Wyrok z 22 sierpnia 2024, sygn. II AKa 220/24

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 220/24

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1.

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z 3 kwietnia 2024r. w sprawie XI Ko 1317/23:

I.  ustalił łączną kwotę należnego C. D. od Skarbu Państwa zadośćuczynienia za krzywdę z tytułu pozbawienia go wolności w okresie od 12 lutego 1945r. do 15 kwietnia 1945r. bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania, w wysokości 90 000 zł (dziewięćdziesiąt tysięcy złotych) i zasądził z tego tytułu od Skarbu Państwa na rzecz J. D. i A. D. kwoty równe po 45.000 zł (czterdzieści pięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty; z uwzględnieniem, że J. D. i A. D.; zostały już wypłacone kwoty po 40.000,00 złotych (łącznie 80.000 złotych) w związku z wydaniem uchylonego orzeczenia Sądu Okręgowego w Gdańsku w sprawie XI Ko 277/22, a które nie zostały przez nich zwrócone;

II.  w pozostałym zakresie wniosek oddalił;

III.  zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców J. D. i A. D. kwoty po 288 (dwieście osiemdziesiąt osiem) złotych tytułem kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru;

IV.  kosztami postępowania w sprawie obciążył Skarb Państwa.

1.1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ pełnomocnik wnioskodawców

1.1.3. Granice zaskarżenia

1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do wysokości zasądzonego zadośćuczynienia

1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

1.2.1. Ustalenie faktów

1.2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Wnioskodawcy

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.

2.

J. D.

A. D.

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał postępowania dowodowego.

1.2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.

2.

J. D.

A. D.

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał postępowania dowodowego.

1.2.2. Ocena dowodów

1.2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał postępowania dowodowego.

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał postępowania dowodowego.

1.2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał postępowania dowodowego.

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał postępowania dowodowego.

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp

Zarzuty

1.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść i skutkujący bezpodstawnym uznaniem, że w okolicznościach niniejszej sprawy sumą adekwatną i proporcjonalną kwotą zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez C. D. na skutek niesłusznego pozbawienia go wolności w okresie od 12 lutego 1945 r. do 15 kwietnia 1945 r. bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania, w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego będzie łączna kwota 90.000,00 zł, pomimo, iż jest to kwota niewspółmierna do rozmiaru doznanych przez niego krzywd i cierpień, ich intensywności i nieodwracalnego charakteru, podczas gdy te względy przemawiają za zasądzeniem na rzecz wnioskodawców znacznie wyższej kwoty zadośćuczynienia,

2.  obraza przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów, w szczególności zeznań wnioskodawców i wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy, tj. uznanie, że zadośćuczynienie w łącznej kwocie 90.000,00 zł spełnia cel i wymogi określone w art. 8 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej: ustawa lutowa, ustawa rehabilitacyjna) w przypadku krzywd C. D. doznanych na skutek niesłusznego pozbawienia wolności w okresie od 12 lutego 1945 r. do 15 kwietnia 1945 r. bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutów za zasadne, częściowo zasadne albo niezasadne

Ad. 2. W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny odniesie się do zarzutu obrazy przepisów postępowania. W sytuacji bowiem gdy autor środka odwoławczego nie traktuje błędu w ustaleniach faktycznych jako samoistnego uchybienia w obszarze określenia podstawy odpowiedzialności karnej, zarzut takiego błędu wiąże się z obszarem procesowym, w przedmiotowej sprawie, z wadliwą oceną materiału dowodowego (art.7 kpk). Zarzut ten w zakresie, w jakim jest powiązany z uchybieniami procesowymi, może mieć zatem postać błędu „dowolności”. W takiej sytuacji błąd w ustaleniach faktycznych jest w istocie konsekwencją uchybień procesowych, jako pierwotnych; to one bowiem generują wadliwe ustalenia faktyczne. Chodzi przecież o to, że oceny i wnioski wyprowadzone z okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego nie odpowiadają zasadom logicznego rozumowania lub że nie przeprowadzono istotnych dowodów, które mogły mieć wpływ na treść ustaleń faktycznych.

