sygn. III RN 167/99 26 maja 2000 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 26 maja 2000, sygn. III RN 167/99

Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono rewizję nadzwyczajną
Przedmiot skarga w sprawie decyzji podatkowej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 r.
Typ sprawy sprawa administracyjna podatkowa
Etap rewizja nadzwyczajna od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego przed Sądem Najwyższym
Tematy
skarga administracyjna organ podatkowy podatek dochodowy od osób fizycznych kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ podatkowy
Data orzeczenia 26 maja 2000
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel
Wyrok z dnia 26 maja 2000 r.
III RN 167/99
Z punktu widzenia dopuszczalności odliczenia renty od dochodu osoby
fizycznej (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodo-
wym od osób fizycznych, jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.)
nie ma znaczenia to, czy umowa renty została zawarta w formie aktu notarial-
nego, jeżeli świadczenie to zostało faktycznie spełnione (art. 890 § 1 zdanie
drugie w związku z art. 906 § 2 KC).
Przewodniczący: SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Andrzej
Wasilewski (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2000 r. sprawy ze skargi Gra-
żyny i Wiktora K. na decyzję Izby Skarbowej w P.T. z dnia 15 czerwca 1998 r. [...] w
przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 rok, na skutek rewi-
zji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od
wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia
26 lutego 1999 r. [...]
o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.
U z a s a d n i e n i e
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 29 września 1999
r. [...] wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-
Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 26 lutego 1999 r. [...], mocą którego w wyni-
ku skargi Grażyny i Wiktora K. uchylona została decyzja Izby Skarbowej w P.T. z
dnia 15 czerwca 1998 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za
1997 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny pod-
niósł w szczególności, że wbrew stanowisku Izby Skarbowej, art. 26 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity
tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.) „zaliczając rentę do trwałych ciężarów
2
w rozumieniu tego przepisu, nie wprowadza jako kryterium tego zaliczenia długości
trwania stosunku renty, np. kwalifikując jako trwałe ciężary tylko renty wypłacane
przez dłuższy – jak podano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – okres czasu”.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że zawarte przez Wik-
tora K. w dniu 1 października 1997 r. dwie „umowy renty”, na podstawie których zo-
bowiązał się on do świadczenia nieodpłatnie w okresie od dnia 1 października do
dnia 31 grudnia 1997 r. na rzecz Ireny W. oraz na rzecz Edwarda W. w każdym wy-
padku po 3.500 zł miesięcznie, miały charakter „umowy renty” a nie – jak to przyjęły
organy podatkowe – „umowy darowizny”. W konsekwencji, odliczenie następnie
przez skarżących – małżonków Wiktora i Grażynę K. we wspólnym zeznaniu rocz-
nym za rok 1997 od ich dochodów sumy wypłaconych z tytułu powyższej „umowy
renty” kwot – tzn. łącznej kwoty 21.000 zł, było uzasadnione. Tymczasem, w rewizji
nadzwyczajnej podniesiony został zarzut, że zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu
Administracyjnego rażąco narusza art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodo-
wym od osób fizycznych oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 KPA w związku z art. 59
ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74,
poz. 368 ze zm.), bowiem tym wyrokiem Sąd ten przesądził ostateczny wynik postę-
powania podatkowego. W opinii rewizji nadzwyczajnej: „Sąd przeoczył jednakże, że
organy podatkowe obu instancji uznały umowy renty z dnia 1 października 1997 r. za
umowy darowizny tylko dlatego, że zawarte były na okres trzech miesięcy. Okolicz-
ność ta zaś nie wyczerpuje ciążącego na organach podatkowych obowiązku oceny
skutków prawnych powyższych umów z zakresu prawa podatkowego. Niezbędne
bowiem było ustalenie również innych jeszcze okoliczności świadczących, że nie
było innych przyczyn ich zawarcia, jak tylko dążenie do obniżenia podatku. I tak
przykładowo celowe być mogło ustalenie celu ustanowionych rent (...) oraz warun-
ków majątkowych osób zobowiązanych i uprawnionych. Brak tego rodzaju ustaleń
spowodował w istocie rzeczy nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co uzasad-
niało uchylenie zaskarżonej decyzji, lecz także z innych przyczyn niż tylko wymie-
nione w motywach kwestionowanego wyroku”. W odpowiedzi na rewizję nadzwy-
czajną skarżący wnieśli o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.
3
Wedle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podsta-
wę obliczenia podatku stanowi ustalony zgodnie z tymi przepisami dochód, po odli-
czeniu między innymi także kwot „rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule
prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów” (art. 26 ust. 1 pkt 1
ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). W danym wypadku przez
„rentę” należy rozumieć, jak trafnie przyjął w zaskarżonym wyroku Naczelny Sąd
Administracyjny, „umowę renty”, o której mowa jest w art. 903 KC, skoro w przepi-
sach tej ustawy brak jest odmiennej definicji pojęcia „renty”. Dotyczy to także umowy
renty zawartej na czas określony, bowiem przepisy Kodeksu cywilnego o rentach nie
wykluczają takiej możliwości, natomiast z art. 903 KC wynika, że w wypadku renty
chodzi o zobowiązanie o charakterze „świadczenia okresowego”. Z kolei, z faktu, że
do renty bez wynagrodzenia stosuje się przepisy o darowiźnie (art. 906 § 2 KC) wy-
nika wprawdzie, iż oświadczenie osoby zobowiązującej się do świadczenia renty po-
winno być złożone w formie aktu notarialnego (art. 890 § 1 zdanie pierwsze KC), jed-
nakże w wypadku niezachowania tej formy umowa ta jest ważna, jeżeli świadczenie
to zostało spełnione (art. 890 § 1 zdanie drugie KC). W konsekwencji oznacza to, że
z punktu widzenia dopuszczalności dokonywania odliczenia od dochodu osoby fi-
zycznej kwot faktycznie wypłaconych rent (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku do-
chodowym od osób fizycznych) nie ma znaczenia to, czy umowa renty została za-
warta z zachowaniem formy aktu notarialnego. Natomiast, warunkiem dopuszczal-
ności tego odliczenia jest zgodność umowy renty z przepisami Kodeksu cywilnego,
tzn. umowa renty musi mieć swoją przyczynę i nie może być pozorną czynnością
prawną (art. 83 § 1 KC). W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe nie zakwes-
tionowały jednak przyczyny, dla której zawarta została umowa renty, ani też nie zna-
lazły podstaw dla postawienia zarzutu pozorności tej umowy. Stąd podniesiony w
rewizji nadzwyczajnej zarzut, że Naczelny Sąd Administracyjny pominął zbadanie
tych aspektów sprawy jest bezzasadny. Ponadto zarzut ten nie zasługuje na
uwzględnienie także z przyczyn formalnych, bowiem w rewizji nadzwyczajnej w ogóle
nie wskazano na naruszenie w danym wypadku przez Naczelny Sąd Administracyjny
art. 51 (zdanie pierwsze) ustawy o NSA.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.
483) oraz art. 39312
KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie
Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej -
4
Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania
administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó-
rych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.
======================================== z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.
483) oraz art. 39312
KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie
Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej -
4
Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania
administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó-
rych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.
========================================