Wyrok z 29 sierpnia 2024, sygn. II AKa 121/24

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 121/24

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

B. G. została oskarżona o to, że:

w okresie od listopada 2017 roku do marca 2018 roku w M., P., W., R., B. i T., woj. (...), działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła Z. T. i B. R. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w łącznej kwocie 459 385,00 zł w ten sposób, że wprowadzając Z. T. i B. R. w błąd co do zamiaru wywiązania się z zaciąganego zobowiązania oraz swojej aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej, nie pozwalającej na spłatę zaciąganych pożyczek, kilkukrotnie pożyczyła od Z. T. pieniądze w łącznej kwocie 316 425,00 zł, zaś od B. R. pieniądze w łącznej kwocie 142 960,00 zł i nie zwróciła pożyczonych pieniędzy,

to jest o przestępstwo z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw. z art. 4 § 1 kk.

Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z 18 października 2023r. w sprawie II K 70/22

1.  oskarżoną B. G. uznał za winną popełnienia czynu zarzucanego jej w akcie oskarżenia to jest przestępstwa z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw. z art. 4 § 1 kk i za to na podstawie art. 294 § 1 kk wymierzył jej karę jednego roku pozbawienia wolności,

2.  na podstawie art. 69 § 1 i § 2 kk, art. 70 § 1 pkt.1 kk po zastosowaniu art. 4 § 1 kk warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej wyżej w pkt. 1 wyroku wobec oskarżonej na 3-letni okres próby,

3.  na podstawie art. 72 § 1 pkt. 1 kk po zastosowaniu art. 4 § 1 kk orzekł wobec oskarżonej obowiązek pisemnego informowania sądu co 6 miesięcy o przebiegu okresu próby,

4.  na podstawie art. 73 § 1 kk po zastosowaniu art. 4 § 1 kk orzekł wobec oskarżonej dozór kuratora w okresie próby,

5.  na podstawie art. 46 § kk orzekł wobec oskarżonej obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonych Z. T. pieniądze w kwocie 316 425,00 zł i zapłaty na rzecz pokrzywdzonej B. R. pieniądze w kwocie 142 960,00 zł,

6.  zwolnił oskarżoną od kosztów sądowych a wydatkami poniesionymi od chwili wszczęcia postępowania obciążył Skarb Państwa.

1.1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońcy

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.1.3. Granice zaskarżenia

1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

1.2.1. Ustalenie faktów

1.2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżona

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowody

Numer karty

1.

B. G.

Brak zaspokojenia się pokrzywdzonych z masy upadłości po ogłoszeniu upadłości oskarżonej.

Pismo syndyka

763

1.2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżona

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.

B. G.

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał tego rodzaju dowodów.

1.2.2. Ocena dowodów

1.2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

Pismo syndyka

Sporządzony przez podmiot uprawniony. Brak podstaw do kwestionowania wiarygodności.

1.2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał tego rodzaju dowodów.

Sąd odwoławczy nie przeprowadzał tego rodzaju dowodów.

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp

Zarzuty

Apelacja obrońcy oskarżonej, r.pr. E. P.

1)  obraza przepisów postępowania, mająca istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:

a)  art. 415 § 1 zdanie 2 kpk, poprzez orzeczenie wobec oskarżonej obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonych Z. T. kwoty 316 425, 00 zł i zapłaty na rzecz pokrzywdzonej B. R. kwoty 142 960, 00 zł, podczas gdy roszczenia wynikające z zarzucanych Oskarżonej czynów są przedmiotem innego postępowania, tj. postępowania upadłościowego o sygn. akt V GU 584/20 prowadzonego w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu, V Wydział Gospodarczy z 5 stycznia 2021r. (sygn. akt V GU 584/20), tj. złamanie klauzuli antykumulacyjnej;

