sygn. II CKN 739/00 26 maja 2000 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 26 maja 2000, sygn. II CKN 739/00

Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono kasację
Przedmiot zasądzenie alimentów na rzecz małoletniego dziecka od rodzica
Typ sprawy sprawa cywilna rodzinna - alimenty
Etap postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb rozprawa
Data orzeczenia 26 maja 2000
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący SSN Zdzisław Świeboda
Sygn. akt II CKN 739/2000
W Y R O K
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 maja 2000 r.
Sąd Najwyższy Izba Cywilna
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSN – Zdzisław Świeboda
Sędziowie: SN – Zbigniew Strus (spraw.)
SN – Tadeusz Żyznowski
Protokolant: Anna Jasińska
po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2000 r.
na rozprawie sprawy z powództwa małoletnich H. i M. P. działających przez
matkę A. P. i A. P.
przeciwko Z. S.
o ustalenie ojcostwa i alimenty
na skutek kasacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w G.
z dnia 17 września 1999 r.,
1. oddala kasację,
2. nie obciąża powodów kosztami procesu.
2
U Z A S A D N I E N I E
Sąd Okręgowy w G. oddalił apelację A. P. działających w imieniu
własnym oraz małoletnich dzieci H. i M. P. w sprawie przeciwko Z. S. o
ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane, od wyroku Sądu Rejonowego w
M. oddalającego powództwo.
Należy dodać, że wyrokiem z dnia 26 stycznia 1998 r. którego
prawomocność została stwierdzona, Sąd Rejonowy w M. po rozpoznaniu
sprawy z powództwa Prokuratury Rejonowej w M. (tak określono stronę
powodową w sentencji wyroku i tę jednostkę organizacyjną zawiadomiono o
terminie rozprawy), ustalił że M. P. (mąż matki małoletnich) nie jest ojcem H. P.
ur. 20 czerwca 1994 r. oraz M. P. ur. 3 sierpnia 1995 r.
Sąd Okręgowy podzielił ustalenia sądu pierwszej instancji, że zostało
obalone domniemanie ojcostwa pozwanego wynikające z przyznanego
i wspartego dalszymi dowodami obcowania płciowego z matką dzieci w okresie
koncepcyjnym. Przeciw temu domniemaniu przemawiają bowiem zgodne,
a wykluczające ojcostwo, wyniki badania serologicznego oraz dwukrotne
badanie w różnych placówkach polimorfizmu DNA.
W kasacji opartej na obydwu podstawach pełnomocnik A. P. przytoczył
jako podstawę naruszenie art. 85 k.r. i o. przez nieuwzględnienie zawartego w
tym przepisie domniemania oraz art. 232 i 233 § 1 kpc przez naruszenie zasady
swobodnej oceny dowodów. Dlatego skarżący wnosił o wydanie orzeczenia
przewidzianego w art. 39313
§ 1 zdanie drugie kpc.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
3
Powoływany w kasacji przepis art. 85 k.r. i o. dzieli się na dwie jednostki
(paragrafy) różniące się przedmiotem uregulowania. Nie zwrócił na to uwagi
adwokat wnoszący kasację, co utrudnia merytoryczną ocenę jej zasadności.
W pierwszej części przepisu ustanowione zostało domniemanie prawne
ojcostwa oparte na fakcie obcowania z matką w określonym czasie przed
urodzeniem się dziecka. Jest to domniemanie, które pozwany może obalić
(art. 234 kpc) przez wykazanie, że ojcem nie jest. Z powyższego wynika, że
obrona pozwanego w procesie o ustalenie ojcostwa może być dwustopniowa -
przez zaprzeczenie podstawy domniemania lub przez jego obalenie polegające
na wykazaniu, że nie jest ojcem.
W rozpoznawanej sprawie pozwany podniósł drugie - spośród
wskazanych wyżej - zarzuty. Wykazanie, że nie jest ojcem obydwojga
małoletnich dzieci wymagało przeprowadzenia dowodów o odpowiednim
stopniu pewności. Sąd drugiej instancji , w ślad za stanowiskiem Sądu
Rejonowego, taką moc zdolną obalić domniemanie prawne przypisał
wymienionym dowodom ze względu na ich powszechnie uznaną wartość
naukową potwierdzoną w wieloletniej praktyce dotyczącej ogromnego materiału
porównawczego ( tj. liczby przeprowadzanych badań w Polsce i w innych
krajach) oraz ze względu na zgodność wyników badań serologicznych opartych
na regułach dziedziczenia grup krwi i wyników badań kodu genetycznego
indywidualizującego pod względem biologicznym każdą osobę ludzką.
Pozostawiona sądom orzekającym swoboda oceny mocy i znaczenia
przeprowadzonych dowodów (art. 233 § 1 kpc) w rozpoznawanej sprawie nie
tylko pozwalała lecz wręcz nakazywała uznanie tych wyników, skoro ich
wymowa nie pozostawiała wątpliwości co do tego, że pozwany Z. S. mimo
obcowania z A. P. w okresie koncepcyjnym nie jest ojcem małoletnich
powodów, a inne dowody podważające wyniki badań biologicznych nie zostały
wskazane ani ujawnione.
4
Z przytoczonych względów gdyby nawet skarżący prawidłowo
(przez wskazanie art. 385 kpc a nie tylko art. 233 § 1 kpc stosowanego przez
Sąd drugiej instancji w zakresie ograniczonym zarzutami apelacji i treścią
art. 382 kpc) sformułował podstawę dotyczącą przekroczenia reguł swobodnej
oceny zebranego materiału, byłaby ona nieusprawiedliwiona. Nieskuteczność
podważenia legalności ustaleń faktycznych prowadzi do związania nimi Sądu
Najwyższego i w okolicznościach sprawy czyni bezskutecznym zarzut
niewłaściwego stosowania prawa materialnego art. 85 § 1 k.r. i o.
Ponieważ art. 85 § 2 k.r. i o. zawiera regułę ustalania ojcostwa, gdy
domniemanie, o którym była mowa wyżej dotyczy co najmniej dwóch
mężczyzn, nie stosowaną w rozpoznawanej sprawie, gdyż A.P. nie ujawniła z
kim oprócz pozwanego obcowała w okresie koncepcyjnym, nie ma potrzeby
rozważania ewentualnego naruszenia tego przepisu. Natomiast zgromadzony
materiał nie dawał Sądowi podstawy do podejmowania usprawiedliwionej co do
zasady w tego rodzaju sprawie inicjatywy dowodowej przewidzianej w art. 232
zdanie drugie kpc. Dla zastosowania tego przepisu niewystarczające są bowiem
okoliczności usprawiedliwiające działanie z urzędu, tj. potrzeba wyrównania
szans osób nieporadnych ze względu na cechy osobiste i charakter sprawy -
dotyczącej dóbr podstawowych dla osoby ludzkiej . Dopuszczenie dowodu z
urzędu wymaga ponadto ujawnienia faktów pozwalających wskazać właściwy
środek oraz sformułować tezę dowodową. W rozpoznawanej sprawie treść
dotychczasowych zeznań A. P. wskazujących na utrzymywanie stosunków
cielesnych w okresie koncepcyjnym tylko z pozwanym, mimo ich sprzeczności
z dowodami o charakterze obiektywnym, nie dawała podstaw do przypuszczeń
konkretyzujących osobę ojca małoletnich.
Dlatego zarzut naruszenia art. 232 kpc jest bezzasadny.
Nie dopatrując się usprawiedliwionych podstaw kasacji z mocy art. 39312
kpc należało orzec jak w sentencji. Podstawę orzeczenia o kosztach procesu
stanowił odpowiednio stosowany przepis art. 102 kpc.
5
db.
5
db