sygn. WA 13/13 27 czerwca 2013 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 27 czerwca 2013, sygn. WA 13/13

Data orzeczenia 27 czerwca 2013
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Wojskowa, Wydział Odwoławczo-Kasacyjny
Przewodniczący SSN Marek Pietruszyński
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Wojskowa #wyrok SN
Sygn. akt: WA 13/13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 czerwca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący)
SSN Jan Bogdan Rychlicki
SWSO del. do SN płk Krzysztof Mastalerz (sprawozdawca)
Protokolant : Marcin Szlaga
przy udziale prokuratora Wojskowej Prokuratury Okręgowej del. do Naczelnej
Prokuratury Wojskowej ppłk. Anny Czapigo
w sprawie ppłk. rez. dr. n. med. K. C. oskarżonego z art. 231 § 2 k.k. - dwukrotnie,
po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 27 czerwca 2013 r.,
apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku
Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt: [ …],
uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje
Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego
rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2013 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w W. uznał
[…] K. C. za winnego tego, że:
2
„1. w dniu 26 lipca 2010 r. na terenie Kliniki […] w W., jako funkcjonariusz publiczny
[…], pełniący służbę na stanowisku […], przekroczył swoje uprawnienia w celu
osiągnięcia korzyści majątkowej w kwocie 600 złotych, poprzez przeprowadzenie
prywatnego, odpłatnego zabiegu, wszczepienia pacjentowi S.G.[…] nie posiadając,
przy tym zgody Dyrektora wskazanego Instytutu na przeprowadzenie takiego
zabiegu oraz nie dopełnił obowiązku służbowego, wskazanego w treści art.41 ust.
1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. „o zawodach lekarza i lekarza dentysty" (Dz. U. z
2011 r., Nr 277, poz.1634 ze zm.) w zw. z art.25 pkt 3 ustawy z dnia 6 listopada
2008 r. „o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta" (Dz. U. z 2012 r., poz.159)
w zw. z § 3 ust. l pkt 6 lit. a i pkt 7 w zw. z § 13 ust.2 Rozporządzenia Ministra
Obrony Narodowej z dnia 18 grudnia 2009 r. „w sprawie rodzajów i zakresu
dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, utworzonych przez
Ministra Obrony Narodowej oraz sposobu jej przetwarzania" (Dz. U. z 2009 r., Nr
222, poz.1765) w zw. z pkt 3 ppkt 3 „Zakresu obowiązków na stanowisku adiunkta
w Klinice […]” z dnia 1 lipca 2010 r., zobowiązujących wymienionego lekarza do
wskazania w dokumentacji medycznej pacjenta, opisu czynności wykonanych
przez lekarza oraz udzielonych mu świadczeń oraz do systematycznego
prowadzenia dokumentacji medycznej, zgodnie z aktualnymi zasadami,
określonymi w przepisach prawa, poprzez nie wskazanie w dokumentacji
medycznej, dotyczącej ww. pacjenta, faktu wszczepienia […], jako istotnej
informacji, dotyczącej procesu leczniczego i działania tym na szkodę interesu
publicznego oraz prywatnego S. G.,
tj. popełnienia przestępstwa określonego w art.231 § 2 k.k.,
2. w dniu 20 października 2010 r. na terenie Kliniki […], jako funkcjonariusz
publiczny […], pełniący służbę na stanowisku […], przekroczył swoje uprawnienia
w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w kwocie 900 złotych, poprzez
przeprowadzenie prywatnego, odpłatnego zabiegu, wszczepienia pacjentowi J. D.,
[…] nie posiadając przy tym zgody Dyrektora wskazanego Instytutu na
przeprowadzenie takiego zabiegu oraz nie dopełnił obowiązku służbowego,
wskazanego w treści art.41 ust. l ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. „o zawodach
lekarza i lekarza dentysty" (Dz. U. z 2011 r., Nr 277, poz.1634 ze zm.) w zw. z
3
art.25 pkt 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. „o prawach pacjenta i Rzeczniku
Praw Pacjenta" (Dz. U. z 2012 r., poz.159) w zw. z § 3 ust. l pkt. 6 lit. a i pkt.7 w zw.
z § 13 ust.2 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 grudnia 2009 r.
„w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki
zdrowotnej, utworzonych przez Ministra Obrony Narodowej oraz sposobu jej
przetwarzania" (Dz. U. z 2009 r., Nr 222, poz.1765) w zw. z pkt 3 ppkt 3 „Zakresu
obowiązków na stanowisku adiunkta w Klinice […]" z dnia 1 lipca 2010 r.,
zobowiązujących wymienionego lekarza do wskazania w dokumentacji medycznej
pacjenta, opisu czynności wykonanych przez lekarza oraz udzielonych mu
świadczeń oraz do systematycznego prowadzenia dokumentacji medycznej,
zgodnie z aktualnymi zasadami, określonymi w przepisach prawa, poprzez nie
wskazanie w dokumentacji medycznej, dotyczącej ww. pacjenta, faktu
wszczepienia […], jako istotnej informacji, dotyczącej procesu leczniczego i
działania tym na szkodę interesu publicznego oraz prywatnego J. D.,
tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 k.k.”
Za opisane przestępstwa, na mocy art. 231 § 2 k.k., przy zastosowaniu art.
91 § 1 k.k. i art. 60 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 6 pkt 3 k.k., K. C. został skazany na
karę grzywny w wysokości 250 stawek dziennych po 50 zł, a na podstawie art. 45 §
1 k.k. orzeczono środek karny przepadek korzyści majątkowej osiągniętej z
popełnienia wymienionych przestępstw w kwocie 1500 zł.
Oskarżony został także obciążony kosztami sądowymi w łącznej kwocie
4098,04 zł, w tym opłatą w wysokości 1250 zł.
Apelację złożył pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego J. D. Skarżący
zarzucił wyrokowi:
„ I. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na jego treść, tj.:
1. obrazę art. 387 § 2 kpk w zw. z art. 2 § 1 pkt 3 kpk i art. 410 kpk poprzez:
a) uwzględnienie wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego bez
przeprowadzenia rozprawy w sytuacji, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa
budzą wątpliwości w zakresie: 1) ilości implantów wszczepionych przez
oskarżonego oskarżycielowi posiłkowemu w świetle opinii biegłej lek. A. O. (k. 650-
4
651) i zeznań pokrzywdzonego J. D., 2) szkody majątkowej wyrządzonej
oskarżycielowi posiłkowemu J.D.,
b) nieosiągnięcie celów postępowania w postaci uwzględnienia prawnie
chronionych interesów pokrzywdzonego J. D. poprzez nieuwzględnienie w
treści wyroku wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego z 20 września
2012 r., następnie popartego pismem oskarżyciela posiłkowego z 19 listopada
2012 r. o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody i zasądzenie kosztów
pomocy prawnej pełnionej na rzecz oskarżyciela posiłkowego, a także poprzez
oparcie wyroku na niepewnych ustaleniach faktycznych w zakresie ilości
wszczepionych implantów pokrzywdzonemu przez oskarżyciela posiłkowego;
2. obrazę art. 413 § 2 pkt 1 kpk poprzez wskazanie niepełnej kwalifikacji
prawnej na skutek braku wskazania w kwalifikacji prawnej czynu przypisanego
oskarżonemu § 1 art. 231 kk, w sytuacji gdy prawidłowo określona kwalifikacja
prawna czynu powinna oprócz § 2 zawierać również § 1 wymienionego art. 231
k.k.,
3. obrazę art. 616 § 1 pkt 2 kpk w zw. z art. 627 kpk poprzez brak zasądzenia
na rzecz oskarżyciela posiłkowego uzasadnionych wydatków z tytułu
ustanowienia pełnomocnika - w wysokości według norm przepisanych,
II. obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie kary orzeczonej wobec
oskarżonego poprzez zastosowanie wobec oskarżonego nadzwyczajnego
złagodzenia kary na podstawie art. 60 § 2 k.k. pomimo braku spełnienia
ustawowych przesłanek zastosowania tego przepisu”.
W oparciu o przytoczone zarzuty skarżący wniósł o:
„ 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie czynu zarzuconego
oskarżonemu w punkcie 2 aktu oskarżenia i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W.,
2. zasądzenie od oskarżonego kosztów pomocy prawnej pełnionej na rzecz
oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu apelacyjnym według norm
przepisanych”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego w zakresie naruszenia
przepisu art. 387 § 2 k.p.k. jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 387 § 2 k.p.k.,
5
sąd może uwzględnić wniosek o wydanie wyroku skazującego, gdy okoliczności
popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości i cele postępowania zostaną
osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości. Uwzględnienie
wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy nie sprzeciwia się temu prokurator
a także pokrzywdzony należycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz
pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego takiego wniosku.
Powołany przepis ma wprawdzie upraszczać postępowanie karne, to jednak nie
zwalnia to sądu od obowiązku należytej kontroli i oceny zgromadzonego
materiału dowodowego służącego ustaleniu niebudzącego wątpliwości stanu
faktycznego i realizacji celów postępowania karnego określonych w art. 2 k.p.k.
Wymienione cele nie sprowadzają się jedynie do wykrycia sprawcy i
pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej ale także do trafnego
zastosowania środków karnych służących zapobieżeniu przestępstwom i
prawnej ochrony interesów pokrzywdzonego. Brak opisanych przesłanek może
skutkować koniecznością nieuwzględnienia wniosku i skierowania sprawy do
rozpoznania na zasadach ogólnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24
października 2007 r., sygn. IV KK 333/07, Lex nr 346223; z dnia 19 lutego 2013
r., sygn. II KK 221/13, Lex nr 1277706; z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. IV KK
67/12, Lex nr 1220432).
