Wyrok z 12 marca 2025, sygn. III AUa 648/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 marca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	Sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Urszula Goluch-Nikanowicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2025 r. w L.

sprawy A. S. Syndyka Masy Upadłości P. L. (1)

z udziałem P. L. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.

o przeniesienie odpowiedzialności za składki

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R.

od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu

z dnia 29 października 2024 r. sygn. akt VI U 355/24

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. na rzecz A. S. Syndyka Masy Upadłości P. L. (1), tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach postępowania do dnia zapłaty.

Iwona Jawor-Piszcz

Sygn. akt III AUa 648/24

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 29 października 2024 roku, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 roku w Radomiu odwołania sprawy A. S. Syndyka Masy Upadłości P. L. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z dnia 5 marca 2024 roku Nr (...) o przeniesienie odpowiedzialności za składki w pkt I uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., pkt II zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na rzecz A. S. syndyka masy upadłości P. L. (1) kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

A. S. – Syndyk Masy Upadłości P. L. (1) w piśmie z 8 kwietnia 2024 roku wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R., nr (...) z dnia 5 marca 2024 roku o przeniesieniu na P. L. (1) odpowiedzialności za zobowiązania (...) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 14 788,46 zł. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 w zw. z art. 180 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że stroną postępowania administracyjnego w sprawie przeniesienia odpowiedzialności za płatnika będącego spółką z ograniczoną odpowiedzialnością na członka jej zarządu za zobowiązania tej spółki obejmujące należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w przypadku ogłoszenia upadłości członka jej zarządu, wszczętego po ogłoszeniu upadłości tego członka jest syndyk masy upadłości tego członka, podczas gdy stroną takiego postępowania jest członek zarządu, gdyż postępowanie to nie dotyczy masy upadłości (art. 144 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe). Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy ZUS Oddział w R. do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono, że istnienie zobowiązań z tytułu przeniesienia odpowiedzialności na członka zarządu spółki z o.o. dotyczy w sposób bezsprzeczny masy upadłości. Jak wynika bowiem z treści przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2024 poz. 497 tekst jednolity ze zm. zwanej dalej ustawa systemową), do odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych Funduszy odpowiednio stosuje się przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Nadto, z przepisu art. 299 § 1 k.s.h. wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku gdy egzekucja wobec spółki z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają za zobowiązania spółki solidarnie. W obu powołanych regulacjach wskazany został sposób uwolnienia się od tej odpowiedzialności, a polegający na wykazaniu, że został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu. Organ rentowy wskazał, że w niniejszej sprawie pomimo obiektywnej niewypłacalności (...) sp. z o.o. P. L. (1) jako Prezes Zarządu nie złożył do dnia dzisiejszego wniosku o ogłoszenie upadłości, a (...) sp. z o.o. w dalszym ciągu widnieje w rejestrach jako aktywny podmiot, bez wzmianek o wszczętych postępowaniach upadłościowych. Tym samym wobec P. L. (1) odpadają przesłanki egzoneracyjne stypizowane we wskazanych powyżej przepisach, co powoduje odpowiedzialność P. L. (1) za zobowiązania (...) sp. z o.o., a tym samym skuteczność i prawidłowość decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności. Dalej wskazano, że nie można przyjąć, że przedmiotowe zobowiązanie powstało już po dniu ogłoszenia upadłości P. L. (1). Postanowienie o ogłoszeniu upadłości P. L. (1) wydane zostało w dniu 17 listopada 2020 r., natomiast ostatnim miesiącem wymienionym w treści decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności jest miesiąc październik 2020 r., wobec czego zobowiązanie jako takie powstało przed dniem ogłoszenia upadłości przez P. L. (1). Co prawda decyzja przenosząca odpowiedzialność wydana została w dniu 5 marca 2024 roku, jednak nie spowodowała ona powstania nowego zobowiązania, jak twierdzi odwołujący, ale jedynie doprowadziła do zmiany podmiotu odpowiedzialnego za istniejące uprzednio zobowiązanie. Konstytutywny charakter decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności zamyka się zatem nie w powstaniu nowego zobowiązania, ale w powstaniu tytułu odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki z o.o., którą osoba ta kierowała. Po trzecie podniesiono, iż od 2016 r. P. L. (1) był większościowym udziałowcem i jedynym Członkiem Zarządu (...) sp. z o.o., doskonale znał sytuacje kierowanej przez siebie spółki i bez wątpienia winien zdawać sobie sprawę z ciążącej na członkach zarządu spółki z o.o. odpowiedzialności za zobowiązania spółki w przypadku bezskuteczności egzekucji. P. L. (1) sprawuje funkcję Prezesa Zarządu (...) sp. z o.o. od 2015 roku, wobec czego powinien wiedzieć, że jedyną metodą skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki z o.o. w ramach odpowiedzialności subsydiarnej jest zgłoszenie we właściwym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości. P. L. (1) jako jedyny Członek Zarządu (...) sp. z o.o. miał pełną wiedzę na temat kondycji finansowej spółki i doskonale wiedział, na jaką datę zachodziły przesłanki do ogłoszenia upadłości kierowanej przez niego spółki. Nie może być w sprawie niniejszej odstępstwa od zasady Ignorantio iuris nocet (Nieznajomość prawa szkodzi), bowiem naruszenie jej skutkowało będzie wyeliminowaniem z obrotu prawnego regulacji art. 299 k.s.h. i art. 116 Ordynacji podatkowej, które to regulacje mają charakter gwarancyjny. W ocenie organu, w sprawie niniejszej w sposób ewidentny nastąpiło nadużycie prawa przez P. L. (1), bowiem zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości służyć miało wyłącznie uchyleniu się od odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z różnych tytułów, w tym z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania (...) sp. z o.o. Takie działanie P. L. (1) nie korzysta z ochrony prawnej, bowiem nie jest wykonywaniem prawa ale instrumentalnym jego wykorzystaniem. W tym stanie rzeczy organ rentowy nie zgodził się z odwołującym, iż zobowiązania wynikające z przeniesienia odpowiedzialności na P. L. (1) za składki na fundusze wymienione w treści skarżonej decyzji pozostają bez wpływu na masę upadłości P. L. (1). W ocenie organu w sposób zdecydowany wpływają na masę upadłości i stanowią zobowiązanie, które winno zostać pokryte ze środków uzyskanych w postępowaniu upadłościowym. Tym samym zasadne było prowadzenie przedmiotowego postępowania z udziałem Syndyka Masy Upadłości P. L. (1) jako tzw. Strony zastępczej.

