Postanowienie z 23 września 2025, sygn. I ACa 178/24

POSTANOWIENIE

Dnia 23 września 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSA Rafał Dzyr
Protokolant:	Madelaine Touahri

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2025 r. w Krakowie

sprawy z wniosku Prokuratora Okręgowego w Kielcach

przy udziale: Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Krakowie, P. Ś. i D. Ś.

o ubezwłasnowolnienie

na skutek apelacji uczestniczki P. Ś.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 7 listopada 2023 r.

sygn. akt I Ns 57/23

p o s t a n a w i a:

1.  oddalić apelację;

2.  przyznać adwokat A. A. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Kielcach kwotę 1771,20 zł (jeden tysiąc siedemset siedemdziesiąt jeden złotych i dwadzieścia groszy), w tym 331,20 zł (trzysta trzydzieści jeden złotych i dwadzieścia groszy) podatku od towaru i usług VAT, tytułem wynagrodzenia za udzielenie uczestniczce P. Ś. w postępowaniu apelacyjnym nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonej z urzędu;

3.  kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa.

Sygn. akt I ACa 178/24

UZASADNIENIE

postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 23 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach postanowieniem z dnia 7 listopada 2023 r1., sygn. akt I Ns 57/23, uwzględniając wniosek Prokuratora Okręgowego w Kielcach, ubezwłasnowolnił częściowo uczestniczkę postępowania P. R., córkę K. i J., urodzoną (...) w S., z powodu upośledzenia umysłowego umiarkowanego.

Uczestniczka postępowania w dniu 10.11.2023 r. złożyła pismo z dnia 9.11.2023 r.2, które zostało potraktowane jako wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 7.11.2023 r. i doręczenie odpisu tego postanowienia z uzasadnieniem.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 22 listopada 2023 r.3, sygn. akt I Ns 57/23, z urzędu ustanowił dla uczestniczki P. R. adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w K. wyznaczyła dla uczestniczki adwokata A. A..(...)

Uczestniczka postępowania P. R. w dniu 19 lipca 2024 r. w B. zawarła małżeństwo z D. Ś. i przyjęła nazwisko (...).

Uczestniczka postępowania P. Ś., działającą przez pełnomocnika procesowego z urzędu adw. A. A., apelacją6 zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w całości, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie wniosku o ubezwłasnowolnienie oraz wniosła o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce za postępowanie w obu instancjach.

Wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji.

Uczestnik postępowania D. Ś. poparł apelację.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy i dodatkowo ustalił, że:

P. R. zawarła w dniu 19 lipca 2024 r. w B. małżeństwo z D. Ś., zarejestrowane w Urzędzie Stanu Cywilnego w B. pod numerem (...), i przyjęła nazwisko Ś.. Uczestniczka poznała przyszłego małżonka na (...). D. Ś., pracując jako kolejarz, przyjeżdżał do niej do K.. Rodzina zastępcza, która sprawowała opiekę nad uczestniczką była przeciwna temu związkowi. Uczestnik z kolei zaczął zarzucać opiekunowi z rodziny zastępczej, że podtruwał uczestniczkę, podając jej przepisane przez lekarza, ale zupełnie niepotrzebne leki i w ten sposób sztucznie utrzymywał ją w stanie otępiennym, chcąc dalej kontrolować pełnoletnią już uczestniczkę. Po ślubie uczestnicy zamieszkali w N.. Uczestnik zadeklarował, że posiada własny dom, który remontuje. Uczestnik wynajął mieszkanie w N.. Małżonkowie naprzemiennie mieszkają w tym lokalu i z rodzicami uczestnika w ich mieszkaniu w N.. Uczestnik neguje istnienie u żony stanu upośledzenia wykluczającego jej samodzielne funkcjonowanie. Z małżeństwa uczestników w dniu (...) urodził się syn A. Ś..

Na polecenie Sądu Apelacyjnego kurator specjalista mgr B. K. przeprowadziła w dniu 8 lipca 2025 r. wywiad środowiskowy, z którego sporządziła w dniu 9 lipca 2025 r. sprawozdanie.7 W sprawozdaniu tym stwierdziła, że uczestniczka została orzeczeniem z lutego 2020 r. zaliczona do osób posiadających znaczny stopień niepełnosprawności, co oznaczało, że była niezdolna do pracy, wymagała zapewnienia jej stałej opieki i pomocy ze strony innych osób oraz była niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to obowiązywało do końca lutego 2023 r. i nie wiadomo, czy toczyło się postępowanie o wydanie kolejnego orzeczenia. Dziecko uczestników urodziło się zdrowe. W czasie wywiadu w mieszkaniu była obecna również położna. Uczestniczka nie była w stanie sama wykonywać podstawowych czynności pielęgnacyjnych wobec dziecka. Zdaniem kuratora, nie jest w stanie zauważać potrzeb dziecka i odpowiednio na nie reagować. Uczestnicy nie radzili sobie z zakupem leków dla uczestniczki i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Uczestnik posiada dzieci z pierwszego małżeństwa, a jego władza rodzicielska nad nimi została ograniczona i poddana nadzorowi kuratora, z uwagi na skłonność do zachowań agresywnych (była założona „Niebieska karta”). Uczestniczka posiadała znaczne oszczędności, zgromadzone przez rodzinę zastępczą. Zostały one w znacznym stopniu roztrwonione po zawarciu małżeństwa. Mieszkanie nie zostało jednak wyposażone w odpowiedni sposób. Nie było w nim nawet kosza na śmieci. Kurator poinformował, że wystąpił z wnioskiem o wydanie zarządzeń opiekuńczych.

W oparciu o opinię sporządzoną na zlecenie Sądu Okręgowego oraz o następną opinię psychologiczno-psychiatryczną8, sporządzoną w dniu 30 lipca 2025 r. przez biegłego sadowego z zakresu psychologii klinicznej M. G. i biegłego sądowego z zakresu psychiatrii lek. med. S. T., Sąd Apelacyjny uznał, że P. Ś. jest upośledzona umysłowo w stopniu lekkim. Prezentuje zaburzenia osobowości i zachowania na podłożu organicznym. Z uwagi na prezentowane deficyty ma częściowe ograniczone rozeznanie w otaczającej rzeczywistości i częściowo zniesioną zdolność pokierowania swoim postępowaniem. Wymaga pomocy przede wszystkim w zapewnieniu właściwych warunków bytowych, gospodarowaniu pieniędzmi i załatwianiu spraw urzędowych.

Na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 września 2025 r.9 Sąd Apelacyjny wysłuchał uczestników. Podali oni, że dwa miesiące wcześniej zostało im odebrane dziecko i umieszczone w rodzinie zastępczej. Nie mają z nim kontaktu. Uczestniczka nie pobiera już renty rodzinnej i nie pracuje. Była w Urzędzie Pracy, ale nie została zarejestrowana jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy. Korzysta tylko z usług lekarza rodzinnego. Nie korzysta z pomocy psychologa. Nie uczestniczy w szkoleniu, które pomogłoby jej w wykonywaniu obowiązków rodzicielskich.

Sąd Apelacyjny przyjął ocenę prawną Sądu pierwszej instancji za własną. W apelacji zarzucono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., jedynie ogólnikowo wskazując, na czym miałoby polegać to naruszenie. Tak sformułowana apelacja nie mogłaby zostać uwzględniona. Ponieważ jednak po wydaniu zaskarżonego postanowienia nastąpiła zmiana istotnych okoliczności faktycznych, takich jak: zawarcie przez uczestniczkę postępowania małżeństwa, zmiana miejsca jej zamieszkania i zmiana środowiska, urodzenie dziecka, krótkotrwałe sprawowanie pieczy nad noworodkiem, odebranie uczestniczce dziecka i umieszczenie w rodzinie zastępczej, brak aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, utracenie własnego źródła utrzymania w postaci renty rodzinnej oraz rozdysponowanie posiadanych oszczędności, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe, co pozwoliło także na zweryfikowanie wagi wcześniej przeprowadzonych przez Sąd pierwszej instancji dowodów i prawidłowości dokonanej przez ten Sąd oceny zebranego materiału. Sąd Apelacyjny uznał zarówno sprawozdanie kuratora specjalisty, jak i opinię psychologiczno-psychiatryczną z dnia 30 lipca 2025 r. za pełnowartościowy materiał dowodowy i w ich oparciu poczynił ustalenia w zakresie sytuacji zdrowotnej uczestniczki oraz możliwości kierowania przez nią swym postępowaniem, a także samodzielnej egzystencji.

Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania rodziców uczestnika w charakterze świadków na okoliczność stanu zdrowia uczestniczki. Przeprowadzenie takiego dowodu wymaga wiadomości specjalnych i nie można go zastępować dowodami ze świadków.

Na rozprawie apelacyjnej w dniu 18 marca 2025 r. został przeprowadzony dowód z przesłuchania uczestnika D. Ś., w trybie art. 304 k.p.c. Zeznania uczestnika w zakresie, w jakim starał się on wykazać, że uczestniczka jest zdrowa i dobrze sobie sama radzi, w kontekście innych, przeprowadzonych w sprawie dowodów, zostały uznane za niewiarygodne.

Sąd Apelacyjny na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 września 2025 r.11 wysłuchał uczestniczkę. Jej wypowiedzi dodatkowo wskazały na bezradność uczestniczki w życiu codziennym oraz niemożność dostrzeżenia własnych ograniczeń w tym zakresie.

Skoro zarzut naruszenia przepisów postępowania okazał się nietrafny, a dodatkowy materiał dowodowy jedynie wzmocnił wagę materiału zebranego w pierwszej instancji, to prawidłowe ustalenia Sądu Okręgowego mogły prowadzić do jedynej tylko konkluzji, że uczestniczce P. Ś. z powodu stwierdzonego upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw, co uzasadniało, w oparciu o art. 16 § k.c., częściowe ubezwłasnowolnienie uczestniczki postępowania.

W tym stanie rzeczy należało oddalić apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

Mając na względzie, że adw. A. A. przysługiwało prawo do wynagrodzenia za udzielenie z urzędu uczestniczce P. Ś. nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym, a także mając na względzie przebieg postępowania apelacyjnego, stanowiącego w istocie powtórzenie postępowania pierwszoinstancyjnego w nowych okolicznościach sprawy, Sąd Apelacyjny przyznał adwokatowi wynagrodzenie w wysokości wynoszącej równowartość czterech stawek minimalnych. Wynagrodzenie to zostało obliczone w następujący sposób:

a)  480 zł x 4 = 1920 zł

b)  1920 zł x 75 % = 1440 zł

c)  1440 + 23 % podatku VAT = 1771,20 zł.

Orzeczenie zapadło na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze oraz § 4 ust. 1, 2 i 3, § 14 pkt 27, i § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu12.

Ponieważ działanie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed Sądem Okręgowym ograniczyło się do wskazania, że pismo uczestniczki postępowania z dnia 9.11.2023 r.13 należy, zgodnie zresztą z pytaniem Sądu, potraktować jako wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 7.11.2023 r. i doręczenie odpisu tego postanowienia z uzasadnieniem, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do przyznania z tego tytułu dodatkowego wynagrodzenia.

1 k. 117, uzasadnienie postanowienia k. 147-150

2 k. 118

3 k. 119

4 k. 127

5 k. 216

6 k. 153-154

7 k. 221-222

8 k. 245-249

9 k. 307

10 k. 194-195

11 k. 307

12 Dz. U. z 2024 r. poz. 763 ze zm.

13 k. 118