2)  błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mogących mieć istotny wpływ na treść tego orzeczenia, tj.:

a)  bezpodstawne przyjęcie, że Oskarżona B. G. działała z zamiarem bezpośrednim kierunkowym niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w łącznej kwocie 459 385,00 zł w celu osiągnięcia korzyści majątkowej na szkodę Z. T. i B. R. podczas gdy Oskarżona systematycznie spłacała roszczenia na rzecz pokrzywdzonych, do momentu gdy popadła w chorobę, przez co utraciła płynność finansową;

b)  nieuwzględnienie całokształtu postawy Oskarżonej zmierzającej do zaspokojenia roszczeń wynikających z zaciągniętych wobec pokrzywdzonych zobowiązań, poprzez wpłaty w latach 2018 - 2023 różnych kwot na rzecz pokrzywdzonych;

c)  nieuwzględnienie przeniesienia składników majątkowych w postaci 1.00.01 ha obsianego rzepakiem gruntu rolnego, po zaniżonej wartości, na rzecz syna Z. T., podczas gdy rzeczywistym beneficjentem tego przeniesienia był sam pokrzywdzony.

Apelacja obrońcy oskarżonej, adw. F. K.

Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mającą wpływ na jego treść poprzez bezzasadne przyjęcie, iż:

- oskarżonej towarzyszył tempore crimins zamiar bezpośredni i kierunkowy, w sytuacji gdy z jej szczerych i wiarygodnych wyjaśnień wynika niezbicie, że przyczyną niewywiązywania się z zobowiązań wobec pokrzywdzonych były jedynie powstałe później problemy zdrowotne oraz brak możliwości przejęcia na własność gospodarstwa rolnego obiecywanego wcześniej przez jej rodziców, oskarżona po zaciągnięciu zobowiązań nie unikała kontaktu z pokrzywdzonymi, wskazywała im przyczyny braku możliwości wywiązywania się z zobowiązań w kwotach i terminach wcześniej ustalonych a nadto w ramach swoich możliwości naprawiała szkodę poprzez regularne przekazywanie pokrzywdzonej B. R. stosownych kwot w gotówce oraz sprzedaż ziemi rolnej na rzecz syna pokrzywdzonego Z. T. za kwotę znacznie niższą niż jej ówczesna wartość rynkowa,

wysokość szkody wyrządzonej B. R. wynosi na dzień wyrokowania kwotę 142 960 zł, podczas gdy już po ogłoszeniu postanowienia o przedstawieniu zarzutu oskarżona regularnie naprawiała szkodę poprzez przekazywanie pokrzywdzonej stosownych kwot w gotówce,

wysokość szkody wyrządzonej Z. T. wynosi na dzień wyrokowania kwotę 316 425 zł, podczas gdy strony uzgodniły sposób częściowego naprawienia szkody polegający na sprzedaży przez oskarżoną synowi pokrzywdzonego ziemi rolnej za kwotę znacznie odbiegająca od ówczesnej wartości rynkowej zbytej nieruchomości.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutów za zasadne, częściowo zasadne albo niezasadne

Apelacja obrońcy oskarżonej, r.pr. E. P.

Ad. 2) Jako pierwszy zostanie rozpoznany zarzut opisany w pkt. 2) omawianej apelacji, gdyż jest on dalej idący. Dotyczy bowiem kwestii sprawstwa oskarżonej. Przed przystąpieniem do jego szczegółowego omawiania wskazać należy, że jako jedyny zarzut w obrębie winy oskarżonej skarżąca podniosła zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, a mimo to już na wstępie uzasadnienia wniesionego środka odwoławczego (str.3 apelacji) kwestionuje dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wiarygodności dowodów zgromadzonych w sprawie. Skoro tak, to winna również podnieść zarzut mającej wpływ na treść orzeczenia obrazy przepisów postępowania, w szczególności przepisów związanych z oceną dowodów. Jak wynika bowiem z uzasadnienia apelacji, skarżąca upatruje podstawy błędnych – w jej ocenie - ustaleń faktycznych w błędnie ocenionych dowodach. A zatem autorka środka odwoławczego nie traktuje błędu w ustaleniach faktycznych jako samoistnego uchybienia w obszarze określenia podstawy odpowiedzialności karnej lecz zarzut takiego błędu wiąże z obszarem procesowym, tj. wadliwą oceną wiarygodności materiału dowodowego. Brak w takiej sytuacji zarzutów natury procesowej nie dyskwalifikuje omawianego środka odwoławczego ale od profesjonalnych reprezentantów stron Sąd Apelacyjny oczekuje formułowania wewnętrznie spójnych, biorąc pod uwagę ich petitum i uzasadnienie, pism procesowych.

Sąd Okręgowy dokonał rzetelnej, zgodnej z dyrektywami określonymi w art.7 kpk oceny dowodów, co znalazło odzwierciedlenie w części motywacyjnej zaskarżonego orzeczenia. Wskazać godzi się, że skarżąca argumentuje odnosząc się wybiórczo i bardzo ogólnie do przeprowadzonych dowodów, co do których prezentuje odmienne stanowisko. Tymczasem o poprawności dokonanej oceny poszczególnych dowodów nie sposób wnioskować tylko w odniesieniu do każdego z nich z osobna, lecz należy uwzględniać wszystkie wzajemne powiązania pomiędzy dowodami, a zatem ich całościowe znaczenie. Sąd Okręgowy, odmiennie niż apelująca, uwzględnił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia dowody, we wzajemnych ich powiązaniach i uwarunkowaniach. Brak odniesienia się przez skarżącej do przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia argumentacji zwalnia Sąd odwoławczy od konieczności czynienia szerszych rozważań w tym zakresie i pozwala na odwołanie się do wskazanych rozważań Sądu I instancji, które w pełni podziela. Sąd Apelacyjny bowiem aprobuje pogląd Sądu Najwyższego zwarty w postanowieniu z 2 marca 2022r. w sprawie II KK 58/22, zgodnie z którym dokonanie przez Sąd I instancji wszechstronnej oceny wszystkich istotnych okoliczności, tak w zakresie ustaleń faktycznych, jak i argumentacji prawnej, co wynika z uzasadnienia wyroku, uprawnia Sąd odwoławczy do ograniczenia swojego uzasadnienia w tym zakresie do odesłania do tej argumentacji bez narażenia się na zarzut obrazy art.433 § 2 kpk. Sąd odwoławczy zauważa przy tym, że zaprezentowane rozważania Sądu Okręgowego są klarowne i logiczne, umożliwiające poddanie motywów, które legły u podstaw zaskarżonego orzeczenia kontroli instancyjnej i odtworzenie toku rozumowania Sądu orzekającego w pierwszej instancji.

Odwoływanie się przez skarżącą do częściowej spłaty pokrzywdzonym zaciągniętych przez nich pożyczek, których rzeczywistym beneficjentem była oskarżona świadczą – w ocenie Sądu Apelacyjnego – o niedostrzeżeniu przez skarżącą istoty przestępstwa oszustwa. Podkreślenia zatem wymaga, że dla przestępstwa oszustwa nie ma potrzeby wykazywania, że w chwili zawierania umowy sprawca nie miał zamiaru zapłacić za uzyskane świadczenie. Wystarczające jest ustalenie, że pokrzywdzony nie zawarłby umowy, gdyby wiedział o okolicznościach, które były przedmiotem wprowadzenia go w błąd przez sprawcę. Podstawowym zatem kryterium rozgraniczenia oszustwa od niewywiązania się z zobowiązania jest wykazanie, że w chwili zawierania umowy sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, to jest dążył do uzyskania świadczenia poprzez wprowadzenie w błąd lub wyzyskanie błędu co do okoliczności mających znaczenie dla zawarcia umowy, mając świadomość, że gdyby druga strona umowy znała rzeczywisty stan, nie zawarłaby umowy lub nie zawarłaby jej na tych warunkach, na jakich została zawarta. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w wyroku z 17 maja 2023r., IV KK 631/21, które w pełni akceptuje Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie, „Do oszustwa określonego w art. 286 § 1 k.k. dochodzi, gdy sprawca świadomie zataił przed kontrahentem obiektywnie istniejącą sytuację, która ma wpływ na możliwość realizacji warunków transakcji wynikających z umowy.”; podobnie Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 31 marca 2023r., II AKa 490/22; Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 29 grudnia 2022r., II AKa 258/22; Sąd Najwyższy w wyroku z 3 marca 2021r., V KK 609/19; Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 29 sierpnia 2013r., II AKa 122/13). Do wprowadzenia w błąd skutkującego niekorzystnym rozporządzeniem mieniem wystarczające jest więc wywołanie błędnego wyobrażenia o okoliczności decydujących o rozporządzeniu lub sposobie rozporządzenia (tak: wyroki Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2018r. III KK 380/17, 2 października 2015r. III KK 148/15). Istotną cechą przestępstwa oszustwa, odróżniającą je od innych przestępstw przeciwko mieniu, jest dobrowolne dokonanie dyspozycji majątkowej przez osobę pokrzywdzoną. Oczywista ingerencja prawa karnego wynika tu z faktu, że dyspozycja ta jest wynikiem błędnej oceny dysponenta mienia, którą sprawca oszustwa świadomie wykorzystuje. Co więcej, błędna ocena stanu faktycznego przez pokrzywdzonego jest bezpośrednio wywołana zachowaniem sprawcy. W tym więc przypadku swobodna decyzja woli jednej ze stron zostaje pogwałcona przez zastosowanie podstępu lub wprowadzenie w błąd przez drugą stronę. Nie ulega zaś wątpliwości, że obrót majątkowy w społeczeństwie, a w tym obrót gospodarczy opiera się nie tylko na swobodnych decyzjach woli, ale także na zaufaniu do innych uczestników obrotu, że będą oni przestrzegać reguł prawnych i zwyczajowych dotyczących tego obrotu. Używanie podstępu czy też kłamliwych wybiegów, jako podstawy podjęcia decyzji o dokonaniu określonych dyspozycji majątkowych, godzi niewątpliwie w trwałość i pewność stosunków majątkowych. Błąd przecież, jako czynnik dyspozycji majątkowej dotyczy świadomości pokrzywdzonego, a więc jego oceny rzeczywistości, która jest częściowo lub całkowicie niezgodna ze stanem rzeczywistym. Błąd jest to bowiem rozbieżność między obiektywną rzeczywistością a wyobrażeniem o niej lub jej odbiciem w świadomości podmiotu. Może on polegać na urojeniu (fałszywym wyobrażeniu) istnienia pewnych okoliczności lub cech stanu rzeczy, które w rzeczywistości nie występują lub na nieświadomości występujących w rzeczywistości okoliczności. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z drugą ze wskazanych form błędu. Pokrzywdzeni nie byli świadomi okoliczności występujących w rzeczywistości; szerzej do tego Sąd Apelacyjny odniesie się w dalszej części niniejszego uzasadnienia. Błąd wynika jednak zawsze z niepełnej lub nieprawidłowej oceny stanu rzeczywistego, co w konsekwencji jest przyczyną podjęcia wadliwej decyzji woli. W przyjętej w polskim prawie konstrukcji przestępstwa oszustwa nie są określone okoliczności, których błąd osoby pokrzywdzonej ma dotyczyć, jak również nie precyzuje się technik wprowadzenia w błąd przez sprawcę oszustwa. Okoliczności te muszą być jednak przyczyną podjęcia decyzji o niekorzystnym rozporządzeniu mieniem.