(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. została wpisana do KRS pod nr (...) w dniu 19 października 2015 roku. Od początku istnienia Spółki P. L. (1) był jej współwłaścicielem, a od 18 maja 2016 roku większościowym udziałowcem. P. L. (1) jest jednocześnie jedynym członkiem zarządu i Prezesem Zarządu Spółki .

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2020 roku Sąd Rejonowy w Radomiu w sprawie V GU 126/20 ogłosił upadłość P. L. (1) – będącego osobą fizyczną, prowadzącą działalność gospodarczą; (...) w R. oraz jako wspólnik spółki cywilnej(...), P. L. (1); wezwał wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzydziestu dni od dnia ukazania się obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Monitorze Sądowym i Gospodarczym; wezwał osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeśli nie zostały ujawnione przez wpis w księdze wieczystej, do ich zgłoszenia w terminie trzydziestu dni od daty ukazania się obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie w postępowaniu upadłościowym; wyznaczył syndyka w osobie A. S..

Decyzją z dnia 5 marca 2024 roku, nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. przeniósł na P. L. (1) odpowiedzialność za zobowiązania (...) Sp. z o.o. z siedzibą w R. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 14.788,46 zł. W uzasadnieniu podniesiono, że w czasie powstania zobowiązania Prezesem Zarządu Spółki był P. L. (1). Należności za sporny okres były bezskutecznie dochodzone przez ZUS w ramach prowadzonej egzekucji własnej. Spółka dotychczas nie składała wniosku o ogłoszenie upadłości, pomimo tego, że zaprzestała spłaty swoich zobowiązań. P. L. (1) nie wskazał również mienia, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zobowiązań w znacznej części.

Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy przedstawił analizę prawną w zakresie prawa upadłościowego w zakresie prowadzenia postepowań administracyjnych sądowych z udziałem syndyka masy upadłości.

Zgodnie z art. 52 ustawy z 28 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe (Dz.U. 2024 poz.794 tekst jednolity ze zm., dalej zwana p.u.) data wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. Z dniem ogłoszenia upadłości - w myśl art. 61 p.u. - majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego (art. 62 p.u.). W przypadku ogłoszenia upadłości powołuje się syndyka (art. 156 p.u.), który obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji (art. 173 p.u.). Ponadto z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim (art. 75 p.u.). Stosownie natomiast do art. 144 p.u. po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowo- administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (ust. 1), natomiast postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2).

