Postanowienie z 18 kwietnia 2025, sygn. I ACz 2243/24

POSTANOWIENIE

Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Ryszard Iwankiewicz

po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Szczecinie

sprawy z powództwa W. C.

przeciwko Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej w Z. (Szwajcaria)

o ustalenie

na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 11 października 2024 r., sygn. akt I C 191/24

p o s t a n a w i a:

I.  oddalić zażalenie;

II.  zasądzić od powoda W. C. na rzecz pozwanej Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej w Z. (Szwajcaria) kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach, do dnia zapłaty.

Ryszard Iwankiewicz

Sygn. akt I ACz 2243/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 23 grudnia 2022 roku, powód W. C. domagał się ustalenia prawa do wykonywania zawodu agenta piłki nożnej, wskazując, że przyjęty przez pozwaną Międzynarodową Federację Piłki Nożnej z siedzibą w Z. Regulamin FIFA Football Agent, uniemożliwia mu wykonywanie tego zawodu. Uzasadniając jurysdykcję sądu polskiego powód podał, że jest obywatelem polskim, mieszkającym w K.. Jednocześnie powołał się na normę art. 1103 ^{( 7)} pkt 2 k.p.c., wyjaśniając, że bezprawne działanie pozwanego (sprzeczne z polskim prawem) ma charakter deliktu, którego powstanie i skutki zaistniały w Polsce.

Następnie, pismem z dnia 23 lipca 2024 roku, sporządzonym przez zawodowego pełnomocnika, powód rozszerzył żądanie pozwu poprzez ustalenie, że wprowadzony przez pozwanego Regulamin dotyczący agentów piłkarskich jest nieważny. Odnosząc się do kwestii jurysdykcji sądu polskiego podał natomiast: „Przedmiotem niniejszego postępowania jest czyn niedozwolony – tzn. ocena sądowa czy Regulamin dotyczący agentów piłkarskich jest zgodny z prawem czy nie – jeśli nie jest zgodny stanowi to czyn niedozwolony” (k. 203). Jednocześnie powód zaznaczył, że jurysdykcja szczególna, o której mowa w art. 5 ust. 3 Konwencji o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w Lugano w dniu 30 października 2007 r., występuje wówczas, gdy przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego albo roszczenia wynikające z takiego czynu. Zdaniem powoda, spełnione są przesłanki z art. 5 ust. 3 Konwencji z Lugano, gdyż miejscem, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę jest K., tj. miejsce zamieszkania powoda. Sprawa powinna być więc rozpoznana według jurysdykcji polskiej.

Postanowieniem z dnia 11 października 2024 roku Sąd Okręgowy w Koszalinie odrzucił pozew na podstawie art. 1099 § 1 k.p.c., odstępując od sporządzenia uzasadnienia i powołując się na argumentację pozwanej zawartą w piśmie z dnia 4 czerwca 2024 roku (k. 95-100).

Zażalenie na to orzeczenie złożył powód, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i podtrzymując stanowisko zaprezentowane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Pozwana wniosła o oddalenie zażalenia.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

W realiach niniejszej sprawy pierwszorzędne znaczenie miało rozstrzygnięcie według jakich przepisów winno być zweryfikowane istnienie jurysdykcji krajowej w niniejszej sprawie. Stosownie bowiem do dyspozycji art. 1099 § 1 k.p.c. brak jurysdykcji krajowej sąd bierze pod uwagę z urzędu w każdym stanie sprawy. W razie zaś stwierdzenia braku jurysdykcji krajowej sąd odrzuca pozew albo wniosek, z zastrzeżeniem art. 1104 § 2 lub art. 1105 § 6 k.p.c.

