Postanowienie SN z 3 kwietnia 2014, sygn. WZ 4/14
Data orzeczenia
3 kwietnia 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Wojskowa, Wydział Odwoławczo-Kasacyjny
Przewodniczący
SSN Andrzej Tomczyk
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
POSTANOWIENIE
Dnia 3 kwietnia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący)
SSN Marian Buliński (sprawozdawca)
SSN Jan Bogdan Rychlicki
Protokolant : Marcin Szlaga
przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Z. B. w sprawie
ppłk. rez. X.Y. oskarżonego z art. 212 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej
na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2014 r., zażaleń obrońców oskarżonego na
postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 30 stycznia 2014 r.,
sygn. akt …11/13 o ukaraniu karą porządkową grzywny, po wysłuchaniu
Prokuratora oraz obrońcy oskarżonego
p o s t a n o w i ł
zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy.
UZASADNIENIE
Do Wojskowego Sądu Okręgowego w W. wpłynął akt oskarżenia przeciwko
sędziemu w stanie spoczynku ppłk. rez. X.Y. o popełnienie przestępstwa
określonego w art. 212 § 2 k.k.
Zarządzeniem Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w W. do
rozpoznania przedmiotowej sprawy wyznaczony został sędzia Wojskowego Sądu
Okręgowego w W. ppłk T. K.
2
Po wyznaczeniu terminu rozprawy na dzień 4 grudnia 2013 r., w dniu 3
grudnia 2013 r. wpłynął wniosek obrońcy oskarżonego adw. P. K. o wyłączenie od
orzekania w tej sprawie sędziego ppłk. T. K.
Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r. (…11/13) Wojskowy Sąd
Okręgowy w W. nie uwzględnił tego wniosku obrońcy.
W czasie pierwszej rozprawy, po rozpoznaniu wniosku obrońcy o wyłączenie
sędziego, w dniu 30 stycznia 2014 r., w trakcie sprawdzania tożsamości
oskarżonego, który odmówił okazania dowodu osobistego, oskarżony nazwał
Przewodniczącego sądu „gburem”, podszedł do stołu sędziowskiego, na który rzucił
pismo, które okazało się wnioskiem o wyłączenie sędziego.
Sąd na podstawie art. 49 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. „Prawo o ustroju
sądów powszechnych” w zw. z art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. „Prawo
o ustroju sądów wojskowych”, ukarał oskarżonego karą porządkową grzywny w
wysokości 2 000 zł.
Zażalenia na to postanowienie złożyli obrońcy oskarżonego.
Obrońca oskarżonego adw. I. Z. zarzuciła temuż postanowieniu obrazę
przepisów prawa materialnego i procesowego, tj. art. 42 § 3 k.p.k. i art. 49 § 1
p.u.s.p. i wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia.
Obrońca oskarżonego adw. P. K. zarzucił temuż postanowieniu:
„ 1. oczywistą i rażącą obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść
orzeczenia, a to:
1. art. 42 § 2 k.p.k. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia przez
sędziego, co do którego złożono wniosek o jego wyłączenie, przed
rozpoznaniem tego wniosku,
2. art. 41 § 1 k.p.k. poprzez oczywiście niezasadne nieuwzględnienie wniosku
o wyłączenie sędziego T. K., co skutkowało jaskrawo nieobiektywnym
procedowaniem przez wymienionego sędziego na rozprawie i prowadzeniem
rozprawy w sposób jaskrawo odbiegający od przyjętych form powagi
sądowej,
3. art. 6 k.p.k. w zw. z art. 367 § 1 k.p.k. poprzez pozbawienie oskarżonego
(ukaranego karą porządkową) prawa do obrony i wydanie zaskarżonego
postanowienia bez uniemożliwienia zabrania głosu obrońcom oskarżonego,
3
4. art. 381 k.p.k. poprzez niesprawdzenie, czy nie zachodzą przeszkody w
prowadzeniu rozprawy, w szczególności, czy stan psychiczny oskarżonego
pozwala mu na udział w rozprawie,
2. błąd w ustaleniach faktycznych, jakoby oskarżony znieważył Sąd, gdy w
rzeczywistości w ramach wniosku o wyłączenie sędziego, miał on prawo wyrazić
swoją negatywną opinię wobec sędziego,
3. rażącą niewspółmierność kary,
4. rażącą niesprawiedliwość orzeczenia”.