Przenosząc te rozważania natury ogólnej na realia rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, że oskarżona zataiła przed pokrzywdzonymi fakt, że w datach zaciągania przez nich pożyczek będących przedmiotem przypisanego oskarżonej przestępstwa miała ona liczne inne zobowiązania finansowe wobec 59-ciu podmiotów na łączną kwotę około 2 mln. zł.; już w 2017 roku brała tzw. „chwilówki” na spłatę tych zobowiązań. Okoliczności tych skarżąca nie kwestionuje w wywiedzionej apelacji, a są one – w realiach rozpoznawanej sprawy – kluczowe dla oceny czy swoim zachowaniem wobec B. R. i Z. T. wypełniła znamiona oszustwa.

Nie budzi również wątpliwości Sądu Apelacyjnego (odmiennego stanowiska nie prezentuje również sama skarżąca), że gdyby pokrzywdzeni mieli tego świadomość, nie zaciągnęliby na prośbę oskarżonej pożyczek, których była rzeczywistym beneficjentem. Wobec powyższego całkowicie chybionym jest odwoływanie się do zeznań świadka A. L. (str.3-4 apelacji), która również wzięła kredyty na prośbę oskarżonej, te jednak oskarżona spłaciła. Zobowiązania te bowiem nie są objęte zaskarżonym orzeczeniem. Podobnie skutku oczekiwanego przez skarżącą nie może przynieść odwoływanie się do dobrej opinii jaką cieszyła się oskarżona pracując w (...) w R. (str.4 apelacji). Żadną miarą bowiem – wbrew twierdzeniom skarżącej – nie świadczy to o braku po stronie oskarżonej zamiaru bezpośredniego kierunkowego działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W ocenie Sądu Apelacyjnego podnoszenie tej okoliczności jest wręcz sprzeczne z kierunkiem zaskarżenia. Okoliczność ta świadczy bowiem o wykorzystaniu przez oskarżoną dobrej opinii jaką cieszyła się jako pracownica w/w instytucji. Okoliczność ta nie pozostała bez wpływu na decyzje podjęte przez pokrzywdzonych, tj. zaciągnięcie pożyczek na prośbę oskarżonej i przekazanie jej wypłaconych w ich ramach kwot. Jak bowiem trafnie ustalił Sąd Okręgowy (str.2 uzasadnienia wyroku), oskarżona wykorzystała wdzięczność B. R. i Z. T. za urzędową pomoc udzieloną im swego czasu przez oskarżoną. Są to okoliczności negatywnie świadczące o oskarżonej, które zostały również dostrzeżone przez Sąd I instancji (str.13 uzasadnienia wyroku).

Koncentrowanie się przez skarżącą na okoliczności częściowej spłaty przez oskarżoną zobowiązań na rzecz pokrzywdzonych nie może skutkować ekskulpowaniem oskarżonej. Podkreślenia bowiem wymaga, że przestępstwo oszustwa o jakim mowa w art.286 § 1 kk jest popełnione w momencie rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonego. Późniejsze zachowanie sprawcy, w szczególności naprawienie szkody poprzez spłatę należności, nawet całkowitą, samo w sobie nie skutkuje zatem uznaniem, że nie doszło do popełnienia przestępstwa oszustwa. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z 10 grudnia 2020r., V KK 212/20, które w pełni podziela Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie, „Niekorzystne rozporządzenie mieniem, o którym mowa w art. 286 § 1 k.k., to rozporządzenie, które jest niekorzystne z punktu widzenia osoby pokrzywdzonej, zaś samo powstanie szkody w mieniu nie stanowi koniecznego warunku do uznania, że doszło do realizacji tego znamienia.”; podobnie: Sąd Najwyższy w wyrokach z: 18 lipca 2023r. III KK 123/22, 29 kwietnia 2022r. IV KK 111/22, 17 czerwca 2020r. II KK 21/19, 21 maja 2020r. III KK 313/19.

Całkowicie nietrafnym jest kwestionowanie wartości ziemi, którą oskarżona sprzedała M. T. – synowi pokrzywdzonego Z. T.. Proces karny toczący się w przedmiotowej sprawie nie jest bowiem miejscem na ustalanie wartości nieruchomości będącej przedmiotem transakcji między oskarżoną a synem pokrzywdzonego. Ziemia ta została zbyta za określoną w akcie notarialnym kwotę i tylko ona może zostać (i została w toku kontroli instancyjnej) uznana za częściowe naprawienie szkody; oskarżyciel posiłkowy bowiem nie kwestionował, że jest rzeczywistym beneficjentem tej transakcji.

Ad. 1) a) Zarzut nie jest trafny. Sąd Apelacyjny w pełni podziela wskazany na str.4 apelacji pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z 27 kwietnia 2017r., IV KK 111/17. Nie ma on jednak przełożenia na realia rozpoznawanej sprawy. Ogłoszenie bowiem upadłości konsumenckiej oskarżonej oraz fakt zgłoszenia roszczeń oskarżycieli posiłkowych do masy upadłości nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu o obowiązku naprawienia szkody w trybie art.46 § 1 kk. Skarżąca odwołała się do wskazanych na str.4-5 orzeczeń Sądu Najwyższego bez pogłębionej analizy tematu. Tymczasem nie sposób podzielić poglądu, że istnieje swoistego rodzaju automatyzm z tej kwestii. Nie każda bowiem przewidziana prawem procedura powoduje uruchomienie klauzuli antykumulacyjnej określonej w art.415 § 2 kpk. Wskazać tu należy przykładowo na wyłączenie spod działania tej klauzuli: obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnych (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2017r., I KZP 15/16), skutków postępowania likwidacyjnego prowadzonego przez zakład ubezpieczeń, w tym ugody zawartej przed ubezpieczycielem (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 lutego 2017r., III KK 507/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 maja 2016r., II AKa 355/15), ugody zawartej miedzy pokrzywdzonym przestępstwem a oskarżonym dotyczącej roszczeń wynikających z tego czynu zabronionego zawartej uprzednio w cywilnym postępowaniu pojednawczym, a niewykonanej do czasu orzekania o odpowiedzialności karnej za to przestępstwo (wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2014r., II KK 4/14). Poza sporem pozostaje, że pokrzywdzeni w przedmiotowej sprawie nie weszli na drogę postępowania cywilnego celem dochodzenia od oskarżonej należności będących przedmiotem przypisanego jej przestępstwa. W ocenie Sądu Apelacyjnego zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości samo w sobie nie powoduje, że zostaje uruchomiona klauzula antykumulacyjna uniemożliwiająca zasądzenie obowiązku naprawienia szkody w trybie art.46 § 1 kk. Nie jest to bowiem wszczęcie postępowania cywilnego w przedmiocie roszczenia związanego z przypisanym oskarżonej przestępstwem. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią art.144 ust. 1 Prawa upadłościowego, po ogłoszeniu upadłości (poza sporem również pozostaje że takie orzeczenie zapadło wobec oskarżonej B. G.) postępowania sądowe dotyczące masy upadłości prowadzone są wyłącznie przeciwko syndykowi. To zaś powoduje, że – w razie podjęcia takich kroków przez pokrzywdzonych – nie zachodziłaby tożsamość podmiotowa po stronie podmiotu zobowiązanego do świadczenia. W zaskarżonym wyroku jest nim oskarżona B. G., obecnie zaś, po ogłoszeniu jej upadłości – syndyk. Okoliczność sama w sobie uniemożliwia uznanie, że zastosowanie ma klauzula antykumulacyjna o jakiej mowa w art.415 § 1 kpk. Wskazać również w tym miejscu należy na zasługujący na aprobatę pogląd Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 12 czerwca 2018r., II AKa 132/18: „ Nie można podzielić stanowiska, że klauzula antykumulacyjna z art. 415 § 1 k.p.k. znajduje zastosowanie gdy tylko pojawi się hipotetyczna możliwość dochodzenia roszczenia na innej podstawie (….). Art. 415 § 1 k.p.k. ma zapobiegać sytuacji, w której w obrocie prawnym występować będzie więcej niż jeden tytuł wykonawczy dotyczący tego samego roszczenia. Nie może się to jednak odbywać kosztem braku realizacji celów procesu w zakresie prawnej ochrony interesów pokrzywdzonego. To zaś determinuje ścisłą czy wręcz zawężającą wykładnię przepisu art. 415 § 1 k.p.k. Reasumując zatem - nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia klauzuli antykumulacyjnej określonej w art.415 § 1 kpk.

Apelacja obrońcy oskarżonej, adw. F. K.

Skarżący nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu II instancji co, zgodnie z treścią art.423 § 1a kpk w zw. z art.458 kpk, zwalnia Sąd Apelacyjny od czynienia rozważań odnośnie zarzutów podniesionych w tym środku odwoławczym poza tymi, które skutkowały zmianą zaskarżonego orzeczenia. Do nich Sąd II instancji odniesie się w sekcji 5.2 niniejszego uzasadnienia.

Wnioski

Apelacja obrońcy oskarżonej, r.pr. E. P.

zmiana zaskarżonego wyroku i uniewinnienie Oskarżonej od popełnienia zarzucanego jej czynu;

ewentualnie:

uchylenie wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części tj. dotyczącej rozstrzygnięcia o obowiązku naprawienia szkody zawartego w punkcie 5 tego wyroku.

Apelacja obrońcy oskarżonej, adw. F. K.

zmiana zaskarżonego orzeczenia poprzez uniewinnienie oskarżonej od zarzucanego jej czynu

ewentualnie

zmiana pkt 5 wyroku poprzez orzeczenie obowiązku naprawienia szkody w kwotach odpowiadających rzeczywistym wysokościom szkód na dzień wyrokowania.

☐ zasadne

☐ częściowo zasadne

☒ niezasadne

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosków za zasadne, częściowo zasadne albo niezasadne.

Apelacja obrońcy oskarżonej, r.pr. E. P.

Ad. wniosek główny. Niezasadność zarzutów apelacyjnych.

Ad. wniosek ewentualny. Brak jest podstaw do uznania, że zachodzą przesłanki do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniosek o charakterze kasatoryjnym nie jest zasadny wobec niezasadności podniesionych zarzutów. Na marginesie zatem jedynie wskazać należy, że wniosek ten nie został w żaden sposób umotywowany. Podkreślenia tymczasem wymaga, że zgodnie z aktualnym oraz mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie brzmieniem przepisu art.437 § 2 kpk, uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art.439 § 1 kpk (skarżąca nie podniosła takiego zarzutu, a Sąd odwoławczy nie stwierdza zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej) i art.454 kpk (nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie) lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości (skarżąca nie wskazała okoliczności świadczących o takiej potrzebie, a Sąd odwoławczy nie stwierdza ich zaistnienia).

Apelacja obrońcy oskarżonej, adw. F. K.

Skarżący nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu II instancji co, zgodnie z treścią art.423 § 1a kpk w zw. z art.458 kpk, zwalnia Sąd Apelacyjny od czynienia rozważań odnośnie wniosków zawartych w tym środku odwoławczym. Do wniosków skutkujących zmianą zaskarżonego orzeczenia Sąd odwoławczy odniesie się w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Nie dotyczy.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Nie dotyczy.

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

1.5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zaskarżony wyrok poza częścią zmienioną.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Niezasadność zarzutów apelacyjnych, brak przesłanek z art.439 § 1 kpk i art.440 kpk.

1.5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

0.1.1.

Przedmiot i zakres zmiany

Obniżenie zasądzonych kwot tytułem obowiązków naprawienia szkody.

