sygn. III AUa 59/24 2 grudnia 2025 Sąd Apelacyjny w Lublinie

Wyrok z 2 grudnia 2025, sygn. III AUa 59/24

Data orzeczenia 2 grudnia 2025

Sąd Sąd Apelacyjny w Lublinie

Wydział III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Przewodniczący Sędzia Iwona Jawor-Piszcz

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Lublinie #III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych #wyrok

Podstawa prawna

art. 98 kpc art. 99 kpc art. 108 kpc art. 233 kpc art. 386 kpc art. 391 kpc art. 477 kpc

Sygn. akt III AUa 59/24
<div>
<h2>WYROK</h2>


W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2025 r.


Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 

w składzie:
<table>
<colgroup>
<col width="236"/>
<col width="413"/>
</colgroup>
<tr>
<td>
Przewodniczący
</td>
<td>
sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz
</td>
</tr>
<tr>
<td> </td>
<td> </td>
</tr>
<tr>
<td colspan="2">
Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Malena
</td>
</tr>
</table>
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2025 r. w L.

sprawy A. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

o rekompensatę z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.

od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt IV U 542/23

I.

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie oraz zasądza od A. W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. tytułem zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia orzeczenia do dnia zapłaty; 


II.

zasądza od A. W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty. 


Iwona Jawor-Piszcz


Sygn. akt III AUa 59/24

</div>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z 20 grudnia 2023 r., po rozpoznaniu odwołania A. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z 23 sierpnia 2023 r., znak (...), zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił wnioskodawcy prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach od (...).
Swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i ocenie prawnej.

A. W. w dniu (...) ukończył 65 rok życia. W dniu 27 lipca 2023 r. ubezpieczony wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury wraz z rekompensatą z tytułu wykonywania prac w szczególnych warunkach. Do wniosku o emeryturę ubezpieczony załączył m.in. świadectwo pracy wystawione w dniu 30 lipca 2001 r. przez Odlewnię (...) w S. za okres zatrudnienia od 1 sierpnia 1977 r. do 31 lipca 2001 r., w którym ówczesny pracodawca ubezpieczonego wskazał, że w okresie od 1 sierpnia 1977 r. do 23 października 1978 r. i od 3 listopada 1980 r. do 31 lipca 2001 r. ubezpieczony wykonywał pracę w szczególnych warunkach jako modelarz w drewnie – zgodnie z wykazem A Dział III, poz.21 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.. Po rozpoznaniu powyższego wniosku zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. przyznał ubezpieczonemu emeryturę od (...), tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku. Jednocześnie odmówił ubezpieczonemu prawa do rekompensaty.
W dniu 30 czerwca 1977 r. wnioskodawca ukończył(...) Szkołę (...) w S. w zawodzie modelarz w drewnie. W dniu 1 sierpnia 1977 r. zawarł umowę o pracę z Odlewnią (...) w S. na okres próbny, wstępny, a następnie na czas nieokreślony. Ubezpieczony zatrudniony został na stanowisku modelarza w drewnie w pełnym wymiarze czasu pracy. Na stanowisku tym odwołujący był zatrudniony do końca zatrudnienia w powyższym przedsiębiorstwie, tj. do 31 lipca 2001 r., a zatem przez 24 lata, przy czym w okresie od (...). do (...) wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową.

 Odlewnia (...) w S. działająca wcześniej jako (...) Fabryka (...) zajmowała się odlewaniem w staliwie wirników, pomp oraz innych elementów wykorzystywanych w hutnictwie, w kopalniach. Przez cały okres zatrudnienia w powyższym przedsiębiorstwie ubezpieczony pracował w wydziale W-2 , tj. w modelarni w drewnie i w metalu. Do obowiązków A. W. jako modelarza w drewnie należało wykonywanie – w oparciu o dostarczoną dokumentację techniczną – określonego modelu elementu odlewniczego, np. pompy, wirnika. Do wykonywania modelu ubezpieczony wykorzystywał drewno – olchy, brzozy, sosny, niekiedy dębu. W ramach obróbki drewna, z którego tworzone były modele odlewnicze, wykorzystywał piły taśmowe, piły tarczowe, frezarki, szlifierki do drewna. W zależności od kształtu tworzonego modelu drewno było szpachlowane, klejone – używane były trzy rodzaje kleju – klej rybny, wikol i klej na gorąco. Pracy wnioskodawcy na stanowisku modelarza w drewnie towarzyszyło zapylenie, które powstawało podczas obróbki drewna – jego szlifowania, szpachlowania oraz opary chemiczne, w tym z kleju. Modele tworzone przez ubezpieczonego były różnej wielkości – od wielkości większej torby do dużych gabarytowo modeli wymagających przenoszenia za pomocą suwnicy. W zależności od wielkości i skomplikowania modelu czas wykonania modelu przez odwołującego wynosił od kilku dni do miesiąca czasu. Modele wykonane przez wnioskodawcę podlegały następnie sprawdzeniu pod kątem zgodności z dokumentacją techniczną. W przypadku pozytywnego wyniku kontroli model wykonany przez ubezpieczonego był przekazywany do formierni, gdzie formierze w oparciu o ten model przygotowywali formę odlewniczą z masy formierskiej. Z formy odlewniczej odlewane były następnie elementy stalowe.
Ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury we wcześniejszym wieku emerytalnym na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art.184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> 
(Dz.U. 2025, poz.1749, tekst jednolity ze zmianami, zwanej dalej ustawą emerytalną) z uwagi na brak 25-letniego okresu ubezpieczenia na dzień 1 stycznia 1999 r..
Przechodząc do oceny prawnej Sąd Okręgowy przytoczył treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 2;art. 2 pkt. 5)">art.2 pkt 5 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych</a> 
(Dz.U. 2024, poz.1696, tekst jednolity ze zmianami), zgodnie z którym pod pojęciem rekompensaty należy rozumieć odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. W myśl zaś art. 21 ust.1 i 2 oraz art. 23 ust.1 i 2 cytowanej ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej. Ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę. Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art.173 i art.174 ustawy emerytalnej.
Odnosząc powyższe uregulowania do okoliczności sprawy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ubezpieczony spełnia przesłanki nabycia prawa do rekompensaty. Wnioskodawca nie nabył prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, a także prawa do emerytury pomostowej. Przeprowadzone przez Sąd postępowanie dowodowe wykazało natomiast, że odwołujący legitymuje się ponad 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach. Obiektywne dowody z dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych ubezpieczonego, ze świadectwa pracy wystawionego przez Odlewnię (...) w dniu 30 lipca 2001 r. oraz ze spójnych i logicznych zeznań samego ubezpieczonego wskazują, że do stażu pracy w szczególnych warunkach zaliczyć należy okres pracy ubezpieczonego w/w Odlewni (...) od 1 sierpnia 1977 r. do 31 lipca 2001 r.. Zdaniem Sądu Okręgowego z przeprowadzonych dowodów wynika, że w wymienionym okresie wnioskodawca stale i pełnym wymiarze czasu pracy pracował na stanowisku modelarza w drewnie wykonując drewniane modele elementów odlewniczych, które służyły do przygotowania form odlewniczych, z których to form odlewane były następnie stalowe elementy. Co do świadectwa pracy z 30 lipca 2001 r., które organ rentowy uznał za niewystarczające do uwzględniania objętego tym świadectwem okresu jako okresu pracy w szczególnych warunkach i odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Sąd zaznaczył, że świadectwo pracy jest dokumentem prywatnym i jako takie podlega ocenie pod kątem spełniania określonych wymogów formalnych. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ rentowy trafnie zauważył, że przedmiotowe świadectwo w części dotyczącej pracy w szczególnych warunkach (pkt 8 świadectwa) wskazuje na pracę wnioskodawcy na stanowisku modelarza w drewnie i jednocześnie kwalifikuje ją do pracy, o której mowa w wykazie A Dział III, poz.21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze 
(Dz.U. 1983, Nr 8, poz. 43 ze zmianami), która to pozycja literalnie stanowi o pracy polegającej na przygotowaniu mas formierskich oraz pracy formierzy i rdzeniarzy, a nie wymienia pracy modelarza. W świetle ustaleń Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że praca ubezpieczonego polegająca na wykonywaniu modeli odlewniczych w drewnie podlega zaliczeniu do pracy w szczególnych warunkach z w/w działu i pozycji wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.. Ocena taka jest uzasadniona w świetle zapisów zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego 
(Dz.Urz.MG 1985, Nr 1, poz.1), które w załączniku nr 1 Dział III – w odniesieniu do Odlewania (...), żeliwa, metali nieżelaznych i rur pod pozycją 21 w pkt 6 wymienia stanowisko „modelarz w drewnie”. Zarządzenie to wydane zostało jako akt wykonawczy do w/w rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.. Sąd podkreślił, że przepisy zarządzenia obecnie nie obowiązują, ale jego zapisy mają charakter pomocniczy, jeżeli chodzi o kwalifikację danej pracy do pracy w szczególnych warunkach. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. mają w tym zakresie ogólny charakter.
Podsumowując Sąd stwierdził, że wnioskodawca legitymuje się wymaganym co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477
14 § 2 k.p.c.</a> zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że A. W. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach od(...), tj. od nabycia prawa do emerytury.
O kosztach postępowania Sąd pierwszej instancji orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 1(1);art. 98 § 3)">art.98 § 1, 1
1 i 3 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 99)">art. 99 k.p.c.</a> i w związku z § 9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych 
(Dz.U. 2023, poz. 1935, tekst jednolity ze zmianami).

Apelację od wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., skarżąc wyrok w całości i zarzucając:

I.
naruszenie przepisu postępowania mające wpływ na treść orzeczenia, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez dokonanie istotnych ustaleń sprzecznych z treścią zgromadzonego materiału i w konsekwencji przyjęcie błędnej oceny charakteru pracy ubezpieczonego i uznanie, że ubezpieczony pracując w Odlewni (...)" w S. w okresie od 1 sierpnia 1977 r. do 31 lipca 2001 r. na stanowisku modelarza w drewnie wykonywał pracę w szczególnych warunkach, wskazaną w wykazie A dziale III poz. 21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, czyli „przygotowywanie mas formierskich i prace formierzy oraz rdzeniarzy", podczas gdy dokonanie ustaleń zgodnych ze zgromadzonym materiałem dowodowym prowadzi do wniosku, że odwołujący nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu wymienionej regulacji, tj. ubezpieczony nie wykonywał prac polegających na przygotowaniu mas formierskich ani nie wykonywał prac formierza lub rdzeniarza natomiast wykonywał pracę na stanowisku modelarza w drewnie;

II.
naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21;art. 21 ust. 1)">art. 21 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych</a> poprzez niewłaściwe zastosowanie na skutek uznania, że ubezpieczony w okresie od 1 sierpnia 1977 r. do 31 lipca 2001 r. w Odlewni (...) w S. wykonywał pracę w szczególnych warunkach określoną w wykazie A, dziale III poz. 21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i w konsekwencji przyznanie prawa do rekompensaty, podczas gdy wnioskodawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i nie spełnia warunków do przyznania wymienionego świadczenia.

Wniósł o:
1. zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję według norm przepisanych;
2. zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji pozwany podnosił, że określenie czy wykonywane czynności były pracą w warunkach szczególnych, a jeżeli tak to jaką, powinno być oceniane przez pryzmat norm Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jedocześnie wykazy resortowe, mające za zadanie uszczegółowienie wykazu prac zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów, muszą być dostosowane do treści załącznika do wymienionego rozporządzenia. W myśl przepisów Wykazu A Dział III poz. 21, do pracy w szczególnych warunkach zaliczana jest praca określona jako „Przygotowywanie mas formierskich i prace formierzy oraz rdzeniarzy". Tymczasem ubezpieczony w okresie swojego zatrudnienia w Odlewni (...) w S. nie wykonywał pracy polegającej na przygotowywaniu mas formierskich, nie wykonywał prac formierza lub rdzeniarza. Ubezpieczony nie pracował na wydziale formierni, ale na wydziale modelarni w drewnie i nie zajmował się odlewaniem form, ale obróbką drewna, wykonując modele drewniane. Brak zatem podstaw do uznania, że przedmiotowa praca wnioskodawcy jest pracą w warunkach szczególnych, co z kolei skutkuje niespełnieniem przez niego wszystkich przesłanek przyznania prawa do rekompensaty.
W odpowiedzi na apelację A. W. wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za drugą instancję.


Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje.

Apelacja zasługuje na uwzględnienie, bowiem podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego jest zasadny. Postępowanie apelacyjne, jakkolwiek jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym, to zachowuje również charakter postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że sąd odwoławczy ma pełną swobodę jurysdykcyjną, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia. Merytoryczny charakter orzekania sądu drugiej instancji polega na tym, że ma on obowiązek poczynić własne ustalenia i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego.
W niniejszej sprawie, wbrew pierwszemu z zarzutów apelacji Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wyciągnął na jego podstawie trafne wnioski właściwie ustalając stan faktyczny, w tym odnośnie przebiegu zatrudnienia A. W.. Sąd Apelacyjny podziela więc ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji nie widząc potrzeby ich powtarzania. Ocena charakteru pracy ubezpieczonego i uznanie, że pracując w Odlewni (...) w S. w okresie od 1 sierpnia 1977 r. do 31 lipca 2001 r. na stanowisku modelarza w drewnie wykonywał on pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21;art. 21 ust. 1)">art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych</a> nie jest jednak kwestią oceny dowodów, jak wskazuje apelujący, ale oceny prawnej i możliwości zakwalifikowania zatrudnienia wnioskodawcy jako stanowiącego podstawę do ustalenia mu rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Zatem dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne staje się dokonanie oceny prawnej zatrudnienia na wskazanym wyżej stanowisku w kontekście regulacji zawartej w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zw. z art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 2;art. 2 pkt. 5;art. 21;art. 21 ust. 1)">art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych</a>. Wbrew stanowisku wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku praca modelarza w drewnie nie należy do kategorii prac w warunkach szczególnych, gdyż nie została wymieniona Wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

. W wykazie tym, w Dziele III pod pozycją 21 wymienione są prace polegające na przygotowywaniu mas formierskich i prace formierzy oraz rdzeniarzy. Z akt osobowych oraz zeznań samego A. W. złożonych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego wynika, że w oparciu o przedłożone mu rysunki techniczne wykonywał on z drewna modele wirników, pomp, modele do hutnictwa, kopalni. Wykonany model był dopiero przekazywany do formierzy, którzy formowali w masie formierskiej, odciskali kształty, robili następne formy i zalewali ciekłym metalem

(zeznania wnioskodawcy k. 29-30). 

Należy zaznaczyć, że masy formierskie to materiały stosowane w procesie odlewania, które służą do utworzenia formy, w której zostaną wykonane odlewy lub rdzenia odlewniczego. Ich głównym celem jest zapewnienie odpowiedniej jakości i dokładności odlewu, a także ochrona przeciwko wpływowi wysokich temperatur i ciśnienia na odlew. Masą formierską można wypełnić przestrzeń pomiędzy modelem a wewnętrzną powierzchnią formy, co pozwala na otrzymanie pożądanego kształtu i wymiarów odlewu. W odlewnictwie stosuje się różnego rodzaju masy formierskie, w zależności od materiału, z którego wykonany jest odlew oraz od wielkości i skomplikowania detalu. W zależności od zastosowania, masy formierskie mogą mieć więc szeroki zakres właściwości, takich jak twardość, plastyczność, odporność na odkształcenia i wiele innych. W przypadku odlewnictwa, masa formierska pełni kluczową rolę w procesie formowania, ponieważ jest ona odpowiedzialna za tworzenie dokładnych kształtów, wykończenie powierzchni, a także stabilność formy w czasie odlewu. Dzięki zastosowaniu odpowiednio dobranych mas formierskich, możliwe jest odlewanie elementów o skomplikowanych kształtach, a także uzyskanie precyzyjnych detali z najwyższą jakością powierzchni. Do najczęściej stosowanych mas formierskich należą masy syntetyczne, w których skład wchodzi:

-osnowa – która stanowi 80 do 90% masy. Zazwyczaj osnowę stanowi piasek (np. piasek kwarcowy o temperaturze spiekania powyżej 1350 °C, uprzednio oczyszczony z domieszek oraz osuszony do wilgotności na poziomie 1%),

-materiał wiążący – 5–10% masy formierskiej to materiał wiążący (np. bentonit)
woda – od 2 do 4%,
-dodatki specjalne – 2 – 6%, dotychczas najczęściej wykorzystywano pył węglowy, z którego pod wpływem temperatury wydziela się węgiel pirolityczny, tworzący na ziarnach osnowy warstwę niezwilżalną przez ciekły metal, co pozwala uzyskać mniejsza chropowatość powierzchni oraz zapobiec przypaleniu masy. Obecnie coraz częściej wprowadza się bardziej przyjazne środowisku i wydajne zamienniki dla pyłu węglowego, o czym można przeczytać więcej w tym artykule.
Innym popularnym rodzajem mas formierskich są masy organiczne, które składają się z: organicznych polimerów - takich jak żywice fenolowe, żywice epoksydowe, żywice melaminowe i żywice furanowe, wypełniaczy - takich jak piasek kwarcowy lub zsyntezowane kruszywo, substancje spiekające i utwardzające - zazwyczaj utleniacze, takie jak tlenek żelaza (III) lub tlenek chromu (VI) 
(vide: 
www.odlewnictwo.pl) 

Masy formierskie powinny odznaczać się następującymi cechami:
1) dobrą plastycznością, a więc zdolnością przyjmowania kształtu według modelu i zachowania tegoż kształtu po usunięciu modelu,
2) wielką spoistością cząstek masy formierskiej, zapewniającą odporność na wszelkiego rodzaju wstrząsy, jak również na ciśnienie hydrostatyczne wlewanego metalu,
3) znaczną odpornością na wysoką temperaturę płynnego metalu,
4) wystarczającą przepuszczalnością gazów i par powstałych w czasie odlewania i podczas procesu stygnięcia metalu w formie odlewniczej,
5) zdolnością zachowania pełnej przydatności do wielokrotnego użycia w formie domieszek do nowych mas,
6) łatwym oddzielaniem się od ścian gotowego odlewu w czasie wybijania i oczyszczania.
Odmianą mas formierskich są masy rdzeniowe używane do wyrobu rdzeni, a więc do wykonywania składowych elementów formy odlewniczej, których zadaniem jest zachowanie niewypełnionego przez metal miejsca wewnątrz formy odlewniczej
(

vide 

https://(...)
, jak również dane i informacje zawarte na stronie (...)).

W świetle powyższego bez wątpienia uznać należy, wnioskodawca nie zajmował się przygotowywaniem mas formierskich skoro wykonywał modele w drewnie. Nie był również formierzem, a więc osobą, której praca polegała na tworzeniu/przygotowywaniu form odlewniczych, wylewaniu stopów metali i uzyskiwaniu gotowych produktów odlewniczych, ani rdzeniarzem, czyli zatrudnionym przy formowaniu rdzeni. Prace te były zaliczane do prac w warunkach szczególnych w uwagi na fakt, że zwykle były wykonywane w wysokiej temperaturze, hałasie, pyle i ograniczonej przestrzeni oraz wymagały bardzo dobrego stanu zdrowia i wysokiej sprawności fizycznej.
Praca modelarza w drewnie nie odpowiadała pracy na wymienionych stanowiskach oraz warunkom powyżej wskazanym. Praca wnioskodawcy nie była wykonywana przy odlewaniu staliwa, żeliwa, metali nieżelaznych i rur.
W tym miejscu trzeba przypomnieć, iż praca w szczególnych warunkach to wyłącznie praca wykonywana w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Uwzględnieniu zatem podlega jedynie taka praca, która jest wymieniona w wykazie. Decydujące znaczenie z punktu widzenia uprawnień emerytalnych, czy jak w rozpoznawanej sprawie rekompensaty, ma więc możliwość zakwalifikowania jej pod jedną z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia. Tylko praca na stanowiskach wymienionych w powołanym rozporządzeniu wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy uzasadnia uznanie jej za wykonywaną w szczególnych warunkach. Skoro praca na stanowisku modelarza w drewnie nie jest wymieniona w wykazie A załącznika do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., to nie może być uznana za wykonywaną w szczególnych warunkach.
Nie zmienia tego wykaz stanowisk zawarty w zarządzeniu nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk sprawie pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego. Wymienione zarządzenie wymienia wprawdzie stanowisko modelarza w drewnie, jednakże określenie stanowisk w zarządzeniu nie ma znaczenia normatywnego. Zarządzenia nie należy traktować jako źródła prawa mającego umownie w ustawy emerytalnej. Przypomnieć trzeba, iż upoważnienie dla właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralnych związków spółdzielczych wynikające z § 2 ust. 2 rozporządzenia nie stwarzało podstawy prawnej do wydawania aktów niepozostających w zgodności z powszechnie obowiązującym prawem, lecz obejmowało tylko ustalenie w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach i nie przewidywało możliwości wykroczenia poza wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach wymienione w załączniku do rozporządzenia 
(wyroki Sądu Najwyższego: z 16 czerwca 2009 r., I UK 20/09, LEX nr 515698; z 25 lutego 2010 r., II UK 218/09, LEX nr 590247; z 16 listopada 2010 r., I UK 124/10, LEX nr 707404;z 12 kwietnia 2012 r., II UK 233/11, OSNP 2013 nr 7-8, poz. 86; z 7 grudnia 2016 r., II UK 481/15,LEX nr 2237409; z 24 października 2018 r., II UK 308/17, LEX nr 2569803; 
 z 9 lipca 2020 r., III UK 477/18, LEX nr 3225055). Przepisy § 1 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia Rady Ministrów zobowiązujące ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralne związki spółdzielcze do ustalenia wykazów stanowisk pracy w podległych im zakładach nie dotyczą materii regulowanej art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach. Nie określają one bowiem ani wieku emerytalnego, ani rodzajów i stanowisk pracy, ani warunków przechodzenia na emeryturę. Przepisy te nie wkraczają w sferę praw podmiotowych pracownika, lecz stanowią dyrektywę dla organów zwierzchnich lub nadzorujących zakłady pracy do prowadzenia wykazów stanowisk pracy wymienionych w załączniku do rozporządzenia 
(tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z 19 maja 2022 r., I UK 447/21, LEX nr 3439466). Na tej podstawie wymienione podmioty mogły jedynie wskazać, na których stanowiskach są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B, nigdy zaś ustanawiać nowych stanowisk pracy. Przepisy resortowe mają zatem charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający. Taki wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach - w szczególności, jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym. Innymi słowy, zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej.
Przenosząc powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy należy zauważyć, iż wskazanie w zarządzeniu resortowym stanowiska modelarza w drewnie w rzeczywistości nie stanowiło uszczegółowienia ogólnie określonego stanowiska pracy wymienionego w załączniku do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., lecz wynikało z wykroczenia przez wydającego zarządzenie poza wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach wymienione w powołanym załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów. Posłużenie się resortowym wykazem stanowisk byłoby uzasadnione, gdyby dany rodzaj prac został wymieniony w Wykazie A rozporządzenia ogólnie, bez wskazania jakiegokolwiek kryterium zakwalifikowania go do jednego działu, jednakże w sytuacji doszczegółowienia już w samym rozporządzeniu Rady Ministrów z 1983 r. wykazu prac zaliczanych do prac w szczególnych warunkach, które odnosi się do prac wykonywanych przy odlewaniu staliwa, żeliwa, metali nieżelaznych i rur, nie jest zgodnie z podniesioną wyżej argumentacją.
Skoro zatem rekompensata, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21)">art. 21 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych</a>, może być przyznana tylko tym ubezpieczonym, którzy posiadają 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej, nie mogą nabyć prawa do emerytury pomostowej i równocześnie utracili możliwość ustalenia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ze względu na niespełnienie przynajmniej jednego z warunków przewidzianych w art. 32, art. 46 lub art. 184 ustawy emerytalnej, a wnioskodawca nie wykazał, aby przez okres co najmniej 15 lat pracował w warunkach szczególnych, przyjąć należało, iż dochodzone roszczenie jest niezasadne.
Wobec podzielenia zarzutu apelacji, na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a>, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie ubezpieczonego oraz zasądził od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł wraz z odsetkami ustawowymi tytułem zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję. Orzeczenie kosztach znajduje umocowanie w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 99)">art. 99 k.p.c.</a> w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych 
(Dz.U. 2023, poz. 1935, tekst jednolity ze zmianami).

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, która została określona w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Jak stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1(1);art. 98 § 1(1) zd. 1)">art. 98 § 1
1 zd. 1 k.p.c.</a> od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do zapłaty. Stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 3)">art. 98 § 3 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 99)">art. 99 k.p.c.</a> do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. W niniejszej sprawie stroną przegrywającą jest ubezpieczony. Zatem zobowiązany jest on do zwrotu kosztów procesu, których wysokość ustalona została na etapie postępowania apelacyjnego w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych jako 75 % stawki minimalnej w tej kategorii spraw. Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 1(1))">art. 98 § 1 i § 1
1 k.p.c.</a> , <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> orzekł jak w pkt II wyroku.
Iwona Jawor-Piszcz
MK-K
</div>