W ramach tego zarzutu skarżąca wskazała na dowolną ocenę dowodów, w szczególności zeznań wnioskodawców. Podkreślenia zatem wymaga, że Sąd Okręgowy za w pełni wiarygodne uznał zarówno zeznania wnioskodawców, jak i inne dowody przeprowadzone w sprawie, tak o charakterze osobowym, jak i dokumentarnym, nie odmawiając waloru wiarygodności żadnemu z przeprowadzonych dowodów (str.4 – 5 uzasadnienia wyroku). Nie sposób zatem stwierdzić w czym skarżąca upatruje podstaw tego zarzutu. Całe uzasadnienie apelacji natomiast koncentruje się na kwestionowaniu wysokości zasądzonego łącznie zadośćuczynienia, do czego Sąd II instancji odniesie się dokonując oceny zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych.

Ad. 1. Zarzut w zakresie uznania, że zasądzone przez Sąd I instancji zadośćuczynienie nie jest adekwatne do rozmiaru krzywdy doznanej przez represjonowanego nie jest trafny, a żądane w przedmiotowej sprawie – w ocenie Sądu Apelacyjnego – nie znajduje uzasadnienia w realiach sprawy.

Wskazać na wstępie należy, że ustalenie, jaka kwota zadośćuczynienia w konkretnych okolicznościach jest „odpowiednia” w rozumieniu art. 445 § 2 kc, należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego. Zmiana w postępowaniu odwoławczym wysokości ustalonego przez Sąd I instancji zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek niesłusznego pozbawienia wolności jest więc możliwa tylko w razie ustalenia, że pierwotnie ustalona kwota zadośćuczynienia nie uwzględnia wszystkich okoliczności, które powinny mieć wpływ na wysokość zadośćuczynienia lub też, że okoliczności te wprawdzie zostały ustalone w sposób prawidłowy, jednak niewłaściwie oceniono ich znaczenie z perspektywy wielkości krzywdy, co w konsekwencji miało istotne znaczenie dla ustalenia wysokości zadośćuczynienia. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa, wykładnia pojęcia „zadośćuczynienie”, o którym mowa w przepisie art. 552 k.p.k., który poprzez art.2d ust. 3. Ustawy z 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej: ustawa lutowa) ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, opiera się na regułach wypracowanych w prawie cywilnym materialnym, w tym odwołuje się zwłaszcza do art.445 § 2 kc, z którego wynika, że zadośćuczynienie winno być „odpowiednie”. Wśród elementów istotnych z punktu widzenia wysokości zadośćuczynienia wyróżnia się także aktualne warunki i przeciętną stopę życiową społeczeństwa. Wysokość zadośćuczynienia powinna być utrzymana w rozsądnych granicach, a więc z jednej strony powinna służyć złagodzeniu doznanej krzywdy, z drugiej zaś nie może być źródłem nieuzasadnionego wzbogacenia (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 17 kwietnia 2023r., II AKa 238/22; postanowienia Sądu Najwyższego z: 20 października 2022r. IV KK 371/22, 21 lipca 2021r. IV KK 135/21, 24 listopada 2020r. II KK 202/20, 18 czerwca 2020r. III KK 59/20, 22 stycznia 2015r. III KK 252/14,; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 29 lipca 2020r., II AKa 70/20; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, II AKa 171/19; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 28 listopada 2018r., II AKa 323/18). Zasadniczymi okolicznościami mającymi wpływ na wysokość zadośćuczynienia z tytułu pozbawienia wolności są przede wszystkim cierpienia represjonowanego, których rodzaj, czas trwania i natężenie należy każdorazowo określić w kontekście materiału dowodowego sprawy.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, że Sąd Okręgowy dostrzegł wszystkie przedstawione przez wnioskodawców okoliczności związane z pozbawieniem wolności represjonowanego, na co zwróciła uwagę sama skarżąca (str.3 apelacji). Sąd odwoławczy nie podziela jednak jej poglądu, że nie przydał im należytej wagi w kontekście należnego zadośćuczynienia. Subiektywne bowiem przekonanie wnioskodawców, że zasądzone zadośćuczynienie nie odpowiada rozmiarowi krzywdy doznanej przez represjonowanego samo w sobie nie może skutkować uwzględnieniem roszczenia w całości lub nawet jego podwyższeniem. Wysokości należnego zadośćuczynienia nie sposób bowiem określać li tylko przez pryzmat subiektywnych odczuć uprawnionych (tak też: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyrokach z: 17 kwietnia 2023r. w sprawie II AKa 238/22, 24 czerwca 2020r. w sprawie II AKa 188/19; Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 29 lipca 2020r. w sprawie II AKa 70/20).

