Wyrok z 21 kwietnia 2016, sygn. I C 2207/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 kwietnia 2016 r.

Sąd Okręgowy (...) Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSO Barbara Wypchło- Grymek

Protokolant: protokolant Ewelina Staroń

po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. (...)

na rozprawie

sprawy z powództwa M. K.

przeciwko J. M.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od powódki M. K. na rzecz pozwanej J. M. kwotę 3.647,00 zł (trzy tysiące sześćset czterdzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu;

III.  nakazuje ściągnąć od powódki M. K. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego (...) kwotę 56,68 zł (pięćdziesiąt sześć złotych 68/100) tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo ze środków budżetowych.

Sygn. akt I C 2207/13

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego (...) z dnia 21 kwietnia 2016 roku

Powódka M. K., która wstąpiła do niniejszego postępowania jako następca prawny zmarłej A. Z. (1), w pozwie z dnia 2 kwietnia 2012 r. (k. 1 – 15), doprecyzowanym pismem z dnia 27 stycznia 2014 r. (k. 241), wniosła o zobowiązanie pozwanej J. M. do złożenia oświadczenia woli o nieodpłatnym przeniesieniu na rzecz powódki własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...), położonego w B. przy ul. (...), w budynku należącym do Spółdzielni Mieszkaniowej (...), (...)-(...) B., ul. (...), a to w wyniku odwołania przez A. Z. (1) umowy darowizny w/w prawa z dnia 30 października 1995 r., zawartej przed notariuszem M. W. w Kancelarii Notarialnej w B., przy ul. (...), Rep. A (...). Powódka wniosła również o zasądzenie od pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, iż na podstawie umowy darowizny z dnia 30 października 1995 r., objętej aktem notarialnym Rep. A nr (...), A. Z. (1) darowała swojej wnuczce J. P. (obecnie noszącej nazwisko M.) własnościowe spółdzielcze prawo do opisanego powyżej lokalu mieszkalnego. Strony umowy darowizny poczyniły równocześnie ustne ustalenia, iż A. Z. (1) będzie uprawniona do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu aż do śmierci, natomiast koszty utrzymania tego lokalu ponosić będzie pozwana. Pozwana zobowiązała się również do opieki i pomocy na rzecz darczyńcy.

W ocenie powódki pozwana dopuściła się rażącej niewdzięczności wobec A. Z. (1). Niewdzięczność ta miała się przejawiać w naruszeniu przez pozwaną obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących ją z darczyńcą, poprzez brak zapewnienia A. Z. (1) pomocy w sprawach życia codziennego, opieki w chorobie i warunków godziwej egzystencji. Powódka podała, iż A. Z. (1) była osobą schorowaną. Decyzją (...) do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 listopada 2001 r. orzeczono u niej znaczny stopień niepełnosprawności, stwierdzona niepełnosprawność miała charakter trwały. Z uwagi na pogarszający się san zdrowia A. Z. (1) decyzjami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. przyznano jej pomoc w postaci usług opiekuńczych w wymiarze: od 1 kwietnia 2009 r. do 19 czerwca 2009 r. – po 4 godziny tygodniowo, od 22 czerwca 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. po 10 godzin tygodniowo w dni robocze, od 18 czerwca 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. przez 5 dni roboczych po 2 godziny dziennie. W 2011 r. stan zdrowia A. Z. (1) uległ dalszemu pogorszeniu. Wymagała ona całodobowej opieki, bowiem często traciła przytomność, odmawiała spożywania posiłków i przyjmowania leków. W tym okresie mogła liczyć jedynie na pomoc swojej córki M. K.. Pozwana była wielokrotnie informowana przez pracowników MOPS o utracie przytomności przez A. Z. (2). W związku z interwencjami MOPS pozwana była kilkukrotnie wzywana do przedmiotowego lokalu, nie okazała jednak żadnej chęci pomocy A. Z. (1).

