Wyrok SN z 11 lutego 2005, sygn. III CK 352/04
Data orzeczenia
11 lutego 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Tadeusz Domińczyk
Tagi
Podstawa prawna
Niemożliwość okazania przez kierowcę dokumentu stwierdzającego
nabyte uprawnienie do prowadzenia pojazdów mechanicznych nie wyłącza
odpowiedzialności Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. przewidzianej w
§ 8 ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, zatwierdzonych uchwałą
zarządu z dnia 30 sierpnia 2000 r., nr UZ/195/2000.
Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster
Sędzia SN Kazimierz Zawada
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zbigniewa T. przeciwko
Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W., Centrum Likwidacji Szkód i
Oceny Ryzyka w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu
11 lutego 2005 r. kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia
11 marca 2004 r.
zmienił zaskarżony wyrok i oddalił apelację oraz zasądził od strony pozwanej
na rzecz powoda kwotę 4800 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego i
kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 września 2003 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty
w Krakowie zasądził od pozwanego Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. w
W., Centrum Likwidacji Szkód i Oceny Ryzyka w K. na rzecz Zbigniewa T. kwotę
24 144,84 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił. Podstawą tego
rozstrzygnięcia były następujące okoliczności.
W wypadku w dniu 14 grudnia 2001 r. uszkodzeniu uległ samochód powoda
marki "Mercedes". Samochód prowadził syn powoda Karol T., niedysponujący
pozwoleniem na prowadzenie pojazdów, skradzionym mu w kwietniu 2001 r.
Ubezpieczyciel odmówił powodowi wypłacenia odszkodowania, powołując się na
§ 8 ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, zatwierdzonych uchwałą zarządu
z dnia 30 sierpnia 2000 r., nr UZ/195/2000 (ze zm. – dalej: "o.w.u.a."), przewidujący
wyłączenie odpowiedzialności ubezpieczyciela m.in. w razie prowadzenia pojazdu
przez właściciela lub upoważnionego kierowcę bez ważnego dokumentu
uprawniającego do kierowania pojazdem. Ujęte w § 8 o.w.u.a. postanowienie
oznacza, w ocenie Sądu Rejonowego, wyłączenie odpowiedzialności
ubezpieczyciela w przypadku braku stwierdzonej dokumentem umiejętności
prowadzenia pojazdów, a nie sam brak takiego dokumentu.
Uwzględniając apelację pozwanego ubezpieczyciela, Sąd Okręgowy
zaskarżonym wyrokiem zmienił wyrok Sądu Rejonowego w części zasądzającej i
powództwo oddalił. Odwołując się do stanu faktycznego ustalonego przez Sąd
Rejonowy, Sąd Okręgowy odmiennie zinterpretował § 8 o.w.u.a. Konfrontując jego
brzmienie z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu
drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) przyjął, że użyte w ogólnych warunkach
wyrażenie „dokument stwierdzający uprawnienia do kierowania pojazdami” może
oznaczać tylko to, że „chodzi o posiadanie przez kierującego pojazdem prawa jazdy
określonej kategorii nie zaś uprawnień do prowadzenia pojazdów w sensie
materialnym”.
W kasacji opartej na pierwszej podstawie kasacyjnej powód zarzucił
naruszenie art. 65 w związku z art. 805 oraz art. 58 § 3 w związku z art. 807, a
ponadto art. 3531
i 385 § 2 k.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie
o „uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia co do istoty
sprawy”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odmawiając powodowi wypłacenia odszkodowania, pozwany powołał się na §
8, 1 pkt 3b o.w.u.a. w brzmieniu: "ubezpieczeniem nie są objęte szkody – powstałe
podczas kierowania pojazdem przez właściciela lub upoważnionego kierowcę w
stanie nietrzeźwości lub wskazującym na spożycie alkoholu, pod wpływem
narkotyków lub innych środków odurzających, albo bez ważnego dokumentu
uprawniającego do kierowania pojazdem oraz wówczas gdy kierowca zbiegł z
miejsca wypadku". Tak ujęte postanowienie wzorca umownego, określającego
istotę zawartej umowy ubezpieczenia, zmusza do poszukiwania odpowiedzi na
pytanie, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, zważywszy że wyrażenie „ważny
dokument uprawniający do kierowania pojazdem” jest niejednoznaczne; może
oznaczać zarówno brak dokumentu w jego fizycznej postaci, jak i brak możliwości
wykazania dokumentem nabytych umiejętności prowadzenia pojazdu, mimo ich
istnienia.
Odwołując się do reguł wykładni ustanowionych w art. 65 k.c., walor
doniosłości można przypisać tylko drugiemu z przytoczonych znaczeń, za czym
przemawia kontekst, w jakim wyrażenie „brak dokumentu” zostało użyte. Obok
braku dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu wymienia się
nietrzeźwość, stan wskazujący na użycie alkoholu, pozostawanie pod działaniem
narkotyków i inne okoliczności, ewidentnie wskazujące na zjawisko przyczynowości.
Sam brak dokumentu, stwierdzającego zdolność do prowadzenia pojazdu, w
żadnym wypadku nie może być oceniany jako równoznaczny z brakiem tej
zdolności, a tym samym z przyczyną wypadku. Przypisanie temu wyrażeniu
odmiennego znaczenia ograniczałoby zakres ochrony ubezpieczeniowej w razie
zaistnienia zdarzeń przypadkowych i nieprzewidywalnych.
W stanie faktycznym sprawy nie ma wątpliwości, że kierujący pojazdem
dysponował wymaganymi kwalifikacjami, tyle tylko, że dokument te kwalifikacje
stwierdzający został mu skradziony, co zostało urzędowo zaświadczone, zatem
należało orzec, jak w sentencji (art. 39315
k.p.c.).