Konwencja o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisana w Lugano w dniu 30 października 2007 r. (Dz.U.UE.L. z 2007 r., nr 339, poz. 3), z dniem 1 stycznia 2010 r. zastąpiła Konwencję o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzoną w Lugano w dniu 16 września 1988 r. (Dz. U. z 2000 r., nr 10, poz. 132) - art. 69 ust. 6 Konwencji lugańskiej II. Konwencja ta wiąże zarówno będącą jej stroną Szwajcarię, jak i Polskę, w której ma ona zastosowanie w związku z jej podpisaniem i ratyfikacją przez Wspólnotę Europejską ze skutkiem dla państw członkowskich (por. decyzję Rady 2009/430/WE z dnia 27 listopada 2008 r. dotyczącą zawarcia Konwencji o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, Dz. Urz. UE z 2009 r., L 147, s. 1). Jednocześnie wymaga znaczenia, że zgodnie z art. 64 ust. 1 i 2 lit. a) Konwencja lugańska II nie uchybia stosowaniu przez państwa członkowskie Unii Europejskiej rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, wraz z późniejszymi zmianami, Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w Brukseli w dniu 27 września 1968 r., Protokołu w sprawie wykładni tej konwencji przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, podpisanego w Luksemburgu w dniu 3 czerwca 1971 r., w brzmieniu ustalonym przez konwencje o przystąpieniu do przywołanej konwencji oraz przywołanego Protokołu przez państwa przystępujące do Wspólnot Europejskich, ani też Umowy między Wspólnotą Europejską a Królestwem Danii w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w Brukseli w dniu 19 października 2005 r. Ma ona jednak zastosowanie w każdym przypadku w sprawach jurysdykcji, jeżeli pozwany ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa, w którym obowiązuje niniejsza konwencja, ale nie obowiązuje akt prawny, o którym mowa w ustępie 1 niniejszego artykułu, lub jeżeli sądy tego państwa mają jurysdykcję na podstawie artykułu 22 lub 23 niniejszej konwencji. W tym stanie rzeczy należy uznać, że Sąd Okręgowy trafnie przyjął za podstawę rozstrzygnięcia postanowienia Konwencji lugańskiej II.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 2 Konwencji z Lugano, osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium umawiającego się państwa mogą być, niezależnie od ich obywatelstwa, pozywane przed sądy tego państwa. Jednocześnie osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa związanego niniejszą konwencją mogą być pozywane przed sądy innego państwa związanego niniejszą konwencją tylko zgodnie z przepisami sekcji 2-7 niniejszego rozdziału (art. 3 ust. 1). W niektórych kategoriach spraw Konwencja przewiduje jurysdykcję wyłączną, wychodząc z założenia, iż przez wzgląd na prawidłowe wymierzanie sprawiedliwości, jurysdykcję wyłączną należy przyznawać sądom, które są najodpowiedniejsze do rozpatrzenia określonego rodzaju sporu i stosowania miejscowych zasad oraz zwyczajów. Jurysdykcja wyłączna ma zastosowanie niezależnie od tego, w którym państwie związanym konwencją strony mają miejsce zamieszkania (art. 22); nie można od niej odstąpić w drodze umowy między stronami (art. 23) ani dorozumianego poddania się jurysdykcji (art. 24); sąd, przed którym wytoczono główne powództwo w sporze musi stwierdzić z urzędu brak swojej jurysdykcji, jeżeli jurysdykcja wyłączna należy do sądów innego państwa związanego konwencją (art. 25); orzeczenie nie zostanie uznane, jeżeli jest ono sprzeczne z przepisami o jurysdykcji wyłącznej (art. 35) i może nie być wykonalne (art. 45).

Stosownie natomiast do treści art. 22 pkt 2 Konwencji lugańskiej, niezależnie od miejsca zamieszkania jurysdykcję wyłączną mają - w sprawach, których przedmiotem jest ważność, nieważność lub rozwiązanie spółki lub osoby prawnej albo ważność decyzji ich organów - sądy państwa związanego niniejszą konwencją, na którego terytorium spółka lub osoba prawna ma swoją siedzibę. Jednocześnie dla celów stosowania konwencji lugańskiej spółki i osoby prawne mają swoje miejsce zamieszkania w miejscu, w którym znajduje się: ich statutowa siedziba; lub ich główny organ zarządzający; lub ich główne przedsiębiorstwo (art. 60 ust. 1 lit. a-c).

Międzynarodowa Federacja Piłki Nożnej (Fédération Internationale de Football Association) z siedzibą w Z. pozostaje wpisana do rejestru handlowego kantonu Z. pod numerem rej. CHE-107.301.064 jako stowarzyszenie. Jej osobowość prawna nie budzi więc wątpliwości. Z treści art. 28 kwestionowanego przez powoda Regulaminu wynika, że został on zatwierdzony w dniu 16 grudnia 2022 roku przez Radę FIFA (k. 129v-130), będącą głównym organem decyzyjnym stowarzyszenia, którego skład, kompetencje, a także zasady dotyczące wyborów członków Rady i ich funkcjonowania, zostały szczegółowo uregulowane w art. 33 i 34 Statutu FIFA (https://(...)). Stąd też należy przyjąć, że ważność Regulaminu dotyczącego agentów piłkarskich, jako decyzja organu pozwanej, mającej siedzibę w Z., może być badana wyłącznie przez sąd szwajcarski, a w świetle art. 22 pkt 2 Konwencji lugańskiej jurysdykcji sądów polskich jest wyłączona.