Z uwagi na zagrożenie dla zdrowia i życia A. Z. (1), jej córka M. K. pismem z dnia 20 marca 2011 r. wniosła do Sądu Rejonowego w (...), Wydział III Rodzinny, o umieszczenie A. Z. (1) w Domu Pomocy Społecznej dla osób chorych somatycznie w podeszłym wieku. W toku postępowania prowadzonego pod sygn. (...), na polecenie Sądu, wydana została opinia sądowo-lekarska, w której stwierdzono u A. Z. (1) otępienie naczyniowe, powodujące znaczne utrudnienia w zakresie samodzielnego funkcjonowania, rzeczowej oceny sytuacji, planowania, kontroli nad emocjami, zachowaniem w grupie społecznej, motywacją. Zgodnie z treścią tej opinii A. Z. (1) była niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymagała stałej opieki innych osób. Ze względu na brak możliwości zapewnienia takiej opieki przez najbliższych, Sąd Rejonowy w (...) postanowieniem z dnia 23 maja 2011 r. zezwolił M. K. na umieszczenie A. Z. (1) w Domu Opieki Społecznej. Decyzją MOPS z dnia 22 lipca 2011 r. umieszczono A. Z. (1) w Domu Pomocy Społecznej w K.. Pozwana wiedziała o powyższych okolicznościach, jednak nie interesowała się A. Z. (1), nie odwiedzała jej i nie kontaktowała się z nią.

Zdaniem powódki rażąca niewdzięczność pozwanej wobec A. Z. (1) przejawiała się również zaborem i zniszczeniem mienia darczyńcy. Powódka wskazała, iż po umieszczeniu A. Z. (1) w Domu Pomocy Społecznej, pozwana wymieniła zamki w lokalu będącym przedmiotem darowizny. Dnia 10 listopada 2011 r. A. Z. (1) w obecności swojej córki M. K. i innych osób weszła do przedmiotowego lokalu. Po otwarciu drzwi przez ślusarza okazało się, że nieruchomość jest splądrowana, część mienia darczyńcy została zniszczona, szereg rzeczy zabrano z mieszkania, pozostałe rzeczy zostały spakowane i przygotowane do wywiezienia. Tego samego dnia A. Z. (1) złożyła na Komisariacie Policji w B. zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa włamania. Kiedy w dniu 25 listopada 2011 r. A. Z. (1) wraz M. K. ponownie próbowała wejść do przedmiotowego mieszkania okazało się, że zamki po raz kolejny zostały wymienione. Po otwarciu drzwi przez ślusarza A. Z. (1) stwierdziła dalsze ubytki w swoim mieniu.

Pozwana J. M. w odpowiedzi na pozew (k. 102 – 109) wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W uzasadnieniu wskazała, iż jest to kolejna sprawa dotycząca odwołania przedmiotowej darowizny. Pierwsza sprawa została wytoczona przez A. Z. (1) pozwem z dnia 6 maja 2002 r. Roszczenie powódki zostało prawomocnie oddalone wyrokiem Sądu Apelacyjnego (...). W dniu 7 sierpnia 2007 r. A. Z. (1) wniosła kolejny pozew o odwołanie darowizny. Roszczenie powódki zostało prawomocnie oddalone Wyrokiem Sądu Apelacyjnego (...). Powoływane przez powódkę zarzuty braku opieki nad darczyńcą były rozpoznawane przez Sąd Okręgowy w (...)w sprawach o sygn. akt (...). W obu wymienionych postępowaniach u podstaw oddalenia powództwa legło ustalenie Sądu, że to A. Z. (1) sama zdecydowała, że nie chce aby jej osobą zajmowała się pozwana.

Pozwana podkreśliła, że A. Z. (1) nie tylko zerwała kontakty z drugą córką E. P. (matką pozwanej), pozwaną i najbliższymi członkami ich rodzin, ale również wszczynała przeciwko nim postępowania karne, pomawiając ich o rzekome niegodziwe zachowania. Wszystkie te zarzuty nie potwierdziły się, co skutkowało postanowieniami o umorzeniu dochodzeń.

Ponadto pozwana podniosła, iż zgodnie z art. 899 § 3 k.c. darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Tymczasem w niniejszej sprawie powyższy termin nie został zachowany.

Pozwana przyznała, że w 2011 r. MOPS w B. zwrócił się do niej, jako właściciela mieszkania zajmowanego przez A. Z. (1), o otwarcie drzwi. W związku z faktem, iż pozwana była wówczas w zaawansowanej ciąży, do przedmiotowego mieszkania udała się matka pozwanej – E. P., która w obecności pracowników MOPS zaproponowała A. Z. (1) opiekę. Propozycja ta nie została jednak przyjęta.

Pozwana wskazała, że A. Z. (1) została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej z inicjatywy M. K.. Pozwana za pośrednictwem MOPS w B. podjęła próby ustalenia w jakim (...) została umieszczona A. Z. (1), jednak nie udzielono jej takiej informacji.

