Wyrok z 3 września 2025, sygn. III AUa 317/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 września 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	Sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Urszula Goluch-Nikanowicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2025 r. w L.

sprawy D. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o wysokość emerytury

na skutek apelacji D. P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie

z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt VIII U 1667/24

oddala apelację.

Iwona Jawor-Piszcz

Sygn. akt III AUa 317/25

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 2 kwietnia 2025 roku, po rozpoznaniu odwołania D. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z 1 sierpnia 2024 roku znak: (...) o wysokość emerytury oddalił odwołanie.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych.

D. P. urodziła się (...). Ubezpieczona 4 września 2012 roku złożyła wniosek o ustalenie prawa do emerytury. W toku postępowania przedstawiła świadectwo pracy za okres zatrudnienia na stanowisku nauczyciela od 1 września 1982 roku do 31 sierpnia 2012 roku.

Decyzją z 11 września 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. przyznał D. P. prawo do wcześniejszej emerytury. Świadczenie przyznano od 1 września 2012 roku. Następnie pobierała świadczenie emerytalne w zbiegu z rentą z tytułu choroby zawodowej.

Po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego, na wniosek ubezpieczonej, organ rentowy decyzją z 15 listopada 2022 roku przeliczył emeryturę wnioskodawczyni od 1 października 2022 roku. Wysokość emerytury ustalono na kwotę 4163,44 złotych. Wysokość emerytury ustalono w ten sposób, że podstawę obliczenia emerytury - pomniejszono o kwotę 314250,86 złotych to jest o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, stosując art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U 2024 poz. 1631 tekst jednolity ze zm. dalej zwaną ustawa emerytalną).

Sąd Okręgowy wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z 4 czerwca 2024 roku, w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (…) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego dnia 25 lipca 2024 roku w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2014 roku. W odpowiedzi na ów wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., zaskarżoną w niniejszym postepowaniu decyzją z 1 sierpnia 2024 roku, odmówił wnioskodawczyni wznowienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości emerytury.

Sąd Okręgowy zaznaczył, iż stan faktyczny w istocie nie był sporny pomiędzy stronami. Istotą sporu było przede wszystkim to, czy wnioskodawczyni należy do grona osób objętych treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku i czy w związku z tym może żądać przeliczenia emerytury zgodnie z jego tezą.

Dokonując oceny prawnej Sąd pierwszej instancji zaakcentował, iż z dniem 1 stycznia 2013 roku do art. 25 ustawy emerytalnej wprowadzony został ust. 1b stanowiący, iż jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 roku - Karta Nauczyciela podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ustawa zmieniająca ustawę o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzająca powyższy przepis została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 6 czerwca 2012 roku (Dz.U. 2012, poz. 637).

W niniejszej sprawie ubezpieczona domagała się ponownego przeliczenia emerytury zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku SK 140/20, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Sąd pierwszej instancji prześledził regulację art. 145a §1 k.p.a. w zakresie argumentacji organu rentowego odmawiającej wznowienia postępowania administracyjnego, którą ocenił jako nie mająca decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Zaakcentował także regulację stanowioną art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej podkreślając, iż zgodnie z orzecznictwem, nową okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy jest nie tylko okoliczność faktyczna, ale też prawna, a zatem ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych, związanych z ustaleniem prawa do świadczeń lub ich wysokości (wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2004 r., II UK 228/03, LEX nr 122198). Okolicznością taką może być nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem TK w składzie zgodnym z przepisami prawa. W tym przypadku podstawą wznowienia postępowania i ewentualnego przeliczenia wysokości emerytury jest art.114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdy nie jest możliwe wznowienie postępowania na podstawie art. 145a k.p.a.
(postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2020 r. III UZP 4/20).

Sąd Okręgowy pomijając fakt nieopublikowania wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, jak również zagadnienie czy wskazany wyrok może być w ogóle traktowany jako wiążące orzeczenie oraz jaką zastosować podstawę prawną do wznowienia postępowania i przeliczenia emerytury wnioskodawczyni, dostrzegł, że nawet przy korzystnej dla ubezpieczonej odpowiedzi na powyższe pytania niemożliwe byłoby uwzględnienie jej odwołania. Wbrew stanowisku ubezpieczonej, nie należy ona do kręgu osób, które mogą ubiegać się o ustalenie wysokości ich świadczenia emerytalnego bez odejmowania kwot pobranych emerytur wcześniejszych.