W tej sytuacji, już tylko marginalnie należy wskazać, że wbrew przekonaniu powoda, jurysdykcji sądów polskich nie uzasadnia też art. 5 pkt 3 Konwencji z Lugano, określający jurysdykcję szczególną w sprawach, w których przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego albo roszczenia wynikające z takiego czynu. Nawet bowiem przyjmując, że powód wywodzi swoje roszczenie z czynu niedozwolonego, to w dalszym ciągu jurysdykcję krajową posiadałby sąd szwajcarski. W świetle powyższej regulacji, osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa związanego niniejszą konwencją, może być pozwana w innym państwie związanym niniejszą konwencją: jeżeli przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego albo roszczenia wynikające z takiego czynu - przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę. Już z samego literalnego brzmienia tego przepisu wynika zatem, że łącznikiem jest miejsce zdarzenia, z którego szkoda wynikła, a nie państwo w którym poszkodowany doznał uszczerbku. Wskazać też należy, że odnośnie interpretacji tego unormowania aktualne pozostaje stanowisko wyrażane w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości na tle analogicznej regulacji tej kwestii w Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w Lugano w dniu 16 września 1988 r., w których Trybunał stwierdzał, że miejscem szkody jest miejsce, gdzie zdarzenie wywołujące szkodę i pociągające za sobą odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego bezpośrednio zrodziło szkodliwe skutki dla osoby będącej bezpośrednią ofiarą tego zdarzenia, a nie miejsce, gdzie ofiara - jak twierdzi - poniosła szkody finansowe w następstwie szkody początkowej, która powstała i której osoba ta doświadczyła w innym umawiającym się państwie. Nie można więc interpretować tego przepisu tak szeroko, by upatrywać jurysdykcji sądów według każdego miejsca, gdzie odczuwalne byłyby niekorzystne skutki zdarzenia, które spowodowało szkody, a które zaistniało na terytorium innego państwa. Trybunał wyjaśnił bowiem, że z jednej strony wykładnia taka powodowałaby, że ustalenie właściwej jurysdykcji zależałoby od niepewnych okoliczności, takich jak „ośrodek interesów majątkowych” poszkodowanego, i w konsekwencji pozostawałaby w sprzeczności z postulatem wzmocnienia ochrony prawnej osób zamieszkałych we Wspólnocie, pozwalającym powodowi w prosty sposób określić sąd, przed który może on wytoczyć powództwo, i jednocześnie pozwanemu ustalić sąd, przed który może on zostać pozwany, stanowiącym jeden z celów konwencji. Z drugiej strony mogłaby ona uzasadniać najczęściej jurysdykcję sądów miejsca zamieszkania powoda, czemu, zdaje się, poza przypadkami wyraźnie w niej wskazanymi, sprzeciwiać sama konwencja (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 czerwca 2004 r., C-168/02, ZOTSiS 2004/5-6/I-6009).

Za całkowicie chybione należy uznać odwoływanie się przez powoda – na zasadzie analogii – do unormowania zawartego w art. 35 k.p.c. oraz dokonaną na jego podstawie interpretację w zakresie sądów właściwych dla roszczeń z czynu niedozwolonego. W tym kontekście wymaga podkreślania, że konwencja o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisana w Lugano w dniu 30 października 2007 r. jest umową międzynarodową, w związku z czym podlega ona wykładni autonomicznej. Sąd Apelacyjny podkreśla, że analogia na gruncie prawa międzynarodowego jest dopuszczalna jedynie w ramach jednego aktu prawnego (jednej konwencji). Stosowanie prawa krajowego jest zaś uzasadnione wyłącznie w przypadku, gdy dane zagadnienie nie jest objęte zakresem regulacji konwencyjnej. Postulat ten opiera się na założeniu, że konwencja stanowi samodzielny system prawa wobec prawa krajowego (a także prawa unijnego oraz zasadniczo - innych konwencji międzynarodowych). W procesie interpretacji użytych w niej pojęć i wyrażeń należy abstrahować od znaczenia, w jakim występują one w prawie krajowym, chyba że co innego wynika z treści samej konwencji. Jest to tzw. negatywny aspekt wykładni autonomicznej (tak M. Czepelak, Umowa międzynarodowa jako źródło prawa prywatnego międzynarodowego, Warszawa 2008).

Na koniec stwierdzić należy, iż również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 357 § 6 k.p.c. nie mógł doprowadzić do uwzględnienia zażalenia. Sąd ten, podzielając argumentację strony pozwanej, odstąpił od sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i powołał się w sentencji tego orzeczenia na wywód zawarty w określonym piśmie procesowym pozwanego. Było to wystarczając do zweryfikowania motywów, jakimi kierował się Sąd Okręgowy, wydając postanowienie o odrzuceniu pozwu i umożliwiało powodowi wniesienie zażalenia, a Sądowi odwoławczemu dokonanie kontroli instancyjnej kwestionowanego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, zażalenie jako bezzasadne podlegał oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 3 k.p.c.

O kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym, Sąd odwoławczy rozstrzygnął, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, w oparciu o dyspozycję art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Na zasądzone koszty instancji odwoławczej składało się wyłącznie wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika pozwanej, którego wysokość ustalono zgodnie z treścią § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia ustaloną postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 lutego 2025 roku.

Ryszard Iwankiewicz