Z powołanych przepisów Sąd Okręgowy wyprowadził wniosek, że z chwilą ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego upadły traci na rzecz syndyka prawo zarządu, korzystania i rozporządzania swoim majątkiem (aczkolwiek nadal pozostaje jego formalnym właścicielem - art. 306-312 p.u.), dlatego też upadły nie może być stroną żadnego postępowania sądowego lub administracyjnego dotyczącego mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Stroną postępowania dotyczącego tego mienia może być wyłącznie syndyk, który jest tzw. stroną zastępczą, bowiem występuje wprawdzie we własnym imieniu lecz nie na własny rachunek - syndyk działa na rzecz masy upadłości a stroną jest tylko dlatego, że masa, będąc przedmiotem stosunków cywilnoprawnych, nie może być ich przedmiotem (zob. S. Gurgul, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 441-442). Faktem jest, że w dniu 17 listopada 2020 roku Sąd Rejonowy w Radomiu w sprawie prowadzonej pod sygn. V GU 116/20 ogłosił upadłość P. L. (1) i wyznaczył syndyka w osobie A. S..

W ocenie Sądu pierwszej instancji nieprawidłowe jest stanowisko organu rentowego, iż w ujęciu procesowym w postępowaniu administracyjnym w sprawie odpowiedzialności P. L. (1), będącego członkiem zarządu Spółki (...), za zobowiązania tej spółki obejmujące należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych odpowiada Syndyk.

Podnieść należy, że przepis art. 144 ust. 1 p.u. nie uprawnia sądów i organów do prowadzenia wszelkich postępowań z udziałem syndyka. Pod­stawienie procesowe syndyka w miejsce upadłego, mające charakter bezwzględny, dotyczy jedynie tych spraw, które dotyczą masy upadłości. Stanowi o tym expresis verbis art. 144 ust. 1 p.u. W orzecznictwie wskazuje się, że postępowanie dotyczy masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej. Do postępowań tych zalicza się postępowania, w których upadłemu przypada rola powoda, jak i pozwanego, bez różnicy czy chodzi w nich o pozycje czynne czy bierne masy upadłości, jak tez bez różnicy, czy sprawa jest sprawą o świadczenie, ukształtowanie czy ustalenie. Wskazuje się jednocześnie, że nie dotyczą masy upadłości postępowania w sprawach o roszczenia niemajątkowe (np. w sprawach o prawa stanu, ochronę dóbr osobistych) oraz o roszczenia majątkowe niepodlegające zaspokojeniu z masy ze względu na swój charakter (roszczenia o zaniechanie wy­nikające z praw bezwzględnych) w sprawach o alimenty (art. 145 ust. 2 p.u.) oraz w sprawach dotyczących mienia niewchodzącego do masy upadłości (art. 63-67 p.u.) (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2015 r., II FSK 2092/14 LEX nr 1772081; zob. też wyrok tego sądu z dnia 12 kwietnia 2012 r., I FSK 929/11 LEX nr 1409674, oraz wyrok Sądu Najwyższego z 14 października 2016 r., I CSK 714/15, Mon.Pr.Bank. 2017 nr 10, str. 45).

W pierwszej kolejności, jak stwierdził Sąd Okręgowy należało ustalić, czy postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję, dotyczy masy upadłości P. L. (1) i czy objęta taką decyzją wierzytelność podlega zaspokojeniu z funduszów uzyskanych z likwidacji masy upadłości. W ocenie Sądu, wierzytelność wynikła z decyzji o orzeczeniu solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości składkowe spółki z ogra­niczoną odpowiedzialnością, wydanej po ogłoszeniu upadłości członka zarządu, nie podlega zaspokojeniu z funduszów uzyskanych z likwidacji masy upadłości. Jest tak dlatego, że z takich funduszów zaspokaja się przede wszystkim wierzytelności powstałe przed ogłoszeniem upadłości, a wierzytelności powstałe po tym dniu jedynie wy­jątkowo. Wierzytelności powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, aby mogły być zaspokojone w ramach postępowania upadłościowego, muszą zostać ujęte – czy to na wniosek, czy z urzędu – na liście wierzytelności. Na liście wierzytelności nie uwzględnia się jednak wierzytelności, które powstały po ogłoszeniu upadłości (zob. np. S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restru­kturyzacyjne. Komentarz, wyd. 10, Warszawa 2016, s. 551; oraz A. Hrycaj (red.), Prawo umów handlowych. Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe. Wyd. 2, Tom 6, War­szawa 2020, s. 1075). W tym konkretnym przypadku nie ma przy tym podstaw do uwzględnienia z urzędu na liście wierzytelności, wierzytelności stwierdzonej zaskarżoną decyzją Zakładu. Nie będzie to bowiem wierzytelność zabezpieczona na majątku upadłego członka zarządu (art. 236 ust. 2 p.u.) ani wierzytelność ze stosunku pracy (art. 237 p.u.). Zaspokajanie w postępowaniu upadłościowym wierzytelności po­wstałych po ogłoszeniu upadłości jest wyjątkiem, jednakże i takich wierzytelności nie ujmuje się na liście wierzytelności, lecz podlegają one zaspokojeniu z pominięciem procedury zgłoszenia i ustalenia listy wierzytelności. Wyjątków w tym zakresie — zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae – nie można jednak interpretować rozszerzająco. I tak, poza listą wierzytelności zaspokajane są m.in. koszty postępowania upadłościowego (art. 230 ust. 1 p.u.), inne niż koszty postępowania zobowiązania masy upadłości (art. 230 ust. 2 p.u.) czy zobowiązania alimentacyjne ciążące na upadłym przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości (art. 343 ust. 2 zdanie pierwsze p.u.). Jak widać, należności składkowe obciążające upadłego jako członka zarządu spółki z ogra­niczoną odpowiedzialnością na podstawie decyzji wydanej po ogłoszeniu upadłości członka zarządu nie są takimi, które – mimo tego, że powstały po ogłoszeniu upadłości – podlegałyby zaspokojeniu z funduszów masy upadłości.

