciążaniu powoda kosztami procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający zastosowanie tego przepisu.

O nieopłaconych kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd orzekł na podstawie z § 4 ust. 1 i ust. 3 w zw. § 8 pkt 6 oraz § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód zaskarżając go w części,
tj. w zakresie pkt. 1.

Skarżonemu rozstrzygnięciu apelujący zarzucił naruszenie:

1.  art. 233 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem istotnej części
tego materiału, to jest zeznań powoda, z których wynika, że środki otrzymywane przez powoda nie zabezpieczają jego podstawowych potrzeb niezbędnych do egzystencji;

2.  art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 23 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie
i uznanie przez Sąd, że w sprawie nie doszło do bezprawnego działania organów władzy publicznej, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż kwota otrzymywanych przez powoda świadczeń
nie jest wystarczająca dla jego zabezpieczenia społecznego w myśl
art. 67 Konstytucji, a co za tym idzie naruszane są również dobra osobiste powoda w postaci m.in. godności.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt. 1. poprzez uwzględnienie przedmiotowego powództwa, a także o przyznanie adwokatowi Ł. Z. kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Pozwany w odpowiedzi na apelację powoda wniósł o jej oddalenie w całości
i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył:

Apelacja okazała się bezzasadna.

Wywiedziona apelacja stanowi jedynie bezzasadną polemiką z prawidłowym rozstrzygnięciem i prawidłową oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonaną przez Sąd Okręgowy.

Podstawy ewentualnej odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa – Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej należało oceniać przez pryzmat
art. 417 k.c. Przesłankami odpowiedzialności po myśli powołanego przepisu są: szkoda, fakt jej wyrządzenia przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej oraz łączący te zdarzenia normalny związek przyczynowy. Zgodnie z art. 6 k.c. obowiązek wykazania zaistnienia wszystkich przesłanek właściwych dla tego rodzaju odpowiedzialności ciążył na powodzie,
który obowiązkowi temu jednak nie sprostał. Oceniając zasadność żądania pozwu Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i procesowego, dokonał poprawnych ustaleń faktycznych, a swoje stanowisko umotywował
w sposób przekonujący. Natomiast oceny tej nie zmienia argumentacja zaprezentowana w apelacji.

Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy nie dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych, które w głównej mierze poczynione zostały w oparciu o dowody
z dokumentów oraz zeznania samego powoda. Rzekomo błędne ustalenia Sądu
a quo miałyby polegać na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonaniu jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału,
tj. zeznań powoda, z których wynika, że środki otrzymywane przez powoda
nie zabezpieczają jego podstawowych potrzeb niezbędnych do egzystencji. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy nie dopuścił się zarzucanych w apelacji uchybień dochodząc do słusznej konstatacji, iż powód znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, jednak okoliczność ta nie uzasadnia dochodzonych przez powoda roszczeń. W tym miejscu należy podkreślić, że Sąd a quo, ustalając zaistniały stan faktyczny, oparł się na zeznaniach powoda, ale również w swoich rozważaniach prawnych szczegółowo odnosił się do sytuacji życiowej powoda. W związku
z tym uwzględniono stopień niepełnosprawności Z. D., stan
jego zdrowia i związaną z tym konieczność ponoszenia kosztów leczenia,
brak dochodów powoda, a także wysokość opłat za mieszkanie oraz za media. Wobec tego nie zachodzą podstawy, aby podzielić argumentację skarżącego
co do pominięcia przez Sąd pierwszej instancji istotnej części materiału dowodowego w postaci zeznań powoda.

Nieskuteczne są nadto podnoszone w apelacji zarzuty dotyczące naruszenia art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 23 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez Sąd, że w sprawie nie doszło do bezprawnego działania organów władzy publicznej.

Pojęcie bezprawności przy wykonywaniu władzy publicznej w rozumieniu
art. 417 k.c. oznacza działania lub zaniechania podmiotu wykonującego tę władzę, które są sprzeczne z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, w tym z zasadami współżycia społecznego (por. E. Bagińska, Odpowiedzialność odszkodowawcza
za wykonywanie, s. 315–341). Rzekomej bezprawności skarżący doszukiwał się
w tym, że przyznane świadczenie nie jest wystarczające dla zabezpieczenia społecznego w myśl art. 67 Konstytucji RP, co w konsekwencji miało prowadzić
do naruszenia dobra osobistego skarżącego.

W tym miejscu należy wskazać, iż art. 67 Konstytucji RP stanowi źródło gwarancji obywatela w zakresie uzyskania zabezpieczenia społecznego
w razie niezdolności do pracy, tym samym spełniając rolę wzorca konstytucyjnego, który określa w sposób ogólny zakres i formy takiego zabezpieczenia. Wspomniany wzorzec znajduje materializację w uchwalonych ustawach, w których ustawodawca dopiero konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2024 r.,
I OSK 1361/23, Legalis nr 3079970). Zakres i formy ww. zabezpieczenia społecznego wskazuje Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.