Jak wynika z treści analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, odnosi się on wyłącznie do tych osób, które wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyły przed 6 czerwca 2012 roku. Skoro ustawa zmieniająca ustawę
o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od 1 stycznia 2013 roku została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 6 czerwca 2012 roku, to już od tego osoby ubezpieczone mogły zapoznać się z nowymi regulacjami i podjąć świadomą decyzję, dysponując wiedzą, co do jej ujemnych skutków w sferze wymiaru przyszłego świadczenia emerytalnego nabywanego po ukończeniu wieku emerytalnego. W tym wypadku świadomy wybór: czy złożyć wniosek i pobierać wcześniejszą emeryturę, czy też zrezygnować z niej i zachować prawo do niepomniejszonej emerytury z wieku powszechnego był możliwy, w przeciwieństwie, do osób, które wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyły przed 6 czerwca 2012 roku, tj. dniem opublikowania przepisu art. 25 ust. 1b w Dzienniku Ustaw. Taką argumentację przedstawił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego wyroku i Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości ją akceptuje.

Podsumowując swe rozważania Sąd pierwszej instancji wskazał, iż tylko w przypadku, gdyby wnioskodawczyni złożyła wniosek o ustalenie prawa do wcześniejszej emerytury przed dniem 6 czerwca 2012 roku, znalazłaby się w kręgu podmiotowym osób, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku i mogłaby domagać się przeliczenia emerytury powszechnej bez dokonywania potrąceń sumy kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Z ustaleń wiadomo, że zarówno o emeryturę wcześniejszą, jak i powszechną wystąpiła po tej dacie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., oddalił odwołanie.

Z wyrokiem nie zgodziła się wnioskodawczyni. Skarżąc wyrok w całości podniosła zarzuty:

1.  naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia:

- art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej poprzez jego niezastosowanie i oddalenie odwołania D. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z 1 sierpnia 2024 r., znak:(...), podczas gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024 r. o sygn. akt SK 140/20, stwierdził że art. 25 ust. 1 b ustawy z emerytalnej w zakresie jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisanie przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. I w zw. Z art. 2 Konstytucji, co jest przesłanką do wznowienia postępowania;

-art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez niewszechstronne rozważenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i błędne przyjęcie, że odwołująca się nie domagała się wznowienia postępowania, ale do organu rentowego złożyła wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno- rentowego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, podczas gdy wniosek D. P. w sposób oczywisty zmierzał do wznowienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości emerytury;

2.  naruszenie prawa materialnego:

- poprzez błędną wykładnię wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie o sygn. akt SK 140/20 i przyjęcie, że dotyczy on jedynie osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., podczas gdy dotyczy on osób, które przeszły na emeryturę po 1 stycznia 2013 r., a w 2012 r. przebywały na emeryturze wcześniejszej;

Mając na względzie zarzuty apelacji wniosła o:

1.  zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie odwołania D. P. w całości;

2.  zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej się kosztów postępowania,

ewentualnie o:

3.  uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu swego środka zaskarżenia rozwinęła podniesione zarzuty (apelacja k. 36-38).

Pozwany organ rentowi nie złożył odpowiedzi na apelację.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja jest niezasadna. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ponowna analiza materiału dowodowego, a także analiza zastosowanych w sprawie przepisów prawa i ich subsumcja, doprowadziła do wniosku, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zarzutów zwrócić należy uwagę, że apelujący formułując alternatywny wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji nie wskazuje żadnych przesłanek, które można analizować w kontekście art. 386 § 4 k.p.c. Jest to konieczne nawet wtedy, gdy wniosek ma charakter alternatywny, chyba że autor apelacji nie dostrzega przesłanek do uchylenia wyroku i jedynie w wyniku źle rozumianej ostrożności procesowej podnosi z góry bezzasadne żądanie. Zgodnie ze wskazanym przepisem sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W judykaturze wskazuje się, że o nierozpoznaniu istoty sprawy można mówić, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy; gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów pozwanego; ewentualnie gdy uzasadnienie sądu ma tego rodzaju braki, że nie zawiera elementów pozwalających na weryfikację stanowiska sądu - gdy braki uzasadnienia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych, oceny dowodów i oceny prawnej są tak znaczne, że sfera motywacyjna orzeczenia pozostaje nieujawniona (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 7 lipca 2020 r., I ACa 366/19 LEX nr 3044488, postanowienie Sądu Najwyższego z 9 listopada 2012 r. IV CZ 156/12 LEX nr 1231340). Nie ulega wątpliwości, że w sprawie takich uchybień nie ma, jak i nie jest wymagane przeprowadzenie postępowania dowodowego. Stan faktyczny poddany pod ocenę nie jest w żadnej mierze kwestionowany i wynika wprost z dokumentów zawartych w aktach rentowy.

