Wyrok z 20 grudnia 2024, sygn. I ACa 500/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 grudnia 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Małgorzata Zwierzyńska

po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2024 r. w Gdańsku

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa W. D. i I. D.

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy

z dnia 30 października 2023 r. sygn. akt I C 1320/21

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjneg wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Na oryginale właściwy podpis.

Sygn. akt I ACa 500/24

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 30 października 2023 r. w sprawie z powództwa W. D. i I. D. przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej w W. orzekł następująco:

1.  ustalił nieistnienie między powodem a pozwanym stosunku prawnego wynikającego z umowy pożyczki ekspresowej (...) P./2021 z dnia 30 sierpnia 2021 r.;

1.  oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

2.  zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 3.340 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, tytułem zwrot kosztów procesu;

Szczegółowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sąd przedstawił w pisemnym uzasadnieniu wyroku na kartach 213-216 verte akt sprawy.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany zaskarżając go w punktach pierwszym i trzecim zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 231 k.p.c., art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. i art. 60 k.c.

Skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje. Ponadto na mocy art. 3698 § 4 k.p.c. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z Regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną.

Powód wniósł o oddalenie apelacji na koszt pozwanego oraz o dopuszczenie dowodu z wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 25 lipca 2024 r. sygn. akt II Ca 1011/22.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Mając na uwadze, że przeprowadzenie rozprawy nie było konieczne oraz że żadna ze stron o to nie wnosiła, Sąd Apelacyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na mocy art. 374 k.p.c.

Sąd Apelacyjny na podstawie art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c. przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu I instancji w zakresie chronologii wydarzeń, bez konieczności ponownego ich przytaczania

Jeśli chodzi o dowody zawnioskowane przez strony w postępowaniu apelacyjnym, to wprawdzie złożenie przez pozwanego dopiero na tym etapie Regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną (przy piśmie procesowym z dnia 7 lutego 2024 r.) należałoby ocenić jako spóźnione w świetle art. 381 k.p.c. jednak ponieważ jest to dokument, który zgodnie z art. 243 ² k.p.c. stanowi dowód bez wydawania odrębnego postanowienia i jego przeprowadzenie nie skutkowało wydłużeniem postępowania, to dokument ten został uwzględniony. Natomiast odpis wyroku w sprawie sygn. akt II Ca 1011/22 Sądu Okręgowego w Bydgoszczy złożony przez powodów nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż nie dotyczył powoda i nie jest też znana podstawa faktyczna sprawy, w której orzeczenie to zapadło.

Sąd Apelacyjny nie podziela zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

Zarzut ten nie może się bowiem ograniczać do wskazywania, iż możliwe były inne wnioski odnośnie do faktów, lecz polega na wykazaniu, że wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający były niemożliwe, niespójne, nielogiczne lub sprzeczne z doświadczeniem życiowym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., sygn. akt IICKN 817/00; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2004 r., sygn. akt IV CK 339/02; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2003 r., sygn. akt IVCK 274/02).

W ocenie Sądu Apelacyjnego, skarżący nie podołał temu zadaniu. Sąd Okręgowy wskazał bowiem, na jakiej podstawie uznał, dlaczego powód nie miał zamiaru zawrzeć umowy pożyczki za pośrednictwem bankowości elektronicznej, klarownie i przekonująco wyjaśnił swoje stanowisko, przy czym odniósł się nie tylko do zeznań powoda - do których zresztą podszedł z pewną dozą ostrożności - ale także do zeznań pracownicy banku (...) i dokumentów złożonych przez strony wyszczególnionych w treści uzasadnienia.

Kwestionując ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd pierwszej instancji skarżący w istocie forsuje własną wersję wydarzeń, nie będąc jednak w stanie wykazać w rozumowaniu tego Sądu uchybień zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Sąd Okręgowy zresztą słusznie podkreślił, że co do szeregu zdarzeń nie było sporu między stronami - spór natomiast dotyczył tego, czy powód ponosi winę za przedmiotowe transakcje oraz czy można uznać, że transakcje te nie były autoryzowane.

Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 232 k.p.c., to zdanie pierwsze tego przepisu adresowane jest do stron, a nie do sądu, zatem nie można skutecznie zarzucić sądowi wydania wyroku z naruszeniem tego przepisu (por. wyrok SN z dnia 5 marca 2019 r., II UK 51/18, LEX nr 2629890). Skarżący natomiast nie zarzucał Sądowi Okręgowemu zaniechania działania z urzędu, o czym stanowi zdanie drugie tego przepisu .Z kolei zarzut naruszenia art. 6 k.c. byłby uzasadniony jedynie wówczas, gdyby sąd ciężarem udowodnienia określonego faktu obarczył stronę wbrew ogólnej regule wynikającej z tego przepisu. Błędne związanie ciężarem udowodnienia stanowi podstawę do sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego, a nie prawa procesowego (postanowienie SN z dnia 1 marca 2022 r., I PSK 211/21, LEX nr 3405550).

Podkreślić należy, że wobec uprawomocnienia się wyroku w części oddalającej powództwo dotyczącego żądania zapłaty, zadaniem Sądu Apelacyjnego była jedynie ocena skuteczności złożenia przez powoda oświadczenia woli co do zawarcia umowy pożyczki.

Zgodnie z § 2 pkt 1 Regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną obowiązującym u pozwanego, autoryzacja to wyrażenie przez Klienta zgody na wykonanie dyspozycji przy wykorzystaniu trybu autoryzacji aktualnie wykorzystywanego przez Klienta.

Z kolei zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z 2011 r. o usługach płatniczych, w drodze wyjątku od zasady określonej w art. 6 k.c., ciężar udowodnienia, że transakcja płatnicza była autoryzowana przez użytkownika lub że została wykonana prawidłowo, spoczywa na dostawcy tego użytkownika (por. wyrok SN z dnia 18 stycznia 2018 r., V CSK141/17, LEX nr 2481983). Taki rozkład ciężaru dowodu jest związany z prokonsumenckim charakterem ustawy.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 września 2023 r. (IICSKP 1013/22, OSNC 2024/6/61), wykazanie uwierzytelnienia przez dostawcę usług nie jest równoznaczne z wykazaniem autoryzacji; Sąd Najwyższy odwołując się do art. 72 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 rozróżnia „autoryzację” oraz „uwierzytelnienie” i wskazuje na ciężar udowodnienia przez dostawcę "uwierzytelnienia" transakcji płatniczej. Jak wyjaśnia SN w przywołanym orzeczeniu, „autoryzacja to zgoda na wykonanie transakcji płatniczej wyrażona przez płatnika w sposób przewidziany w umowie, a uwierzytelnienie to procedura umożliwiająca dostawcy usług (bankowi) na weryfikację tożsamości użytkownika lub ważności stosowania konkretnego instrumentu płatniczego, łącznie ze stosowaniem indywidualnych danych uwierzytelniających tego użytkownika.”

W literaturze przedmiotu wskazuje się również, że wyrażenie zgody - czyli autoryzacja - jest to proces, który wymaga nie tylko złożenia oświadczenia woli (wyrażenia zgody), ale przesłanką prawidłowej autoryzacji jest również uwierzytelnienie w oparciu o indywidualne dane uwierzytelniające. Udowodnienie faktu prawidłowej autoryzacji transakcji od strony dostawcy oznacza przede wszystkim weryfikację, czy doszło do uwierzytelnienia zgodnie z indywidualnymi danymi uwierzytelniającymi, następnie do zapisania w systemie służącym do obsługi transakcji. Inaczej mówiąc nie może dojść do prawidłowej autoryzacji transakcji, jeśli nie nastąpiło uwierzytelnienie płatnika zgodnie z ustalonymi zasadami. Natomiast odrębną kwestią może być wykazanie już przez użytkownika, w jakich okolicznościach doszło do autoryzacji, czyli wyrażenia przez niego zgody, a więc i uwierzytelnienia, sam fakt „zarejestrowanego użycia instrumentu” nie może wyłączać możliwości uznania, iż transakcja nie była autoryzowana przez użytkownika. W tym celu konieczne jest jednak wykazanie dodatkowych okoliczności na dowód tego, że to jednak płatnik autoryzował transakcję. Dostawca musi przytoczyć dowody wykazujące, że płatnik umyślnie doprowadził do nieautoryzowanej transakcji (np. świadomie przekazał kartę i (...) członkowi rodziny) albo wskutek rażącego niedbalstwa naruszył jeden z obowiązków określonych w art. 42 u.u.p. (por. J. Byrski, A. Zalcewicz, kom. do art. 45 u.p.p.).

Analizując okoliczności niniejszej sprawy, oprócz przytoczonej wyżej regulacji z ustawy o usługach płatniczych, należy również odwołać się do treści art 60 k.c., którego naruszenie również zarzuca skarżący.