Sąd Apelacyjny podziela zapatrywania Sądu pierwszej instancji, iż działania pozwanego nie nosiły znamion bezprawności. Zaznaczyć należy, iż pozwany działał na podstawie i w graniach prawa, zaś powód korzystał z pomocy socjalnej
w zasadnym i wnioskowanym przez siebie zakresie. Przyznanie powodowi zasiłku stałego nastąpiło na podstawie przepisów prawa wskazanych w treści decyzji,
tj. art. 104 i art. 108 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3,
art. 106 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 1 pkt 1 lit. a,
pkt 2 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej, art. 66 ust. 1 pkt 26, art. 73 pkt 9, art. 75 ust. 10, art. 79, art. 81 ust. 8 pkt 7 i art. 86 ust. 1 pkt 8 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz zarządzenia
Nr (...) Prezydenta Miasta T. z 7 września 2017 r. w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T.
do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy i powiatu. Również wysokość przyznanego świadczenia nie była dowolna, bowiem uwzględniała status powoda, jako osoby samotnie gospodarującej, i została ustalona jako różnica
między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a faktycznym
jej dochodem. Wysokość powyższego zasiłku była podwyższana stosownie
do obowiązujących przepisów, tj. z początkowej kwoty 604 złote została zwiększona do kwoty 645 złotych, a następnie do 720 złotych.

Podkreślenie wymaga, że powód oprócz zasiłku stałego pobierał
również świadczenia pieniężne z tytułu zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego. Jak słusznie zauważył Sąd a quo, powód nie złożył odwołania od żadnej z wydanych w sprawie decyzji, mimo że został pouczony o możliwości wniesienia odwołania
w trybie administracyjnym. W związku z tym należy uznać, że zgadzał się
on nie tylko z zasadnością przyznania zasiłku, ale również jego wysokością.
Jak wynika z zeznań powoda, powziął on wątpliwości co do wysokości przyznanego zasiłku dopiero po rozmowie ze znajomym, który sam stwierdził, że jest ona zbyt niska. Powód – przed wniesieniem pozwu – nie podjął żadnych innych czynności przewidzianych przez prawo, które miałyby na celu obronę jego praw.
W ocenie Sądu Apelacyjnego skarżący przyczyn swej trudnej sytuacji dopatruje się w działaniu pozwanego, jednocześnie nie dostrzegając, że sam nie podjął odpowiednich środków przewidzianych przez prawo administracyjne, choć mógł
i powinien to zrobić, jeśli nie zgadzał się z wydanymi decyzjami.

Zarówno Sąd Apelacyjny, jak i Sąd Okręgowy nie negują, że sytuacja,
w której znalazł się powód, jest trudna. Jednak okoliczność ta nie świadczy o tym, że wysokość świadczenia przyznanego przez pozwanego narusza dobra osobiste powoda i stanowi działanie bezprawne. Jak już wspomniano, powód został pouczony o możliwości wniesienia odwołania w trybie administracyjnym,
a mimo to nie skorzystał z tej możliwości. Ponadto, powód może wystąpić
o przyznanie także innych formy pomocy socjalnej przewidzianych przez prawo, które z pewności przyczyniłyby się do poprawy jego sytuacji. Fakt, że powód
z sukcesem występował o przyznanie zasiłku stałego, zasiłku okresowego
oraz zasiłku celowego, wskazuje na to, że mimo chorób, z jakimi się zmaga, potrafi on skutecznie dochodzić swoich praw i korzystać z pomocy socjalnej.

Na zakończenie powyższych rozważań trzeba również zaznaczyć, że powód
nie wykazał, aby pracownicy pozwanego dopuścili się względem niego zachowań nieprofesjonalnych, które wskazywałyby, że jest on traktowany w gorszy sposób. Sąd a quo słusznie zauważył, że subiektywne odczucia powoda co do rzekomego naruszenia jego dóbr osobistych, jak również jego twierdzenia, iż przyznana wysokość świadczenia jest nieadekwatna do jego potrzeb, nie mogą przesądzać
o zasadności dochodzonych przez niego roszczeń, bowiem ocena, czy doszło
do naruszenia dobra osobistego, powinna mieć zobiektywizowany charakter.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd Apelacyjny oddalił apelację
jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c.

Na podstawie 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. w zw. z art. 32 ust. 3, 122 i 131 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej
(t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1109) i § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie
z dnia 22 października 2015 r. (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 4.050 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.