Sąd Okręgowy uwzględnił wszystkie okoliczności mające wpływ na poczucie krzywdy represjonowanego, a w konsekwencji wysokość należnego wnioskodawcom zadośćuczynienia (str.11 – 14 uzasadnienia wyroku) i przydał im należytą wagę. Przeciwne twierdzenia skarżącej w tym zakresie stanowią jedynie polemikę z trafnymi rozważaniami Sądu Okręgowego nie mogącymi przynieść oczekiwanych przezeń rezultatów. Tym sposobem bowiem skarżąca forsuje swoje stanowisko nie odnosząc się do argumentacji Sądu I instancji. Brak odniesienia się przez skarżącą do przedstawionej tam argumentacji zwalnia Sąd odwoławczy od konieczności czynienia szerszych rozważań w tym zakresie i pozwala na odwołanie się do argumentów wskazanych przez Sąd I instancji, które uznaje za w pełni trafne. Dokonanie przez Sąd I instancji wszechstronnej oceny wszystkich istotnych okoliczności, tak w zakresie ustaleń faktycznych, jak i argumentacji prawnej, co wynika z uzasadnienia wyroku, uprawnia bowiem Sąd odwoławczy do ograniczenia swojego uzasadnienia w tym zakresie do odesłania do tej argumentacji bez narażenia się na zarzut obrazy art.433 § 2 kpk (patrz: wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z: 8 sierpnia 2024r. II AKa 393/23, 12 lipca 2024r. II AKa 141/24, 5 lipca 2024r. II AKa 39/24, 27 czerwca 2024r. II AKa 2/24, 2 maja 2024r. II AKa 331/23, 11 kwietnia 2024r. II AKa 262/23, 27 marca 2024r. II AKa 201/23, 14 marca 2024r. II AKa 383/13 i II AKa 251/21, 31 stycznia 2024r. II AKa 318/23, 21 grudnia 2023r. II AKa 127/23; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 maja 2022r., II AKa 318/21; postanowienia Sądu Najwyższego z: 28 kwietnia 2022r. III KK 133/22, 7 kwietnia 2022r. IV KK 280/21, 15 marca 2022r. IV K 14/22, 2 marca 2022r. II KK 58/22). W powyższym kontekście podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią art. 427 § 2 kpk to po stronie obrońcy leży obowiązek wykazania, dlaczego nie zgadza się z zaskarżonym orzeczeniem, jak też przedstawienia rzeczowej w tym przedmiocie argumentacji. Skarżąca jest podmiotem profesjonalnym świadczącym usługi prawne w tym obronę, toteż wymagania wobec niej przekraczają ogólne sformułowanie wątpliwości co do powziętej przez sąd decyzji procesowej, dla poparcia podniesionego zarzutu błędnych ustaleń faktycznych.

Uwadze Sądu I instancji nie umknęła okoliczność, że pozbawienie wolności skutkowało u represjonowanego zarówno dolegliwościami fizycznymi, jak i psychicznymi, do czego odwołała się skarżąca (str.3 apelacji); znalazło to odzwierciedlenie w części motywacyjnej zaskarżonego orzeczenia, przy czym trafnie dostrzegł Sąd Okręgowy, że zmiany w sferze psychicznej represjonowanego nie były na tyle nasilone aby wymagały leczenia (str.11-13 uzasadnienia wyroku). Trafnie również Sąd I instancji uznał, wskazując na podleganie represjonowanego obserwacji po odzyskaniu wolności, że dalsze inwigilacje zarówno represjonowanego, jak i jego rodziny nie są objęte regulacją ustawy lutowej. Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, że za będące podstawą zasądzenia rekompensaty w trybie ustawy lutowej można uznać wyłącznie te następstwa, które stanowiły bezpośrednią konsekwencję pozbawienia wolności. Ustawa ta nie przewiduje bowiem podstawy do orzeczenia owej rekompensaty finansowej (w przedmiotowej sprawie w postaci zadośćuczynienia) za wszelkie formy represji, dokonane przez organy państwa, ale wyłącznie te, o których mowa w jej art. 8. Poza jej zakresem są zatem dalsze konsekwencje szeroko działalności o jakiej mowa w ustawie lutowej (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 5 marca 2020r., IV KK 632/19).