Przystępując do analizy zarzutów apelacji należy wskazać, iż całkowicie nietrafnie skarżąca podnosi zarzuty naruszenia przepisów kodeksu postępowania apelacyjnego. W wyniku odwołania ubezpieczonej, jej sprawa tocząca się przed organem rentowy i zwieńczona wydaniem zaskarżonej decyzji, przeniesiona zostaje na etap procesu cywilnego. Sąd powszechny proceduje zgodnie z przepisami stanowionymi w kodeksie postępowania cywilnego. Zatem Sąd pierwszej instancji nie mógł uchybić przepisom prawa administracyjnego.

Natomiast podniesiony zarzut naruszenie at. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej wymaga w pierwszej kolejności na zidentyfikowanie nowej okoliczności, pozwalającej na przeliczenie świadczenia, pomimo prawomocnej decyzji ustalającej wysokość emerytury wnioskodawczyni. Rację ma Sąd Okręgowy odkodowując treść normatywną analizowanego przepisu akcentując, iż niewątpliwie instytucja przewidziana w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest wznowieniem postępowania sensu stricto, lecz co najwyżej jak określa orzecznictwo "swoistym wznowieniem postępowania". Instytucja ta ma szerszy charakter niż wznowienie postępowania i nieco odmienne od niego przesłanki. Z istoty swej służy też innym celom, pozwalając ponownie ustalić prawo do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokość przy wykorzystaniu mniej rygorystycznych podstaw niż określone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego podstawy wznowienia takiego postępowania. Judykatura traktuje art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej jako podstawę prawną dla weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto ustalenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych zainteresowanych (wyroki Sądu Najwyższego: z 25 lutego 2008 r., I UK 249/07 OSNP 2009, nr 11-12, poz. 152; z 22 lutego 2010 r., I UK 247/09 LEX nr 585725;z 9 grudnia 2015 r. I UK 533/14 LEX nr 1958500). Jest szczególną instytucją w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, która umożliwia ponowne rozpatrzenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokości, mimo istnienia w obrocie prawnym prawomocnej decyzji organu rentowego (wyroki Sądu Najwyższego: z 16 września 2009 r., I UK 121/09, LEX nr 537030; z 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00, OSNAPiUS 2002, Nr 17, poz. 419 i z 30 listopada 2000 r., II UKN 79/00, OSNAPiUS 2002, Nr 13, poz. 317 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 24 marca 2003 r., II UK 393/02, OSNPUSiSP 2004, Nr 9, poz. 163). Zachodzi zatem pytanie: co należy rozumieć przez ową nową okoliczność i jaki jest zakres merytoryczny tej przesłanki. Bowiem właściwe zidentyfikowanie tej przesłanki pozwala na dalsze procedowanie żądania ubezpieczonej w trybie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Nową okolicznością na jaką powołuje się apelanta jest uznanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w jej indywidualnej sprawie, za normę niekonstytucyjną, niespełniającą standardów wynikających z art. 2 i art. 67 § 1 Konstytucji RP. Zatem słusznie Sąd Okręgowe skupił swe rozważania na przesłankach istotnych jakie ubezpieczona musi wykazać by możliwe stało się, w ramach stosowania prawa zgodnego z prokonstytucyjną wykładnią, przeliczenie wysokości emerytury, pomimo ustalania wysokości świadczenia ostateczną decyzją pozwanego organu rentowego.