Ponadto pozwana podała, że przez wiele lat nie posiadała kluczy do otrzymanego w drodze darowizny mieszkania, co wynikało z faktu, iż od 1 listopada 2001 r. A. Z. (1) nie życzyła sobie kontaktu z pozwaną. Pozwana opłacała natomiast czynsz za mieszkanie i rachunki za media, które przez celowe działania A. Z. (1) (pozostawianie odkręconych kranów i włączonych grzejników) były bardzo wysokie. Pozwana wskazała również, że zakupiła dla A. Z. (1) kuchenkę elektryczną, o co zwróciła się do niej Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) z uwagi na stan zagrożenia bezpieczeństwa mieszkańców budynku przy ul. (...) w B. z powodu niewłaściwego korzystania z urządzeń gazowych przez A. Z. (1).

Pozwana podała, że zmuszona była uzyskać siłowy dostęp do mieszkania w celu wypełnienia ciążących na niej, jako właścicielu mieszkania, obowiązków, w tym m.in. umożliwienia Spółdzielni odczytu stanu wodomierzy i dokonywania przeglądów technicznych.

Odnosząc się do zarzutu bezprawnego zaboru mienia darczyńcy pozwana wskazała, że okoliczność ta nie została przez powódkę w żaden sposób wykazana.

Na rozprawie w dniu 1 września 2014 r. pełnomocnik powódki oświadczył, iż łączy skutek odwołania darowizny z chwilą doręczenia pozwanej odpisu pozwu, innego odwołania darowizny związanego z wydarzeniami, które miały miejsce w 2011 r., nie było (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 1 września 2014 r. – 00:04:28).

Bezsporne pomiędzy stronami były następujące okoliczności:

W dniu 6 maja 2002 r. A. Z. (1) wniosła do Sądu Okręgowego w (...)pozew o zobowiązanie J. M. do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz A. Z. (1) własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w B. przy ul. (...), w budynku należącym do Spółdzielni Mieszkaniowej (...), w wyniku odwołania przez A. Z. (1) umowy darowizny w/w prawa zawartej pomiędzy stronami w dniu 30 października 1995 r. przed notariuszem M. W., Rep. A (...).

Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 16 grudnia 2003 r., sygn. akt (...), oddalił powództwo w przedmiotowej sprawie.

Sąd Apelacyjny w (...) wyrokiem z dnia 26 października 2004 r., sygn. akt (...), oddalił apelację powódki A. Z. (1) od powyższego wyroku.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt (...), odmówił przyjęcia do rozpoznania kasacji powódki A. Z. (1) od powyższego wyroku.

(akta Sądu Okręgowego w (...))

W dniu 9 sierpnia 2007 r. A. Z. (1) wniosła do Sądu Okręgowego (...) kolejny pozew o zobowiązanie J. M. do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz A. Z. (1) własnościowego spółdzielczego prawa do opisanego powyżej lokalu mieszkalnego w wyniku odwołania przez A. Z. (1) umowy darowizny tego prawa.

Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt (...), oddalił powództwo w przedmiotowej sprawie.

Sąd Apelacyjny w (...) wyrokiem z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt (...), oddalił apelację powódki A. Z. (1) od powyższego wyroku.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 3 grudnia 2009 r., sygn. akt(...) odmówił przyjęcia do rozpoznania kasacji powódki A. Z. (1) od powyższego wyroku.

(akta Sądu Okręgowego w (...))

Ponadto Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 30 października 1995 r. przed notariuszem M. W. w Kancelarii Notarialnej w B. zawarta została umowa darowizny objęta aktem notarialnym Rep. A nr (...).

W umowie tej A. Z. (1) oświadczyła, iż daruje swojej wnuczce J. P. (obecnie noszącej nazwisko M.) własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr (...), położonego w B. przy ul. (...), a obdarowana oświadczyła, że przedmiotową darowiznę przyjmuje.

Dowód: umowa darowizny z dnia 30 października 1995 r. – akt notarialny Rep. A nr (...), k - 18.

Do 2001 r. relacje pomiędzy A. Z. (1) i pozwaną były bardzo dobre. W 2001 r. A. Z. (1) zerwała kontakty ze swoją córką E. P. i wnuczką J. M.. Nie chciała z nimi rozmawiać przez telefon, nie otwierała drzwi, gdy przyjeżdżały do jej mieszkania. A. Z. (1) zgłaszała na Policji, iż jest nękana przez pozwaną i E. P.. Postępowania w tej sprawie były umarzane.

Dowód: zeznania świadka E. P. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 r. – od 00:27:10 do 01:12:03), zeznania świadka Z. M. (1) (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 17 września 2015 r. – 00:02:45), zeznania świadka M. M. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 17 września 2015 r. – 00:46:13), zeznania świadka Z. M. (2) (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 17 września 2015 r. – 01:10:11), zeznania pozwanej J. M. przesłuchanej w charakterze strony (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 5 kwietnia 2016 r. – 02:04:00).

Orzeczeniem (...) do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 12 listopada 2001 r. stwierdzono u A. Z. (1) znaczny stopień niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności istniał od dnia 30 maja 2001 r. i miał charakter trwały. W związku z orzeczoną niepełnosprawnością A. Z. (1) wymagała opieki osób drugich.

W latach 2009 – 2010 A. Z. (1) korzystała z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., m.in. w postaci usług opiekuńczych. A. Z. (1) pomagała także jej córka M. K. i wnuczka B. K..

Dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 listopada 2001 r. (k. 21), zeznania powódki M. K. przesłuchanej w charakterze strony (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 5 kwietnia 2016 r. – 00:15:23).

W 2011 r. stan zdrowia A. Z. (1) znacznie się pogorszył. Zdarzały się jej omdlenia i utraty przytomności. W marcu 2011 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. zwrócił się do pozwanej z prośbą o otwarcie drzwi, bowiem A. Z. (1) nie reagowała na pukanie pracowników pomocy społecznej. Pozwana była wówczas w zaawansowanej ciąży, w związku z tym do mieszkania zajmowanego przez A. Z. (1) udała się matka pozwanej – E. P.. E. P. nie posiadała kluczy do przedmiotowego mieszkania, ponieważ pozwana nigdy tych kluczy nie otrzymała. Na miejsce wezwano funkcjonariuszy Policji, którzy zamierzali wyważyć drzwi. Ostatecznie A. Z. (1) otworzyła drzwi. Wówczas matka pozwanej zaproponowała jej pomoc i opiekę. A. Z. (1) nie przyjęła tej pomocy.

Dowód: zeznania świadka E. P. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 r. – 00:27:10), zeznania świadka M. M. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 17 września 2015 r. – 00:53:56), zeznania pozwanej J. M. przesłuchanej w charakterze strony (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 5 kwietnia 2016 r. – 02:04:00).

U A. Z. (1) stwierdzono otępienie starcze, miażdżycę uogólnioną, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, problemy z pamięcią. A. Z. (1) była osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagała całodobowej opieki. W związku z powyższym M. K. podjęła starania o umieszczenie A. Z. (1) w Domu Pomocy Społecznej, składając stosowny wniosek do Sądu Rejonowego w (...), (...).

Sąd Rejonowy w (...), (...) postanowieniem z dnia 23 maja 2011 r., sygn. (...), zezwolił wnioskodawczyni M. K. na umieszczenie uczestniczki A. Z. (1) w Domu Pomocy Społecznej bez jej zgody.

Dowód: zaświadczenie lekarskie z dnia 24 maja 2011 r. (k. 22), Karta interwencji Zespołu (...) (k. 23), zaświadczenie lekarza psychiatry z dnia 24 marca 2011 r. (k. 24), wyniki badań lekarskich (k. 25 – 28), postanowienie Sądu Rejonowego w (...), (...) z dnia 23 maja 2011 r., sygn. (...) (k. 42).

Pozwana nigdy nie korzystała ze spornego mieszkania, jednak regulowała rachunki za wodę, gaz, centralne ogrzewanie, płaciła czynsz.

Często zdarzało się, że A. Z. (1) pozostawiała odkręcony kran. Powyższe skutkowało bardzo wysokimi rachunkami za wodę, sięgającymi nawet kwoty ok. 1.600 zł za trzymiesięczny okres rozliczeniowy.

W sierpniu 2011 r. pozwana zakupiła dla A. Z. (1) kuchenkę elektryczną, o co zwróciła się do niej Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) z uwagi na stan zagrożenia bezpieczeństwa mieszkańców budynku przy ul. (...) w B. z powodu niewłaściwego korzystania z urządzeń gazowych przez A. Z. (1). W mieszkaniu zajmowanym przez A. Z. (1) odcięto gaz i zainstalowano kuchenkę elektryczną dostarczoną przez pozwaną.

Dowód: rachunki i rozliczenia (k. 114 – 134, k. 201 – 210), pismo Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 16 sierpnia 2011 r. (k. 135), pismo pozwanej do Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 17 sierpnia 2011 r. (k. 136), notatka służbowa z dnia 19 sierpnia 2011 r. (k. 137), pismo Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 25 sierpnia 2011 r. (k. 138).

