Postanowienie SN z 20 kwietnia 2016, sygn. III KK 452/15
Data orzeczenia
20 kwietnia 2016
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Krzysztof Cesarz
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
POSTANOWIENIE
Dnia 20 kwietnia 2016 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Cesarz
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 kpk
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 20 kwietnia 2016 r.,
sprawy M. W.
skazanego z art. 284 § 1 kk
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w O.
z dnia 3 marca 2015 r.
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w O.
z dnia 8 lipca 2014 r.
p o s t a n o w i ł
1/ oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2/ obciążyć skazanego kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt VII Ka …/14,
po rozpoznaniu apelacji złożonych przez oskarżonego i jego obrońcę, utrzymał w
mocy wyrok Sądu Rejonowego w O. z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt VII K …/13
uznający M. W. za winnego tego, że: „w dniu 10 sierpnia 2009 r. w O., po
wypłaceniu z rachunku G. R., prowadzonego w banku BZ WBK przy ul. P., na
podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu przez G. R., przywłaszczył sobie
pieniądze w kwocie 120.000 zł”, tj. przestępstwa określonego w art. 284 § 1 k.k. i
2
skazujący go na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, która została warunkowo
zawieszona na okres próby 2 lat.
W kasacji obrońca skazanego sfomułował zarzuty: „wydania wyroku
utrzymującego w mocy wyrok skazujący zapadły w Sądzie I instancji, w sytuacji gdy
nastąpiło przedawnienie karalności czynu z art. 284 § 1 kk w zw. z art. 284 § 4 kk, a
co za tym idzie art. 439 § 1 pkt 9 kpk w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 kpk obligował Sąd II
instancji do uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania” oraz
„wydania wyroku utrzymującego w mocy wyrok skazujący w Sądzie I instancji, w
sytuacji gdy brak było wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej,
albowiem nie została ona pouczona o prawie złożenia wniosku o ściganie,
konsekwencjach jego złożenia, możliwości cofnięcia wniosku, a co za tym idzie art.
439 § 1 pkt 9 kpk w zw. z art. 17 § 1 pkt 10 kpk obligował Sąd II instancji do
uchylenia wyroku Sądu I instancji i umorzenia postępowania”. W konkluzji skarżący
się wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania”.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co upoważniało Sąd Najwyższy
do jej oddalenia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
Z uwagi rodzaj orzeczonej wobec skazanego kary oraz związane z tym
ograniczenie możliwości wniesienia kasacji przewidziane w art. 523 § 2 k.p.k.
podstawą nadzwyczajnego środka zaskarżenia mogły być wyłącznie uchybienia
wymienione w art. 439 k.p.k., które jednak w niniejszej sprawie nie miały miejsca.
Przypomnieć należy, że postępowanie karne przeciwko M. W. zostało
wszczęte z urzędu ze względu na przyjętą początkowo kwalifikację prawną czynu
(art. 278 § 1 k.k.). Zapewne dlatego Sąd meriti przeoczył, że przestępstwo
ostatecznie przypisane oskarżonemu (z art. 284 § 1 k.k.) ścigane jest na wniosek
pokrzywdzonego, skoro jest nim żona oskarżonego (art. 284 § 4 k.k.). Dopiero Sąd
odwoławczy dostrzegł brak w tym zakresie i na rozprawie apelacyjnej w dniu 13
stycznia 2015 r. zwrócił się do pokrzywdzonej o złożenie stosownego wniosku o
ściganie (k. 881v). Tego samego dnia pokrzywdzona złożyła „wniosek o ściganie i
ukaranie sprawcy przestępstwa” w którym zażądała ścigania M. W. (k. 884).
3
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że wniosek o ściganie może być
złożony na każdym etapie postępowania (zob. m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z
dnia 21 lutego 1974 r., VI KZP 51/73, OSNPG 1974/5/59; uchwałę Sądu
Najwyższego z dnia 4 marca 1968 r., VI KZP 30/67, OSNKW 1968/5/52), w tym
także w postępowaniu odwoławczym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17
grudnia 1970 r. VI KZP 43/68, OSNKW 1971, nr 7-8, poz. 101), a nawet po jego
prawomocnym umorzeniu - o ile nie nastąpiło przedawnienie karalności
przestępstwa ściganego na wniosek (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4
kwietnia 2000 r., V KKN 29/00, LEX nr 45430).
Jeżeli wniosek z art. 12 § 1 k.p.k. nie został złożony do rozpoczęcia
przewodu sądowego lub okoliczności wskazujące na możliwość prowadzenia
postępowania o przestępstwo „wnioskowe” ujawnione zostały nie w momencie
składania zawiadomienia o przestępstwie, ale w trakcie postępowania, sąd nie tylko
uprawniony, ale zobligowany jest ustalić w tym zakresie wolę uprawnionego.
Oczywistym jest, że uprawnienie do kontroli istnienia skargi na każdym etapie
postępowania sądowego przysługuje Sądowi i z obowiązku tego nie może zostać
zwolniony. Argument taki pośrednio wynika z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., albowiem
brak wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej skutkowałby
koniecznością umorzenia postępowania i to bez względu na kierunek zaskarżenia i
jego argumentację. Nadto, w art. 12 § 1 k.p.k. nie zastrzeżono wyłącznie dla
oskarżyciela możliwości uzyskania wniosku o ściganie od uprawnionej osoby, jak to
uczyniono w art. 13 k.p.k. co pozwala przypuszczać, że krąg podmiotów
zobowiązanych do uzyskania wniosku o ściganie jest szerszy i obejmuje wszystkie
organy prowadzące postępowanie, a także Sąd.
W judykaturze nie budzi także wątpliwości, że z uwagi na brak regulacji
szczególnej związanej ze sposobem (formą) przekazania wniosku o ściganie,
dopuszczalne jest uczynienie tego przez prawidłowo umocowanego pełnomocnika
oskarżyciela posiłkowego, jeśli z innych okoliczności nie wynika wprost w sposób
obiektywny wola przeciwna jego mandanta (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 27 marca 2013 r., V KK 476/12, LEX nr 1318223).
Gdy potrzeba złożenia wniosku ujawni się w toku prowadzonego już
postępowania (np. w związku ze zmianą kwalifikacji prawnej), możliwe jest
4
uzupełnienie materiałów postępowania poprzez złożenie wniosku, o którym mowa
w art. 12 § 1 k.p.k., co konwaliduje wcześniejszy jego brak i dokonane wówczas
czynności.
W dalszej kolejności wskazać należy, że zupełnie chybiony jest argument, że
wniosek o ściganie złożony bez odpowiedniego pouczenia nie wywołuje skutków
prawnych, a więc, że brak pouczenia o prawie do złożenia takiego wniosku,
konsekwencjach jego złożenia (a także możliwości jego cofnięcia), czyni wszelkie
oświadczenia w tej mierze bezskutecznymi (s. 2 wywodu kasacji).
W niniejszej sprawie wola ścigania M.W. została wyrażona w sposób
niebudzący wątpliwości w zawiadomieniu o możliwości popełnienia przestępstwa,
złożonego przez prawidłowo umocowanego wykwalifikowanego pełnomocnika (k. 1
i n.). Nie istnieją zatem jakiekolwiek obiekcje, co do jednoznacznej woli ścigania
oskarżonego, albowiem gdyby pokrzywdzona nie chciała ścigania, to nie złożyłaby
zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, jak również nie
skierowałaby do Sądu odwoławczego (tzn. pod koniec postępowania) wniosku o
ściganie. Z uwagi na okoliczności sprawy i konsekwentną postawę pokrzywdzonej,
prezentowaną także w postępowaniu odwoławczym, nie sposób przyjąć, że brak jej
pouczenia m. in. o skutkach wniosku czyniłoby go bezprzedmiotowym. Zatem brak
odpowiedniego pouczenia nie mógł mieć i nie miał żadnego wpływu na treść
rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.
Chybiony jest także pogląd, że okres przedawnienia dla przestępstw z art.
284 § 1 k.k. – w razie niezłożenia wniosku – ograniczony jest wyłącznie do terminu
określonego w art. 101 § 1 pkt 4 k.k. Istotne jest, że w okresie tym doszło do
przedstawienia podejrzanemu zarzutu, albowiem (jak już wspomniano),
początkowo rozpatrywano jego czyn jako przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. (k. 561).
Brak wniosku nie oznaczał, że upłynął termin przedawnienia.
W tej sprawie wniosek o ściganie złożony został w dniu 26 lipca 2013 r. (k. 1),
a następnie 8 sierpnia 2013 r. (k. 4-6). Przedstawienie M. W. zarzutu z art. 278 § 1
k.k. (k. 561) nastąpiło w dniu 20 listopada 2013 r. Przekształcenie postępowania z
fazy in rem w fazę in personam (wszczęcie postępowania przeciwko osobie)
skutkowało wydłużeniem okresu przedawnienia o kolejne 5 lat, to jest (w
odniesieniu do czynu ostatecznie zakwalifikowanego z art. 284 § 1 k.k.) do 10
5
sierpnia 2019 r. (art. 102 k.k.) i do tego momentu pokrzywdzona była uprawniona
do złożenia wniosku o ściganie, a Sąd był uprawniony do wydania merytorycznego
rozstrzygnięcia w sprawie. Zmiana kwalifikacji prawnej czynu przypisanego
oskarżonemu w odniesieniu do kwalifikacji przyjętej w postanowieniu o
przedstawieniu zarzutów, o której Sąd I instancji uprzedził na rozprawie w dniu 13
czerwca 2014 r. (k. 734), nie zniweczyła skutków procesowych wywoływanych
przez to postanowienie, także w zakresie wydłużenia terminów przedawnienia (zob.
też postanowienie SN z dnia 27 marca 2013 r., V KK 476/12 – LEX 1318223).
Dlatego Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.
O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k., nie znajdując podstaw do zwolnienia
skazanego od obowiązku ich poniesienia.
eb