Nie sposób za trafne uznać twierdzenia skarżącej, że przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia uwzględnia się kwoty przyznawane w podobnych przypadkach (str.4 apelacji). Każdy przypadek zasądzenia należy bowiem odnosić do realiów rozpoznawanej sprawy i indywidualnych krzywd jakich doznał represjonowany. Wskazany pogląd skarżącej jest sprzeczny z ugruntowanym orzecznictwem, które podziela Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie, o indywidualnym charakterze zasądzanego zadośćuczynienia (patrz: wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z: 14 lipca 2023r. II AKa 377/22, 17 marca 2023r. II AKa 125/22, 25 marca 2019r. II AKa 241/18; postanowienia Sądu Najwyższego z: 21 lipca 2021r. IV KK 135/21, 24 listopada 2020r. II KK 202/20). Stąd odwoływanie się do wskazanych we wniosku inicjującym przedmiotowe postępowanie orzeczeń, w których sądy orzekały określone kwoty zadośćuczynienia (str.4 apelacji) nie może przynieść oczekiwanego przez skarżącą rezultatu. Na marginesie zatem jedynie wskazać należy, że zapewne istnieją w obrocie prawnym orzeczenia zasądzające tytułem zadośćuczynienia niższe kwoty; nie tylko w porównaniu z tym wskazanymi przez skarżącą, ale również z zasądzoną w powyższej sprawie. Brak podstaw do opierania się na innych orzeczeniach, z przyczyn wyżej wskazanych powoduje, że Sąd Apelacyjny takich orzeczeń nie przywołuje w tym miejscu.

Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie nie podziela prezentowanego przez skarżącą stanowiska (str.4 i 5 apelacji), że w sprawach o zadośćuczynienie za represje stosowane przez władze komunistyczne winny być zasądzane rekompensaty znacznie wyższe od tych związanych z tzw. pomyłkami sądowymi. W tym względzie podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 4 września 2019r., II AKa 108/19: „Automatyzm w uznawaniu iż osobie, której działalność związana była z walką na rzecz niepodległego Państwa Polskiego należy się znacząco wyższe, jak wskazał skarżący zadośćuczynienie, w opozycji do zadośćuczynienia przyznanego na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego nie znajduje uzasadnienia.” Niezależnie od powyższego, odnosząc się do wskazanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2011r. w sprawie P 21/09 wskazać należy, że orzeczenie to dotyczyło uznania za sprzeczne z Konstytucją limitowania do kwoty 25.000 zł. rekompensaty za internowanie w stanie wojennym.

Mając na względzie zaprezentowane już w niniejszym uzasadnieniu stanowisko, że zasądzone zadośćuczynienie winno być „odpowiednie”, za niemogące przynieść oczekiwanego przez skarżącą rezultatu uznać należy zacytowane na str.4 i 5 apelacji orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku; również wskazujące na ową „odpowiedniość”.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji prawidłowo wywiązał się z obowiązku określenia sumy „odpowiedniej” tytułem należnego zadośćuczynienia, odnosząc je do realiów rozpoznawanej sprawy, co dostrzegła sama skarżąca cytując w wywiedzionej apelacji (str.4-5) fragmenty uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Należycie również stanowisko w tym względzie uargumentował. Sąd odwoławczy zauważa bowiem, że zaprezentowane rozważania Sądu Okręgowego są klarowne i logiczne, umożliwiające poddanie motywów, które legły u podstaw zaskarżonego orzeczenia kontroli instancyjnej i odtworzenie toku rozumowania Sądu orzekającego w pierwszej instancji.