Skutki prawne czynów niedozwolonych, które upadły popełnił po ogłoszeniu upadłości, nie obciążają już masy upadłości, dlatego że upadły swoim działaniem podejmowanym po ogłoszeniu upadłości nie może pogarszać stanu zobowiązań masy upadłości. Za szkody wynikające z tych czynów odpowiedzialność ponosi sam upadły, z zastrze­żeniem, że w czasie trwania postępowania upadłościowego zapłata może nastąpić tylko z majątku niewchodzącego w skład masy upadłości (por. S. Gurgul, tamże, s. 198).

Innymi słowy: uprawnienie do zaspokojenia z masy upadłości może powstać albo z czynności upadłego, potwierdzonych wciągnięciem na listę wierzytelności (i w takim przypadku wierzytelność musi istnieć w dacie ogłoszenia upadłości), albo na skutek zaciągnięcia zobowiązania przez syndyka po ogłoszeniu upadłości (art. 230 p.u., zob. P. Zimmerman, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. 6, Warszawa 2020, s. 518, nb. 5). Po ogłoszeniu upadłości upadły nie może już zaciągać zobowiązań na rachunek masy upadłości. Uprawnionym w tym zakresie jest jedynie syndyk, który czyni to w imieniu własnym, choć na rachunek upadłego (art. 160 ust. 1 p.u.), samemu za nie jednak nie odpowiadając (art. 160 ust. 2 p.u.). Za zobowiązania zaciągnięte przez upadłego począwszy od dnia ogłoszenia upadłości odpowiada sam upadły całym swoim majątkiem, przy czym w czasie trwania postępowania upadłościowego odpowiedzialność ta ogranicza się do majątku nie­wchodzącego w skład masy upadłości (art. 61 in fine i art. 189 p.u., por. też art. 146 ust. 3 p.u.).

Dodać należy, że decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej ma charakter konstytutywny, co oznacza, że jest ona źródłem powstania po stronie osoby trzeciej odpowiedzialności za cudzy dług. Zobowiązanie osoby trzeciej powstaje wówczas z dniem doręczenia decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania. Dla ustalenia daty powstania zobowiązania względem osoby trzeciej, w tym względem członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie ma zatem znaczenia data powstania samego zobowiązania względem płatnika, lecz data doręczenia decyzji organu osobie trzeciej. Wzmacnia to dodatkowo stanowisko Syndyka, zgodnie z którym wierzytelność, której dotyczy to postępowanie, powstanie już po ogłoszeniu upadłości P. L. (1). W takim zaś przypadku nie będzie ona jednak podlegała za­spokojeniu w ramach postępowania upadłościowego, a skoro tak, to postępowanie jej dotyczące nie dotyczy masy upadłości. Jeśli natomiast postępowanie nie dotyczy masy upadłości, legitymacja formalna syndyka jest wyłączona, a organ powinien procedować z udziałem samego upadłego, w tym doręczać mu pisma. W przeciwnym razie zajdzie podstawa do wznowienia postępowania z uwagi na to, że strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Należy także zauważyć, że koszty egzekucji, jak i znaczna część odsetek za zwłokę, objęte zaskarżoną decyzją powstały – także względem samego płatnika Spółki (...) – już po dniu ogłoszenia upadłości P. L. (1) i jako takie nie mogą być zaspokojone w ramach postępowania upadłościowego P. L. (1). Nie pod­legają bowiem ani zgłoszeniu na listę wierzytelności, ani zaspokojeniu z pominięciem ujęcia ich na tej liście. Skoro tak, to w żadnej mierze nie oddziałują na stan masy upadłości, a w efekcie postępowanie ich dotyczące winno być prowadzone z udziałem samego P. L. (1). Organ rentowy winien zatem prowadzić postępowanie z udziałem P. L. (1), gdyż to on winien być stroną tego postępowania. Nie jest to przy tym postępowanie, w którym mogłoby dojść do rozdzielenia legitymacji formalnej (procesowej), przysługującej Syndykowi, i materialnej, przysługującej P. L. (1). W tym konkretnym przypadku obie te legitymacje przysługująP. L. (1), ponieważ postępowanie w żadnej mierze nie dotyczy masy upadłości; wierzy­telność wynikła z zaskarżonej decyzji nie będzie podlegała zaspokojeniu w ramach postępowania upadłościowego.

Zgodnie z art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c. jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie mamy do czynienia z dyspozycją wskazaną
w w/w przepisie. Wobec faktu, że stroną postępowania i adresatem decyzji może być wyłącznie P. L. (1), który został pominięty w postępowaniu przed organem rentowym, w ocenie Sądu Okręgowego doszło do rażącego naruszenia przepisów o postępowaniu przed organem rentowym poprzez pominięcie art. 144 ustawy z 28 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe w takim stopniu, że konwalidacja tej wady w postępowaniu sądowym okazała się niemożliwa, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Z wyrokiem nie zgodził się poznany organ rentowy. We wniesionej apelacji zaskarżył w całości, zarzucając naruszenie art. 31 i 32 ustawy systemowej w zw. z art. 116 §1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 144 ust. 1 p.u. poprzez przyjęcie, że organ rentowy nie miał prawnej możliwości skutecznego ustalenia solidarnej odpowiedzialności członka zarządu P. L. (1) wraz z (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w R. ((...)) za zobowiązania(...) po dacie ogłoszenia upadłości chociaż odpowiedzialność ta wynika z treści przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 299 k.s.h., a nie z samej decyzji i decyzja de iure stwierdza wyłącznie istnienie zobowiązania i jego wysokość oraz wskazuje osobę odpowiedzialną za zobowiązanie z mocy prawa, ale nie tworzy odpowiedzialności za zobowiązanie.

Podnosząc powyższe wniósł o;

1.  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania,

ewentualnie

2. uchylenie wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji

3. zasądzenie od A. S. syndyka masy upadłości P. L. (1) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.

Apelant argumentował, iż powołując się na wyrok Naczelnego Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2021 r. w sprawie I FSK 1386/17, iż zakaz wszczęcia po ogłoszeniu upadłości postępowania przeciwko syndykowi z tytułu wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości nie dotyczy postępowania podatkowego wszczętego w celu udokumentowania decyzją podatkową wierzytelności upadłego z tytułu zobowiązania podatkowego, powstałego z mocy prawa przed ogłoszeniem upadłości. Decyzja taka nie konstytuuje nowej wierzytelności upadłego, lecz jedynie stanowi formalne potwierdzenie powstania tej wierzytelności podatkowej przed ogłoszeniem upadłości, umożliwiające organowi podatkowemu dokonanie jej zgłoszenia do masy upadłości sędziemu komisarzowi. Mając na uwadze stosownie przepisów Ordynacji podatkowej do należności składkowych wywodził, iż w kazusie sprawy niniejszej zachodzi podobna okoliczność, związana z istnieniem wierzytelności organu rentowego w stosunku do upadłego, powstałej przed datą ogłoszenia upadłości. Zaskarżona decyzja wydana nie została z naruszeniem zakazu wynikającego z treści art. 144 ust. 1 p.u. Nadto decyzja w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki z o.o. nie ma charakteru konstytutywnego w tym sensie, że nie tworzy nowego stanu prawnego, nowego zobowiązania, a jedynie stwierdza istnienie określonego zobowiązania i wskazuje osoby za nie odpowiedzialne. Powyższe wynika także expressis verbis z uzasadnienia powołanego powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. ZUS nadto wskazał, iż odpowiedzialność członka zarządu spółki z o.o. ma charakter odpowiedzialności odszkodowawczej, wobec czego nie sposób mówić o tworzeniu nowego przedmiotu odpowiedzialności członka zarządu. Dla wzmocnienia swej argumentacji apelant powołał się na z uchwałę Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r. w sprawie III CZP 72/08, wskazującą ,iż „do roszczeń wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko członkom jej zarządu (art. 299 k.s.h.) mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.” Natomiast zgodnie z treścią uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2019 r. w sprawie III CZP 78/18: „Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Przepis ten statuuje odpowiedzialność odszkodowawczą deliktową, opartą na zasadzie winy; wynika z niego domniemanie zarówno szkody wierzyciela w wysokości niewyegzekwowanego od spółki zobowiązania, jak i związku przyczynowego między tą szkodą, a niezłożeniem przez członka zarządu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz zawinienia zaniechania wykonania tego obowiązku. Mając na uwadze powyższe oraz wskazując , iż zobowiązanie (...) sp. z o.o. istniało jeszcze przed ogłoszeniem upadłości przez P. L. (1), a zaskarżona decyzja nie wykreowała nowego stanu prawnego, ale jedynie określiła podmiot ponoszący statuowana ustawowo odpowiedzialność odszkodowawczą za zobowiązania (...) sp. z o.o. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż jest zasadna w całości i jako taka podlegać winna uwzględnieniu.