W oparciu o to wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i
dopuszczenie świadków na okoliczność przebiegu rozprawy.
Postanowieniem z dnia 3 lutego 2014 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w W. nie
uwzględnił wniosku oskarżonego z dnia 30 stycznia 2012 r. o wyłączenie sędziego.
Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r. nie
przychylił się do przedmiotowych zażaleń i przekazał je do rozpoznania Sądowi
Najwyższemu oraz wstrzymał wykonanie kary porządkowej nałożonej na X.Y.
postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r.
W dniu 28 lutego 2014 r. do Wojskowego Sądu Okręgowego w W. wpłynął
wniosek obrońcy oskarżonego o sprostowanie protokołu rozprawy głównej.
Tego samego dnia, przed rozprawą, wpłynęły do tego Sądu wnioski
obrońców, adw. I. Z., sporządzony w dniu 28 lutego 2014 r. i adw. P. K.,
sporządzony w dniu 26 lutego 2014 r., o wyłączenie sędziego.
Postanowieniem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 marca 2014
r. wnioski obrońców oskarżonego o wyłączenie sędziego nie zostały uwzględnione.
Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 17 marca 2014 r. nie
uwzględnił wniosku obrońcy oskarżonego adw. P. K. o sprostowanie protokołu
rozprawy głównej z dnia 30 stycznia 2014 r.
Na posiedzeniu przed Sądem Najwyższym obrońca oskarżonego adw. P. K.
poparł wniesione przez niego zażalenie, a prokurator Naczelnej Prokuratury
Wojskowej wniósł o utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Na wstępie zauważyć należy, że przedmiotem rozpoznania przez Sąd
Najwyższy są wniesione zażalenia na postanowienie o ukaraniu oskarżonego karą
4
porządkową grzywny w kwocie 2 000 zł, a nie zażalenie na postanowienie o
nieuwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego, na które to postanowienie
zażalenie stronom nie przysługuje.
Ponadto, podstawą do ustalenia stanu faktycznego przedmiotowego
zdarzenia jest protokół rozprawy. Wynika z niego, że w trakcie początkowej fazy
rozprawy, gdy oskarżony nie okazał dowodu osobistego, w trakcie weryfikacji
tożsamości oskarżonego, który nie odpowiadał na zadane pytania (o drugie imię i
imiona rodziców), oskarżony bez zgody przewodniczącego podszedł do stołu
sędziowskiego i podniesionym głosem powiedział, że ma dość takiego traktowania
przez takiego „gbura jak pan”, po czym rzucił na stół sędziowski pismo, które
okazało się „wnioskiem o wyłączenie sędziego”. W tym momencie sąd ukarał
oskarżonego, w oparciu o art. 49 § 1 p.u.s.p., cyt. wyżej ustawy, karą porządkową
grzywny.
Nie można zgodzić się z zażaleniem obrońcy oskarżonego adw. I. Z., że Sąd
naruszył art. 42 § 3 k.p.k., wymierzając oskarżonemu karę porządkową grzywny po
złożeniu przez niego wniosku w wyłączenie sędziego. Zgodnie z art. 42 § 3 k.p.k.,
sędzia, co do którego zgłoszono wniosek o wyłączenie, powstrzymuje się od
udziału w sprawie, jest jednak zobowiązany przedsięwziąć czynności nie cierpiące
zwłoki. Przepis ten wiąże wyłączenie sędziego z udziału w sprawie rozumianym
jako podejmowanie przez sędziego czynności procesowych związanych z
merytorycznym rozstrzyganiem określonej sprawy. Nie sposób uznać, że decyzje
sądu dotyczące zachowania powagi, spokoju, porządku czynności sądowych lub
reagowania na ubliżanie sądowi należą do zakresu merytorycznego rozpoznania
sprawy. Zgodzić się natomiast należy z sądem pierwszej instancji, że takie decyzje
powinny być podejmowane niezwłocznie, gdy tylko nastąpią okoliczności
naruszające powagę, spokój lub porządek czynności sądowych lub ubliżających
sądowi.
Na marginesie zauważyć należy, że najpierw doszło do ubliżenia sądowi
słownie oraz przez działanie oskarżonego, który bez zgody przewodniczącego
podszedł do stołu sędziowskiego i rzucił nań przygotowane wcześniej pismo, które
dopiero później okazało się wnioskiem o wyłączenie sędziego.
5
Skarżąca stwierdza, że obrażono także art. 49 § 1 p.u.s.p., gdyż wymierzono
karę porządkową oskarżonemu za określenie sędziego „gburem”, w sytuacji, gdy
Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. o
ukaraniu J. K. karą porządkową grzywny za zarzucenie sędziom, iż przy
wykonywaniu czynności orzeczniczych popełnili oni przestępstwo.
Rzecz w tym, że autorka zażalenie powołując się na postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r. (WZ 41/11), zmieniła okoliczności występujące
w tamtej sprawie.
Z uzasadnienia postanowienia SN wynika jednoznacznie, że J. K. został
ukazany karą porządkową grzywny za poinformowanie Sądu, że złożył on w
Wojskowej Prokuraturze Okręgowej w W. zawiadomienie o popełnieniu przestępstw
przez sędziów SN oraz przez sędziego rozpatrującego jego sprawę. Następnie J. K.
okazał sądowi zawiadomienie jakie złożył w Prokuraturze. W oparciu o takie
okoliczności Sąd Najwyższy uchylił wówczas zaskarżone postanowienie, uznając,
że samo informowanie o złożeniu zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa nie
może skutkować sięgania do sankcji przewidzianych w przepisach o tzw. „policji
sesyjnej”, co nie zwalnia od oceny działania wnoszącego takie zawiadomienie w
oparciu o treść art. 226 § 1 k.k., czy też art. 234 k.k.
Reasumując, są to okoliczności całkowicie odmienne od podnoszonych w
zażaleniu adw. I. Z.
Zdaniem Sądu Najwyższego, oskarżony używając określenia „gbur” ubliżył
sądowi. Wywodzenie w obu zażaleniach, że określenie to stanowi „ekspresyjny
wyraz krytyki” nie znalazło uznania w poglądach Sądu Najwyższego. Oceniając
zachowanie oskarżonego przez pryzmat jego kwalifikacji zawodowych (sędzia w
stanie spoczynku), faktu, że miało ono miejsce w fazie wstępnej pierwszej rozprawy
po nieuwzględnieniu wniosku o wyłączenie sędziego, że oskarżony na tą rozprawę
przyszedł ze sporządzonym na piśmie kolejnym wnioskiem o wyłączenie sędziego,
to jego zachowanie należało ocenić jako czysto instrumentalne, zmierzające do
wywołania konfliktu z sędzią, by nie dopuścić do rozpoznania jego sprawy. Nie są
zasadne zarzuty podniesione w zażaleniu obrońcy oskarżonego adw. P. K.
oceniane przez pryzmat odnoszenia się do przedmiotowej sprawy (ukarania
oskarżonego karą porządkową grzywny) tj. zarzut obrazy art. 42 §´3 k.p.k. (błędnie
6
określony w zażaleniu jako obrazy art. 42 § 2 k.p.k.), który już został omówiony przy
odniesieniu się do zażalenia adw. I. Z. Nie jest zasadny również zarzut błędu w
ustaleniach faktycznych, gdyż ustalenia faktyczne przyjęte przez sąd pierwszej
instancji znalazły pełne odzwierciedlenie w protokole rozprawy głównej. Nie jest
zasadny zarzut rażącej niewspółmierności kary porządkowej. Zauważyć należy, że
zgodnie z art. 49 § 1 p.u.s.p., sąd może ukarać winnego karą porządkową grzywny
w wysokości do 10 000 zł lub karą pozbawienia wolności do czternastu dni. Karą
porządkową sąd może ukarać za naruszenie powagi, spokoju lub porządku
czynności sądowych albo ubliżenia sądowi. Zgodzić się należy, że ubliżanie sądowi
jest najpoważniejszą z wymienionych okoliczności, za które sąd może wymierzyć
karę porządkową, a kara porządkowa grzywny jest karą łagodniejszego rodzaju od
kary porządkowej pozbawienia wolności.
W tej sytuacji wymierzenie, za ubliżenie sądowi, kary porządkowej
łagodniejszego rodzaju, w pobliżu dolnej granicy wymiaru tej kary nie sposób uznać
za karę surową, a tym bardziej za karę rażąco surową.
Wobec powyższego nie można mówić o niesprawiedliwości
orzeczenia, a tym bardziej o rażącej niesprawiedliwości orzeczenia.
Mając to na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.