Nie ma racji skarżąca twierdząc, że dalsze inwigilacje wnioskodawcy, ukrywanie się jego w związku z tym i możliwości podjęcia pracy zgodnej z wykształceniem winny również mieć wpływ na wysokość zasądzonego w przedmiotowej sprawie zadośćuczynienia. Ustawa lutowa w brzmieniu aktualnie obowiązującym nie daje podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia za wszystkie krzywdy doznane przez obywateli naszego kraju w latach w niej wskazanych. Katalog tych podstaw jest ściśle określony i nie podlega wykładni rozszerzającej. Sąd Apelacyjny w

pełni podziela poglądy orzecznictwa, że wysokość zasądzonego zadośćuczynienia (a również i odszkodowania, które jednak w przedmiotowej sprawie nie było przedmiotem wniosku) nie może ograniczać się jedynie do okresu bezprawnego pozbawienia wolności lub innych represji przewidzianych w ustawie lutowej. Jednak aby stwierdzić wpływ owych dalszych represji na wysokość zasądzonych należności wnioskodawca obowiązany jest wykazać (zgodnie z mającym zastosowanie w tego rodzaju sprawach przepisem art.6 kc), że mają one bezpośredni związek z podstawą roszczenia (w realiach przedmiotowej sprawy z pozbawieniem represjonowanego wolności w okresie od 12 lutego do 15 kwietnia 1945r.), nie zaś są skutkiem określonego traktowania osób zaangażowanych politycznie, pozostających w opozycji do aktualnej władzy. W przedmiotowej sprawie brak jest takiego bezpośredniego związku w odniesieniu do okoliczności, które – w ocenie skarżącej – Sąd Okręgowy również winien uwzględnić przy określaniu należnego zadośćuczynienia.

Reasumując zatem – zarzut błędu w ustaleniach faktycznych skutkujący zasądzeniem określonej kwoty zadośćuczynienia jest całkowicie chybiony.

Odnosząc się do żądanej we wniosku (str.4 akt sprawy), następnie w toku ponownego postępowania przed Sądem I instancji (k.304v akt sprawy) oraz końcowo w wywiedzionej apelacji wysokości zadośćuczynienia podkreślenia również wymaga, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny. Musi przedstawiać wartość ekonomicznie odczuwalną ale jednocześnie nie może stanowić nieuzasadnionego wzbogacenia się wnioskodawcy (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyrokach z: 3 grudnia 2020r. II AKa 96/20, 25 marca 2019r. II AKa 241/18). Zdaniem Sądu Apelacyjnego zasądzenie zgodnie z wnioskiem, tj. łącznej kwoty 481.636 zł. (k.304v akt sprawy) za 2 miesiące i 3 dni bezprawnego pozbawienia wolności represjonowanego niewątpliwie stanowiłoby takie nieuzasadnione wzbogacenie wnioskodawców w przedmiotowej sprawie. Nie znajdowałoby ono bowiem odzwierciedlenia we wskazanych wyżej kryteriach, które Sąd orzekający winien mieć na względzie przy określaniu należnej rekompensaty w formie zadośćuczynienia za krzywdy doznane przez ojca wnioskodawców w związku z bezprawnym pozbawieniem go wolności w okresie od 12 lutego do 15 kwietnia 1945r. za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Podkreślenia również wymaga, że – przez wzgląd na indywidualnych charakter każdej sprawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego – brak jest podstaw do odnoszenia należnej kwoty zadośćuczynienia do aktualnego na datę orzekania przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, a taką metodę obliczania zadośćuczynienia zastosowała skarżąca (k.304v akt sprawy). Nawet jednak jeżeli przyjęto by za dopuszczalne stosowanie kryterium w postaci przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, to byłoby to wyłącznie kryterium pomocnicze, pozwalające na orientacyjne zestawienie kwoty zadośćuczynienia (żądanego lub zasądzonego) z realiami społeczno-ekonomicznymi, a ściślej, z poziomem życia społeczeństwa, w tym poziomem życia represjonowanego. Apelująca, powołując się na działanie matematyczne (62 dni x 7.768,33 zł.), uzyskuje rezultat w postaci żądania obejmującego kwotę zadośćuczynienia sprecyzowaną (dosłownie) do dwóch cyfr po przecinku, co rodzi proste skojarzenie z metodą obliczeń właściwą odszkodowaniu, a nie z obliczeniem zadośćuczynienia, które powinno przebiegać według całkowicie odmiennych kryteriów. Taka „metodologia” jest więc oczywiście wadliwa, i to niezależnie od faktu, że żądana kwota (lub kwota do niej zbliżona) nie znalazły, wbrew wymogowi z art. 6 kc, poparcia w konkretnej, opartej w materiale dowodowym sprawy, argumentacji.

