Postanowienie SN z 4 lutego 2005, sygn. II CK 475/04
Data orzeczenia
4 lutego 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Helena Ciepła
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 4 lutego 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tadeusz Domińczyk
SSN Irena Gromska-Szuster
w sprawie z powództwa L. F.
przeciwko E. B. i R. B.
o rozwiązanie umowy dożywocia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie
Cywilnej w dniu 4 lutego 2005 r., kasacji powoda od postanowienia Sądu Apelacyjnego
z dnia 14 kwietnia 2004 r., sygn. akt I ACa (…),
odrzuca kasację i nie obciąża strony powodowej kosztami postępowania
kasacyjnego na rzecz strony pozwanej.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2003 r. rozwiązał umowę
dożywocia zawartą w dniu 16 lutego 1998 r. przez L. F. i E. oraz R. małżonków B.
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 marca 2004 r. oddalił apelację pozwanych, a
postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2004 r. wyrok ten oraz wyrok Sądu Okręgowego
uchylił i postępowanie umorzył z uwagi na śmierć powoda L. F. w dniu 21 marca 2004 r.
W motywach odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego wpisanej do księgi
zasad prawnych z dnia 16 marca 1970 r. III CZP 112/69 (OSNCP 1971/1/1),
wyjaśniającej że roszczenie dożywotnika będącego zbywcą nieruchomości, który po
wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy o dożywocie zmarł przed zakończeniem
tego postępowania nie przechodzi na jego spadkobiercę oraz stanowiska Sądu
Najwyższego wyrażonego w późniejszych orzeczeniach stwierdzającego, że prawo
2
dożywocia i roszczenia z niego wynikające mają charakter osobisty, że prawo to jest
niezbywalne oraz niedziedziczne i wygasa z chwilą śmierci dożywotnika.
Jako podstawę prawną tego orzeczenia powołał przepisy art. 64 § 1, art. 71 i 355
§ 1 k.p.c., art. 332 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.
Pełnomocnik powoda w kasacji zarzucając naruszenie przepisów art. 355 § 1 i 2,
art. 332 § 2 k.p.c. oraz art. 393 § 1 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia oraz przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do przepisu art. 3932
§ 1 k.p.c. skuteczne wniesienie kasacji jest
uzależnione od jej sporządzenia przez adwokata działającego na podstawie
pełnomocnictwa obejmującego swoim zakresem także sporządzenie kasacji.
Zgodnie z przepisem art. 96 k.p.c. pełnomocnictwo procesowe wygasa w razie
śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej. Jak wynika z akt przedmiotowej
sprawy powód L. F. zmarł w dniu 21 marca 2004 r., zatem z tym dniem wygasło
udzielone przez niego pełnomocnictwo adwokatowi M. P., który z uwagi na przedmiot
sprawy nie mógł już skutecznie działać w procesie. Wprawdzie według zdania drugiego
art. 96 k.p.c. mimo wygaśnięcia pełnomocnictwa pełnomocnik jest uprawniony do
działania w procesie aż do zawieszenia postępowania jednakże dotyczy to sytuacji, w
której w procesie w miejsce zmarłej strony wstępują jej następcy prawni. Wówczas
pełnomocnik działając w okresie między śmiercią strony a prawomocnym zawieszeniem
postępowania, działa ze skutecznością wobec spadkobierców. Tymczasem według
utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, do którego odwołał się Sąd Apelacyjny w
postanowieniu zaskarżonym kasacją, dochodzone przez powoda roszczenie ma
osobisty charakter, co oznacza, że jest nierozerwalnie związane z jego osobą jako
dożywotnikiem. Wygasa więc z chwilą jego śmierci i w konsekwencji nie przechodzi na
spadkobierców. Z tego względu nie ma w sprawie zastosowania zd. 2 art. 96 k.p.c., lecz
zd. 1 tego przepisu, zatem z chwilą śmierci powoda pełnomocnictwo udzielone
adwokatowi M. P. wygasło i utracił on zdolność postulacyjną do wniesienia kasacji. Z
tych przyczyn kasację, jako niedopuszczalną odrzucono (art. 3937
§ 2 k.p.c.).