Przypomnieć trzeba, Trybunał Konstytucyjny po raz pierwszy analizował problematykę art. 25 ust.1 b ustawy emerytalnej w wyroku z 6 marca 2019 roku, P 20/16 (Dz.U. 2019, poz. 539). Na kanwie argumentacji Trybunału Konstytucyjnego Judykatura wypracowała jednolite stanowisko, jakie przyjęte zostało także w powołanym w apelacji orzeczeniu z 4 czerwca 2024 roku SK 140/20. I tak, orzecznictwo sądów powszechnych jak i Sądu Najwyższego wielokrotnie wypowiadało się w zakresie granic w jakich może nastąpić obniżenie podstawy obliczenia emerytury w systemie składki zdefiniowanej, wobec ubezpieczonych, którzy skorzystali z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę na długo przed wejściem w życie omawianego przepisu i nie mogli przewidzieć przyszłych konsekwencji wypłaty na ich rzecz świadczeń emerytalnych (wyroki Sądu Najwyższego: 18 stycznia 2022 r. III USKP 98/21 LEX nr 3352121; z 6 maja 2021 r. III USKP 52/21 OSNP 2022/2/19; z 8 stycznia 2025 r. III USKP 121/23 OSNP 2025/7/75). Oceniając zgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z 6 marca 2019 roku wskazał, że wprowadzenie do ustawy emerytalnej mechanizmu potrącania kwot pobranych świadczeń z tytułu wcześniejszej emerytury przy obliczaniu podstawy emerytury powszechnej dla kobiet urodzonych w 1953 roku nastąpiło z naruszeniem wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczone, które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że fakt wypłacania świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Dodatkowo zaznaczył, że kobiety te przez cztery lata mogły realizować swoje uprawnienia w oparciu o obowiązujący przed 2013 roku stan prawny. Natomiast zasady ustalania wysokości świadczeń emerytalnych, wypłacanych kobietom urodzonym w latach 1949-1952, które przeszły na tych samych warunkach na emeryturę wcześniejszą, pozostały niezmienione. Trybunał Konstytucyjny w powołanym orzeczeniu, z uwagi na zakres zadanego mu pytania, ograniczył swe rozstrzygnięcie do kobiet urodzonych w 1953 roku. Jednakże argumentacja jaka legła u podstaw stwierdzonej niekonstytucyjności poddanego analizie przepisu nie jest ograniczona jedynie do kobiet rocznika 1953. Prima facie widoczne jest, iż ubezpieczeni korzystający z tzw. emerytury wcześniejszej, w określonej konfiguracji czasowej znaleźli się w tej samej sytuacji prawnej pułapki jaką stworzył ustawodawca wprowadzając od 1 stycznia 2013 roku do obowiązującego porządku prawnego dany przepis (art. 25 ust. 1b). W momencie podejmowania decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę określona grupa ubezpieczonych, na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego, nie mogła mieć świadomości co do skutków prawnych, jakie wywoła pobieranie tego świadczenia na wysokość emerytury powszechnej. W żadnym razie nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia, a tym samym obniżeniem podstawy obliczenia emerytury i w konsekwencji wysokości samego świadczenia. Jak wskazał powyżej Sąd Apelacyjny, to właśnie ta argumentacja Trybunału Konstytucyjnego wytyczyła podwaliny pod orzeczenie, na które powołuje się we własnej sprawie apelantka, aczkolwiek przywołując treść odmienną od tego jakie zostało zwarte w orzeczeniu z 4 czerwca 2024 roku SK 140/20. Orzeczenie to ma brzmienie: „Art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.” (OTK A 2024/67). Trafnie Sąd Okręgowy uchwycił istotny fakt, iż w świetle art. 190 Konstytucji RP niepublikacji tego orzeczenia rodzi pytania co do możliwości oparcia na nim rozstrzygnięcia objętego zakresem żądania ubezpieczonej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (ust. 1 i 3 art. 190 Konstytucji RP). Co nie wątpliwe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. sygn. akt SK 140/20 nie zostało opublikowane i wobec jasnego brzemienia art. 190 ust. 3 Konstytucji RP nie wzeszło w życie. Jednakże jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, nie dokonując dalej idącej analizy powyższego faktu prawnego należy jednoznacznie stwierdzić, iż wnioskodawczyni nie spełnia kryteriów o jakich mowa w powołanym orzeczeniu.

Rozpoczęcie realizacji prawa do wcześniejszej emerytury, która bezpośrednio wpływa na wysokość emerytury powszechnej, w przypadku ubezpieczonej nastąpiło od 1 września 2012 roku, w oparciu o wniosek ubezpieczonej z 4 września 2012 roku (decyzja k. 426 akt ZUS (...), wniosek k. 1 akt ZUS (...) ). Zatem prawo do wcześniejszej emerytury zostało przez wnioskodawczynię zrealizowane w okresie vacatio legis ustawy nowelizującej z 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i innych ustaw opublikowanym w Dzienniku Ustaw 6 czerwca 2012 roku (Dz.U. 2012 poz. 637). Wobec ubezpieczonej ustawodawca nie dopuścił się naruszenia zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, nie zmienił w sposób niekorzystny "reguł gry". Inaczej rzecz ujmując apelantka nie znalazła się tym samym w pułapce o jakiej wywodzi Trybunał, wskazując określoną grupę ubezpieczonych, którzy w konkretnej konfiguracji faktycznej i prawnej, działając w zaufaniu do obowiązującego prawa, określającego w dodatku horyzont czasowy wypłacanych świadczeń i zasad ich realizacji, skorzystali ze swoich uprawnień. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa opiera się na pewności prawa, a więc takim zespole cech przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne; umożliwiają jej decydowanie o swoim postępowaniu w oparciu o pełną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, jakie jej działania mogą pociągnąć za sobą. Bezpieczeństwo prawne jednostki związane z pewnością prawa umożliwia więc przewidywalność działań organów państwa, a także prognozowanie działań własnych (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 6 marca 2019 r. P 20/16 op.cit; z 14 czerwca 2000 r. P 3/00, OTK 2000/5/138; wyroki Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23, LEX nr 3814736; z 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23 LEX nr 374652; z 18 stycznia 2022 r. III USKP 98/21 , LEZ nr 3352121, wyroki Sądu Apelacyjnego w Szczecinie: z 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX nr 34999904; z 27 lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr 3846633).

Rzecz jednak w tym, iż przytoczone wyżej motywy uznania niekonstytucyjności normy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej mają jedynie zakresowy charakter i swym działaniem nie obejmuje wnioskodawczyni, która zrealizowała swe prawo do emerytury wcześniejszej (w oparciu o art. 88 KN), mając możliwość prawną podjęcia decyzji z uwzględnieniem nowelizowanej normy prawnej. Właśnie w tym celu ustawodawca wprowadził okres sześciu miesięcy vacatio legis, by nie zaskoczyć ubezpieczonych, by mogli rozważyć swoją sytuację przez pryzmat zmienianego stanu prawnego, wchodzącego w życie w dacie oznaczonej na 1 stycznia 2013 roku.

Wnioskodawczyni, przy sześciomiesięcznym vacatio legis miała możliwość, czas na podjęcie decyzji zapobiegającej niekorzystnym skutkom nowelizacji w jej indywidualne sytuacji. Z tego powodu nie można twierdzić, że wycofanie się państwa z dotychczasowych uregulowań wobec apelantki miało nagły charakter i zaskoczyło ubezpieczoną w trakcie realizacji prawa do emerytury w obniżonym wieku.

Suma summarum w stosunku - przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie miał retroaktywnego działania w sytuacji prawnej i faktycznej ubezpieczonej, gdyż obowiązywał w dniu spełnienia przez wymienioną wszystkich warunków do emerytury określonej w art. 88 KN i zrealizowania przez nią tego uprawnienia. Wniosek o emeryturę w obniżonym wieku ubezpieczona złożyła już po uchwaleniu ustawy z 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, która została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 6 czerwca 2012 roku, tj. w dacie 4 września 2012 roku. Nie doszło więc w jej przypadku do ukształtowania się ekspektatywy ustalenia wysokości emerytury określonej w art. 24 ustawy emerytalnej bez stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Z tych względów i na mocy art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Iwona Jawor-Piszcz