W odpowiedzi na apelację Syndyk Masy Upadłości P. L. (1) wniósł o:

1. oddalenie apelacji;

2. zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu swego stanowiska argumentował, iż przedmiotem postępowania jest zobowiązanie (dług) upadłego, które nie podlega zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, to decyzja wydana po jego zakończeniu w żaden sposób nie oddziałuje na masę upadłości. Jeżeli natomiast postępowanie administracyjne nie dotyczy masy upadłości, podstawienie syndyka w miejsce upadłego i prowadzenie postępowania z jego udziałem jest wykluczone. Prawa strony w takim postępowaniu nadal przysługują upadłemu (art. 144 ust. 1 a contrario p.u.), Odnosząc się do argumentacji ZUS i powołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2021 roku, sygn. akt I FSK 1386/17, Syndyk podniosła, iż w orzeczeniu powołanym Sąd rozważał dwa aspekty: wierzytelność podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości oraz zobowiązanie podatkowe powstałe z mocy prawa przed ogłoszeniem upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny, przyjął że o ile postępowanie dotyczy wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, a taką jest przecież m.in. zobowiązanie podatkowe powstałe z mocy prawa przed ogłoszeniem upadłości, to winno się ono toczyć z udziałem syndyka masy upadłości, a to dlatego że takie postępowanie dotyczy masy upadłości (art. 144 ust. 1 p.u.) - zgłoszona wierzytelność będzie podlegała zaspokojeniu z podziału funduszów masy upadłości. Wierzytelność przysługująca organowi rentowemu od członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu należności z tytułu składek, których płatnikiem jest spółka, nie powstaje z tą samą datą, co względem spółki, lecz z chwilą doręczenia członkowi jej zarządu decyzji organu rentowego orzekającej o tej odpowiedzialności. O ile więc należność przeciwko spółce powstaje z mocy prawa, o tyle przeciwko członkowi jej zarządu odpowiedzialność tę kreuje decyzja. Członek zarządu odpowiada za ten sam dług, co spółka, ale z innej podstawy prawnej. Jeżeli Organ rentowy do dnia poprzedzającego ogłoszenie upadłości członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie doręczył decyzji orzekającej o jego odpowiedzialności za należności z tytułu składek należnych od spółki, to postępowanie nadal powinien prowadzić z udziałem upadłego członka zarządu, jeżeli natomiast - jak w tym przypadku - wszczął postępowanie już po ogłoszeniu upadłości członka zarządu spółki, to od początku winien je prowadzić z jego udziałem. W obu bowiem przypadkach, jeżeli Organ rentowy wyda decyzję pozytywną, jego wierzytelność względem członka zarządu powstanie już po ogłoszeniu upadłości, zatem ani nie będzie podlegała zgłoszeniu na listę wierzytelności, ani nie będzie zobowiązaniem masy upadłości podlegającym zaspokojeniu bez takiego zgłoszenia, Syndyk oceniała za całkowicie chybiony powołanie się na przepis art. 299 § 1 k.s.h. oraz orzecznictwo dotyczące tego przepisu. Odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za należności z tytułu składek, których płatnikiem jest spółka, została w pełni i odrębnie uregulowana w przepisach Ordynacji podatkowej., które mają odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu składek na podstawie art. 31 ustawy systemowej Stosowanie przepisu art. 299 k.s.h. nie jest więc potrzebne.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ nie zostały w niej przedstawione zarzuty skutkujące zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku. Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i zarzutów apelacyjnych, doprowadziła Sąd Apelacyjny do wniosku, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy. Sąd Apelacyjny w całości podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a także poczynione przez ten Sąd rozważania prawne. Nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego przytaczania w tej części uzasadnienia (art. 387 § 2 ¹ pkt 1 i 2 k.p.c.).

Stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany. Należy przypomnieć istotne dla rozstrzygnięcia fakty jak: ogłoszenie upadłości P. L. (1) z dniem 17 listopada 2020 roku, wydanie wobec P. L. (1) dnia 11 grudnia 2023 roku decyzji o przeniesieniu na w/w odpowiedzialności za zaległe składki spółki z o.o., w której był członkiem zarządu za okres od 2020 do 2023 na podstawie stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec spółki w prowadzonym w latach 2021-2023 postępowaniu egzekucyjnym z wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i wydanie zaskarżonej decyzji wobec Syndyka Masy Upadłości P. L. (1) dnia 5 marca 2024 roku.

Spór w sprawie ogniskuje wobec zagadnień natury prawnej. W pierwszej kolejność należy podkreślić, iż dopuszczalność prowadzenia postępowania sądowego wszczętego przeciwko dłużnikowi po ogłoszeniu jego upadłości podlega ocenie wyłącznie przez pryzmat dyspozycji art. 144 p.u. W tej sytuacji istotne staje się rozważanie, czy wierzytelność objęta zaskarżoną decyzją powstała przed dniem ogłoszenia upadłości P. L. (1) oraz czy mieści się w kategorii wierzytelności podlegających zaspokojeniu w trybie przepisów ustawy - Prawo upadłościowe, a zatem czy w istocie jest tzw. wierzytelnością upadłościową. Odpowiedź na te pytania wymaga analizy prawnego charakteru decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości spółki z o.o. na członka zarządu tej spółki, wydanej w trybie art. 116 Ordynacji podatkowej. Należy jednoznaczne stwierdzić, wbrew poglądom zawartym w apelacji, iż decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności wydana na odstawie art. 116 Ordynacji podatkowej ma charakter konstytutywny. Wywołuje prawny skutek w postaci przypisania osobie trzeciej odpowiedzialności za "cudzy dług", kreuje odpowiedzialność za inny pomiot. Odpowiedzialność ta ma charakter wyjątkowy, koncentruje się wokół kwestii związanych z konwersją długu, jaki istniał w danym momencie i obciążał spółkę. A tego rodzaju sankcja może mieć miejsce w ściśle określonych przypadkach o jakich stanowi art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 9 marca 2023 r., II USK 49/22, LEX nr 3573953; 13 marca 2024 r., III UZP 7/23, OSNP 2024, nr 7, poz. 72; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2011 r., II UK 5/11, LEX nr 1084735). Odpowiedzialność ta stanowi przykład szczególnej instytucji odpowiedzialności osób trzecich za cudze zobowiązania publicznoprawne, a tym samym odstępstwo od reguły odpowiedzialności za własne zobowiązana publicznoprawne. Odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości składkowe powstaje na skutek wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki (płatnika składek) na członka zarządu, co stanowi o jej charakterze konstytutywnym, wskazanym powyżej. Tym samym odpowiedzialność osobista członka zarządu/byłego członka zarządu za zobowiązania spółki powstaje z chwilą wydania tej decyzji organu rentowego, a nie z chwilą powstania zaległości składkowej ( W. Ostaszewski: Odpowiedzialność członków organów zarządzających osób prawnych za zaległości składkowe w orzecznictwie, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2015 nr 10, s. 30). Przesłanki wydania tej decyzji określa art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (stosowany do zobowiązań składkowych w związku z art. 31 i art. 32 ustawy o systemowej), a jedną z nich jest bezskuteczność, w części lub całości, egzekucji z majątku spółki. Moment powstania odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania składkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, subsydiarny i gwarancyjny charakter tej odpowiedzialności, prowadzą do wniosku, że celem tej instytucji nie jest zapewnienie bieżącej realizacji obowiązku składkowego, a stworzenie dodatkowej możliwości zaspokojenia zaległości z tytułu składek, z majątku osobistego członka zarządu (byłego członków zarządu), w przypadku bezskuteczności egzekucji z majątku płatnika składek. Powyższe zatem prowadzi do konstatacji, iż wydanie decyzji wobec P. L. (1) w dniu 11 grudnia 2023 roku o przeniesieniu odpowiedzialności na członka zarządu rodzi dopiero zobowiązanie po jego stronie jako osoby fizycznej i data wydania tej decyzji, wobec faktu ogłoszenia upadłości P. L. (1) postanowieniem z dnia 17 listopada 2020 roku ma istotne znaczenie dla zasadności decyzji stanowiącej przedmiot osądu Sądu pierwszej instancji tj. decyzji z dnia 5 marca 2024 roku wydanej wobec Syndyka Masy Upadłości P. L. (1). Powyższe w zestawieniu z istotą decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki z o.o. na członka zarządu w trybie art. 116 § 1 Ordynacji w zw. z art. 31 i art. 32 ustawy systemowej skutkuje zasadnym uznaniem podniesionej przez Sąd Okręgowy nieprawidłowości w zakresie decyzji z dnia 5 marca 2024 roku. Zobowiązanie P. L. (1), objęte decyzją z dnia 11 grudnia 2023 roku, nie stanowi bowiem wierzytelności upadłościowej.

Również nie można zgodzić się z apelantem, iż deliktowy charakter odpowiedzialności członka zarządu spółki na podstawie przewidziany art. 299 k.s.h. skutkuje przyjęciem, iż zaskarżona decyzja nie wykreowała nowego stanu prawnego, ale jedynie określiła podmiot ponoszący statuowaną ustawowo odpowiedzialność odszkodowawczą za zobowiązania (...) sp. z o.o. Przede wszystkim odpowiedzialność członka zarządu spółki za zobowiązania składkowe nie statuuje art. 299 k.s.h., lecz art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i art. 32 ustawy systemowej . Zarówno przesłanki i rozmiary tych dwóch rodzajów odpowiedzialności, jak i uwarunkowania dochodzenia każdej z nich są różne, odmienne są też kryteria egzoneracji i decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności wydana w trybie art. 11 Ordynacji podatkowej skutkuje powstaniem nowego stosunku prawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia: 6 kwietnia 2022 r., I USK 469/21 LEX nr 3418462; 11 października 2023 r. I USK 137/23, LEX nr 3614435; 2 sierpnia 2023 r., II USK 44/23, LEX nr 3590552; wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 6 czerwca 1997 r., III CKN 65/97, OSNC 1997 Nr 11, poz. 187; 11 października 2000 r. III CKN 252/00 LEX nr 51887; 18 października 2000 r. V CKN, LEX nr 52742; 9 lipca 2009 r. III UK 374/08, LEX nr 533104 i 1 września 2009 r., I UK 95/09, LEX nr 551001).

Za prawidłowe należy zatem uznać rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji wydane w trybie art. 477 ¹⁴ 2 ¹ k.p.c. , aczkolwiek Sąd Apelacyjny ma w polu widzenia treść decyzji z dnia 11 grudnia 2023 roku. Jednakże zgodnie z art. 477 ¹⁴ k.p.c. § 1 i 2 k.p.c. sąd ubezpieczeń społecznych wobec przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ma powinność rozstrzygnięcia spawy merytorycznie tj. poprzez oddalenie odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia, bądź w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego i orzeka co do istoty sprawy. Wyjątkiem o powyższej zasady jest przepis art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c. stanowiący podstawę do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu, jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym. Nie ulega wątpliwości, iż decyzja zakreślająca przedmiot sprawy nakłada na ubezpieczonego zobowiązanie i w świetle poczynionych uwag prowadzenie postępowania administracyjnego, i wydanie decyzji wobec Syndyka Masy Upadłości P. L. (1) stanowi rażące naruszenie dyspozycji art. 144 p.u. bowiem postępowanie to nie powinno być powadzone w stosunku do Syndyka Masy Upadłości, gdyż brak jest prawnych podstaw do wydania zaskarżonej w toku procesu decyzji.

Dodatkowo należy wskazać na trafność argumentacji jaką przedstawił Syndyk w odpowiedzi na apelację, w tym w zakresie powołanych przez pozwanego wyroków Sądów administracyjnych. Wskazane judykaty odnoszą się do zagadnienia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki - płatnika zobowiązań podatkowych, przy czym zobowiązanym podmiotem, w stanach rozważanych przez Sądy administracyjne, były nadal te same podmioty spółki z o.o. wobec, której nastąpiło ogłoszenie upadłości, bez zaistnienia konwersji długu.

Zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zarzuty apelacyjne pozwanego organu rentowego nie znajdują zatem uzasadnienia i w ocenie Sądu Apelacyjnego w żadnej mierze nie podważyły prawidłowego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

Mając na uwadze powyższe w konsekwencji przedstawionej oceny prawnej, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację.

Natomiast zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, która została określona w art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Jak stanowi art. 98 § 1 ¹ zd. 1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Stosownie do art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. W niniejszej sprawie stroną ją przegrywającą jest pozwany organ rentowy. Zatem zobowiązany jest do zwrotu kosztów procesu, których wysokość ustalona została w oparciu o § 2 pkt 5 w zw. z 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2023 poz. 1935 tekst jednolity ze zm.).

Iwona Jawor-Piszcz