Wyrok SN z 19 października 2005, sygn. V CK 782/04
Data orzeczenia
19 października 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Irena Gromska-Szuster
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 października 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)
SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)
SSN Marian Kocon
w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "P.(…)" w W.
przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "S.(…)" w W. o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 października 2005
r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8 czerwca 2004 r.,
sygn. akt I ACa (…),
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) i w tym zakresie przekazuje
sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu
Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję kasacyjną.
Uzasadnienie
Powódka domagała się od pozwanej zapłaty kwoty 1 218 444,06 złotych
z odsetkami ustawowymi tytułem zwrotu, zapłaconej przez nią, należności
wyrażającej solidarne zobowiązanie stron wobec Miejskiego Przedsiębiorstwa
Energetyki Cieplnej, zaś w stosunkach pomiędzy stronami obciążającej pozwaną.
W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji powódka cofnęła pozew co
2
do kwoty 741 497,77 złotych. Popierała w dalszym ciągu powództwo odnośnie do
odsetek ustawowych od sum składających się na kwotę 741 497,77 złotych za
okresy szczegółowo wskazane oraz co do pozostałej kwoty 476 946,29 złotych z
odsetkami ustawowymi od dnia 10 grudnia 1998 r. Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z
dnia 23 grudnia 2003 r. umorzył postępowanie w sprawie co do kwoty 741 497,77
złotych, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. W części dotyczącej oddalenia
żądania zasądzenia odsetek Sąd Okręgowy przyjął, że powódka nie wykazała, aby
zapłaciła MPEC-owi kwotę 741 497,77 złotych. W wyniku apelacji powódki Sąd
Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem zmienił orzeczenie Sądu pierwszej instancji
oddalające powództwo w pozostałym zakresie i zasądził od pozwanej na rzecz
powódki odsetki ustawowe od wyszczególnionych przez powódkę sum składających
się na kwotę 741 497,77 złotych za okres od dnia 10 grudnia 1998 r. do dat, w
których pozwana bezspornie (w okresie od dnia 22 listopada 1999 r. do dnia 2
lutego 2000 r.) spłaciła Miejskiemu Przedsiębiorstw Energetyki Cieplnej kwotę 741
497,77 złotych. W pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu
Okręgowego i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.
Orzekając reformatoryjnie Sąd Apelacyjny przyjął, że pozwana przyznała fakt spłaty
przez stronę powodową całego zadłużenia wobec MPEC przypadającego na
pozwaną. Skoro bowiem – zdaniem Sądu – pozwana przyznawała, że powódka
zapłaciła MPEC-owi nadwyżkę ponad kwotę 741 497,77 złotych, tj. kwotę 476
948,36 złotych, to nie mogła nie przyznać, że powódka zapłaciła MPEC-owi także
kwotę 741 497,77 złotych. Stanowisko pozwanej w odniesieniu do obydwu w/w kwot
opierało się na tych samych dowodach, z których powódka wywodziła twierdzenie,
że dokonała spłaty całego zadłużenia strony pozwanej, tj. kwoty 1 218 444,06
złotych. Sąd Apelacyjny podkreślił, że przesłuchana w charakterze strony
przedstawicielka pozwanej A. M. także przyznała powyższą okoliczność zeznając
„jeżeli chodzi o kwotę główną dochodzoną pozwem jest bezsporna”, oraz, że z
wykazu przelewów dokonanych w 1997 i 1998 roku przez powódkę na MPEC i
dowodów wpłat wynikało, że powódka zapłaciła MPEC-owi łącznie 9 791 896,63
złotych co pokrywało się z kwotą ujętą w planie podziału składników majątkowych
według stanu na dzień 31 grudnia 1996 r. wyrażającą całą zaległość powódki
wobec MPEC, w tym – kwotę 1 218 444,06 złotych przypadającą na pozwaną. Sąd
Apelacyjny stwierdził, że podważanie przez pozwaną dokonania całej spłaty z
uwagi na ugodę zawartą z MPEC-em blisko 3 lata później nie uzasadnia
3
dostatecznie takiego stanowiska skoro stan zadłużenia wobec MPEC w tym okresie
musiał uwzględniać również wzrost zadłużenia wynikającego z rozliczenia odsetek
ustawowych, oraz, że stanowiska powódki nie podważa informacja udzielona przez
MPEC w pismach z dnia 8 i 10 sierpnia 2000 r., natomiast znajduje ono
potwierdzenie w zeznaniach świadka G. Wskazując, że pozwana z opóźnieniem
„zwróciła” powódce kwotę 741 497,77 złotych płacąc MPEC-owi w terminach przez
siebie wskazanych odpowiednie sumy, zarachowane następnie przez MPEC na
poczet długu powódki do MPEC, Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanej żądane
przez powódkę odsetki.