Zwięźle o powodach zmiany

Rację ma obrońca oskarżonej adw. F. K., że uwadze Sądu I instancji umknęła okoliczność, że szkoda wyrządzona oskarżycielom posiłkowym w przedmiotowej sprawie przez oskarżoną w pewnym zakresie została naprawiona. Wbrew twierdzeniom jednak skarżącego, pozostaje to bez wpływu na określenie wysokości szkody im wyrządzonej. Wartość bowiem mienia jakim niekorzystnie rozporządził pokrzywdzony przestępstwem z art.286 § 1 kk nie jest zawsze równoznaczna ze szkodą jaką poniósł. Ustalenie natomiast wysokości szkody na potrzeby orzeczenia środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody nie może sprowadzać się do przyjęcia równowartości mienia, którym niekorzystnie rozporządził pokrzywdzony (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z 21 maja 2020r. w sprawie III KK 313/19). Stąd niewłaściwym jest podniesienie w tym zakresie zarzutu mającego wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia błędu w ustaleniach faktycznych. Wysokość szkody bowiem jaką określa się w wyroku jako element opisu czynu pozostaje niezmienna, niezależnie od tego czy została ona naprawiona. Jest to naturalną konsekwencją faktu, że naprawienie szkody, nawet w całości, przed wydaniem wyroku nie skutkuje uniewinnieniem oskarżonego. Naprawienie szkody w toku postępowania, do momentu wydania prawomocnego orzeczenia ma jednak wpływ na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz – co wymaga podkreślenia – na nałożony w trybie art.46 § 1 kk obowiązek naprawienia szkody. Jak już bowiem wskazano w niniejszym uzasadnieniu, samo powstanie szkody w mieniu pokrzywdzonego nie stanowi warunku sine qua non uznania, że doszło do popełnienia przestępstwa oszustwa. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, które podziela Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie, „Wartość mienia, którym niekorzystnie rozporządzono, nie musi być tożsama z wartością wyrządzonej szkody, co ma przełożenie na kwotę zasądzanego obowiązku naprawienia szkody” (wyrok Sądu Najwyższego z 18 lipca 2023r., III KK 123/22). Sąd II instancji poczynił w toku postępowania odwoławczego ustalenia co do stopnia naprawienia przez oskarżoną szkody wyrządzonej B. R. i Z. T.. Jak wynika z niekwestionowanych przez strony dowodów w postaci potwierdzeń przekazania określonych kwot, aktu notarialnego sprzedaży nieruchomości oraz oświadczenia syndyka, do daty wyrokowania przez Sąd II instancji, tytułem naprawienia szkody oskarżona B. G. przekazała B. R. łącznie kwotę 7.920 zł. (k.637, 649, 663 akt sprawy). W odniesieniu zaś do Z. T. za takie częściowe naprawienie szkody uznane zostało wejście przez oskarżyciela posiłkowego w posiadanie należącej do oskarżonej ziemi o wartości 40.000 zł. (k.36 akt sprawy). Wobec powyższego, orzeczony w pkt. 5 zaskarżonego wyroku obowiązek naprawienia szkody został obniżony do kwoty 276.425 zł. na rzecz Z. T. oraz do kwoty 135.040 zł. na rzecz B. R..

1.5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

1.5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

Nie dotyczy.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Nie dotyczy.

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Nie dotyczy.

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

Nie dotyczy.

4.1.

Nie dotyczy.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Nie dotyczy.

1.5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Nie dotyczy.

1.5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

III.

Na mocy przepisów art.626 kpk, art.627 kpk, § 1 pkt 1, § 11 ust.2 pkt 5), ust.7, § 17 ust.1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych orzeczono o zwrocie kosztów ustanowienia przez wnioskodawców pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym.

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

IV.

Na mocy przepisu art.626 § 1 kpk, art. 1, art.2 ust. 1 pkt 3) ustawy z 23 czerwca 1973r. o opłatach w sprawcach karnych Sąd Apelacyjny wymierzył oskarżonej opłatę za drugą instancję w wysokości 180 zł. oraz obciążył ją wydatkami postępowania odwoławczego. Uznał bowiem, że brak jest podstaw do zwolnienia jej od obowiązku ich ponoszenia.

7.  PODPISy

1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1.

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonej r.pr. E. P.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wina

1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana