Wyrok z 1 kwietnia 2025, sygn. I AGa 140/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 kwietnia 2025 roku

Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA Tomasz Szaj

po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) Bank (...) Spółki akcyjnej w W.

przeciwko T. P.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 września 2024 roku, sygnatura akt VIII GC 368/24

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od pozwanego T. P. na rzecz powoda (...) Bank (...) Spółki akcyjnej w W. 2 700,- zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku;

III.  przyznaje adwokatowi K. K. 1 080,- zł (tysiąc osiemdziesiąt złotych) powiększone o podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie pozwanego w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Tomasz Szaj

Sygn. akt I AGa 140/24

UZASADNIENIE

(...) Bank (...) spółka akcyjna w W. wystąpiła z pozwem przeciwko T. P. o zapłatę kwoty 78.802,48 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 3 marca 2023 r. oraz kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego (bez zasądzania od pozwanego odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu).

W uzasadnieniu pozwu powódka wyjaśniła, że udzieliła pozwanemu kredytu na podstawie umowy nr (...) z 10 kwietnia 2019 r. z przeznaczeniem na finansowanie prowadzonej wówczas przez pozwanego działalności gospodarczej. Zabezpieczenie spłaty zobowiązania stanowiła gwarancja Banku (...) (dalej (...)) w wysokości 60% kwoty kredytu. Wierzytelność (...) wobec pozwanego z tytułu gwarancji została zabezpieczona wekslem. Powódka wyjaśniła, że kwota gwarancji w wysokości 62.291,35 zł została jej wypłacona w dniu 24 listopada 2021 r. Wskazała ponadto, że 13 grudnia 2021 r. zawarła umowę przelewu wierzytelności z (...) z tytułu wypłaty gwarancji oraz prawa z weksla.

Nakazem zapłaty wydanym 5 czerwca 2023 r. w postępowaniu nakazowym w sprawie o sygn. VIII GNc 346/23 Sąd Okręgowy w Szczecinie orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

Postanowieniem z 26 marca 2024 r. ustanowiony został dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu kurator w osobie adwokata K. K..

Kurator wniósł zarzuty od nakazu zarzuty zaskarżając nakaz w całości, wnosząc o jego uchylenie, oddalenie powództwa w całości i zasądzenie wynagrodzenia w wysokości stawki minimalnej plus podatek VAT. Kurator zakwestionował roszczenie co do zasady, jak i wysokości, a w szczególności zakwestionował wypłatę jakiejkolwiek części kwoty kredytu pozwanemu; zakwestionował wypłatę gwarancji przez (...) stronie powodowej w jakiejkolwiek części; zakwestionował skuteczność oraz ważność umowy przelewu wierzytelności. Jednocześnie kurator podniósł zarzut spełnienia świadczenia przez pozwanego w całości zarówno z tytułu kredytu, jak i z tytułu spłaty regresu (...) jako świadczenia gwarancyjnego. Podniesiono również zarzut dochodzenia przez powódkę świadczenia nienależnego - ze stosunku wekslowego, które zostało już spełnione ze stosunku podstawowego przez (...), zarzut wypełnienia weksla in blanco niezgodnie z deklaracją wekslową, zarzut nieprawidłowego umocowania pełnomocnika do działania w sprawie. Z ostrożności kurator podniósł również zarzut przedawnienia całości roszczenia.

W odpowiedzi na zarzuty od nakazu zapłaty strona powodowa w piśmie procesowym z 1 lipca 2024 r. odnosząc się do poszczególnych zarzutów uznała je za bezzasadne.

Wyrokiem z 6 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w pkt I. utrzymał w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany w dniu 5 czerwca 2023 r. przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie VIII GNc 346/23, w pkt II. zasądził nadto od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4628,01 zł tytułem kosztów procesu; w pkt III. przyznał adwokatowi K. K. – kuratorowi ustanowionemu dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego - kwotę 2160 zł podwyższoną o należny podatek Vat tytułem wynagrodzenia.

Sąd Okręgowy oparł powyższe orzeczenie na ustaleniach faktycznych i prawnych, przedstawionych w pisemnym uzasadnieniu wyroku k. 164-175.

Apelację od powyższego wywiodła strona powodowa, zaskarżając rozstrzygnięcie co do pkt I części dyspozytywnej w części, w zakresie w jakim sąd utrzymał nakaz zapłaty co do kwoty 16 511,13 zł, oraz co do punktów II i III w całości, rozstrzygnięciu temu zarzucając:

1. Naruszenie art. 233 § 1 KPC w zw. z art. 5 KC w zw. z art. 10 oraz art. 42 i 48 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, poprzez błędne uznanie przez sąd, że brak przedstawienia weksla do zapłaty nie wywiera wpływu na roszczenie wierzyciela wekslowego wobec trasata o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od daty płatności wskazanej na wekslu, kiedy pozwany zobowiązania z weksla wykonać nie mógł ponieważ, z uwagi na brak prawidłowego przedstawienia weksla do zapłaty, pozwany nie wiedział jak został wypełniony weksel in blanco, w szczególności co do określenia remitenta, daty płatności i sumy wekslowej, jak i w konsekwencji nie mógł złożyć sumy do depozytu sądowego na koszt i niebezpieczeństwo posiadacza weksla, co uniemożliwia naliczanie odsetek ustawowych za opóźnienie dochodzonych przez powódkę, a żądanie odsetek ustawowych od sumy wekslowej od daty płatności weksla przez powódkę stanowi nadużycie prawa podmiotowego;

2. naruszenie 233 § 1 KPC w zw. z 5 KC zw. art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, albowiem posiadacz weksla uzupełnił weksel niezgodnie z deklaracją wekslową, co do kwoty świadczenia ubocznego liczonego od sumy 62 291,35 zł jako zrealizowanej gwarancji (świadczenie główne) przez Bank (...) na rzecz (...) Bank (...) S.A., a nadto uzupełnienie weksla o datę płatności o ponad rok późniejszą, aniżeli wykonanie gwarancji przez (...) i cesja wierzytelności z tytułu spłaconej gwarancji stanowi nadużycie prawa podmiotowego przez powódkę;

3. z ostrożności naruszenie art. 325 KC poprzez nieorzeczenie przez Sąd do kiedy płatne mają być odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od dnia 3 marca 2023 roku, przy czym pozwany kwestionuje w całości zasadność zasądzenia odsetek od daty płatności weksla;

4. § 1 ust. 3 Rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, poprzez:

1) ustalenie wynagrodzenia kuratora w wysokości równej 40% stawki minimalnej jak za czynności adwokackie, kiedy to w sprawach wymagających rozprawy ustala się kwotę wyższą, aniżeli 40% stawki minimalnej, jak za czynności adwokackie;

2) nieuwzględnienie, iż nakład pracy kuratora, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do działania w postępowaniu oraz stopień zawiłości sprawy był w niniejszej sprawie ponadprzeciętny, w pełni uzasadniający przyznanie wynagrodzenia kuratora w wysokości stawki minimalnej jak za czynności adwokackie.

Z uwagi na powyższe, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, w następujący sposób: w pkt I, poprzez utrzymanie nakazu zapłaty w mocy w części, co do kwoty 62 291,35 zł, a w pozostałym zakresie o jego uchylenie i oddalenie powództwa, łącznie z rozstrzygnięciem o odsetkach ustawowych za opóźnienie od 3 marca 2023 roku względnie orzeczenie przez Sąd co do odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia 3 marca 2023 roku o datę końcową płatności odsetek, której nakaz zapłaty nie określa; w pkt II w zakresie, jaki będzie pochodną rozstrzygnięcia o nakazie zapłaty; W pkt III zasądzenie od Skarbu Państwa na moją rzecz kwoty 5400 zł plus podatek VAT tytułem wynagrodzenia kuratora za postępowanie przed Sądem I instancji. Nadto, apelujący wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na moją rzecz wynagrodzenia kuratora za postępowanie przed Sądem II instancji w wysokości 3600 zł plus VAT, albowiem nie zostało uiszczone ani w całości, ani w części.

W odpowiedzi na apelację pozwanego, powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego jako bezzasadnej i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego była niezasadna i jako taka została oddalona.

Wstępnie wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Obowiązek rozpoznania danej sprawy w granicach apelacji oznacza zakaz wykraczania poza te granice, co nie oznacza, że sąd odwoławczy jest związany ustaleniami faktycznymi czy oceną prawną wyrażoną przez sąd pierwszej instancji, jeżeli nie były przedmiotem zarzutów apelującego, gdyż jest sądem merytorycznym. Przyjęta koncepcja apelacji pełnej (cum beneficio novorum) nakłada nań powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi i skontrolowania prawidłowości postępowania w pierwszej instancji, przy jednakże uwzględnieniu związania zarzutami naruszenia prawa procesowego podniesionymi w apelacji (por. wyroki SN: z dnia 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15, z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 oraz z dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15).

Podkreślenia wymaga, że z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji, gdyż wystraczające jest odniesienie się do zarzutów oraz wniosków apelacji w sposób wskazujący, że zostały przez sąd w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2018 r., III UK 119/17). W związku z tym, sąd odwoławczy rozpoznający sprawę na skutek apelacji strony nie wiążą przedstawione w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego; wiążą go jedynie zarzuty naruszenia prawa procesowego (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 roku, III CZP 49/07, OSCN 2008/6/55). W konsekwencji, rzeczą sądu drugiej instancji jest nie tylko rozpoznanie zarzutów apelacyjnych, lecz szerzej rozpoznanie sprawy, choć oczywiście w granicach zaskarżenia.

W wyniku przeprowadzonej oceny Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że co do zasady Sąd Okręgowy dokonał zasługującej na aprobatę oceny zasadności żądania pozwu przez pryzmat mających zastosowanie przepisów prawa materialnego, przedstawiając w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia obszerne wywody prawne w tym zakresie. Z tych względów Sąd odwoławczy, podzielając i przyjmując za własne tak ustalenia faktyczne, jak i prawne Sądu Okręgowego, czyni je integralną częścią niniejszego uzasadnienia, a w konsekwencji również podstawą swojego rozstrzygnięcia, nie znajdując potrzeby ich ponownego przytaczania, co znajduje swój normatywny wyraz w art. 387 § 2 ¹ k.p.c. Motywy uzasadnienia Sądu Okręgowego zostaną przywołane poniżej jedynie w zakresie niezbędnym do odniesienia się do zarzutów apelacyjnych.

Prawidłowo Sąd Okręgowy przyjął jako podstawę prawną roszczenia pozwu przepisy art. 104 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawał fakt, że strony zawarły umowę kredytu na działalność gospodarczą pozwanego, fakt wypłacenia pozwanemu kwoty kapitału, a także zaprzestanie spłacania tego zobowiązania, co doprowadziło do wypowiedzenia pozwanemu umowy, a następnie do wypełnienia weksla. Pozwany te okoliczności przyznał w treści wywiedzionej apelacji.

Przechodząc do omówienia poszczególnych zarzutów, w pierwszej kolejności rozważyć należy poruszane przez skarżącego kwestie dotyczące poprawności ustaleń faktycznych i postępowania dowodowego. Dopiero bowiem przesądzenie poprawności stosowania prawa w tej płaszczyźnie (i co za tym idzie uznanie ustaleń faktycznych za prawidłowe) otwiera drogę do oceny prawidłowości zastosowania przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego. Zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c., statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów, okazał się nietrafiony.

W świetle ukształtowanej w praktyce i nauce wykładni normy art. 233 § 1 k.p.c. – nie może oznaczać naruszenia zasad oceny dowodów jedynie to, że określony dowód został oceniony niezgodnie z intencją skarżącego. Ocena dowodów należy bowiem do zasadniczych kompetencji jurysdykcyjnych (władzy) sądu orzekającego i nawet sytuacja, w której z treści dowodu (materiału dowodowego) można wywieść wnioski inne, niż przyjęte przez sąd, nie stanowi jeszcze o naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. W orzecznictwie i literaturze wielokrotnie podkreślano, że skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd wywodząc wnioski faktyczne z przeprowadzonych dowodów, uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Za naruszające normę art. 233 § 1 k.p.c. uznać należy też dokonanie oceny niekompletnej (a więc niewszechstronnej, pomijającej istotne dla poczynienia prawidłowych ustaleń fragmenty materiału procesowego). Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 §1 k.p.c. konieczne jest jednak wskazanie przyczyn dyskwalifikujących rozumowanie sądu. W szczególności skarżący powinni wskazać, w jaki sposób Sąd naruszył opisane kryteria przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając, względnie wskazać, jakie dowody wskazujące na fakty istotne dla rozstrzygnięcia zostały przez Sąd pominięte. Jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena tego sądu nie narusza przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Jedynie w sytuacji, gdy brak jest logiki w powiązaniu wniosków z zebranymi w sprawie dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo przeczy zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo - skutkowych, przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. np. wyrok SA w Warszawie z 30 marca 2021 r., V ACa 73/21, LEX nr 3174770; wyrok SA w Lublinie z 10 lutego 2021 r., III AUa 635/20, LEX nr 3147549; wyrok SA w Szczecinie z 29 października 2020 r., I AGa 91/19, LEX nr 3118248).

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób prawidłowy. W uzasadnieniu tenże Sąd wskazał, na jakich dowodach oparł swoje stanowisko, a mianowicie w głównej mierze bazując na dowodach z dokumentów. Zgromadzone dowody zostały poddane wszechstronnej, wnikliwej ocenie i na ich podstawie zostały poczynione przez Sąd pierwszej instancji prawidłowe ustalenia faktyczne odpowiadające treści tych dowodów.

Apelujący nie wykazał żadnych wadliwości w ocenie dowodów Sądu pierwszej instancji. Z brzmienia omawianego zarzutu apelacyjnego w istocie wnosić należy, że intencją skarżącego było podważenie przyjętej przez Sąd I instancji prawnej oceny poprawnie ustalonych okoliczności faktycznych. De facto pozwana zarzuca bowiem błędną kwalifikację faktów istotnych dla rozstrzygnięcia w płaszczyźnie przepisów prawa materialnego. Kwestie te, jako nie dotyczące poprawności faktów ustalonych przez Sąd Okręgowy, a jedynie wyprowadzonych o oparciu o te fakty wniosków zostaną omówione w dalszej części uzasadnienia (w ramach analizy przyjętej przez Sąd I instancji kwalifikacji prawnej zgłoszonych żądań).

Przechodząc do analizy zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, stwierdzić należy, że i w tym aspekcie zarzuty pozwanego nie znalazły potwierdzenia.

Pozwany w apelacji kwestionował prawidłowość przedstawienia mu przez powoda weksla do zapłaty, zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 10 oraz art. 42 i 48 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe. Nie zgodził się także z oceną, jakoby weksel został wypełniony zgodnie z deklaracją wekslową, podnosząc obrazę 233 § 1 k.p.c. w zw. z 5 k.c. zw. art. 10 Prawa wekslowego. Skarżący twierdzi, że nie wiedział o wypełnieniu weksla, w skutek czego nie mógł złożyć odpowiedniej sumy do depozytu, co w konsekwencji spowodowało błędne naliczenie odsetek karnych.

W niniejszej sprawie pozwany w istocie zaniechał przedstawienia argumentów wskazujących na błędną ocenę sprawy przez Sąd Okręgowy, gdyż za takie nie może być uznane powtórzenie stanowiska wyrażonego przed Sądem I instancji. Zatem rozstrzygnięcie o zasadności apelacji w niniejszej sprawie odnieść należy jedynie do kontroli dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny linii obrony pozwanego.

Sąd Okręgowy prawidłowo zważył, że weksel będący przedmiotem niniejszego postępowania spełnia wszystkie wymagania wskazane w treści art. 101 prawa wekslowego. Jednocześnie przyznał rację pozwanemu, co do kwestii braku prawidłowego przedstawienia mu weksla do zapłaty, w rozumieniu art. 38 prawa wekslowego. Tym niemniej, przywołując treść art. 42 i 53 prawa wekslowego, które określają skutki nieprzedstawienia weksla do zapłaty, Sąd I instancji, uznał, że nie stanowią one o tym, by roszczenie z weksla własnego wygasało w przypadku nieprzedstawienia weksla do zapłaty wobec wystawcy tego weksla płatnego w oznaczonym dniu.

Jednakże w ocenie Sądu Apelującego powód wykazał przedstawienie weksla zgodnie z deklaracją wekslową, lecz ta ocena nie zmienia w żadnym razie ostatecznego rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu. Przypomnieć w tym kontekście wypada, że w rozumieniu przepisu art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła się ona zapoznać z jego treścią. Z tą chwilą wywiera skutki, chyba że składający oświadczenie określił inny termin jego skuteczności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2014 r., II CSK 403/13, OSNC-ZD 2015, nr C, poz. 34).

Zgodnie z utrwalonym kierunkiem orzecznictwa, możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia przez adresata w rozumieniu art. 61 § 1 k.c. nie może być utożsamiana z rzeczywistym zapoznaniem się przez niego z tym oświadczeniem. Powyższe oznacza, że skuteczne złożenie oświadczenia woli następuje także w sytuacji, w której co prawda adresat oświadczenia woli nie zna jego treści, ale miał realną możliwość zapoznania się z nią, gdyż doszła ona do niego w taki sposób, że mógł się z nią zapoznać (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2017 r., III CSK 148/16, Lex nr 2352146).

W rozpoznawanej sprawie weksel został przedstawiony na adres pozwanego, który został przez niego podany w deklaracji wekslowej, a mianowicie ul. (...) w K.. Powód do pozwu załączył kopię książki nadawczej, z której wynika, że korespondencja zawierająca wezwanie do zapłaty weksla została do pozwanego nadana. Zatem skoro powód wykazał, że rzeczona korespondencja została do pozwanego nadana, należy przyjąć, że pozwany miał możliwość zapoznania się z oświadczeniem powoda w rozumieniu art. 61 § 1 k.c. W świetle powyższego zarzuty pozwanego, że nie wiedział on, jak został wypełniony weksel in blanco, w szczególności co do określenia remitenta, daty płatności i sumy wekslowej, jak i w konsekwencji nie mógł złożyć sumy do depozytu sądowego na koszt i niebezpieczeństwo posiadacza weksla, należy uznać za bezzasadne.

Wyczerpując argumentacje skarżącego, zauważyć wypada, że słusznie wywodzi powód w odpowiedzi na apelację, podnosząc, że zobowiązanie wekslowe powstaje dopiero po uzupełnieniu weksla przez remitenta, zaś czynność wezwania do wykupu weksla ma charakter następczy względem uzupełnienia weksla. Tym samym nawet w przypadku braku przedstawienia weksla do zapłaty, nie rzutowałoby to na uprawnienie wierzyciela do domagania się odsetek za opóźnienie od dnia płatności wskazanego w wekslu.

Z kolei Sąd I instancji, odnosząc się do twierdzeń pozwanego, słusznie w tym zakresie odwołał się do regulacji przepisów art. 48 pkt 2 w zw. z art. 28 ust. 2 i art. 9 prawa wekslowego, wskazując, że ustawowe odsetki należą się posiadaczowi weksla od dnia płatności weksla (nawet nie od dnia następnego), nie zaś od dnia przedstawienia weksla do zapłaty, a nadto, że przepisy prawa wekslowego nie przewidują, by brak przedstawienia weksla rzutował na uprawnienie wierzyciela do domagania się odsetek za opóźnienie od dnia płatności wskazanego w wekslu.

Ponadto, zwrócić należy uwagę na postanowienia Załącznika nr 2 do umowy kredytowej stanowiące warunki uzyskania w Banku (...) gwarancji spłaty kredytu w ramach portfelowej linii gwarancyjnej de minimis. Zgodnie z postanowieniami tego załącznika Z chwilą dokonania wypłaty gwarancji (...) stawał się wierzycielem kredytobiorcy o zwrot kwoty wypłaconej tytułem gwarancji, co oznaczało, że kredytobiorca zobowiązany był do zwrotu (...) kwoty wypłaconej przez (...) bankowi kredytującemu z tytułu gwarancji spłaty kredytu wraz z należnościami ubocznymi, w tym odsetkami od zadłużenia przeterminowanego oraz poniesionymi przez (...) kosztami, z zastrzeżeniem ust. 7 i 8 (ust. 4). Od dnia wypłaty przez (...) kwoty tytułem gwarancji, kwota ta miała być traktowana jako zadłużenie przeterminowane. Za każdy dzień utrzymywania się zadłużenia przeterminowanego naliczane miały być odsetki w wysokości aktualnie obowiązujących maksymalnych odsetek za opóźnienie, o których mowa w ustawie z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (ust. 6).

W rozpoznawanej sprawie do wypłaty kwoty gwarancji doszło w dniu 24 listopada 2021 r., co spowodowało jej przekształcenie w zadłużenie przeterminowane, a za każdy dzień opóźnienia w jej uregulowaniu były naliczane obowiązujące maksymalne odsetki za opóźnienie. Zgodnie z przytoczonymi postanowieniami umowy pozwany jest zobowiązany do zwrotu wypłaconej mu kwoty wraz z należnościami ubocznymi – także odsetkami za opóźnienie.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut wypełnienia weksla in blanco niezgodnie z deklaracją wekslową co do kwoty świadczenia ubocznego liczonego od sumy 62 291,35 zł jako zrealizowanej gwarancji (świadczenie główne) przez Bank (...) na rzecz (...) Bank (...) S.A., a nadto co do daty płatności.

W tym kontekście zwrócić należy uwagę na wypracowaną w praktyce obrotu gospodarczego instytucję tzw. deklaracji wekslowej, którą jest pisemne oświadczenie co najmniej wystawcy weksla (ewentualnie także innych dłużników wekslowych) a niekiedy także osoby upoważnianej do wypełnienia weksla, określające zasady uzupełnienia weksla in blanco. Tak rozumiana (pisemna) deklaracja wekslowa nie jest obligatoryjna dla zawarcia porozumienia wekslowego, o którym mowa w art. 10 Prawa wekslowego (por. np. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 24 października 1962 r., 2 CR 976/61, OSNCP 1964, Nr 2, poz. 27; z dnia 28 października 1963 r., II CR 249/63, OSNCP 1964, Nr 10, poz. 208; z dnia 26 września 2013 r., II CSK 719/2012, Lexis.pl nr 8055032).

Natomiast ma ona istotne znaczenie dowodowe (por. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 października 1962 r., 2 CR 976/61, OSNCP 1964, Nr 2, poz. 27). Deklaracja stanowi zatem dowód udzielenia upoważnienia do uzupełnienia jego koniecznych elementów, rozstrzygając jednocześnie wątpliwości co do sposobu uzupełnienia weksla. Zakres zabezpieczenia w przypadku weksla in blanco wynika z treści zawieranej deklaracji wekslowej, co oznacza, że weksel może być wypełniony tylko wówczas, gdy zajdą okoliczności ustalone w porozumieniu zawartym między wystawcą a osobą, której weksel zostaje wręczony (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2017 r., I ACa 917/16, LEX nr 2381495). W istocie więc deklaracja (podpisana przez wystawcę weksla i przyjęta bez zastrzeżeń przez wierzyciela wekslowego) będzie stanowiła dowód treści porozumienia wekslowego w rozumieniu art. 10 Prawa wekslowego.

Powód dochodził w rozpoznawanej sprawie wierzytelności wekslowej. Zatem spoczywał na nim dowód wykazania, że pozwany, składając podpis na wekslu, zaciągnął ważne w świetle przepisów prawa wekslowego zobowiązanie wekslowe. Dowód tej okoliczności stanowił weksel, w świetle przepisów praw stanowiący papier wartościowy, a więc legitymujący wierzyciela wekslowego przeciwko osobie podpisanej na wekslu, a jednocześnie wyznaczający w sposób autonomiczny (w oderwaniu od podstawy wystawienia weksla) treść zobowiązania wekslowego.

Zgodnie z treścią przepisu art. 6 k.c., to na pozwanym w niniejszym procesie spoczywał ciężar udowodnienia swoich twierdzeń jako mających zwalczać weksel ze względu na to, że został wypełniony zgodnie z porozumieniem wekslowym (por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1928 r., I C 2161/27; Orzeczenie SN z dnia 12 stycznia 1934 r., C 2217/33).