W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie ustalił w sposób
jednoznaczny ilości implantów wszczepionych J. D. Na temat wszczepienia trzech
implantów wyjaśnia jedynie oskarżony. W świetle opinii biegłej lek. A. O., […] K. C.
wszczepił J. D. dwa implanty. Ilość wszczepionych implantów ma decydujące
znaczenie dla stwierdzenia, że okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą
wątpliwości. Poczynione ustalenie określa także wysokość bezprawnie osiągniętej
korzyści materialnej, której przepadek jest obligatoryjny i ewentualnej szkody
materialnej J. D. Dodać przy tym należy, że w toku rozprawy w dniu 22 stycznia
2013 r. Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął wnioski oskarżyciela
posiłkowego i jego pełnomocnika w zakresie orzeczenia obowiązku naprawienia
szkody poprzez zapłatę kwoty 1600 zł na rzecz J. D. i zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego i uchylił się od ich rozstrzygnięcia. Treść powołanych dokumentów
wskazuje na brak sprzeciwu na skazanie bez przeprowadzania rozprawy jedynie w
6
wypadku uwzględnienia roszczenia pokrzywdzonego. Wystąpiły zatem wątpliwości
w zakresie rozmiaru wyrządzonej szkody, a więc prawidłowych ustaleń faktycznych,
nie uwzględniono interesów osoby, której prawa naruszono.
W świetle wymienionych okoliczności zastosowanie instytucji przewidzianej
w art. 387 § 2 k.p.k. i orzeczenie kary nadzwyczajnie złagodzonej uznać należy, na
obecnym etapie postępowania, za przedwczesne.
Bezspornym jest, że zgodnie z treścią art. 433 § 1 i § 2 k.p.k., sąd
odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie
szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje. W niniejszej sprawie wymierzono karę
przy zastosowaniu instytucji tzw. „ciągu przestępstw”, a wyrok zaskarżył tylko jeden
oskarżyciel posiłkowy, Ciąg przestępstw, będący odmianą tzw. realnego zbiegu
przestępstw, różni się jednak od niego zasadniczo konsekwencją prawną w postaci
wymierzenia jednej kary (art. 91 § 1 k.k.). Wymieniony ciąg z uwagi na więzi
poszczególnych przestępstw tworzy swoista całość, która podlega łącznej ocenie w
zakresie wymiaru kary i środków karnych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8
lipca 2008 r., sygn. III K 31/08; M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas. Czyn ciągły i
ciąg przestępstw. Komentarz do art. 12 k.k. i art. 91 Kodeksu Karnego, Zakamycze
1999, s.112). W realiach niniejszej sprawy uchylenie częściowe, tj. dotyczące
ostatniego zarzutu ciągu przestępstw, a to działania z chęci osiągnięcia korzyści
majątkowej i na szkodę interesu prywatnego J. D. oraz publicznego, byłoby
niemożliwe z powodów przeszkód procesowych. Hipotetyczne wymienione
rozstrzygniecie pociągałoby za sobą konieczność wymierzenia przez Sąd
Najwyższy kary i środka karnego za przestępstwo opisane w pkt. 1 wyroku.
Sprzeciwia się takiemu orzeczeniu zapis art. 452 § 1 k.p.k., zgodnie z którym
generalnie sąd odwoławczy nie może przeprowadzać postępowania dowodowego i
dokonywać własnych ustaleń faktycznych. Może je poczynić jedynie sąd pierwszej
instancji.
Zauważyć także trzeba, że sąd odwoławczy rozpatrując apelację wniesioną
na niekorzyść oskarżonego od orzeczenia wydanego w trybie konsensualnym nie
jest władny do wydania rozstrzygnięcia reformatoryjnego przez wymierzenie
kolejnej kary, gdyż stanowiłoby to wyjście poza granicą porozumienia zawartego
przez strony.
7
Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania nie pozbawia sądu pierwszej instancji możliwości procedowania w
trybie art. 343 § 1 k.p.k. czy też art. 387 § 2 k.p.k. Warunkiem jednak ewentualnego
rozstrzygnięcia na podstawie powołanych przepisów jest spełnienie wszystkich
przesłanek w nich określonych, z rozpatrzeniem przedstawionej woli stron, w tym
oskarżyciela posiłkowego. Poczynienie ustaleń faktycznych w tym zakresie musi
opierać się na całości materiału dowodowego, a w szczególności na zeznaniach
przesłuchanych świadków zatrudnionych w służbie zdrowia: […].
Brak rozstrzygnięcia wydanego w trybie konsensualnym spowoduje
konieczność rozpoznawania sprawy na zasadach ogólnych.
Z wymienionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.