Otóż przepis ten wyraża zasadę swobody formy, wedle której wola osoby skierowana na wywołanie zamierzonego skutku prawnego związanego z dokonywaną czynnością prawną, może być uzewnętrzniona w każdy dowolny sposób, ujawniający ją tak, że staje się dostatecznie zrozumiała dla adresata. W konsekwencji ujawnienie woli osoby dokonującej czynności prawnej może nastąpić także w sposób dorozumiany, przez jakiekolwiek zachowanie się, uzewnętrzniające tę wolę w sposób obiektywnie zrozumiały, które wyraża wolę wywołania skutków prawnych, objętych treścią czynności prawnej. Złożenie oświadczenia woli może być zarówno jednostkową czynnością, jak i całym procesem zachowań podmiotu składającego to oświadczenie, o ile w oparciu o całokształt okoliczności można podmiotowi składającemu oświadczenie przypisać zamiar wywołania określonych skutków prawnych, czyli gdy zachowanie to niesie za sobą określony komunikat mający wywołać skutki prawne, (por. wyrok SN z dnia 24 kwietnia 2018 r„ V CSK 425/17, LEX nr 2500433)

Jak wskazuje się w doktrynie, możliwe są sytuacje, w których zachowanie określonej osoby będzie odbierane przez potencjalnych adresatów jako stanowcze ujawnienie dotyczącej ich woli, a w rzeczywistości osoba ta nie powzięła decyzji albo nie zamierzała jej ujawniać. Decyzja, czy tego rodzaju „ujawnienie” woli jest równoznaczne ze złożeniem oświadczenia woli, wymaga rozstrzygnięcia konfliktu zasad: zasady autonomii woli, która nakazywałaby uznać, że nie mamy wówczas do czynienia z oświadczeniem woli, oraz zasady ochrony zaufania i bezpieczeństwa obrotu, skłaniającej do wniosku, iż oświadczenie takie zostało złożone . Generalnie należałoby uznać, że jeżeli dana osoba swym zachowaniem wywołuje u innych, rozsądnie i starannie działających osób (tylko takie zasługują na ochronę) przekonanie, iż zmierza do wywołania określonych skutków prawnych, ich zaufanie do tak złożonego oświadczenia woli zasługuje na silniejszą ochronę niż autonomia tej osoby. Inaczej jest tylko wtedy, gdy osoba ta mimo dołożenia należytej staranności nie mogła zapobiec błędnemu zinterpretowaniu jej zachowania przez odbiorców (...). Jeżeli np. osoba przygotuje wiadomość mej Iową zawierającą oświadczenie woli i zapisze ją w kopiach roboczych, po czym wskutek włamania do systemu - mimo zabezpieczeń - dojdzie do nieautoryzowanego wysłania tej wiadomości do adresata, oświadczenia nie będzie można uznać za złożone, choć adresat miałby wszelkie podstawy, by sądzić, że autor (pozbawiony możliwości odwołania oświadczenia przed jego dotarciem) ujawnił swą wolą z zamiarem wywołania określonych w niej skutków prawnych. (kom J. G. do art. 60 k.c., (...) 2021).

W związku z powyższym Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że Sąd Okręgowy prawidłowo zrekonstruował okoliczności, w jakich doszło do złożenia przez powoda wniosku o pożyczkę i że podjęcie przez niego działań związanych z autoryzowaniem tej czynności w ramach usług bankowości elektronicznej nie było wyrazem jego woli, lecz wynikiem działań osób trzecich, które podstępnie doprowadziły do zainstalowania oprogramowania antydesk na jego komputerze.

Brak takiej woli powoda był przy tym oczywisty dla pracowników banku, czego jednoznacznie dowodzą zeznania świadka S. W.. Natychmiast po zorientowaniu się co do nietypowej operacji na rachunku powoda (wniosek o pożyczkę), z uwagi na swoje wcześniejsze rozmowy z powodem, w których mówił, że nie jest zainteresowany pożyczką, nabrała podejrzeń co do tego, czy istotnie świadomie taki wniosek złożył. Jej podejrzenia okazały się uzasadnione.

Wszystkie te okoliczności zostały dostrzeżone przez Sąd pierwszej instancji i doprowadziły do trafnego wniosku o braku woli powoda zawarcia przedmiotowej umowy.

Argumentacja apelacji nie zdołała podważyć tego wniosku, a wobec tego Sąd na mocy art. 385 k.p.c. oddalił ją i obciążył pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego na mocy art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. i § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SSA Małgorzata Zwierzyńska