Słusznie stwierdził Sąd Okręgowy, że analiza treści deklaracji wekslowej prowadzi do konkluzji, że nabywca ma prawo wypełnić weksel w każdym czasie na sumę odpowiadającą zobowiązaniu wystawcy weksla z tytułu zrealizowanej gwarancji spłaty kredytu udzielonego przez Bank kredytujący. Zatem jak już ustalono powyżej, powód mógł domagać się zapłaty także odsetek za opóźnienie. Skoro tak, to nie sposób uznać, by weksel został w tym zakresie uzupełniony wadliwie.

Wobec nieprzedstawienia przez pozwanego inicjatywy dowodowej wykraczającej poza podniesione twierdzenia, należy uznać za Sądem I instancji, iż nie ma w materiale procesowym żadnych dowodów pozwalających na przyjęcie, że weksel został wypełniony nieprawidłowo lub niezgodnie z treścią deklaracji wekslowej. Wskutek czego nie można też uznać, by Sąd Okręgowy naruszył przepisy wskazane w apelacji pozwanego.

Finalnie, dokonując oceny podstaw do zastosowania normy art. 5 k.c. przyjmuje się za punkt wyjścia domniemanie, iż korzystający ze swego prawa czyni to w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego (ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa). Dopiero istnienie szczególnych okoliczności może domniemanie to obalić i pozwolić na zakwalifikowanie określonego zachowania jako nadużycia prawa, niezasługującego na poparcie z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Nie jest też kwestionowane w judykaturze to, że norma art. 5 k.c. może mieć też zastosowanie w stosunkach między przedsiębiorcami (por. np. wyrok SN z dnia 6 czerwca 2019 II CSK 200/18).

W okolicznościach niniejszej sprawy dochodzenie przez wierzyciela roszczenia wekslowego nie może zostać uznane za niezgodne z zasadami współżycia społecznego, bowiem jego roszczenie jest uzasadnione i zasługuje na ochronę.

Apelujący z ostrożności procesowej podniósł także zarzut naruszenia art. 325 k.c. przez brak orzeczenia do kiedy płatne mają być odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od dnia 3 marca 2023 roku.

Zarzut ten także należy uznać za chybiony, bowiem co do zasady odsetki za opóźnienie są świadczeniem ubocznym, gdyż jedynie wspomagają wykonanie zobowiązania głównego, a przy tym są one w stosunku do świadczenia głównego świadczeniem akcesoryjnym, jako że roszczenie o odsetki nie może powstać bez istnienia roszczenia o świadczenie główne. Ponadto należy mieć na uwadze, że w razie spełnienia świadczenia, żądanie główne wygasa, a roszczenie odsetkowe nie jest dalej naliczane. Co więcej nie tylko dokonanie zapłaty może spowodować wygaśnięcie roszczenia głównego, może do tego dojść także poprzez potrącenie wierzytelności. Zatem zwrot w sentencji orzeczenia „do dnia zapłaty” jest dopuszczalny, lecz równocześnie zbędny.

Końcowo, skarżący zakwestionował zasądzone na rzecz kuratora wynagrodzenie, zarzucając nieuwzględnienie nakładu pracy kuratora czy stopnia zawiłości, który zdaniem skarżącego jawił się jako ponadprzeciętny.

Sąd Apelacyjny nie podziela zarzutu skarżącego. Niniejsza sprawa bynajmniej nie należy do kategorii spraw zawiłych, zaś sprawy z weksla są zazwyczaj jednymi z prostszych. Równocześnie analiza akt sprawy nie przekonuje, by wyznaczony kurator przeznaczył znaczną ilość czasu potrzebną do skutecznej obrony interesu pozwanego.

Z przyczyn opisanych wyżej apelacja nie doprowadziła do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia, zatem na podstawie art. 385 k.p.c. jako niezasadna została oddalona, o czym orzeczono w punkcie 1. wyroku.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie 2. wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. zgodnie z regułą odpowiedzialności za wynik procesu i obejmowały wynagrodzenie pełnomocnika powoda ustalone o § 2 pkt 5 w zw. z § 10 pkt 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Wynagrodzenie kuratora w pkt 3. ustalono w kwocie 1 080,- zł podwyższonej o należny podatek VAT na podstawie § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 536), stanowiącej 40 % stawki minimalnej, ustalonej w oparciu o § 2 pkt 5 w zw. z § 10 pkt 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie liczone od wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej w apelacji.

SSA Tomasz Szaj