Od dnia 1 września 2011 r. A. Z. (1) została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w K..

O powyższym fakcie pozwana poinformowała Spółdzielnię Mieszkaniową (...) pismem z dnia 21 września 2011 r. wskazując jedocześnie, iż nie posiada kluczy do przedmiotowego mieszkania i zwracając się z prośbą o komisyjne otwarcie drzwi.

W odpowiedzi na pismo pozwanej, Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w piśmie z dnia 28 września 2011 r. odmówiła uczestnictwa w czynnościach mających na celu otwarcie lokalu, wskazując, że to pozwana, jako osoba dysponująca tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu, powinna zapewnić Spółdzielni dostęp do tego lokalu, np. w celu odczytu wodomierzy.

W dniu 4 października 2011 r. z inicjatywy pozwanej nastąpiło otwarcie drzwi w spornym lokalu poprzez wyłamanie zamków przez znajomego pozwanej P. B.. Po wejściu do mieszkania stwierdzono, że w kuchni i łazience były odkręcone krany, z których cały czas lała się woda. Po spisaniu stanu liczników i wymianie zamków pozwana opuściła mieszkanie.

O fakcie otwarcia mieszkania i wymiany zamków pozwana poinformowała pisemnie Spółdzielnię Mieszkaniową (...), a także A. Z. (1) za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B..

Kiedy pozwana dowiedziała się, iż A. Z. (1) już na stałe pozostanie w Domu Pomocy Społecznej w K. postanowiła wynająć przedmiotowe mieszkanie. W tym celu pozwana zaczęła porządkować lokal i pakować rzeczy należące do A. Z. (1).

Dowód: pismo pozwanej do MOPS w B. z dnia 21 września 2011 r. (k. 111), pisma MOPS w B. z dnia 4 października 2011 r. i 20 października 2011 r. (k. 112, 113), pismo pozwanej do Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 21 września 2011 r. (k. 139), pismo Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 28 września 2011 r., pismo pozwanej do Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 5 października 2011 r. (k. 141), pismo pozwanej do MOPS w B. z dnia 20 listopada 2011 r. (k. 144), pismo pozwanej do A. Z. (1) z dnia 20 listopada 2011 r. (k. 145), zeznania świadka P. B. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 r. – od 01:31:25 do 01:45:50), zeznania pozwanej J. M. przesłuchanej w charakterze strony (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 5 kwietnia 2016 r. – 02:04:00).

W dniu 10 listopada 2011 r. A. Z. (1), przy pomocy ślusarza T. G., w obecności swojej córki M. K., wnuczki B. K. i K. D. (1) – aplikanta z Kancelarii Adwokackiej (...), dokonała otwarcia drzwi wejściowych do przedmiotowego mieszkania, gdyż po wymianie zamków dokonanej przez pozwaną nie otrzymała kluczy do spornego mieszkania.

Po otwarciu drzwi stwierdzono zmianę konfiguracji i rozmieszczenia mebli, część mebli została przesunięta do jednego z pomieszczeń. (...) zostały opróżnione, rzeczy należące do A. Z. (1) leżały spakowane na podłodze.

A. Z. (1) zgłosiła włamanie. Na miejsce przybyli funkcjonariusze Policji z Komisariatu Policji w B.. W międzyczasie do mieszkania przyjechała także pozwana. Z inicjatywy A. Z. (1) zamki w drzwiach zostały wymienione, pozwana nie otrzymała kluczy do mieszkania.

W powyższej interwencji nie uczestniczył mąż pozwanej Z. M. (1), który w tym dniu pełnił służbę w Komendzie Miejskiej Policji w P..

Przedstawiciele Spółdzielni Mieszkaniowej (...) nie uczestniczyli w czynności otwarcia przedmiotowego lokalu. Pismem z dnia 14 listopada 2011 r. poinformowali A. Z. (1), że wszelkie działania związane z wejściem do w/w lokalu powinny być konsultowane z jego właścicielem, tj. pozwaną.

Po tym zdarzeniu pozwana ponownie wymieniła zamki, aby zapewnić sobie dostęp do mieszkania.

Dowód: protokół otwarcia mieszkania z dnia 10 listopada 2011 r. (k. 400 – 401), zdjęcia (k. 78 – 84), zaświadczenie z dnia 30 marca 2016 r. (k. 418), pismo pozwanej do Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 17 marca 2016 r. (k. 415), pismo Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 24 marca 2016 r. (k. 416), pismo Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z dnia 14 listopada 2011 r. (k. 417), zeznania świadka K. D. (1) (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2015 r. – od 00:02:56 do 00:11:23), zeznania świadka T. G. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2015 r. – od 00:25:42 do 00:37:24), zeznania pozwanej J. M. przesłuchanej w charakterze strony (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 5 kwietnia 2016 r. – 02:04:00).

Z dniem 9 stycznia 2012 r. A. Z. (1) została wymeldowana z mieszkania w B. przy ul. (...), co nastąpiło z inicjatywy M. K..

Od dnia 1 stycznia 2012 r. pozwana wynajmowała sporne mieszkanie.

Dowód: zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego z dnia 22 maja 2012 r. (k. 110), zeznania świadka Z. M. (1) (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 17 września 2015 r. – 00:36:29), zeznania świadka M. M. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 17 września 2015 r. – 00:53:56), zeznania pozwanej J. M. przesłuchanej w charakterze strony (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 5 kwietnia 2016 r. – 02:46:11).

Podczas pobytu A. Z. (1) w Domu Pomocy Społecznej w K. odwiedzała ją tylko jej córka M. K. i wnuczka B. K.. A. Z. (1) przebywała w wymienionej placówce do końca życia. Tam też zmarła w dniu 15 października 2012 r.

Pozwana nie uczestniczyła w pogrzebie A. Z. (1), ponieważ informację o jej śmierci powzięła dopiero z pisma otrzymanego z Sądu.

Dowód: zeznania świadka E. A. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 r. – od 00:04:58 do 00:20:17), zeznania świadka E. P. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 r. – 01:21:40), zeznania świadka M. M. (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 17 września 2015 r. – 00:46:13), zeznania pozwanej J. M. przesłuchanej w charakterze strony (elektroniczny protokół rozprawy z dnia 5 kwietnia 2016 r. – 02:04:00).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o wymienione wyżej dokumenty prywatne i urzędowe, których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd oparł się również na zeznaniach świadków E. P. (matki pozwanej), Z. M. (1) (męża pozwanej), M. M. (siostry pozwanej), Z. M. (2) (teściowej pozwanej), P. B., E. A., K. D. (1) i T. G.. Zdaniem Sądu zeznania wymienionych wyżej świadków były jasne i logiczne, korelowały ze sobą wzajemnie i nie zawierały sprzeczności, które mogłyby podważać ich wiarygodność.

Sąd oparł się także na zeznaniach pozwanej J. M., którym dał wiarę w całości, gdyż ich treść była spójna, logiczna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego i znajdowała potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności w zeznaniach wymienionych wyżej świadków.

Sąd dał wiarę zeznaniom powódki M. K. jedynie w niewielkim zakresie. W ocenie Sądu wiarygodne były zeznania powódki dotyczące stanu zdrowia A. Z. (1) i opieki sprawowanej nad nią przez powódkę. Natomiast zupełnie niewiarygodne były zeznania powódki dotyczące rzekomego nękania i zastraszania A. Z. (1) przez pozwaną i jej rodzinę, a także zeznania dotyczące rzekomego splądrowania spornego mieszkania przez pozwaną. Zeznania te nie zostały poparte innymi wiarygodnymi dowodami, dlatego Sąd odmówił im wiarygodności i mocy dowodowej.

Sąd odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom świadka B. K. (córki powódki) w całości. Zeznania te były niespójne i nielogiczne. B. K. twierdziła, iż A. Z. (1) dążyła do kontaktu z pozwaną, a jednocześnie wskazywała, że A. Z. (2) obawiała się pozwanej i czuła się przez nią zastraszana. B. K. zeznała, że pozwana lub osoby z jej otoczenia nachodziły A. Z. (1), pukały i dzwoniły do niej w nocy, przyznała jednak, że sama nigdy nie była świadkiem takich sytuacji, a wiedzę na ten temat czerpała z opowieści A. Z. (1), która, co jest bezsporne, cierpiała na otępienie starcze i miała problemy z pamięcią.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 898 § 1 k.c. darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. W myśl § 2 tego przepisu zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

W doktrynie wskazuje się, iż darowizna wytwarza pewien stosunek etyczny pomiędzy darczyńcą i obdarowanym, wyrażający się w moralnym obowiązku wdzięczności. Godzi w ogólne poczucie etyczne sytuacja, jeżeli ktoś jest niewdzięczny wobec darczyńcy. W interesie nie tylko darczyńcy, ale także społecznym leży, aby nikt niegodny nie korzystał z pracy i majątku darczyńcy (por. Z. Gawlik Komentarz do art.898 Kodeksu cywilnego, LEX/el.). Stąd też, powołany wyżej art. 898 § 1 k.c., wprowadza wyłom od zasady pacta sunt servanda, przewidując możliwość odwołania darowizny przez darczyńcę w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego.

Przepis nie precyzuje, co należy rozumieć pod pojęciem rażącej niewdzięczności uzasadniającej odwołanie darowizny. W orzecznictwie wskazuje się, iż rażącą niewdzięczność w rozumieniu art. 898 § 1 k.c. musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt IV CSK 113/11, LEX nr 1111009). Pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpada tylko takie zachowanie się obdarowanego, polegające na działaniu lub zaniechaniu skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które oceniając rzecz rozsądnie, musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo mieniu darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych (rodzinnych) łączących go z darczyńcą oraz obowiązku wdzięczności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 r., sygn. akt IV CKN 115/01, LEX nr 137593). Rażąca a więc kwalifikowana niewdzięczność to takie postępowanie obdarowanego, które polega na umyślnym zawinionym działaniu lub zaniechaniu, skierowanym przeciwko darczyńcy i które uznać należy, z punktu widzenia powszechnie obwiązujących zasad etycznych, za niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, wykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego (...) z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt I ACa 510/15, LEX nr 1842417). O istnieniu lub nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności, rozważane na tle zwyczajów panujących w określonych środowiskach społecznych, które nie wykraczają poza wypadki życiowych konfliktów. Nie jest również obojętna przyczyna niewdzięczności, bo umożliwia dokonanie osądu, czy i na ile zachowanie obdarowanego może być uznane za nieusprawiedliwione (por. wyrok Sądu Apelacyjnego (...) z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I ACa 444/15, LEX nr 1750126).

Celem, który jest realizowany przez instytucję odwołania darowizny wykonanej z powodu rażącej niewdzięczności, jest pozbawienie obdarowanego tytułu, jaki uzyskał on do przedmiotu darowizny skutkiem umowy, a w konsekwencji niewdzięczności odzyskanie go przez darczyńcę. Samo jednak odwołanie darowizny wykonanej nie realizuje skutku rzeczowego. Niewdzięczność sama w sobie jest przesłanką dla wywołania jedynie skutków obligacyjnych. Dla osiągnięcia skutku rzeczowego darczyńca, który korzysta z uprawnień, o których w przepisie mowa, powinien wystąpić z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie własności rzeczy z powrotem na darczyńcę. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c.).

Uprawnienie darczyńcy do odwołania darowizny ma charakter prawnokształtujący, a oświadczenie o odwołaniu, stosownie do treści art. 900 k.c., powinno zostać złożone obdarowanemu na piśmie (ad probationem). Zgodnie z art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Należy jednak pamiętać, iż w myśl art. 899 § 3 k.c. darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Przewidziany w art. 899 § 3 k.c. roczny termin na odwołanie darowizny jest terminem zawitym. Normy ustanowione powyższymi przepisami sprawiają, że uprawnienia darczyńcy do odwołania darowizny z powodu niewdzięczności obdarowanego mogą być realizowane jedynie w zamkniętym przedziale czasu. Na realizację powyższego uprawnienia przewidziano termin jednoroczny, po upływie którego uprawnienie to wygasa. Ten stosunkowo krótki termin na realizację prawa przez darczyńcę jest uzasadniany potrzebą eliminowania niepewności po stronie obdarowanego. Bieg wspomnianego terminu rozpoczyna się od momentu dowiedzenia się o przyczynie odwołania darowizny, a więc powzięcia wiedzy o niewdzięcznym zachowaniu obdarowanego. Przyjąć należy, że skoro uprawniony przez jeden rok darowizny nie odwołuje, to albo obdarowanemu przebaczył, albo nie odczuł, że zachowanie obdarowanego nosi znamiona zachowania niewdzięcznego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt I ACa 1577/13 , LEX nr 1527063). Ocena, czy zachowanie obdarowanego wyczerpuje przesłankę uzasadniająca odwołanie darowizny dokonana być musi na datę złożenia przez darczyńcę oświadczenia o odwołaniu darowizny i obejmować okoliczności mające miejsce w ostatnim roku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego (...) z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACa 1584/14, LEX nr 1658923 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt V ACa 272/15, LEX nr 1936820).

W niniejszej sprawie A. Z. (1) złożyła oświadczenie o odwołaniu darowizny w pozwie z dnia 2 kwietnia 2012 r. Odpis pozwu został doręczony pozwanej w dniu 18 maja 2012 r. (k. 99). Należało zatem przyjąć, iż oświadczenie o odwołaniu darowizny zostało złożone pozwanej w dniu 18 maja 2012 r. W konsekwencji ocena, czy zachowanie obdarowanej wypełniało przesłankę „rażącej niewdzięczności”, obejmuje jedynie te okoliczności, które miały miejsce w okresie jednego roku przed datą doręczenia pozwanej odpisu pozwu.

W ocenie powódki niewdzięczność pozwanej miała się przejawiać w naruszeniu przez pozwaną obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących ją z darczyńcą. Niewdzięczność ta miała polegać w szczególności na braku zapewnienia A. Z. (1) pomocy w sprawach życia codziennego, opieki w chorobie i warunków godziwej egzystencji.

Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało jednoznacznie, iż to A. Z. (2) zerwała wszelkie kontakty z pozwaną i jej rodziną. A. Z. (1) nie chciała opieki pozwanej, zaś podejmowane przez pozwaną próby kontaktu z darczyńcą kończyły się pomówieniami o nękanie. Sąd wziął pod uwagę także okoliczność, iż to pozwana ponosiła koszty utrzymania mieszkania będącego przedmiotem darowizny, w którym do końca sierpnia 2011 r. mieszkała A. Z. (1). Koszty te były bardzo wysokie, z uwagi na pozostawianie odkręconych kranów w mieszkaniu zajmowanym przez przez A. Z. (1). Ponadto na prośbę Spółdzielni Mieszkaniowej pozwana dostarczyła kuchenkę elektryczną dla A. Z. (1), która niewłaściwie korzystała z urządzeń gazowych, czym narażała na niebezpieczeństwo życie i zdrowie własne oraz innych mieszkańców budynku. Skoro obdarowana ponosiła koszty utrzymania mieszkania zajmowanego przez darczyńcę, nie można mówić, iż A. Z. (1) nie otrzymywała od pozwanej żadnej pomocy.

Drugi zarzut powódki dotyczył zaboru i zniszczenia mienia darczyńcy w listopadzie 2011 r. W ocenie Sądu powódka, na której w tym zakresie spoczywał obowiązek dowodowy (art. 6 k.c.), nie wykazała, aby takie okoliczności rzeczywiście miały miejsce. Z przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dowodowego wynika, że pozwana nigdy nie otrzymała od darczyńcy kluczy do spornego mieszkania. Po umieszczeniu A. Z. (1) w Domu Pomocy Społecznej w K. we wrześniu 2011 r., co nastąpiło z inicjatywy powódki M. K., pozwana musiała zapewnić sobie dostęp do przedmiotowego mieszkania, m.in. po to, aby umożliwić Spółdzielni Mieszkaniowej odczyt liczników. Zdaniem Sądu pozwana miała również prawo wynająć mieszkanie będące przedmiotem darowizny, tym bardziej, że od września 2011 r. A. Z. (1) nie korzystała już z tego mieszkania. Pozwana zabezpieczyła mienie A. Z. (1) przenosząc jej rzeczy do jednego z pomieszczeń. Jak wyżej zaznaczono, powódka nie wykazała, aby w trakcie pakowania i przenoszenia wyposażenia mieszkania, pozwana dokonała zniszczenia lub zaboru mienia darczyńcy.

W świetle przytoczonych powyżej okoliczności faktycznych, przesłanka „rażącej niewdzięczności” obdarowanej, uprawniająca darczyńcę do złożenia oświadczenia o odwołaniu darowizny, nie została w niniejszej sprawie spełniona. Z powyższych przyczyn, Sąd powództwo oddalił.

O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku w oparciu o art. 98 § 1 i § 3 k.p.c., tj. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) zasądzając od przegrywającej sprawę powódki na rzecz pozwanej kwotę 3.647,00 zł. Na zasądzoną kwotę złożyły się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600,00 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł., a nadto kwota opłaty sądowej od zażalenia na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia.

W pkt III wyroku nakazano pobrać od powódki na rzecz Sądu Okręgowego (...) kwotę 56,68 zł tytułem zwrotu kosztów podróży świadka K. D., stosownie do treści art. 113 ust 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. ( Dz. U z 2014 r., poz. 1025 t.j. ze zm.).