W kasacji, dotyczącej rozstrzygnięcia reformatoryjnego Sądu Apelacyjnego,
pozwana zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 233 § 1 w zw. z art. 328
§ 2 i 382 k.p.c. przez sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym
ustalenie, że powódka zapłaciła MPEC-owi kwotę 741 497,77 złotych. Wnosiła o
uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uszło uwagi Sądu Apelacyjnego, że na k – 182 akt znajduje się pismo,
z którego wynika, że kwota 741 497,77 złotych została przez MPEC zarachowana
na poczet należności od powódki za maj 1996. Oznaczałoby to, że należność za
maj 1996 r. nie była przez powódkę zapłacona i że zapłata nastąpiła dopiero w
okresie od listopada 1999 do lutego 2000 r. środkami finansowymi pozwanej, która
w ten sposób spłaciła, być może, wspólne zobowiązanie powódki i swoje wobec
MPEC. Wniosek tego rodzaju pozostawałby w opozycji do zeznania świadka E. G.
(k – 184 verte) która stwierdziła, że na dzień 30 marca 1998 r. nie było żadnego
długu w stosunku do MPEC za lata 1995-1996. Powyższej sprzeczności Sąd
Apelacyjny nie rozważył, w związku z czym nie można podzielić stanowiska tego
Sądu, że zeznania świadka E. G. stwarzały podstawę do przyjęcia, że powódka
zapłaciła MPEC-owi kwotę 741 497,77 złotych przypadającą w stosunkach
pomiędzy stronami na pozwaną, oraz, że zarachowanie ze strony MPEC dotyczyło
– jak zdaje się to przyjmować Sąd Apelacyjny – długu „własnego” powódki wobec
MPEC. Również, wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, nie sposób było przyjąć,
że pozwana przyznała okoliczność uiszczenia przez powódkę w/w kwoty. Nigdy
pozwana nie złożyła tego rodzaju oświadczenia wiedzy ani co do kwoty 741 497,77
złotych ani co do całej sumy 1 218 444,06 złotych, ani też – odnośnie do kwoty 476
4
948,- złotych. Przeciwnie, pozwana wielokrotnie w toku procesu podnosiła zarzut
niewykazania przez powódkę powyższej okoliczności i z tego zarzutu uczyniła
pierwszorzędny argument na swoją obronę, natomiast zarzut potrącenia co do
kwoty 476 948,- złotych podnosiła z ostrożności procesowej. Także z zeznań A. M.
nie wynikało przyznanie przez pozwaną okoliczności uiszczenia przez powódkę
MPEC-owi kwoty mającej ostatecznie obciążać pozwaną. Sformułowanie „kwota
główna dochodzona pozwem jest bezsporna” nie zawiera treści oznaczającej, że
kwota główna dochodzona pozwem bezspornie została przez powódkę zapłacona.
Poza tym, A. M. zeznawała w czasie, gdy dochodzona przez powódkę kwota
wynosiła 476 948,- złotych, zatem – przypisywanie zeznaniom w/w przedstawiciela
pozwanej znaczenia odnośnie do kwoty 741 497,77 złotych nie było uprawnione.
Co do dowodów mających, według stanowiska Sądu Apelacyjnego, taką samą moc
w odniesieniu do kwoty 476 948,- złotych jak i co do kwoty 741 497,77 złotych,
należy zauważyć, że w żadnym ze swoich oświadczeń pozwana nie powoływała się
na pisma, z których powódka wywodziła twierdzenie, iż dokonała spłaty zadłużenia
pozwanej. Same te pisma, zresztą (wyliczenia, zestawienia, przelewy, dowody
spłat) obrazowały jedynie wysokość kwot uiszczonych przez powódkę MPEC-owi
oraz twierdzenia powódki, że w ich skład wchodziła suma 1 698 894,06 zapłacona
za pozwaną, z której powódka powinna odzyskać 1 218 444,06 złotych, natomiast
nie stanowiły dowodu zaświadczającego o wiarygodności twierdzeń powódki.
Odnośnie do wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kwoty 9 791 896,63
(względnie – 9 791 846,63) złotych, mającej wyrażać zarówno całą zaległość
powódki wobec MPEC, w tym – kwotę przypadającą na pozwaną, jak i całą
należność uiszczoną przez powódkę na rzecz MPEC, wypada powtórnie
skonstatować, że powyższa kwota nie mogła wyrażać rzeczywistej wysokości
należności powódki wobec MPEC skoro co innego wynikałoby z pisma MPEC
z dnia 1 lutego 2001 r. Nota bene, bezsporne było w sprawie, że wyliczenia
powódki w załączniku na k-9 nie były konsultowane z MPEC-em, a biegły sądowy
krytycznie odniósł się zasadniczo do wszystkich wyliczeń sporządzonych przez
powódkę wskazując – obok wad formalnych – na brak jasnej sytuacji co do tego
jaka data (podjęcia uchwały o podziale, koniec grudnia 1996 r., czy data
zarejestrowania pozwanej, tj. 31.III.1998 r.) była datą podziału składników
majątkowych, w tym – zobowiązań pomiędzy obydwie spółdzielnie. Odnośnie do
stwierdzenia Sądu Apelacyjnego, że powoływanie się na ugodę zawartą z MPEC-
5
em, jako mające służyć podważeniu dokonania przez powódkę zapłaty całej kwoty
wymienionej w pozwie, nie mogło być skuteczne, można jedynie zauważyć, że nie
wydaje się aby pozwana posługiwała się argumentacją dotyczącą ugody dla
podważenia twierdzeń powódki o faktach. W rzeczy samej natomiast nie byłoby
wykluczone rozważanie kwestii prawnej – czy i jaki wpływ miała ugoda pomiędzy
pozwaną i MPEC na ostateczny rozmiar wspólnego zobowiązania powódki
i pozwanej w ramach odpowiedzialności solidarnej wobec MPEC w związku
z podziałem spółdzielni. Wobec braku w tym zakresie zarzutów skarżącej wyrok
Sądu Apelacyjnego nie podlegał ocenie kasacyjnej pod kątem rozważenia
powyższej kwestii.
Z przedstawionych przyczyn należało przyznać rację pozwanej w kasacji, że
zaskarżony wyrok w części obejmującej ustalenie, iż powódka zapłaciła MPEC-owi
kwotę 741 497,77 złotych, został wydany z naruszeniem art. 233 § 1, 328 § 2 i 382
k.p.c. Usprawiedliwiało to uchylenie wyroku i przekazanie sprawy, w części
dotyczącej odsetek od kwoty 741 497, 77 złotych Sądowi Apelacyjnemu do
ponownego rozpoznania (art. 39313
§ 1 k.p.c. w zw. z art. 3 i 6 ustawy z dnia
22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego ...(-) Dz. U.
Nr 13, poz. 98). O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.