Wnioski

1.  zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądań wnioskodawców w dalszej dochodzonej części, tj. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz J. D. i A. D. dalszej wnioskowanej kwoty tytułem zadośćuczynienia za doznaną przez ich ojca krzywdę wynikającą z represjonowania C. D. na skutek niesłusznego pozbawienia wolności w okresie od 12 lutego 1945 r. do 15 kwietnia 1945 r. bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania, w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

ewentualnie

2.  uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania,

3.  zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadne

☐ częściowo zasadne

☒ niezasadne

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Ad. 1. Niezasadność zarzutów apelacyjnych.

Ad. 2. Brak jest podstaw do uznania, że zachodzą przesłanki do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniosek o charakterze kasatoryjnym nie jest zasadny wobec niezasadności podniesionych zarzutów. Na marginesie zatem jedynie wskazać należy, że wniosek ten nie został w żaden sposób umotywowany. Podkreślenia tymczasem wymaga, że zgodnie z aktualnym oraz mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie brzmieniem przepisu art.437 § 2 kpk, uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art.439 § 1 kk (skarżąca nie podniosła takiego zarzutu, a Sąd odwoławczy nie stwierdza zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej) i art.454 kk (nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie) lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości (skarżąca nie wskazała okoliczności świadczących o takiej potrzebie, a Sąd odwoławczy nie stwierdza ich zaistnienia).

Ad. 3. Brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz wnioskodawców kosztów zastępstwa procesowego za II instancję skoro ich pełnomocnik wywiodła apelację niezasługującą na uwzględnienie w jakimkolwiek stopniu. Stosując zatem odpowiednio przepis art.633 kpk w zw. z art.636 § 2 kpk, zasady słuszności sprzeciwiają się zwrotowi na rzecz wnioskodawców od Skarbu Państwa kosztów pełnomocnictwa z wyboru za udzieloną pomoc prawną na etapie postępowania odwoławczego (tak też: Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 29 czerwca 2023r., II AKa 160/23; Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 21 maja 2015r., II AKa 120/15).

Na marginesie zatem jedynie wskazać należy, że skarżąca wnosząc o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy „kosztów procesu, w tym (podkreślenie SA) kosztów zastępstwa procesowego za II instancję” nie podała jakiego rodzaju koszty procesu poza kosztami zastępstwa procesowego miałby Skarb Państwa zwrócić wnioskodawcy. Podnieść więc należy, że zgodnie z treścią art.616 § 1 kpk, poza uzasadnionymi wydatkami stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika (pkt 2), do kosztów procesu należą koszty sądowe (pkt 1). Koszty sądowe natomiast, zgodnie z treścią § 2 art.616 kpk, to opłaty (pkt 1) i wydatki poniesione przez Skarb Państwa od chwili wszczęcia postępowania (pkt 2). Zgodnie natomiast z treścią art.13 ustawy lutowej, koszty postępowania w sprawach objętych ustawą ponosi Skarb Państwa. Żądanie zgłoszone zatem w tym zakresie przez skarżącą jest z gruntu chybione, nie znajdujące oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Sytuacja taka nie powinna mieć miejsca, skoro środek odwoławczy został sporządzony przez podmiot profesjonalny.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Nie dotyczy.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Nie dotyczy.

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

1.5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zaskarżony wyrok.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Niezasadność zarzutów apelacyjnych, brak przesłanek z art.439 § 1 kpk.

1.5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

0.1.1.

Przedmiot i zakres zmiany

Nie dotyczy.

Zwięźle o powodach zmiany

Nie dotyczy.

1.5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

1.5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

Nie dotyczy.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Nie dotyczy.

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Nie dotyczy.

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

Nie dotyczy.

4.1.

Nie dotyczy.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Nie dotyczy.

1.5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Nie dotyczy.

1.5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Nie dotyczy.

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II.

O wydatkach za postępowanie odwoławcze orzeczono zgodnie z treścią art.13 ustawy z 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i obciążono nimi Skarb Państwa.

7.  PODPISy

1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1.

Podmiot wnoszący apelację

Pełnomocnik wnioskodawców

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wysokość zadośćuczynienia

1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana