Wyrok z 5 maja 2026, sygn. I ACa 291/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 maja 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie I Wydział Cywilny

w składzie:

po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2026 r. w M. na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa Bank (...) Spółki Akcyjnej w T.

przeciwko O. L.

o zapłatę

na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w R.

z dnia 20 września 2024 r., sygn. akt (...)

oddala apelację.

Sygn. akt I ACa 291/25

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 września 2024 r. Sąd Okręgowy w R. oddalił powództwo Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w T. przeciwko O. L. o zapłatę (pkt I), kosztami procesu obciążył powoda (pkt II).

Uzasadnienie zawarto na k. 150-153 akt sprawy.

Apelację od powyższego wyroku wniosła powodowa spółka, zaskarżając orzeczenie w całości i podnosząc zarzuty:

I. naruszenia przepisów postępowania, tj.:

1) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c. i art. 231 k.p.c. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i braku wyprowadzenia z materiału dowodowego logicznych wniosków, a mianowicie;

a) niezasadnym przyjęciu przez sąd, że Bank naruszył art. 75c ust. 5 Prawa bankowego poprzez nieprawidłowe doręczenie wezwania do zapłaty oraz co za tym idzie nieskuteczne wypowiedzenie umowy kredytu, gdyż ani jedno ani drugie pismo nie zostało dwukrotnie awizowane;

b) bezpodstawnym przyjęciu przez sąd, że strona powodowa nie kwestionowała nieskutecznego doręczenia wezwania do zapłaty z dnia 19 października 2019 r.;

c) bezpodstawnym uwzględnieniu zarzutów kuratora pozwanego co do braku prawidłowego doręczenia wezwania do zapłaty przed wypowiedzeniem umowy, co w konsekwencji doprowadziło sąd do błędnego wniosku, że powód w sposób wadliwy próbuje żądać zwrotu całego roszczenia od pozwanego;

d) niewyciągnięcie logicznych wniosków z faktów, że oprócz wezwania i wypowiedzenia umowy miało także miejsce doręczenie jeszcze jednego wezwania do zapłaty z dnia 19.10.2019 r., które zdaniem powoda świadczyło o tym, że pozwany nie odbierał żadnych przesyłek pod wskazanym adresem, gdyż tam nie przebywał;

e) niewyciągnięcie logicznych wniosków z faktów, że pod adresem, na który było doręczone wezwanie do zapłaty i wypowiedzenie w 2019 r. pozwany i tak nie przebywał, co ustalił komornik i kurator w niniejszym procesie, a więc i tak nie skorzystałby z prawa do złożenia wniosku o restrukturyzację, wynikającego z art. 75c Prawa bankowego, bowiem nie ujawniając swojego aktualnego miejsca zamieszkania skutecznie uchyla się od spłaty zobowiązania, a przychylenie się przez sąd do zarzutu kuratora prowadzi jedynie do ziszczenia się ww. zamiaru dłużnika banku;

f) niewyciągnięcie logicznych wniosków z faktów, że także nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym oraz pozew w niniejszym postępowaniu nie był skutecznie doręczony na jedyny znany powodowi adres dla doręczeń, co powinno prowadzić sąd do wniosku, że ponowne wszczynanie procedury doręczenia wezwania do zapłaty przed wypowiedzeniem umowy kredytu mija się z celem i de facto zaprzeczałoby ratio legis art. 75c prawa bankowego;

2) naruszenie art. 75c ust. 1 Prawa bankowego poprzez błędne przyjęcie, że bank naruszył procedurę wynikającą z niniejszego przepisu, poprzez nieprawidłowe doręczenie wezwania do zapłaty przed wypowiedzeniem umowy pożyczki, podczas gdy Bank nie naruszył procedury wynikającej z art. 75c Prawa bankowego, a ponowne wypowiadanie umowy w niniejszych okolicznościach sprawy jest bezcelowe.

Powodowa spółka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie dochodzonej pozwem kwoty w całości, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu za obie instancje.

Strona pozwana nie wniosła odpowiedzi na apelację.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja jest niezasadna. Zaskarżony wyrok odpowiada prawu, choć z innych przyczyn, niż wskazane przez Sąd Okręgowy.

Ustosunkowanie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy poprzedzić oceną zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia prawa procesowego, albowiem jedynie nieobarczone błędem ustalenia faktyczne mogą być podstawą ich subsumpcji do norm prawa materialnego.

Przypomnieć należy, że przepis art. 233 k.p.c. określa zasady oceny dowodów przez sąd. Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. może polegać na błędnym uznaniu, że przeprowadzony w sprawie dowód ma moc dowodową i jest wiarygodny albo, że nie ma mocy dowodowej lub nie jest wiarygodny. Uchybienie tego rodzaju może być skutkiem nieuwzględnienia przez sąd przy ocenie poszczególnych dowodów zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego lub całokształtu zebranego materiału dowodowego, bądź też przeprowadzenia określonych dowodów niezgodnie z zasadami procedury cywilnej. Dla skutecznego postawienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. konieczne jest wskazanie, jakie konkretnie zasady lub przepisy naruszył sąd przy ocenie poszczególnych dowodów oraz jaki wpływ dane uchybienie miało na wynik sprawy. Apelant skutecznie tego nie czyni.

Sformułowane przez powódkę zarzuty dotyczące naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c. i art. 231 k.p.c. nie odnoszą się w istocie do dokonanych przez sąd I instancji ustaleń faktycznych, lecz mają na celu podważenie oceny prawnej wypełnienia przez powódkę przesłanek z art. 75 i art. 75c Prawa bankowego, tj. wykazania zachowania procedury wypowiedzenia umowy kredytu/pożyczki.

Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia, że wezwanie do zapłaty nadane w dniu 22 października 2019 r. zostało awizowane w dniu 25 października 2019 r., a oświadczenie o wypowiedzeniu umowy nadane w dniu 26 listopada 2019 r. awizowane zostało w dniu 29 listopada 2019 r. Przyjął także (już w ramach rozważań prawnych), że pozwany nie otrzymał drugiego awiza, z czym nie zgadza się apelująca. Wbrew twierdzeniu powódki, przedłożone dowody w postaci kopert, w których nadane zostały ww. przesyłki (k. 20 i 22) wskazują jedynie na ich jednokrotne awizowanie w datach wskazanych przez Sąd Okręgowy. Powódka nie udowodniła zatem, by przesyłki zostały powtórnie awizowane przez doręczającego operatora pocztowego. Brak jest na to jakichkolwiek dowodów przedłożonych do akt sprawy. Jednocześnie ocena, co do skuteczności złożenia oświadczeń woli pomimo braku powtórnego awizowania przesyłek pozostaje w sferze oceny prawnej powództwa, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Pozostała argumentacja powódki podniesiona w sformułowanym zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c. i art. 231 k.p.c. koncentruje się na podkreśleniu, że pod adresem, na który skierowano przesyłki zawierające wezwanie do spłaty zadłużenia oraz oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, pozwany nie odebrał żadnej innej przesyłki, czym powódka uzasadnia twierdzenie, że pozwany tam nie przebywał, zatem i tak nie skorzystałby z możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację, a ponadto, że ponowne wszczęcie procedury wypowiedzenia umowy zaprzeczałoby ratio legis art. 75 c Prawa bankowego. Powyższa argumentacja świadczy o przyznaniu przez powódkę faktu, że w dacie skierowania wezwania do spłaty i oświadczenia o wypowiedzeniu umowy pozwany nie mieszkał pod adresem, na który skierowano przesyłki. W pozostałym zakresie powyższe zarzuty dotyczą ponownie oceny prawnej w zakresie konieczności zachowania procedury wynikającej z art. 75 i art. 75c Prawa bankowego w sytuacji, gdy jedyny znany Bankowi adres pozwanego nie jest aktualny.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia sądu I instancji, przyjmując je za własne i czyniąc z nich podstawę swojego orzekania. Uzupełniająco sąd odwoławczy poczynił ustalenie (w oparciu o wiarygodne dowody z dokumentów złożonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym), że zawierając umowę pozwany wskazał - jako swój adres zamieszkania - ul. (...), (...)-(...) i że na ten adres zostały nadane przesyłki zawierające wezwanie do dokonania spłaty zadłużenia oraz wypowiedzenie umowy (umowa pożyczki ekspresowej k. 12, wezwanie k. 19, koperta k. 20, wypowiedzenie umowy k. 21, koperta k. 22). Sąd Apelacyjny na podstawie treści umowy dokonał także ustalenia, że § 24 pkt 7 umowy stanowi, że o powstaniu zadłużenia przeterminowanego Bank informuje Pożyczkobiorcę poprzez: 1) pisemne informacje o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia wynoszącej co najmniej 30 zł, 2) kontakty telefoniczne. W § 24 pkt 8 strony postanowiły, że wysłanie pierwszego listu (informacji o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia) następuje nie wcześniej niż w 7-mym dniu braku spłaty. Drugi list (informacja o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia) może być wysłany nie wcześniej niż w 30-tym dniu braku spłaty. Zgodnie z kolejnym punktem (§ 24 pkt 9 umowy) w przypadku dalszego utrzymywania się zadłużenia przeterminowanego, nie wcześniej niż w 60-tym dniu braku spłaty, do Pożyczkobiorcy wysyłany jest trzeci list (wezwanie do dokonania spłaty wymagalnej części zadłużenia). Nie wcześniej niż w 80-tym dniu braku spłaty wysyłany jest kolejny – czwarty list (oświadczenie o wypowiedzeniu Umowy). Ponadto, w treści § 21 pkt 1 umowy wskazano, że Bank jest uprawniony do wystąpienia do Pożyczkobiorcy o ustanowienie dodatkowego prawnego zabezpieczenia spłaty pożyczki oraz przedłożenie aktualnych dokumentów niezbędnych do dokonania przez Bank oceny zdolności kredytowej Pożyczkobiorcy, tj. dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów oraz zobowiązań finansowych Pożyczkobiorcy, a Pożyczkobiorca, w ramach zmiany umowy jest zobowiązany do ustanowienia dodatkowego prawnego zabezpieczenia spłaty pożyczki, w formie, na warunkach i w terminie uzgodnionych z Bankiem, jeżeli w terminie określonym w § 7 ust. 5 i na zasadach określonych w § 10 ust. 3 Umowy nie nastąpi spłata dwóch pełnych rat pożyczki przez okres dwóch kolejnych miesięcy, po uprzednim poinformowaniu Pożyczkobiorcy o konieczności spłaty zaległych rat w terminie 7 dni od dnia otrzymania informacji o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia. Sposoby dodatkowego zabezpieczenia spłaty pożyczki wskazane zostały w § 21 ust. 2 umowy.

Sąd odwoławczy ustalił również, że § 15 ust. 2 umowy nakładał na pożyczkobiorcę obowiązek niezwłocznego poinformowania Banku o zmianie danych, w tym adresu zamieszkania i adresu do korespondencji (umowa pożyczki k. 15).

Przechodząc do oceny prawnej powództwa podkreślić należy, że § 22 pkt 1 ppkt 2) umowy, stanowiący podstawę wypowiedzenia umowy przez Bank w przypadku braku spłaty w terminie określonym w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności wskazuje, że wypowiedzenie powinno zostać poprzedzone poinformowaniem pożyczkobiorcy o konieczności spłaty zaległych rat w terminie 7 dni od otrzymania informacji o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia, a także, że może ono nastąpić w sytuacji, gdy pomimo wezwania Banku pożyczkobiorca nie ustanowi prawnego zabezpieczenia spłaty pożyczki, o którym mowa w § 21 ust. 2 w terminie 30 dni od daty wezwania.

Postanowienie zawarte w § 21 ust. 1 umowy wskazuje, że wystąpienie do pożyczkobiorcy przez Bank o ustanowienie dodatkowego prawnego zabezpieczenia spłaty pożyczki stanowi uprawnienie Banku, a nie jego obowiązek. Z tego względu należy uznać, że wyłącznie w sytuacji, gdy Bank rzeczywiście skorzystał z tego uprawnienia i zwrócił się do pożyczkobiorcy o jego ustanowienie warunkuje ono możliwość wypowiedzenia umowy, określoną w § 22 ust. 1 pkt 2 umowy.

Natomiast w odniesieniu do skierowania do pożyczkobiorcy – przed wypowiedzeniem umowy - informacji o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia przyjąć należy, że czynność ta była obowiązkiem Banku i warunkowała (jak warunek konieczny) możliwość wypowiedzenia umowy. O obowiązku skierowania do pożyczkobiorcy „informacji o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia” stanowi § 24 ust. 7 i 8 umowy, które przewidują, że Bank „informuje” (a nie „może poinformować”) pożyczkobiorcę o powstaniu zadłużenia przeterminowanego, a także, że wysłanie pierwszego i drugiego listu (informacji o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia) „następuje” nie wcześniej niż odpowiednio w 7-mym i 30-tym dniu braku spłaty. Zgodnie z § 24 ust. 9 umowy wezwanie do dokonania spłaty wymagalnej części zadłużenia stanowi trzeci list skierowany przez Bank do pożyczkobiorcy, zaś oświadczenie o wypowiedzeniu umowy – czwarty.

Wobec powyższego, procedura wypowiedzenia umowy pożyczki została w samej umowie określona odmiennie od regulacji zawartej w art. 75 i art. 75 c Prawa bankowego. Przepisy te zawierają normy o charakterze semiimperatywnym ( ius semidispositivum), co oznacza, że mają one charakter wiążący wyłącznie w jednym kierunku (wyrok SA w Krakowie z dnia 8 listopada 2019 r., I ACa 1213/18; wyrok SA w Gdańsku z dnia 20 lipca 2021 r., I ACa 274/21). Powyższe pozwala, w oparciu o zasadę swobody umów wyrażoną w art. 353 ¹ k.c., na odmienne uregulowanie materii nimi objętej, tj. zasad wypowiedzenia umowy i uprzedniego wezwania do spłaty zadłużenia, o ile uregulowanie to jest korzystniejsze dla kredytobiorcy (pożyczkobiorcy).

Odmienne uregulowanie zasad wypowiedzenia umowy przez Bank w przypadku powstania zadłużenia w spłacie rat polega na nałożeniu na Bank obowiązku dwukrotnego skierowania do pożyczkobiorcy informacji o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia oraz kolejno wezwania do dokonania spłaty wymagalnej części zadłużenia, co warunkuje skuteczność złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. Ponadto, wypowiedzenie umowy zostało również uwarunkowane brakiem spłaty pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności.

Umowa została zawarta na wzorcu umownym sporządzonym przez Bank, a zatem to sam powód określił powyższe zasady w sposób odmienny od regulacji ustawowych. Dwukrotne skierowanie informacji o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia przed wezwaniem do spłaty i oświadczeniem o wypowiedzeniu jest dla pożyczkobiorcy korzystniejsze, a zatem nie sprzeciwia się art. 75 i 75c Prawa bankowego oraz zasadzie swobody umów.

Bank nie wykazał, by przed wysłaniem wezwania do dokonania spłaty skierował do pozwanego opisaną powyżej informację o braku spłaty wymagalnej części zadłużenia, a tym bardziej, by uczynił to dwukrotnie. Powyższe świadczy o braku zachowania określonej w umowie stron procedury jej wypowiedzenia przez Bank, a w konsekwencji - o bezskuteczności złożonego oświadczenia o wypowiedzeniu.

Powyższe przesądza samoistnie, że powództwo Banku było bezzasadne wobec niewykazania wysokości świadczenia faktycznie należnego bankowi w dacie normowanej art. 316 § 1 k.p.c.

Nie zachodzi, zatem konieczność badania w sprawie pozostałych przesłanek skuteczności złożonego wypowiedzenia, w tym także kwestii prawidłowości jego doręczenia (podwójnej awizacji przesyłki).

Ubocznie tylko Sąd Apelacyjny zaznacza, z uwagi na podniesione w tym zakresie zarzuty apelacji, że to na kredytobiorcy/pożyczkobiorcy ciąży obowiązek zapewnienia sobie możliwości odbierania korespondencji pod adresem wskazanym w umowie lub następczo zaktualizowanym, tym bardziej w przypadku umowy, która wiąże strony przez długi czas i z której kredytobiorca/pożyczkobiorca przestał się wywiązywać (wyrok SA w Lublinie z 4.11.2020 r. I ACa 705/19; wyrok SA w Gdańsku z 15.05.2019 r. V ACa 107/19; tak też wyrok SN z 16.06.2023 r., II CSKP 587/22). Umowa przewidywała obowiązek aktualizacji danych, w tym adresu zamieszkania. Brak ich aktualizacji powoduje, że pozwany naraża się na ujemne skutki nieodebrania kierowanej do niego przez Bank korespondencji na adres wskazany przez kontrahenta. Powyższe nie zwalniało jednak Banku z zachowania procedury wypowiedzenia umowy, którą sam zaproponował kontrahentowi w swym wzorcu umowy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako niezasadną.

(M.T./A.K.)